enIKSwiki - User contributions [en]

ପଠାଣି ସାମନ୍ତଙ୍କ ଜ୍ୟୋତିର୍ଯନ୍ତ୍ର

2023-10-18T07:36:32Z

DKPattanaik:

ପଠାଣି ସାମନ୍ତଙ୍କ ଜ୍ୟୋତିର୍ଯନ୍ତ୍ର

2023-10-18T06:47:18Z

DKPattanaik:

ପଠାଣି ସାମନ୍ତଙ୍କ ଜ୍ୟୋତିର୍ଯନ୍ତ୍ର

2023-10-17T15:19:49Z

DKPattanaik: ପଠାଣି ସାମନ୍ତଙ୍କ ଜ୍ୟୋତିର୍ଯନ୍ତ୍ର

1. '''ଧନୁର୍ଯନ୍ତ୍ର'''

'''ଲକ୍ଷ୍ୟ:''' କୌଣସି ଦୁଇଟି ଆକାଶୀୟପିଣ୍ଡ ମଧ୍ୟରେ କୌଣିକ ଦୂରତା ମାପିବା
[[File:Pathani samanta.png|thumb|ଧନୁର୍ଯନ୍ତ୍ରର ନମୂନା]]
ତତ୍ତ୍ୱ: ଆମେ ଜାଣୁ [1,2]

<math>180\circ=
\pi</math>ରେଡିଆନ

କିମ୍ବା <math>\theta\circ=(\pi\diagup180)\times\theta</math> ରେଡିଆନ

ତେଣୁ r ବ୍ୟାସାର୍ଦ୍ଧ ବିଶିଷ୍ଟ ଚାପଟିର ଦୈର୍ଘ୍ୟ ହେଉଛି:<math>s=r\times\theta\diagup57.3</math>

ଯଦି ଆମେ ବ୍ୟାସାର୍ଦ୍ଧର ମୂଲ୍ୟ 57.3ଏକକ ନିଅନ୍ତି, ଆମେ ପାଇବା

<math>s=\theta</math>

ଅର୍ଥାତ s ରେ ଥିବା ଦୈର୍ଘ୍ୟର ଏକକ ଗୁଡିକ ଚାପରେ ଥିବା କୌଣିକ ଦୂରତାକୁ ଡିଗ୍ରୀରେ ସୂଚାଏ।

'''ଗଠନ:''' ASB ଏକ 3.75 ଇଞ୍ଚ ଦୌର୍ଘ୍ୟର (ବାଉଁଶ ପାତିଆ ବା ଲୁହା) ବଙ୍କା କରାଯାଇ ଏକସମାନ ଚାପ କରାଯାଉ। ଏଥିରେ 3.71 ଇଞ୍ଚ ଲମ୍ବାର ଏକ ସୂତା ବନ୍ଧାଯାଉ। ASB ଚାପର ମଧ୍ୟବିନ୍ଦୁ S ରେ 7.16 ଇଞ୍ଚର ଆଉ ଏକ ବାଡି ଯୋଡାଯାଉ ଏବଂ ଏହା ABକୁ ଲମ୍ବ ରହିବ ଏବଂ ସୂତା ABକୁ C ବିନ୍ଦୁରେ ଛେଦ କରିବ। SC 0.25 ଇଞ୍ଚ ଲମ୍ବର ହେବ।

'''ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ:''' ମନେକର O ହେଉଛି SCO ବାଡିର ଖୋଲା ମୁଣ୍ଡିଟି। ଏହି ଖୋଲା ମୁଣ୍ଡି ବାଟେ ଦେଖ ଏବଂ ଚାପରେ ଥିବା ବିଭାଜନ ଦେଇ ଆକାଶୀୟ ପିଣ୍ଡ ଗୁଡିକୁ ଦେଖିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କର।

'''ଗଣନା ବିଧି :''' ଏଠାରେ, ଚାପ ଉପରେ ଥିବା ପ୍ରତ୍ୟେକ ବିଭାଜନ 0.125 ଇଞ୍ଚ ଅଟେ। ତେଣୁ ଆକାଶୀୟ ପିଣ୍ଡ ଗୁଡିକ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ବିଭାଜନ ସଂଖ୍ୟା ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା କୋଣୀୟ ଦୂରତାର ମାତ୍ରା ପ୍ରଦାନ କରେ।

ତ୍ରୁଟି: ଯନ୍ତ୍ରଟି ଯେତେ ଛୋଟ ହେବ, ଦୁଇଟି ଆକାଶୀୟ ପିଣ୍ଡ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା କୌଣିକ ଦୂରତାର ସଠିକତା ସେତେ କମ ହେବ।

2. '''ମାନଯନ୍ତ୍ର (ମାପକ ଯନ୍ତ୍ର)'''
[[File:Pathani samanta-4.png|thumb|'''<big>ମାନଯନ୍ତ୍ର</big>''']]

'''ଲକ୍ଷ୍ୟ:''' ଦୂର ବସ୍ତୁ (ପର୍ବତ,ଖୁଣ୍ଟ ଇତ୍ୟାଦି)ର ଉଚ୍ଚତା ଏବଂ ବସ୍ତୁଟି ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷକଠାରୁ କେତେ ଦୂରରେ ଅବସ୍ଥିତ ମାପିବା।

'''ସିଦ୍ଧାନ୍ତ:''' ମନେକର ଭୂସମାନ୍ତର ବାହୁର ଯୋଡାଯାଇଥିବା ସ୍ଥାନଠାରୁ ମୁକ୍ତ ଶେଷଭାଗ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଲମ୍ବ ହେଉଛି b1। ଆଖିକୁ ଭୂସମାନ୍ତର ବାହୁର ମୁକ୍ତ ପ୍ରାନ୍ତରେ ରଖି ଭୂଲମ୍ବ ବାହୁର ଯେଉଁ ଦୂରତାରେ ଦୂର ବସ୍ତୁର ଶୀର୍ଷ ଦେଖିଲେ ତିନୋଟିଯାକ ଏକ ସରଳରେଖାରେ ରହନ୍ତି ତାହା ମନେକର p1 ଏବଂ ଦ୍ୱିତୀୟସ୍ଥାନରେ ସେହି ସମାନ ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣରେ ମନେକର ଏହି ଦୂରତା ହେଉଛି p2। ମନେକର ଦୁଇଟି ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ ବିନ୍ଦୁ ମଧ୍ୟରେ ଦୂରତା ହେବ d । ତାହାହେଲେ ତ୍ରିଭୁଜର ସାଦୃଶ୍ୟ ରୁ [1,2]

<math>z/p_1={(x+b_1)/b_1}</math> ଏବଂ <math>z/p_2={(x+d+b_1)/b_1}</math>

ଯେଉଁଠାରେ z ହେଉଛି ବସ୍ତୁଟିର ଉଚ୍ଚତା ଏବଂ ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷକଠାରୁ ବସ୍ତୁଟିର ଦୂରତା ହେଉଛି x '''।'''

ଯେହେତୁ x ତୁଳନାରେ b1 ବହୁତ ଛୋଟ, ତେଣୁ x ଏବଂ x+d ତୁଳନାରେ b1କୁ ନ୍ୟୁନ ମନେକରି ଆମେ ପାଇଥାଉ

<math>z/p_1={x/b_1}</math> ଏବଂ <math>(z/p_2)={(x+d)/b_1}</math>

ଏହି ଦୁଇଟି ସମୀକରଣକୁ ସମାଧାନ କରି ଆମେ ପାଇଥାଉ

<math>z=(p_1/b_1){d/(p_1/p_2-1)}</math> (1)

<math>x={d/(p_1/p_2-1)}</math> (2)

'''ଗଠନଶୈଳୀ:''' ଏହା 16cm ଲମ୍ବର ଏକ ଭୂସମାନ୍ତର ବାହୁ ଏବଂ 16 cm ଲମ୍ବର ଏକ ଭୂଲମ୍ବ ବାହୁକୁ ନେଇ ଗଠିତ। ଭୂସମାନ୍ତର ବାହୁର ମଝିରେ ଉଲମ୍ବ ବାହୁ ସଂଯୁକ୍ତ ହୋଇ ଏହାକୁ ଟି ଆକୃତିର କରିଥାଏ। ଭୂସମାନ୍ତର ବାହୁର ଦୁଇ ପାର୍ଶ୍ୱ 8 cm ବିଶିଷ୍ଟ। ଭୂସମାନ୍ତର ବାହୁରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ସମାନ ବ୍ୟବଧାନରେ ରଖାଯାଇଥିବା ଭୂଲମ୍ବ ବହୁରେ ଛୋଟ ଛୋଟ ଛିଦ୍ର ରହିଛି। ପାଖାପାଖି ଥିବା ଛିଦ୍ର ମଧ୍ୟରେ ଦୂରତା 1 cm।

'''ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ :''' ଦୂର ବସ୍ତୁର ଉଚ୍ଚତା ମାପିବା ପାଇଁ ଭୂପୃଷ୍ଠ ସହ ସମାନ୍ତରାଳ ଭାବେ ଭୂସମାନ୍ତର ବାହୁକୁ ଧରନ୍ତୁ।ଭୂସମାନ୍ତର ବାହୁର ଶେଷରେ ଆଖି ରଖି ଦୂରର ବସ୍ତୁର ଅଗ୍ରଭାଗ ଭୂଲମ୍ବ ବାହୁ ଉପରେ କୌଣସି ଛିଦ୍ରବାଟେ ଦେଖିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତୁ ଯେପରି ତିନୋଟିଯାକ ଏକ ସରଳ ରେଖାରେ ରହିବେ। ଏହି ଛିଦ୍ରର ଉଚ୍ଚତା ଅଟେ। ତା'ପରେ ପ୍ରାୟ 20, 50, 100, କିମ୍ବା 500 ଫୁଟ ପଛକୁ ଘୁଞ୍ଚନ୍ତୁ ଏବଂ ଭୂସମାନ୍ତର ବାହୁର ଶେଷରେ ଆଖି ରଖି ଦୂରବସ୍ତୁର ଅଗ୍ରଭାଗକୁ ଭୂଲମ୍ବ ବାହୁ ଉପରେ ଅନ୍ୟଏକ ଛିଦ୍ରବାଟେ(ଏ କ୍ଷେତ୍ରରେ ପୂର୍ବ ଛିଦ୍ରର ତଳେ ଅବସ୍ଥିତ) ଦେଖିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତୁ। ଏହି ଛିଦ୍ର ଦୂରତା ମାପନ୍ତୁ, p2। ଦୁଇଟି ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ ବିନ୍ଦୁ ମଧ୍ୟରେ ଦୂରତା(d) ମାପ କରାଯାଉ।

ଗଣନା: ସମୀକରଣ (1) ଓ (2) ରେ ମାନ ଗୁଡିକୁ ପକାଇଲେ ବସ୍ତୁର ଦୂରତା ଓ ଉଚ୍ଚତା ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରାଯାଇପାରିବ।

'''ତ୍ରୁଟି:''' ବସ୍ତୁର ଅଗ୍ରଭାଗକୁ ଦେଖିବା ସମୟରେ, ଉପକରଣକୁ ଭୂମି ସହିତ ସମାନ୍ତରାଳ ଭାବରେ ରଖାଯିବା ଉଚିତ୍; ନଚେତ୍, ସେଠାରେ ତ୍ରୁଟି ଉପୁଜିବ। ସେହିପରି ଦୁଇଟି ଅନୁଧ୍ୟାନରେ ଯନ୍ତ୍ରଟି ଭୂମିରୁ ସମାନ ଉଚ୍ଚତାରେ ରହିବା ଉଚିତ।

'''3. ଶଙ୍କୁ'''

[[File:ନୁନନନନନନହବନ123.png|thumb|'''<big>ଆକାଶ ବିଷୁବ ଓ କ୍ରାନ୍ତି ବୃତ୍ତ</big>''']]

'''ଲକ୍ଷ୍ୟ:'''ଶଙ୍କୁ ସାହାଯ୍ୟରେ ଦିଗ ନିର୍ଣ୍ଣୟ,ଅକ୍ଷାଂଶ,ସୂର୍ଯ୍ୟର କ୍ରାନ୍ତି,ଧ୍ରୁବ ଏବଂ କ୍ରାନ୍ତି ବୃତ୍ତର ଆନତି ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରିବା।

'''ତତ୍ତ୍ୱ:'''

'''ସ୍ଥାନର ଅକ୍ଷାଂଶ ନିର୍ଣ୍ଣୟ'''ସମଦିବସର ମଧ୍ୟାହ୍ନରେ କୌଣସି ଏକ ସ୍ଥାନରେ ଶଙ୍କୁର ଛାୟା OA ଏବଂ ସେହି ସ୍ଥାନର ଅକ୍ଷାଂଶ <math>\phi\circ</math>'' ''ହେଲେ[1-3]

= <math>12\tan\phi=(OA)</math> (1)

'''ଏଠାରେ ଶଙ୍କୁର ଦୈର୍ଘ୍ୟ''' 12 ଏକକ।

'''(b)ସୂର୍ଯ୍ୟର କ୍ରାନ୍ତି ନିର୍ଣ୍ଣୟ'''ଏକ ନିର୍ଦ୍ଧିଷ୍ଟ ଦିନ ଯେଉଁ ଅକ୍ଷାଂଶରେ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କର ଲମ୍ବ କିରଣ ପଡେ, ତାହାକୁ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କର କ୍ରାନ୍ତି କୁହାଯାଏ। ସମଦିବସ ଛଡା ଅନ୍ୟ ଯେକୌଣସି ଦିନ ଯଦି ସୂର୍ଯ୍ୟର କ୍ରାନ୍ତି <math>\delta</math> ହୁଏ,ଏବଂ ଶଙ୍କୁର ଛାୟା OA ହୁଏ, ତେବେ

= <math>\phi=\arctan(OA/12)\mp\delta</math> (2)

ଯଦି ସମାନ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଥାଆନ୍ତି, ତେବେ ବିଯୁକ୍ତ ଚିହ୍ନ ରହିବ,କିନ୍ତୁ ବିପରିତ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଥିଲେ ଯୁକ୍ତ ଚିହ୍ନ ରହିବ।

'''(c) ସୂର୍ଯ୍ୟର ଧ୍ରୂବ ନିର୍ଣ୍ଣୟ'''

କ୍ରାନ୍ତିବୃତ୍ତ ଉପରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ସଂପାତ-ବିନ୍ଦୁଠାରୁ ଯେତିକି ଦୂରତାରେ ଥାଏ,ତାକୁ ସୂର୍ଯ୍ୟର ଧ୍ରୁବ( <math>\lambda</math>) କୁହାଯାଏ।କ୍ରାନ୍ତିବୃତ୍ତର ଆନତି <math>\omega=23\frac{1}{2}\circ</math> ।<math>\lambda</math>,<math>\omega</math> ଏବଂ <math>\delta</math> ନିମ୍ନ ସଂପର୍କ ଦ୍ୱାରା ଯୋଡା[1]

<math>\sin\delta=\sin\lambda\times\sin\omega</math> (3)

ତେଣୁ <math>\omega</math> ଏବଂ <math>\delta</math> ଜଣାଥିଲେ <math>\lambda</math> ମିଳିପାରିବ।

'''(d)କ୍ରାନ୍ତିବୃତ୍ତର ଆନତି ନିର୍ଣ୍ଣୟ:'''

ମନେକର ସ୍ଥାନଟିର ଅକ୍ଷାଂଶ କ୍ରାନ୍ତିବୃତ୍ତର ଆନତି ଠାରୁ ବୃହତ୍ତର ଏବଂ ସ୍ଥାନଟି ଉତ୍ତର ଗୋଲାର୍ଦ୍ଧରେ ଅବସ୍ଥିତ।ଯଦି ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉତ୍ତର କ୍ରାନ୍ତି ରେ ଥିବା ବେଳେ ଶଙ୍କୁଛାୟାର ଦୈର୍ଘ୍ୟ OA ଏବଂ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଦକ୍ଷିଣ କ୍ରାନ୍ତିରେ ଥିବାବେଳେ ଶଙ୍କୁର ଛାୟା OA’,ତେବେ କ୍ରାନ୍ତିବୃତ୍ତର ଆନତି[1]

'' '' <math>\omega=\frac{1}{2}[\arctan\bigl(OA'/12\bigr)-\arctan\bigl(OA/12\bigr)]</math> (4)

ମନେକର ସ୍ଥାନଟିର ଅକ୍ଷାଂଶ କ୍ରାନ୍ତିବୃତ୍ତର ଆନତି ଠାରୁ କ୍ଷୁଦ୍ରତ୍ତର ଏବଂ ସ୍ଥାନଟି ଉତ୍ତର ଗୋଲାର୍ଦ୍ଧରେ ଅବସ୍ଥିତ।ଯଦି ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉତ୍ତର କ୍ରାନ୍ତି ରେ ଥିବା ବେଳେ ଶଙ୍କୁଛାୟାର ଦୈର୍ଘ୍ୟ OA ଏବଂ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଦକ୍ଷିଣ କ୍ରାନ୍ତିରେ ଥିବାବେଳେ ଶଙ୍କୁର ଛାୟା OA’,ତେବେ କ୍ରାନ୍ତିବୃତ୍ତର ଆନତି[1]

<math>\omega=\frac{1}{2}[\arctan\bigl(OA/12\bigr)+\arctan\bigl(OA'/12\bigr)]</math>
'' ''(5)

ଯଦି ସ୍ଥାନଟି ଦକ୍ଷିଣ ଗୋଲାର୍ଦ୍ଧରେ ଅବସ୍ଥିତ ଏବଂ ସ୍ଥାନଟିର ଅକ୍ଷାଂଶ କ୍ରାନ୍ତିବୃତ୍ତର ଆନତି ଠାରୁ ବୃହତ୍ତର। ଯଦି ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉତ୍ତର କ୍ରାନ୍ତି ରେ ଥିବା ବେଳେ ଶଙ୍କୁଛାୟାର ଦୈର୍ଘ୍ୟ OA

<math>\phi+\omega=\arctan(OA/12)</math>

ସୂର୍ଯ୍ୟ ଦକ୍ଷିଣ କ୍ରାନ୍ତିରେ ଥିବାବେଳେ ଶଙ୍କୁର ଛାୟା OA’ ତାହାହେଲେ

<math>\phi-\omega=\arctan(OA'/12)</math>

ଆମେ ପାଉ, <math>\omega=\frac{1}{2}[\arctan\bigl(OA/12\bigr)-\arctan\bigl(OA'/12\bigr)]</math> '' ''(6)

ଏକାଭଳି ଦକ୍ଷିଣ ଗୋଲାର୍ଦ୍ଧରେ ଥିବା ସ୍ଥାନଟିର ଅକ୍ଷାଂଶ ମନେକର କ୍ରାନ୍ତିବୃତ୍ତର ଆନତି ଠାରୁ କ୍ଷୁଦ୍ରତ୍ତର।ତେବେ ଏହିକ୍ଷେତ୍ରରେ ଯଦି ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉତ୍ତର କ୍ରାନ୍ତି ରେ ଥିବା ବେଳେ ଶଙ୍କୁଛାୟାର ଦୈର୍ଘ୍ୟ OA

ତେଣୁ,<math>\phi-\omega=\arctan(OA/12)</math>

ସୂର୍ଯ୍ୟ ଦକ୍ଷିଣ କ୍ରାନ୍ତିରେ ଥିବାବେଳେ ଶଙ୍କୁର ଛାୟା OA’ ତାହାହେଲେ

ତେଣୁ <math>\phi+\omega=\arctan(OA'/12)</math>

ଆମେ ପାଉ, <math>\omega=\frac{1}{2}[\arctan\bigl(OA/12\bigr)+\arctan\bigl(OA'/12\bigr)]</math>'' '' '' ''(7)

''' ଗଠନ''': ସମତଳ ଭୂମି ଉପରେ 12ଏକକ(cm, inch କିମ୍ବା ଆଙ୍ଗୁଳ) ଲମ୍ବା ଏକ ସଳଖ ଦଣ୍ଡ ପୋତାଯାଉ।

'''ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ'''ଏହି 12ଏକକ ବିଶିଷ୍ଟ ଦଣ୍ଡଟିର ଛାଇରୁ ଆମେ ଜ୍ୟୋତିର୍ବିଜ୍ଞାନର ବିଭିନ୍ନ ପରିମାପଗୁଡିକ ପାଇପାରିବା।

ଅକ୍ଷାଂଶ:ଏକ ସମଦିବସରେ ମଧ୍ୟାହ୍ନ ସମୟରେ କୌଣସି ଏକ ସ୍ଥାନରେ ଶଙ୍କୁର ଛାୟା ମପାଯାଉ।

ସୂର୍ଯ୍ୟର କ୍ରାନ୍ତି: ସୂତ୍ରରେ ବିଯୁକ୍ତ ଚିହ୍ନ ପାଇଁ ସ୍ଥାନଟିରେ ଏବଂ ବିଷୁବର ସମଦିଗରେ ରହିବେ ସମଦିବସ ଛଡା ଅନ୍ୟ ଯେକୌଣସି ଦିନରେ ଶଙ୍କୁର ଛାଇ ମପାଯିବ। ସୂତ୍ରରେ ଯୁକ୍ତ ଚିହ୍ନ ପାଇଁ ସ୍ଥାନଟିରେ ଏବଂ ବିଷୁବର ବିପରୀତ ଦିଗରେ ରହିବେ ଏବଂ ସମଦିବସ ଛଡା ଅନ୍ୟ ଯେକୌଣସି ଦିନରେ ଶଙ୍କୁର ଛାଇ ମପାଯିବ।

ସୂର୍ଯ୍ୟର ଧ୍ରୁବ:ସୂର୍ଯ୍ୟର କ୍ରାନ୍ତି ର ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ ଅନୁସରଣ କରାଯିବ।କ୍ରାନ୍ତିବୃତ୍ତର ଆନତି ନିର୍ଣ୍ଣୟ ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ ମଧ୍ୟ ଅନୁସରଣ କରାଯିବ।

କ୍ରାନ୍ତିବୃତ୍ତର ଆନତି:ସୂର୍ଯ୍ୟ କର୍କଟକ୍ରାନ୍ତି ରେ ଥିବାବେଳେ ଏବଂ ସୂର୍ଯ୍ୟ ମକର କ୍ରାନ୍ତିରେ ଥିବାବେଳେ ଶଙ୍କୁର ଛାୟା ମପାଯିବ।

'''ଗଣନା:'''

'''(i)'''ଶଙ୍କୁ ସାହାଯ୍ୟରେ ଦିଗ ନିର୍ଣ୍ଣୟ:ଯେ କୌଣସି ଦିନ, ମନେକର ପୂର୍ବାହ୍ନରେ ଶଙ୍କୁ OX ର ଛାୟା ହେଉଛି OA।ଅପରାହ୍ନରେ ଶଙ୍କୁ ର ଛାୟା OA’,ପୂର୍ବାହ୍ନର ଛାୟା OA ସହ ସମାନ ହେବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅପେକ୍ଷା କର।ତା’ ପରେ AOA’ କୋଣକୁ ସମଦ୍ୱିଖଣ୍ଡ କରି ON ରେଖା ପାଅ। ଯଦି ଅକ୍ଷାଂଶ ଠାରୁ ସୂର୍ଯ୍ୟର କ୍ରାନ୍ତି ବୃହତ୍ତର ହୁଏ, ତେବେ,ON ଉତ୍ତରକୁ ଏବଂ NOS ଦକ୍ଷିଣକୁ ରହିବ।କିନ୍ତୁ ଯଦି ଅକ୍ଷାଂଶ ଠାରୁ ସୂର୍ଯ୍ୟର କ୍ରାନ୍ତି କ୍ଷୁଦ୍ରତ୍ତର ହୁଏ, ତେବେ,ON ଦକ୍ଷିଣକୁ ରହିବ।

(ii)ଅକ୍ଷାଂଶ: ସମୀକରଣ(1)ରେ ଛାଇର ଲମ୍ବOA କୁ ପକାଇଲେ ଅକ୍ଷାଂଶ ଦେବ।

(iii) ସୂର୍ଯ୍ୟର କ୍ରାନ୍ତି: ପ୍ରଥମେ ସମୀକରଣ (1) ରେ ସମଦିବସରେ ଛାଇର ଦୈର୍ଘ୍ୟ ପକାଇ ପାଇବା।ତାପରେ ଅନ୍ୟ ଯେକୌଣସି ଦିନ ଛାଇର ଦୈର୍ଘ୍ୟ କୁ ମାପି ସମୀକରଣ (2) ରେ ପକାଇବା।ଏଠାରେ ଏବଂ ବିଷୁବର ସମ ଦିଗରେ ଥିଲେ ବିଯୁକ୍ତ ଚିହ୍ନ ଏବଂ ବିପରିତ ଦିଗରେ ଥିଲେ ଯୁକ୍ତ ଚିହ୍ନ ସମୀକରଣ (2) ରେ ବ୍ୟବହାର କରିବା।

ସୂର୍ଯ୍ୟର ଧୃବ ନିର୍ଣ୍ଣୟ: ଏବଂ ଗଣନା(ନିମ୍ନରେ ଦିଆଯାଇଛି) କରିବାପରେ ସମୀକରଣ(3)ରେ ପକାଇଲେ ପାଇପାରିବା।

ସୂ କ୍ରାନ୍ତିବୃତ୍ତର ଆନତି:ର୍ଯ୍ୟ କର୍କଟ କ୍ରାନ୍ତିରେ ଥିବାବେଳେ ଏବଂ ମକର କ୍ରାନ୍ତିରେ ଥିବାବେଳେ ଛାଇର ଦୈର୍ଘ୍ୟଗୁଡିକୁ ସମୀକରଣ(4),(5),(6)କିମ୍ବା(7)ରୁ ଗୋଟିଏରେ ପକାଇଲେ(କେଉଁଟି ଦ୍ୟବହାର କରିବ ତାହା ପୃଥିବୀ ଉପରେ ସ୍ଥାନର ଅବସ୍ଥିତି ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ) ଆମେ କ୍ରାନ୍ତିବୃତ୍ତର ଆନତି ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରିପାରିବା।

ତୃଟି:ଶଙ୍କୁଟି ଛୋଟ ହେଲେ ସବୁ ପରିମାପଗୁଡିକର ମୂଲ୍ୟରେ ତୃଟି ଦେଖାଦେବ।

'''4. ସମତଳ ସୂର୍ଯ୍ୟଘଡି'''
[[File:Pathani Samanta-45.png|thumb|ସୂର୍ଯ୍ୟର କିରଣ ରେଖା ପଟା ଉପରେ ପଡି କିପରି ସମୟ ସୂଚିତ କରାଏ ତାହାର ଏକ କେଖାଚିତ୍ର]]

'''ଲକ୍ଷ୍ୟ:''' ଏକ ସ୍ଥାନ(ଏକ ନିର୍ଦ୍ଧିଷ୍ଟ ଅକ୍ଷାଂଶ ବିଶିଷ୍ଟ) ର ସମୟ ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରିବା।

'''ତତ୍ତ୍ୱ:'''ଉପରୋକ୍ତ ଚିତ୍ରକୁ ଲକ୍ଷକର।ଏଠାରେ ACQ ସରଳରେଖା PB ପ୍ରତି ଲମ୍ବ, ତେଣୁ ବିଷୁବବୃତ୍ତ ପ୍ରତି ସମାନ୍ତର।ଯେତେବେଳେ PB ପାତିଆ ଉପରେ ସୂର୍ଯ୍ୟାଲୋକ ପଡେ, ଏହା ଛାୟା ସୃଷ୍ଟିକରେ।ଏହି ଛାଇ C ଠାରେ <math>\angle</math>ACE=H=<math>\angle</math> ACD କୋଣ ସୃଷ୍ଟି କରୁଛି। ଛାୟାଧାରକୁ ବର୍ଦ୍ଧିତ କରି ମନେକର PAB ଚିପ୍ ର ଛାୟାକୋଣ <math>\angle</math>ABD=h [1,4]

ବର୍ତ୍ତମାନ ADCସମକୋଣୀ ତ୍ରିଭୂଜରେ <math>\angle</math> CAD=<math>90\circ</math> ।

<math>\tan(H)=(AD/AC)</math> (1)

ସେହିପରି ADBସମକୋଣୀ ତ୍ରିଭୂଜରେ, <math>\angle</math> DAB=<math>90\circ</math> ।

(2)

ସମୀକରଣ (2)କୁ ସମୀକରଣ(1) ଦ୍ୱାରା ଭାଗକଲେ, (3)

'''କିମ୍ବା'''

'''ଗଠନ:କଟକ(ଆକ୍ଷାଂଶ''' ) '''ପାଇଁ ଏକ ସୂର୍ଯ୍ୟଘଡି ନିର୍ମାଣ କରିବା ପାଇଁ, ଏକ ସମକୋଣୀ ପାତିଆ '''PAB ନିଆଗଲା।ଏହାରଭୂମି= 10 cm, ଉଚ୍ଚତା PA = 3.73 cm,ଏବଂ କର୍ଣ୍ଣ PB = 10.67 cm.ଏହି ପାତିଆକୁ ଏକ ପଟ୍ଟାରେ ଲମ୍ବଭାବେ ସଂଯୁକ୍ତ କରାଗଲା।ଏହି ପଟ୍ଟାରେ ସମୟସୂଚକ ରେଖାମାନ ଥାଏ।ପଟ୍ଟାର ଲମ୍ବା 15cm ଏବଂ ଓସାର 10cm। ରେଖାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କୋଣ ସମାନ ନୁହେଁ।ଏହି କୋଣ ଗୁଡିତ ନିମ୍ନ ସାରଣୀରେ ଦିଆଗଲା[4]:
{| class="wikitable"
|ସ୍ଥାନିୟ ସମୟ
|କାଳକୋଣ(H)ଡିଗ୍ରୀରେ
|ଛାୟାକୋଣ(h) ଡିଗ୍ରୀରେ
|-
|6AM
|90
|90
|-
|7AM
|75
|52.35
|-
|8AM
|60
|31.14
|-
|9AM
|45
|19.20
|-
|10AM
|30
|11.26
|-
|11AM
|15
|5.22
|-
|12AM
|0
|0
|-
|1PM
|<nowiki>-15</nowiki>
|5.36
|-
|2PM
|<nowiki>-30</nowiki>
|11.40
|-
|3PM
|<nowiki>-45</nowiki>
|19.36
|-
|4PM
|<nowiki>-60</nowiki>
|31.24
|-
|5PM
|<nowiki>-75</nowiki>
|51.57
|-
|6PM
|<nowiki>-90</nowiki>
|90
|}

'''ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ:''' ସୂର୍ଯ୍ୟ ଘଡିକୁ ସୂର୍ଯ୍ୟାଲୋକରେ ଏପରି ରଖ ଯେପରି AB ଉତ୍ତର ଦକ୍ଷିଣ ହୋଇ ରହିବ ଏବଂ ଗୋଜିଆ ଅଂଶ P ଧୃବତାରା ଆଡକୁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ କରିବ।

'''ଗଣନା:''' ପାତିଆ PABର ଛାଇରୁ ସ୍ଥାନିୟ ସମୟ ଜାଣିହେବ।

'''ତୃଟି:''' ଏହି ଯନ୍ତ୍ରଟିର ଆକାର ଛୋଟ ହେଲେ ଏଥିରେ ସମୟ ମାପରେ ତୃଟି ଦେଖାଯାଏ।

'''5. ବିଷୁବୀୟ ସୂର୍ଯ୍ୟଘଡି(ଚାପ ଯନ୍ତ୍ର):'''

[[File:Pathani Samanta 000.png|thumb|<big>'''ଚାପଯନ୍ତ୍ରର ନମୂନା'''</big>]]

'''ଲକ୍ଷ୍ୟ:''' ଏକ ସ୍ଥାନ(ଏକ ନିର୍ଦ୍ଧିଷ୍ଟ ଅକ୍ଷାଂଶ ବିଶିଷ୍ଟ) ର ସମୟ ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରିବା।

'''''ତତ୍ତ୍ୱ:'''ଯେତେବେଳେ ଚାପଯନ୍ତ୍ରର ଶଙ୍କୁକୁ ଉତ୍ତର-ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ ରଖାଯାଏ, ବୃତ୍ତାକାର ପଟ୍ଟାଟି ବିଷୁବ ବୃତ୍ତ ସହ ସମାନ୍ତର ହେବ। ଘଡିର ସମତଳକୁ ଭୂଲମ୍ବଠାରୁ ଅକ୍ଷାଂଶ ପରିମିତ କୋଣରେ ଢଳାଇ ରଖାଯାଏ। ଶଙ୍କୁର ଅଗ୍ରଭାଗ ଧୃବତାରା ଆଡକୁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ କରିବ।ତେଣୁ ସୂର୍ଯ୍ୟାଲୋକ ଶଙ୍କୁ ଉପରେ ପଡିଲେ ଏହାର ଛାଇ ବୃତ୍ତାକାର ପଟାରେ ପଡି ସମୟ ସୂଚାଇବ।କର୍କଟ କ୍ରାନ୍ତିରେ ଶଙ୍କୁର ଯେଉଁ ଅଂଶର ଛାଇ ବୃତ୍ତାକାର ପଟ୍ଟାରେ ପଡେ ଏବଂ ମକର କ୍ରାନ୍ତିରେ ଯେଉଁ ଅଂଶର ଛାଇ ପଡେ ତାକୁ ଚିହ୍ନିତ କରି ଛଅଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ କଲେ ମାସ ଜାଣିହେବ।ପୁନଶ୍ଚ ଏହାକୁ ଛଅଭାଗ କଲେ ତିଥି ଜାଣିହେବ।''

'''ଗଠନ:'''ବୃତ୍ତାକାର ପ୍ଲେଟ୍ ର ବ୍ୟାସାର୍ଦ୍ଧ ହେଉଛି 8cm।ଶଙ୍କୁର ଦୈର୍ଘ୍ୟ ହେଉଛି 16cm।ଶଙ୍କୁକୁ ବୃତ୍ତାକାର ପ୍ଲେଟ୍ ର ଅକ୍ଷଦିଗରେ ରଖାଯାଏ।''ଚାପଯନ୍ତ୍ରକୁ ସୂର୍ଯ୍ୟାଲୋକରେ ରଖ ଯେପରିକି'' ଶଙ୍କୁଟି ଉତ୍ତର ଦକ୍ଷିଣ ହୋଇ ରହିବ।ବୃତ୍ତାକାର ପ୍ଲେଟକୁ 12 ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ କର।ଏହା 6 a.m.ରୁ ଆରମ୍ଭ ହୋଇ6 p.m.ରେ ଶେଷ ହେବ।

'''ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ:'''ଶଙ୍କୁର ଛାଇ ବୃତ୍ତାକାର ପଟ୍ଟା ଉପରେ ପଡିବା ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ କର।ଶଙ୍କୁ ର କେଉଁ ଭାଗର ଛାଇ ପଡିଲା ତାହା ମଧ୍ୟ ଲକ୍ଷ କର।

'''''ଗଣନା:'''ବୃତ୍ତାକାର ପଟ୍ଟାର ଯେଉଁ ଭାଗରେ ଶଙ୍କୁର ଛାଇ ପଡିଲା, ତାହା ସମୟ ଦେବ। ଶଙ୍କୁର ଚିହ୍ନ ମାସ ଦେବ ଏବଂ ତିଥି ମଧ୍ୟ ଦେବ।''

'''ତୃଟି:'''ଯନ୍ତ୍ରଟି ଯେତେ କ୍ଷୁଦ୍ର ହେବ, ସମୟ ,ମାସ ଏବଂ ତିଥି ରେ ତୃଟି ଦେଖାଦେବ।

'''6. ଭୂଲମ୍ବ ସୂର୍ଯ୍ୟଘଡି(ଚକ୍ରଯନ୍ତ୍ର)'''
[[File:Pathani Samanta 99.png|thumb|'''<big>ସୂର୍ଯ୍ୟ କିରଣ ରେଖା ଗୋଲାକାର ଥାଳିଆର କେନ୍ଦ୍ରରେ ଥିବା ଶଙ୍କୁ CPର ଛାଇରୁ ସମୟ ନିର୍ଣ୍ଣୟ ରେଖାଚିତ୍ର</big>''']]

'''ଲକ୍ଷ୍ୟ:''' . ଅକ୍ଷାଂଶ ବିଶିଷ୍ଟ ଏକ ସ୍ଥାନର ସ୍ଥାନିୟ ସମୟ ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରିବା।

'''''ତତ୍ତ୍ୱ:''''' ଉପରୋକ୍ତ ଚିତ୍ରକୁ ଦେଖ।ଏଠାରେ ଏକ ବୃତ୍ତାକାର ପ୍ଲେଟ ଭୂଲମ୍ବଠାରୁ କୋଣ ଢଳିକରି ରହିଛି।ଏକ ଶଙ୍କୁକୁ ବୃତ୍ତାକାର ପ୍ଲେଟର ଅକ୍ଷ ସ୍ଥାନରେ ପ୍ଲେଟ ପ୍ରତି ଲମ୍ବ ଭାବରେ ରଖାଯିବ।ତେଣୁ ଛାୟାକୋଣ APD[1,4] ହେବ।

ବର୍ତ୍ତମାନ PAD ସମକୋଣୀ ତ୍ରିଭୂଜରେ (1)

ସେହିଭଳି ACD ସମକୋଣୀ ତ୍ରିଭୂଜରେ

(2

ସମୀକରଣ(1)କୁ ସମାକରଣ(2) ଦ୍ୱାରା ଭାଗକଲେ

କିନ୍ତୁ ACP ତ୍ରିଭୂଜରେ

ତେଣୁ

'''ଗଠନ:''' 8cm ବ୍ୟାସାର୍ଦ୍ଧର ଏକ ବୃତ୍ତାକାର ପ୍ଲେଟ ନିଆଗଲା। ପ୍ଲେଟର କେନ୍ଦ୍ରରେ 8cm ଲମ୍ବାର ଏକଶଙ୍କୁକୁ ପ୍ଲେଟ ପ୍ରତି ଲମ୍ବ ଭାବେ ଯୋଡାଗଲା।ସମଗ୍ର ବ୍ୟବସ୍ଥା(ଶଙ୍କୁ ସହିତ ପ୍ଲେଟ)କୁ ଭୂଲମ୍ବଠାରୁ ଢଳାଇ ରଖାଗଲା।ଏହି ଢଳିବାର ଦିଗ ଉତ୍ତର ଗୋଲାର୍ଦ୍ଧରେ ଦକ୍ଷିଣକୁ ଏବଂ ଦକ୍ଷିଣ ଗୋଲାର୍ଦ୍ଧରେ ଉତ୍ତରକୁ ହେବ।

ଅକ୍ଷାଂଶ ପାଇଁ, କାଳକୋଣ ଏବଂ ଛାୟାକୋଣ ନିମ୍ନ ସାରଣୀରେ ଦିଆଯାଇଛି[4]:
{| class="wikitable"
|ସ୍ଥାନିୟ ସମୟ
|କାଳକୋଣ(H)
|ଛାୟାକୋଣ(h)
|-
|6AM
|90
|90
|-
|7AM
|75
|74.0
|-
|8AM
|60
|58.21
|-
|9AM
|45
|43.08
|-
|10AM
|30
|28.24
|-
|11AM
|15
|14.15
|-
|12AM
|0
|0
|-
|1PM
|<nowiki>-15</nowiki>
|<nowiki>-14.0</nowiki>
|-
|2PM
|<nowiki>-30</nowiki>
|<nowiki>-27.2</nowiki>
|-
|3PM
|<nowiki>-45</nowiki>
|<nowiki>-43.0</nowiki>
|-
|4PM
|<nowiki>-60</nowiki>
|<nowiki>-58.21</nowiki>
|-
|5PM
|<nowiki>-75</nowiki>
|<nowiki>-74.0</nowiki>
|-
|6PM
|<nowiki>-90</nowiki>
|90
|}

'''ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ:''' ଭୂଲମ୍ବ ସୂର୍ଯ୍ୟଘଡିକୁ ସୂର୍ଯ୍ୟାଲୋକରେ ଏପରିଭାବରେ ରଖ ଯେପରି ଶଙ୍କୁଟି ଉତ୍ତର ଦକ୍ଷିଣ ହୋଇ ରହିବ। ଏବଂ ଶଙ୍କୁର ଅଗ୍ରଭାଗ ଉତ୍ତରରେ ଧୃବତାରା ଆଡକୁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ କରିବ।

'''ଗଣନା:''' ଶଙ୍କୁର ଛାଇ ବୃତ୍ତାକାର ପଟ୍ଟା ଉପରେ ପଡି ସମୟ ସୂଚାଇବ।

'''ତୃଟି:''' ଯନ୍ତ୍ରଟିର ଆକାର କ୍ଷୁଦ୍ର ହେଲେ ଏଥିରେ ସମୟ ମାପରେ ଚୃଟି ଦେଖାଦେବ।

'''ତଥ୍ୟ-ଲିପିକ'''

'''[1] ସାମନ୍ତ ଚନ୍ଦ୍ର ଶେଖର ସିଂହ, “ସିଦ୍ଧାନ୍ତ ଦର୍ପଣ”, ଗାରୀଶ ବିଦ୍ୟାରତ୍ନ ପ୍ରେସ୍, କଲିକତା (୧୮୯୯)'''

'''[2]''' ପ୍ରହ୍ଲାଦ ଚନ୍ଦ୍ର ନାୟକ ‘ପଠାଣି ସାମନ୍ତ ଜ୍ୟୋତିର୍ଯନ୍ତ୍ର’ ବୁକ ପଏଣ୍ଟ. ଭୂବନେଶ୍ୱର-(୨୦୧୩)

[3] Prahallad Chandra Naik, Pathani Samanta’s Instrument Kits, The Book Point

[4] ଡକ୍ଟର ସୁଧୀରା ପଣ୍ଡା, ‘ଶେଷ ସିଦ୍ଧାନ୍ତୀ’, ଉତ୍କଳିକା (୨୦୧୭)୍ତୁ ଯଦି ଅକ୍ଷାଂଶ ଠାରୁ ସୂର୍ଯ୍ୟର କ୍ରାନ୍ତି କ୍ଷୁଦ୍ରତ୍ତର ହୁଏ, ତେବେ,ON ଦକ୍ଷିଣକୁ ରହିବ।

(ii)ଅକ୍ଷାଂଶ: ସମୀକରଣ(1)ରେ ଛାଇର ଲମ୍ବOA କୁ ପକାଇଲେ ଅକ୍ଷାଂଶ ଦେବ।

(iii) ସୂର୍ଯ୍ୟର କ୍ରାନ୍ତି: ପ୍ରଥମେ ସମୀକରଣ (1) ରେ ସମଦିବସରେ ଛାଇର ଦୈର୍ଘ୍ୟ ପକାଇ ପାଇବା।ତାପରେ ଅନ୍ୟ ଯେକୌଣସି ଦିନ ଛାଇର ଦୈର୍ଘ୍ୟ କୁ ମାପି ସମୀକରଣ (2) ରେ ପକାଇବା।ଏଠାରେ ଏବଂ ବିଷୁବର ସମ ଦିଗରେ ଥିଲେ ବିଯୁକ୍ତ ଚିହ୍ନ ଏବଂ ବିପରିତ ଦିଗରେ ଥିଲେ ଯୁକ୍ତ ଚିହ୍ନ ସମୀକରଣ (2) ରେ ବ୍ୟବହାର କରିବା।

ସୂର୍ଯ୍ୟର ଧୃବ ନିର୍ଣ୍ଣୟ: ଏବଂ ଗଣନା(ନିମ୍ନରେ ଦିଆଯାଇଛି) କରିବାପରେ ସମୀକରଣ(3)ରେ ପକାଇଲେ ପାଇପାରିବା।

ସୂ କ୍ରାନ୍ତିବୃତ୍ତର ଆନତି:ର୍ଯ୍ୟ କର୍କଟ କ୍ରାନ୍ତିରେ ଥିବାବେଳେ ଏବଂ ମକର କ୍ରାନ୍ତିରେ ଥିବାବେଳେ ଛାଇର ଦୈର୍ଘ୍ୟଗୁଡିକୁ ସମୀକରଣ(4),(5),(6)କିମ୍ବା(7)ରୁ ଗୋଟିଏରେ ପକାଇଲେ(କେଉଁଟି ଦ୍ୟବହାର କରିବ ତାହା ପୃଥିବୀ ଉପରେ ସ୍ଥାନର ଅବସ୍ଥିତି ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ) ଆମେ କ୍ରାନ୍ତିବୃତ୍ତର ଆନତି ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରିପାରିବା।

ତୃଟି:ଶଙ୍କୁଟି ଛୋଟ ହେଲେ ସବୁ ପରିମାପଗୁଡିକର ମୂଲ୍ୟରେ ତୃଟି ଦେଖାଦେବ।

'''2. ସମତଳ ସୂର୍ଯ୍ୟଘଡି'''

'''ଲକ୍ଷ୍ୟ:''' ଏକ ସ୍ଥାନ(ଏକ ନିର୍ଦ୍ଧିଷ୍ଟ ଅକ୍ଷାଂଶ ବିଶିଷ୍ଟ) ର ସମୟ ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରିବା।

'''ତତ୍ତ୍ୱ:'''ଉପରୋକ୍ତ ଚିତ୍ରକୁ ଲକ୍ଷକର।ଏଠାରେ ACQ ସରଳରେଖା PB ପ୍ରତି ଲମ୍ବ, ତେଣୁ ବିଷୁବବୃତ୍ତ ପ୍ରତି ସମାନ୍ତର।ଯେତେବେଳେ PB ପାତିଆ ଉପରେ ସୂର୍ଯ୍ୟାଲୋକ ପଡେ, ଏହା ଛାୟା ସୃଷ୍ଟିକରେ।ଏହି ଛାଇ C ଠାରେ କୋଣ ସୃଷ୍ଟି କରୁଛି। ଛାୟାଧାରକୁ ବର୍ଦ୍ଧିତ କରି ମନେକର PAB ଚିପ୍ ର ଛାୟାକୋଣ ABD=h [1,4]

ବର୍ତ୍ତମାନ ADCସମକୋଣୀ ତ୍ରିଭୂଜରେ CAD= .

(1)

ସେହିପରି ADBସମକୋଣୀ ତ୍ରିଭୂଜରେ, DAB= .

(2)

ସମୀକରଣ (2)କୁ ସମୀକରଣ(1) ଦ୍ୱାରା ଭାଗକଲେ, (3)

'''କିମ୍ବା'''

'''ଗଠନ:କଟକ(ଆକ୍ଷାଂଶ''' ) '''ପାଇଁ ଏକ ସୂର୍ଯ୍ୟଘଡି ନିର୍ମାଣ କରିବା ପାଇଁ, ଏକ ସମକୋଣୀ ପାତିଆ '''PAB ନିଆଗଲା।ଏହାରଭୂମି= 10 cm, ଉଚ୍ଚତା PA = 3.73 cm,ଏବଂ କର୍ଣ୍ଣ PB = 10.67 cm.ଏହି ପାତିଆକୁ ଏକ ପଟ୍ଟାରେ ଲମ୍ବଭାବେ ସଂଯୁକ୍ତ କରାଗଲା।ଏହି ପଟ୍ଟାରେ ସମୟସୂଚକ ରେଖାମାନ ଥାଏ।ପଟ୍ଟାର ଲମ୍ବା 15cm ଏବଂ ଓସାର 10cm। ରେଖାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କୋଣ ସମାନ ନୁହେଁ।ଏହି କୋଣ ଗୁଡିତ ନିମ୍ନ ସାରଣୀରେ ଦିଆଗଲା[4]:
{| class="wikitable"
|ସ୍ଥାନିୟ ସମୟ
|କାଳକୋଣ(H)ଡିଗ୍ରୀରେ
|ଛାୟାକୋଣ(h) ଡିଗ୍ରୀରେ
|-
|6AM
|90
|90
|-
|7AM
|75
|52.35
|-
|8AM
|60
|31.14
|-
|9AM
|45
|19.20
|-
|10AM
|30
|11.26
|-
|11AM
|15
|5.22
|-
|12AM
|0
|0
|-
|1PM
|<nowiki>-15</nowiki>
|5.36
|-
|2PM
|<nowiki>-30</nowiki>
|11.40
|-
|3PM
|<nowiki>-45</nowiki>
|19.36
|-
|4PM
|<nowiki>-60</nowiki>
|31.24
|-
|5PM
|<nowiki>-75</nowiki>
|51.57
|-
|6PM
|<nowiki>-90</nowiki>
|90
|}

'''ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ:''' ସୂର୍ଯ୍ୟ ଘଡିକୁ ସୂର୍ଯ୍ୟାଲୋକରେ ଏପରି ରଖ ଯେପରି AB ଉତ୍ତର ଦକ୍ଷିଣ ହୋଇ ରହିବ ଏବଂ ଗୋଜିଆ ଅଂଶ P ଧୃବତାରା ଆଡକୁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ କରିବ।

'''ଗଣନା:''' ପାତିଆ PABର ଛାଇରୁ ସ୍ଥାନିୟ ସମୟ ଜାଣିହେବ।

'''ତୃଟି:''' ଏହି ଯନ୍ତ୍ରଟିର ଆକାର ଛୋଟ ହେଲେ ଏଥିରେ ସମୟ ମାପରେ ତୃଟି ଦେଖାଯାଏ।

'''3. ବିଷୁବୀୟ ସୂର୍ଯ୍ୟଘଡି(ଚାପ ଯନ୍ତ୍ର):'''

'''ଲକ୍ଷ୍ୟ:''' ଏକ ସ୍ଥାନ(ଏକ ନିର୍ଦ୍ଧିଷ୍ଟ ଅକ୍ଷାଂଶ ବିଶିଷ୍ଟ) ର ସମୟ ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରିବା।

'''''ତତ୍ତ୍ୱ:'''ଯେତେବେଳେ ଚାପଯନ୍ତ୍ରର ଶଙ୍କୁକୁ ଉତ୍ତର-ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ ରଖାଯାଏ, ବୃତ୍ତାକାର ପଟ୍ଟାଟି ବିଷୁବ ବୃତ୍ତ ସହ ସମାନ୍ତର ହେବ। ଘଡିର ସମତଳକୁ ଭୂଲମ୍ବଠାରୁ ଅକ୍ଷାଂଶ ପରିମିତ କୋଣରେ ଢଳାଇ ରଖାଯାଏ। ଶଙ୍କୁର ଅଗ୍ରଭାଗ ଧୃବତାରା ଆଡକୁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ କରିବ।ତେଣୁ ସୂର୍ଯ୍ୟାଲୋକ ଶଙ୍କୁ ଉପରେ ପଡିଲେ ଏହାର ଛାଇ ବୃତ୍ତାକାର ପଟାରେ ପଡି ସମୟ ସୂଚାଇବ।କର୍କଟ କ୍ରାନ୍ତିରେ ଶଙ୍କୁର ଯେଉଁ ଅଂଶର ଛାଇ ବୃତ୍ତାକାର ପଟ୍ଟାରେ ପଡେ ଏବଂ ମକର କ୍ରାନ୍ତିରେ ଯେଉଁ ଅଂଶର ଛାଇ ପଡେ ତାକୁ ଚିହ୍ନିତ କରି ଛଅଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ କଲେ ମାସ ଜାଣିହେବ।ପୁନଶ୍ଚ ଏହାକୁ ଛଅଭାଗ କଲେ ତିଥି ଜାଣିହେବ।''

'''ଗଠନ:'''ବୃତ୍ତାକାର ପ୍ଲେଟ୍ ର ବ୍ୟାସାର୍ଦ୍ଧ ହେଉଛି 8cm।ଶଙ୍କୁର ଦୈର୍ଘ୍ୟ ହେଉଛି 16cm।ଶଙ୍କୁକୁ ବୃତ୍ତାକାର ପ୍ଲେଟ୍ ର ଅକ୍ଷଦିଗରେ ରଖାଯାଏ।''ଚାପଯନ୍ତ୍ରକୁ ସୂର୍ଯ୍ୟାଲୋକରେ ରଖ ଯେପରିକି'' ଶଙ୍କୁଟି ଉତ୍ତର ଦକ୍ଷିଣ ହୋଇ ରହିବ।ବୃତ୍ତାକାର ପ୍ଲେଟକୁ 12 ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ କର।ଏହା 6 a.m.ରୁ ଆରମ୍ଭ ହୋଇ6 p.m.ରେ ଶେଷ ହେବ।

'''ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ:'''ଶଙ୍କୁର ଛାଇ ବୃତ୍ତାକାର ପଟ୍ଟା ଉପରେ ପଡିବା ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ କର।ଶଙ୍କୁ ର କେଉଁ ଭାଗର ଛାଇ ପଡିଲା ତାହା ମଧ୍ୟ ଲକ୍ଷ କର।

'''''ଗଣନା:'''ବୃତ୍ତାକାର ପଟ୍ଟାର ଯେଉଁ ଭାଗରେ ଶଙ୍କୁର ଛାଇ ପଡିଲା, ତାହା ସମୟ ଦେବ। ଶଙ୍କୁର ଚିହ୍ନ ମାସ ଦେବ ଏବଂ ତିଥି ମଧ୍ୟ ଦେବ।''

'''ତୃଟି:'''ଯନ୍ତ୍ରଟି ଯେତେ କ୍ଷୁଦ୍ର ହେବ, ସମୟ ,ମାସ ଏବଂ ତିଥି ରେ ତୃଟି ଦେଖାଦେବ।

'''4. ଭୂଲମ୍ବ ସୂର୍ଯ୍ୟଘଡି(ଚକ୍ରଯନ୍ତ୍ର)'''

'''ଲକ୍ଷ୍ୟ:''' . ଅକ୍ଷାଂଶ ବିଶିଷ୍ଟ ଏକ ସ୍ଥାନର ସ୍ଥାନିୟ ସମୟ ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରିବା।

'''''ତତ୍ତ୍ୱ:''''' ଉପରୋକ୍ତ ଚିତ୍ରକୁ ଦେଖ।ଏଠାରେ ଏକ ବୃତ୍ତାକାର ପ୍ଲେଟ ଭୂଲମ୍ବଠାରୁ କୋଣ ଢଳିକରି ରହିଛି।ଏକ ଶଙ୍କୁକୁ ବୃତ୍ତାକାର ପ୍ଲେଟର ଅକ୍ଷ ସ୍ଥାନରେ ପ୍ଲେଟ ପ୍ରତି ଲମ୍ବ ଭାବରେ ରଖାଯିବ।ତେଣୁ ଛାୟାକୋଣ APD[1,4] ହେବ।

ବର୍ତ୍ତମାନ PAD ସମକୋଣୀ ତ୍ରିଭୂଜରେ (1)

ସେହିଭଳି ACD ସମକୋଣୀ ତ୍ରିଭୂଜରେ

(2

ସମୀକରଣ(1)କୁ ସମାକରଣ(2) ଦ୍ୱାରା ଭାଗକଲେ

କିନ୍ତୁ ACP ତ୍ରିଭୂଜରେ

ତେଣୁ

'''ଗଠନ:''' 8cm ବ୍ୟାସାର୍ଦ୍ଧର ଏକ ବୃତ୍ତାକାର ପ୍ଲେଟ ନିଆଗଲା। ପ୍ଲେଟର କେନ୍ଦ୍ରରେ 8cm ଲମ୍ବାର ଏକଶଙ୍କୁକୁ ପ୍ଲେଟ ପ୍ରତି ଲମ୍ବ ଭାବେ ଯୋଡାଗଲା।ସମଗ୍ର ବ୍ୟବସ୍ଥା(ଶଙ୍କୁ ସହିତ ପ୍ଲେଟ)କୁ ଭୂଲମ୍ବଠାରୁ ଢଳାଇ ରଖାଗଲା।ଏହି ଢଳିବାର ଦିଗ ଉତ୍ତର ଗୋଲାର୍ଦ୍ଧରେ ଦକ୍ଷିଣକୁ ଏବଂ ଦକ୍ଷିଣ ଗୋଲାର୍ଦ୍ଧରେ ଉତ୍ତରକୁ ହେବ।

ଅକ୍ଷାଂଶ ପାଇଁ, କାଳକୋଣ ଏବଂ ଛାୟାକୋଣ ନିମ୍ନ ସାରଣୀରେ ଦିଆଯାଇଛି[4]:
{| class="wikitable"
|ସ୍ଥାନିୟ ସମୟ
|କାଳକୋଣ(H)
|ଛାୟାକୋଣ(h)
|-
|6AM
|90
|90
|-
|7AM
|75
|74.0
|-
|8AM
|60
|58.21
|-
|9AM
|45
|43.08
|-
|10AM
|30
|28.24
|-
|11AM
|15
|14.15
|-
|12AM
|0
|0
|-
|1PM
|<nowiki>-15</nowiki>
|<nowiki>-14.0</nowiki>
|-
|2PM
|<nowiki>-30</nowiki>
|<nowiki>-27.2</nowiki>
|-
|3PM
|<nowiki>-45</nowiki>
|<nowiki>-43.0</nowiki>
|-
|4PM
|<nowiki>-60</nowiki>
|<nowiki>-58.21</nowiki>
|-
|5PM
|<nowiki>-75</nowiki>
|<nowiki>-74.0</nowiki>
|-
|6PM
|<nowiki>-90</nowiki>
|90
|}

'''ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ:''' ଭୂଲମ୍ବ ସୂର୍ଯ୍ୟଘଡିକୁ ସୂର୍ଯ୍ୟାଲୋକରେ ଏପରିଭାବରେ ରଖ ଯେପରି ଶଙ୍କୁଟି ଉତ୍ତର ଦକ୍ଷିଣ ହୋଇ ରହିବ। ଏବଂ ଶଙ୍କୁର ଅଗ୍ରଭାଗ ଉତ୍ତରରେ ଧୃବତାରା ଆଡକୁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ କରିବ।

'''ଗଣନା:''' ଶଙ୍କୁର ଛାଇ ବୃତ୍ତାକାର ପଟ୍ଟା ଉପରେ ପଡି ସମୟ ସୂଚାଇବ।

'''ତୃଟି:''' ଯନ୍ତ୍ରଟିର ଆକାର କ୍ଷୁଦ୍ର ହେଲେ ଏଥିରେ ସମୟ ମାପରେ ଚୃଟି ଦେଖାଦେବ।

'''ତଥ୍ୟ-ଲିପିକ'''

'''[1] ସାମନ୍ତ ଚନ୍ଦ୍ର ଶେଖର ସିଂହ, “ସିଦ୍ଧାନ୍ତ ଦର୍ପଣ”, ଗାରୀଶ ବିଦ୍ୟାରତ୍ନ ପ୍ରେସ୍, କଲିକତା (୧୮୯୯)'''

'''[2]''' ପ୍ରହ୍ଲାଦ ଚନ୍ଦ୍ର ନାୟକ ‘ପଠାଣି ସାମନ୍ତ ଜ୍ୟୋତିର୍ଯନ୍ତ୍ର’ ବୁକ ପଏଣ୍ଟ. ଭୂବନେଶ୍ୱର-(୨୦୧୩)

[3] Prahallad Chandra Naik, Pathani Samanta’s Instrument Kits, The Book Point

[4] ଡକ୍ଟର ସୁଧୀରା ପଣ୍ଡା, ‘ଶେଷ ସିଦ୍ଧାନ୍ତୀ’, ଉତ୍କଳିକା (୨୦୧୭)

ମେ ପାଇବା

ଅର୍ଥାତ s ରେ ଥିବା ଦୈର୍ଘ୍ୟର ଏକକ ଗୁଡିକ ଚାପରେ ଥିବା କୌଣିକ ଦୂରତାକୁ ଡିଗ୍ରୀରେ ସୂଚାଏ।

'''ଗଠନ:''' ASB ଏକ 3.75 ଇଞ୍ଚ ଦୌର୍ଘ୍ୟର (ବାଉଁଶ ପାତିଆ ବା ଲୁହା) ବଙ୍କା କରାଯାଇ ଏକସମାନ ଚାପ କରାଯାଉ। ଏଥିରେ 3.71 ଇଞ୍ଚ ଲମ୍ବାର ଏକ ସୂତା ବନ୍ଧାଯାଉ। ASB ଚାପର ମଧ୍ୟବିନ୍ଦୁ S ରେ 7.16 ଇଞ୍ଚର ଆଉ ଏକ ବାଡି ଯୋଡାଯାଉ ଏବଂ ଏହା ABକୁ ଲମ୍ବ ରହିବ ଏବଂ ସୂତା ABକୁ C ବିନ୍ଦୁରେ ଛେଦ କରିବ। SC 0.25 ଇଞ୍ଚ ଲମ୍ବର ହେବ।

'''ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ:''' ମନେକର O ହେଉଛି SCO ବାଡିର ଖୋଲା ମୁଣ୍ଡିଟି। ଏହି ଖୋଲା ମୁଣ୍ଡି ବାଟେ ଦେଖ ଏବଂ ଚାପରେ ଥିବା ବିଭାଜନ ଦେଇ ଆକାଶୀୟ ପିଣ୍ଡ ଗୁଡିକୁ ଦେଖିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କର।

'''ଗଣନା ବିଧି :''' ଏଠାରେ, ଚାପ ଉପରେ ଥିବା ପ୍ରତ୍ୟେକ ବିଭାଜନ 0.125 ଇଞ୍ଚ ଅଟେ। ତେଣୁ ଆକାଶୀୟ ପିଣ୍ଡ ଗୁଡିକ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ବିଭାଜନ ସଂଖ୍ୟା ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା କୋଣୀୟ ଦୂରତାର ମାତ୍ରା ପ୍ରଦାନ କରେ।

ତ୍ରୁଟି: ଯନ୍ତ୍ରଟି ଯେତେ ଛୋଟ ହେବ, ଦୁଇଟି ଆକାଶୀୟ ପିଣ୍ଡ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା କୌଣିକ ଦୂରତାର ସଠିକତା ସେତେ କମ ହେବ।

2. '''ମାନଯନ୍ତ୍ର (ମାପକ ଯନ୍ତ୍ର)'''

ପଠାଣି ସାମନ୍ତଙ୍କ ଜ୍ୟୋତିର୍ଯନ୍ତ୍ର

2023-10-17T15:15:07Z

DKPattanaik: ପଠାଣି ସାମନ୍ତଙ୍କ ଜ୍ୟୋତିର୍ଯନ୍ତ୍ର

ପଠାଣି ସାମନ୍ତଙ୍କ ଜ୍ୟୋତିର୍ଯନ୍ତ୍ର

2023-10-17T12:02:23Z

DKPattanaik: Pathani Samanta

1. '''ଧନୁର୍ଯନ୍ତ୍ର'''

'''ଲକ୍ଷ୍ୟ:''' କୌଣସି ଦୁଇଟି ଆକାଶୀୟପିଣ୍ଡ ମଧ୍ୟରେ କୌଣିକ ଦୂରତା ମାପିବା
[[File:Pathani samanta.png|thumb|ଧନୁର୍ଯନ୍ତ୍ରର ନମୂନା]]
ତତ୍ତ୍ୱ: ଆମେ ଜାଣୁ [1,2]

ରେଡିଆନ

Or, ରେଡିଆନ

ତେଣୁ r ବ୍ୟାସାର୍ଦ୍ଧ ବିଶିଷ୍ଟ ଚାପଟିର ଦୈର୍ଘ୍ୟ ହେଉଛି:

ଯଦି ଆମେ ବ୍ୟାସାର୍ଦ୍ଧର ମୂଲ୍ୟ 57.3ଏକକ ନିଅନ୍ତି, ଆମେ ପାଇବା

ଅର୍ଥାତ s ରେ ଥିବା ଦୈର୍ଘ୍ୟର ଏକକ ଗୁଡିକ ଚାପରେ ଥିବା କୌଣିକ ଦୂରତାକୁ ଡିଗ୍ରୀରେ ସୂଚାଏ।

'''ଗଠନ:''' ASB ଏକ 3.75 ଇଞ୍ଚ ଦୌର୍ଘ୍ୟର (ବାଉଁଶ ପାତିଆ ବା ଲୁହା) ବଙ୍କା କରାଯାଇ ଏକସମାନ ଚାପ କରାଯାଉ। ଏଥିରେ 3.71 ଇଞ୍ଚ ଲମ୍ବାର ଏକ ସୂତା ବନ୍ଧାଯାଉ। ASB ଚାପର ମଧ୍ୟବିନ୍ଦୁ S ରେ 7.16 ଇଞ୍ଚର ଆଉ ଏକ ବାଡି ଯୋଡାଯାଉ ଏବଂ ଏହା ABକୁ ଲମ୍ବ ରହିବ ଏବଂ ସୂତା ABକୁ C ବିନ୍ଦୁରେ ଛେଦ କରିବ। SC 0.25 ଇଞ୍ଚ ଲମ୍ବର ହେବ।

'''ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ:''' ମନେକର O ହେଉଛି SCO ବାଡିର ଖୋଲା ମୁଣ୍ଡିଟି। ଏହି ଖୋଲା ମୁଣ୍ଡି ବାଟେ ଦେଖ ଏବଂ ଚାପରେ ଥିବା ବିଭାଜନ ଦେଇ ଆକାଶୀୟ ପିଣ୍ଡ ଗୁଡିକୁ ଦେଖିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କର।

'''ଗଣନା ବିଧି :''' ଏଠାରେ, ଚାପ ଉପରେ ଥିବା ପ୍ରତ୍ୟେକ ବିଭାଜନ 0.125 ଇଞ୍ଚ ଅଟେ। ତେଣୁ ଆକାଶୀୟ ପିଣ୍ଡ ଗୁଡିକ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ବିଭାଜନ ସଂଖ୍ୟା ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା କୋଣୀୟ ଦୂରତାର ମାତ୍ରା ପ୍ରଦାନ କରେ।

ତ୍ରୁଟି: ଯନ୍ତ୍ରଟି ଯେତେ ଛୋଟ ହେବ, ଦୁଇଟି ଆକାଶୀୟ ପିଣ୍ଡ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା କୌଣିକ ଦୂରତାର ସଠିକତା ସେତେ କମ ହେବ।

2. '''ମାନଯନ୍ତ୍ର (ମାପକ ଯନ୍ତ୍ର)'''
[[File:Pathani samanta-4.png|thumb|'''<big>ମାନଯନ୍ତ୍ର</big>''']]

'''ଲକ୍ଷ୍ୟ:''' ଦୂର ବସ୍ତୁ (ପର୍ବତ,ଖୁଣ୍ଟ ଇତ୍ୟାଦି)ର ଉଚ୍ଚତା ଏବଂ ବସ୍ତୁଟି ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷକଠାରୁ କେତେ ଦୂରରେ ଅବସ୍ଥିତ ମାପିବା।

'''ସିଦ୍ଧାନ୍ତ:''' ମନେକର ଭୂସମାନ୍ତର ବାହୁର ଯୋଡାଯାଇଥିବା ସ୍ଥାନଠାରୁ ମୁକ୍ତ ଶେଷଭାଗ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଲମ୍ବ ହେଉଛି b1। ଆଖିକୁ ଭୂସମାନ୍ତର ବାହୁର ମୁକ୍ତ ପ୍ରାନ୍ତରେ ରଖି ଭୂଲମ୍ବ ବାହୁର ଯେଉଁ ଦୂରତାରେ ଦୂର ବସ୍ତୁର ଶୀର୍ଷ ଦେଖିଲେ ତିନୋଟିଯାକ ଏକ ସରଳରେଖାରେ ରହନ୍ତି ତାହା ମନେକର p1 ଏବଂ ଦ୍ୱିତୀୟସ୍ଥାନରେ ସେହି ସମାନ ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣରେ ମନେକର ଏହି ଦୂରତା ହେଉଛି p2। ମନେକର ଦୁଇଟି ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ ବିନ୍ଦୁ ମଧ୍ୟରେ ଦୂରତା ହେବ d । ତାହାହେଲେ ତ୍ରିଭୁଜର ସାଦୃଶ୍ୟ ରୁ [1,2]

ଏବଂ

ଯେଉଁଠାରେ z ହେଉଛି ବସ୍ତୁଟିର ଉଚ୍ଚତା ଏବଂ ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷକଠାରୁ ବସ୍ତୁଟିର ଦୂରତା ହେଉଛି x '''।'''

ଯେହେତୁ x ତୁଳନାରେ b1 ବହୁତ ଛୋଟ, ତେଣୁ x ଏବଂ x+d ତୁଳନାରେ b1କୁ ନ୍ୟୁନ ମନେକରି ଆମେ ପାଇଥାଉ

 ଏବଂ

ଏହି ଦୁଇଟି ସମୀକରଣକୁ ସମାଧାନ କରି ଆମେ ପାଇଥାଉ

'''ଗଠନଶୈଳୀ:''' ଏହା 16cm ଲମ୍ବର ଏକ ଭୂସମାନ୍ତର ବାହୁ ଏବଂ 16 cm ଲମ୍ବର ଏକ ଭୂଲମ୍ବ ବାହୁକୁ ନେଇ ଗଠିତ। ଭୂସମାନ୍ତର ବାହୁର ମଝିରେ ଉଲମ୍ବ ବାହୁ ସଂଯୁକ୍ତ ହୋଇ ଏହାକୁ ଟି ଆକୃତିର କରିଥାଏ। ଭୂସମାନ୍ତର ବାହୁର ଦୁଇ ପାର୍ଶ୍ୱ 8 cm ବିଶିଷ୍ଟ। ଭୂସମାନ୍ତର ବାହୁରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ସମାନ ବ୍ୟବଧାନରେ ରଖାଯାଇଥିବା ଭୂଲମ୍ବ ବହୁରେ ଛୋଟ ଛୋଟ ଛିଦ୍ର ରହିଛି। ପାଖାପାଖି ଥିବା ଛିଦ୍ର ମଧ୍ୟରେ ଦୂରତା 1 cm।

'''ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ :''' ଦୂର ବସ୍ତୁର ଉଚ୍ଚତା ମାପିବା ପାଇଁ ଭୂପୃଷ୍ଠ ସହ ସମାନ୍ତରାଳ ଭାବେ ଭୂସମାନ୍ତର ବାହୁକୁ ଧରନ୍ତୁ।ଭୂସମାନ୍ତର ବାହୁର ଶେଷରେ ଆଖି ରଖି ଦୂରର ବସ୍ତୁର ଅଗ୍ରଭାଗ ଭୂଲମ୍ବ ବାହୁ ଉପରେ କୌଣସି ଛିଦ୍ରବାଟେ ଦେଖିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତୁ ଯେପରି ତିନୋଟିଯାକ ଏକ ସରଳ ରେଖାରେ ରହିବେ। ଏହି ଛିଦ୍ରର ଉଚ୍ଚତା ଅଟେ। ତା'ପରେ ପ୍ରାୟ 20, 50, 100, କିମ୍ବା 500 ଫୁଟ ପଛକୁ ଘୁଞ୍ଚନ୍ତୁ ଏବଂ ଭୂସମାନ୍ତର ବାହୁର ଶେଷରେ ଆଖି ରଖି ଦୂରବସ୍ତୁର ଅଗ୍ରଭାଗକୁ ଭୂଲମ୍ବ ବାହୁ ଉପରେ ଅନ୍ୟଏକ ଛିଦ୍ରବାଟେ(ଏ କ୍ଷେତ୍ରରେ ପୂର୍ବ ଛିଦ୍ରର ତଳେ ଅବସ୍ଥିତ) ଦେଖିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତୁ। ଏହି ଛିଦ୍ର ଦୂରତା ମାପନ୍ତୁ, p2। ଦୁଇଟି ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ ବିନ୍ଦୁ ମଧ୍ୟରେ ଦୂରତା(d) ମାପ କରାଯାଉ।

ଗଣନା: ସମୀକରଣ (1) ଓ (2) ରେ ମାନ ଗୁଡିକୁ ପକାଇଲେ ବସ୍ତୁର ଦୂରତା ଓ ଉଚ୍ଚତା ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରାଯାଇପାରିବ।

'''ତ୍ରୁଟି:''' ବସ୍ତୁର ଅଗ୍ରଭାଗକୁ ଦେଖିବା ସମୟରେ, ଉପକରଣକୁ ଭୂମି ସହିତ ସମାନ୍ତରାଳ ଭାବରେ ରଖାଯିବା ଉଚିତ୍; ନଚେତ୍, ସେଠାରେ ତ୍ରୁଟି ଉପୁଜିବ। ସେହିପରି ଦୁଇଟି ଅନୁଧ୍ୟାନରେ ଯନ୍ତ୍ରଟି ଭୂମିରୁ ସମାନ ଉଚ୍ଚତାରେ ରହିବା ଉଚିତ।

'''3. ଶଙ୍କୁ'''

[[File:ନୁନନନନନନହବନ123.png|thumb|'''<big>ଆକାଶ ବିଷୁବ ଓ କ୍ରାନ୍ତି ବୃତ୍ତ</big>''']]

'''ଲକ୍ଷ୍ୟ:'''ଶଙ୍କୁ ସାହାଯ୍ୟରେ ଦିଗ ନିର୍ଣ୍ଣୟ,ଅକ୍ଷାଂଶ,ସୂର୍ଯ୍ୟର କ୍ରାନ୍ତି,ଧ୍ରୁବ ଏବଂ କ୍ରାନ୍ତି ବୃତ୍ତର ଆନତି ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରିବା।

'''ତତ୍ତ୍ୱ:'''

'''ସ୍ଥାନର ଅକ୍ଷାଂଶ ନିର୍ଣ୍ଣୟ'''ସମଦିବସର ମଧ୍ୟାହ୍ନରେ କୌଣସି ଏକ ସ୍ଥାନରେ ଶଙ୍କୁର ଛାୟା OA ଏବଂ ସେହି ସ୍ଥାନର ଅକ୍ଷାଂଶ '' ''ହେଲେ[1-3]

= (1)

'''ଏଠାରେ ଶଙ୍କୁର ଦୈର୍ଘ୍ୟ''' 12 ଏକକ।

'''(b)ସୂର୍ଯ୍ୟର କ୍ରାନ୍ତି ନିର୍ଣ୍ଣୟ'''ଏକ ନିର୍ଦ୍ଧିଷ୍ଟ ଦିନ ଯେଉଁ ଅକ୍ଷାଂଶରେ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କର ଲମ୍ବ କିରଣ ପଡେ, ତାହାକୁ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କର କ୍ରାନ୍ତି କୁହାଯାଏ। ସମଦିବସ ଛଡା ଅନ୍ୟ ଯେକୌଣସି ଦିନ ଯଦି ସୂର୍ଯ୍ୟର କ୍ରାନ୍ତି ହୁଏ,ଏବଂ ଶଙ୍କୁର ଛାୟା OA ହୁଏ, ତେବେ

= (2)

ଯଦି ସମାନ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଥାଆନ୍ତି, ତେବେ ବିଯୁକ୍ତ ଚିହ୍ନ ରହିବ,କିନ୍ତୁ ବିପରିତ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଥିଲେ ଯୁକ୍ତ ଚିହ୍ନ ରହିବ।

'''(c) ସୂର୍ଯ୍ୟର ଧ୍ରୂବ ନିର୍ଣ୍ଣୟ'''

କ୍ରାନ୍ତିବୃତ୍ତ ଉପରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ସଂପାତ-ବିନ୍ଦୁଠାରୁ ଯେତିକି ଦୂରତାରେ ଥାଏ,ତାକୁ ସୂର୍ଯ୍ୟର ଧ୍ରୁବ( ) କୁହାଯାଏ।କ୍ରାନ୍ତିବୃତ୍ତର ଆନତି । ଏବଂ ନିମ୍ନ ସଂପର୍କ ଦ୍ୱାରା ଯୋଡା[1]

(3)

ତେଣୁ ଏବଂ ଜଣାଥିଲେ ମିଳିପାରିବ।

'''(d)କ୍ରାନ୍ତିବୃତ୍ତର ଆନତି ନିର୍ଣ୍ଣୟ:'''

ମନେକର ସ୍ଥାନଟିର ଅକ୍ଷାଂଶ କ୍ରାନ୍ତିବୃତ୍ତର ଆନତି ଠାରୁ ବୃହତ୍ତର ଏବଂ ସ୍ଥାନଟି ଉତ୍ତର ଗୋଲାର୍ଦ୍ଧରେ ଅବସ୍ଥିତ।ଯଦି ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉତ୍ତର କ୍ରାନ୍ତି ରେ ଥିବା ବେଳେ ଶଙ୍କୁଛାୟାର ଦୈର୍ଘ୍ୟ OA ଏବଂ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଦକ୍ଷିଣ କ୍ରାନ୍ତିରେ ଥିବାବେଳେ ଶଙ୍କୁର ଛାୟା OA’,ତେବେ କ୍ରାନ୍ତିବୃତ୍ତର ଆନତି[1]

'' '' (4)

ମନେକର ସ୍ଥାନଟିର ଅକ୍ଷାଂଶ କ୍ରାନ୍ତିବୃତ୍ତର ଆନତି ଠାରୁ କ୍ଷୁଦ୍ରତ୍ତର ଏବଂ ସ୍ଥାନଟି ଉତ୍ତର ଗୋଲାର୍ଦ୍ଧରେ ଅବସ୍ଥିତ।ଯଦି ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉତ୍ତର କ୍ରାନ୍ତି ରେ ଥିବା ବେଳେ ଶଙ୍କୁଛାୟାର ଦୈର୍ଘ୍ୟ OA ଏବଂ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଦକ୍ଷିଣ କ୍ରାନ୍ତିରେ ଥିବାବେଳେ ଶଙ୍କୁର ଛାୟା OA’,ତେବେ କ୍ରାନ୍ତିବୃତ୍ତର ଆନତି[1]

'' ''(5)

ଯଦି ସ୍ଥାନଟି ଦକ୍ଷିଣ ଗୋଲାର୍ଦ୍ଧରେ ଅବସ୍ଥିତ ଏବଂ ସ୍ଥାନଟିର ଅକ୍ଷାଂଶ କ୍ରାନ୍ତିବୃତ୍ତର ଆନତି ଠାରୁ ବୃହତ୍ତର। ଯଦି ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉତ୍ତର କ୍ରାନ୍ତି ରେ ଥିବା ବେଳେ ଶଙ୍କୁଛାୟାର ଦୈର୍ଘ୍ୟ OA

ତେଣୁ'',''

ସୂର୍ଯ୍ୟ ଦକ୍ଷିଣ କ୍ରାନ୍ତିରେ ଥିବାବେଳେ ଶଙ୍କୁର ଛାୟା OA’ ତାହାହେଲେ

ତୋଣୁ

We get '' ''(6)

ଏକାଭଳି ଦକ୍ଷିଣ ଗୋଲାର୍ଦ୍ଧରେ ଥିବା ସ୍ଥାନଟିର ଅକ୍ଷାଂଶ ମନେକର କ୍ରାନ୍ତିବୃତ୍ତର ଆନତି ଠାରୁ କ୍ଷୁଦ୍ରତ୍ତର।ତେବେ ଏହିକ୍ଷେତ୍ରରେ ଯଦି ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉତ୍ତର କ୍ରାନ୍ତି ରେ ଥିବା ବେଳେ ଶଙ୍କୁଛାୟାର ଦୈର୍ଘ୍ୟ OA

So,

ସୂର୍ଯ୍ୟ ଦକ୍ଷିଣ କ୍ରାନ୍ତିରେ ଥିବାବେଳେ ଶଙ୍କୁର ଛାୟା OA’ ତାହାହେଲେ

So,

ଆମେ ପାଉ, '' '' '' ''(7)

''' ଗଠନ''': ସମତଳ ଭୂମି ଉପରେ 12ଏକକ(cm, inch କିମ୍ବା ଆଙ୍ଗୁଳ) ଲମ୍ବା ଏକ ସଳଖ ଦଣ୍ଡ ପୋତାଯାଉ।

'''ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ'''ଏହି 12ଏକକ ବିଶିଷ୍ଟ ଦଣ୍ଡଟିର ଛାଇରୁ ଆମେ ଜ୍ୟୋତିର୍ବିଜ୍ଞାନର ବିଭିନ୍ନ ପରିମାପଗୁଡିକ ପାଇପାରିବା।

ଅକ୍ଷାଂଶ:ଏକ ସମଦିବସରେ ମଧ୍ୟାହ୍ନ ସମୟରେ କୌଣସି ଏକ ସ୍ଥାନରେ ଶଙ୍କୁର ଛାୟା ମପାଯାଉ।

ସୂର୍ଯ୍ୟର କ୍ରାନ୍ତି: ସୂତ୍ରରେ ବିଯୁକ୍ତ ଚିହ୍ନ ପାଇଁ ସ୍ଥାନଟିରେ ଏବଂ ବିଷୁବର ସମଦିଗରେ ରହିବେ ସମଦିବସ ଛଡା ଅନ୍ୟ ଯେକୌଣସି ଦିନରେ ଶଙ୍କୁର ଛାଇ ମପାଯିବ। ସୂତ୍ରରେ ଯୁକ୍ତ ଚିହ୍ନ ପାଇଁ ସ୍ଥାନଟିରେ ଏବଂ ବିଷୁବର ବିପରୀତ ଦିଗରେ ରହିବେ ଏବଂ ସମଦିବସ ଛଡା ଅନ୍ୟ ଯେକୌଣସି ଦିନରେ ଶଙ୍କୁର ଛାଇ ମପାଯିବ।

ସୂର୍ଯ୍ୟର ଧ୍ରୁବ:ସୂର୍ଯ୍ୟର କ୍ରାନ୍ତି ର ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ ଅନୁସରଣ କରାଯିବ।କ୍ରାନ୍ତିବୃତ୍ତର ଆନତି ନିର୍ଣ୍ଣୟ ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ ମଧ୍ୟ ଅନୁସରଣ କରାଯିବ।

କ୍ରାନ୍ତିବୃତ୍ତର ଆନତି:ସୂର୍ଯ୍ୟ କର୍କଟକ୍ରାନ୍ତି ରେ ଥିବାବେଳେ ଏବଂ ସୂର୍ଯ୍ୟ ମକର କ୍ରାନ୍ତିରେ ଥିବାବେଳେ ଶଙ୍କୁର ଛାୟା ମପାଯିବ।

'''ଗଣନା:'''

'''(i)'''ଶଙ୍କୁ ସାହାଯ୍ୟରେ ଦିଗ ନିର୍ଣ୍ଣୟ:ଯେ କୌଣସି ଦିନ, ମନେକର ପୂର୍ବାହ୍ନରେ ଶଙ୍କୁ OX ର ଛାୟା ହେଉଛି OA।ଅପରାହ୍ନରେ ଶଙ୍କୁ ର ଛାୟା OA’,ପୂର୍ବାହ୍ନର ଛାୟା OA ସହ ସମାନ ହେବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅପେକ୍ଷା କର।ତା’ ପରେ AOA’ କୋଣକୁ ସମଦ୍ୱିଖଣ୍ଡ କରି ON ରେଖା ପାଅ। ଯଦି ଅକ୍ଷାଂଶ ଠାରୁ ସୂର୍ଯ୍ୟର କ୍ରାନ୍ତି ବୃହତ୍ତର ହୁଏ, ତେବେ,ON ଉତ୍ତରକୁ ଏବଂ NOS ଦକ୍ଷିଣକୁ ରହିବ।କିନ୍ତୁ ଯଦି ଅକ୍ଷାଂଶ ଠାରୁ ସୂର୍ଯ୍ୟର କ୍ରାନ୍ତି କ୍ଷୁଦ୍ରତ୍ତର ହୁଏ, ତେବେ,ON ଦକ୍ଷିଣକୁ ରହିବ।

(ii)ଅକ୍ଷାଂଶ: ସମୀକରଣ(1)ରେ ଛାଇର ଲମ୍ବOA କୁ ପକାଇଲେ ଅକ୍ଷାଂଶ ଦେବ।

(iii) ସୂର୍ଯ୍ୟର କ୍ରାନ୍ତି: ପ୍ରଥମେ ସମୀକରଣ (1) ରେ ସମଦିବସରେ ଛାଇର ଦୈର୍ଘ୍ୟ ପକାଇ ପାଇବା।ତାପରେ ଅନ୍ୟ ଯେକୌଣସି ଦିନ ଛାଇର ଦୈର୍ଘ୍ୟ କୁ ମାପି ସମୀକରଣ (2) ରେ ପକାଇବା।ଏଠାରେ ଏବଂ ବିଷୁବର ସମ ଦିଗରେ ଥିଲେ ବିଯୁକ୍ତ ଚିହ୍ନ ଏବଂ ବିପରିତ ଦିଗରେ ଥିଲେ ଯୁକ୍ତ ଚିହ୍ନ ସମୀକରଣ (2) ରେ ବ୍ୟବହାର କରିବା।

ସୂର୍ଯ୍ୟର ଧୃବ ନିର୍ଣ୍ଣୟ: ଏବଂ ଗଣନା(ନିମ୍ନରେ ଦିଆଯାଇଛି) କରିବାପରେ ସମୀକରଣ(3)ରେ ପକାଇଲେ ପାଇପାରିବା।

ସୂ କ୍ରାନ୍ତିବୃତ୍ତର ଆନତି:ର୍ଯ୍ୟ କର୍କଟ କ୍ରାନ୍ତିରେ ଥିବାବେଳେ ଏବଂ ମକର କ୍ରାନ୍ତିରେ ଥିବାବେଳେ ଛାଇର ଦୈର୍ଘ୍ୟଗୁଡିକୁ ସମୀକରଣ(4),(5),(6)କିମ୍ବା(7)ରୁ ଗୋଟିଏରେ ପକାଇଲେ(କେଉଁଟି ଦ୍ୟବହାର କରିବ ତାହା ପୃଥିବୀ ଉପରେ ସ୍ଥାନର ଅବସ୍ଥିତି ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ) ଆମେ କ୍ରାନ୍ତିବୃତ୍ତର ଆନତି ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରିପାରିବା।

ତୃଟି:ଶଙ୍କୁଟି ଛୋଟ ହେଲେ ସବୁ ପରିମାପଗୁଡିକର ମୂଲ୍ୟରେ ତୃଟି ଦେଖାଦେବ।

'''4. ସମତଳ ସୂର୍ଯ୍ୟଘଡି'''
[[File:Pathani Samanta-45.png|thumb|ସୂର୍ଯ୍ୟର କିରଣ ରେଖା ପଟା ଉପରେ ପଡି କିପରି ସମୟ ସୂଚିତ କରାଏ ତାହାର ଏକ କେଖାଚିତ୍ର]]

'''ଲକ୍ଷ୍ୟ:''' ଏକ ସ୍ଥାନ(ଏକ ନିର୍ଦ୍ଧିଷ୍ଟ ଅକ୍ଷାଂଶ ବିଶିଷ୍ଟ) ର ସମୟ ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରିବା।

'''ତତ୍ତ୍ୱ:'''ଉପରୋକ୍ତ ଚିତ୍ରକୁ ଲକ୍ଷକର।ଏଠାରେ ACQ ସରଳରେଖା PB ପ୍ରତି ଲମ୍ବ, ତେଣୁ ବିଷୁବବୃତ୍ତ ପ୍ରତି ସମାନ୍ତର।ଯେତେବେଳେ PB ପାତିଆ ଉପରେ ସୂର୍ଯ୍ୟାଲୋକ ପଡେ, ଏହା ଛାୟା ସୃଷ୍ଟିକରେ।ଏହି ଛାଇ C ଠାରେ କୋଣ ସୃଷ୍ଟି କରୁଛି। ଛାୟାଧାରକୁ ବର୍ଦ୍ଧିତ କରି ମନେକର PAB ଚିପ୍ ର ଛାୟାକୋଣ ABD=h [1,4]

ବର୍ତ୍ତମାନ ADCସମକୋଣୀ ତ୍ରିଭୂଜରେ CAD= .

(1)

ସେହିପରି ADBସମକୋଣୀ ତ୍ରିଭୂଜରେ, DAB= .

(2)

ସମୀକରଣ (2)କୁ ସମୀକରଣ(1) ଦ୍ୱାରା ଭାଗକଲେ, (3)

'''କିମ୍ବା'''

'''ଗଠନ:କଟକ(ଆକ୍ଷାଂଶ''' ) '''ପାଇଁ ଏକ ସୂର୍ଯ୍ୟଘଡି ନିର୍ମାଣ କରିବା ପାଇଁ, ଏକ ସମକୋଣୀ ପାତିଆ '''PAB ନିଆଗଲା।ଏହାରଭୂମି= 10 cm, ଉଚ୍ଚତା PA = 3.73 cm,ଏବଂ କର୍ଣ୍ଣ PB = 10.67 cm.ଏହି ପାତିଆକୁ ଏକ ପଟ୍ଟାରେ ଲମ୍ବଭାବେ ସଂଯୁକ୍ତ କରାଗଲା।ଏହି ପଟ୍ଟାରେ ସମୟସୂଚକ ରେଖାମାନ ଥାଏ।ପଟ୍ଟାର ଲମ୍ବା 15cm ଏବଂ ଓସାର 10cm। ରେଖାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କୋଣ ସମାନ ନୁହେଁ।ଏହି କୋଣ ଗୁଡିତ ନିମ୍ନ ସାରଣୀରେ ଦିଆଗଲା[4]:
{| class="wikitable"
|ସ୍ଥାନିୟ ସମୟ
|କାଳକୋଣ(H)ଡିଗ୍ରୀରେ
|ଛାୟାକୋଣ(h) ଡିଗ୍ରୀରେ
|-
|6AM
|90
|90
|-
|7AM
|75
|52.35
|-
|8AM
|60
|31.14
|-
|9AM
|45
|19.20
|-
|10AM
|30
|11.26
|-
|11AM
|15
|5.22
|-
|12AM
|0
|0
|-
|1PM
|<nowiki>-15</nowiki>
|5.36
|-
|2PM
|<nowiki>-30</nowiki>
|11.40
|-
|3PM
|<nowiki>-45</nowiki>
|19.36
|-
|4PM
|<nowiki>-60</nowiki>
|31.24
|-
|5PM
|<nowiki>-75</nowiki>
|51.57
|-
|6PM
|<nowiki>-90</nowiki>
|90
|}

'''ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ:''' ସୂର୍ଯ୍ୟ ଘଡିକୁ ସୂର୍ଯ୍ୟାଲୋକରେ ଏପରି ରଖ ଯେପରି AB ଉତ୍ତର ଦକ୍ଷିଣ ହୋଇ ରହିବ ଏବଂ ଗୋଜିଆ ଅଂଶ P ଧୃବତାରା ଆଡକୁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ କରିବ।

'''ଗଣନା:''' ପାତିଆ PABର ଛାଇରୁ ସ୍ଥାନିୟ ସମୟ ଜାଣିହେବ।

'''ତୃଟି:''' ଏହି ଯନ୍ତ୍ରଟିର ଆକାର ଛୋଟ ହେଲେ ଏଥିରେ ସମୟ ମାପରେ ତୃଟି ଦେଖାଯାଏ।

'''5. ବିଷୁବୀୟ ସୂର୍ଯ୍ୟଘଡି(ଚାପ ଯନ୍ତ୍ର):'''

[[File:Pathani Samanta 000.png|thumb|<big>'''ଚାପଯନ୍ତ୍ରର ନମୂନା'''</big>]]

'''ଲକ୍ଷ୍ୟ:''' ଏକ ସ୍ଥାନ(ଏକ ନିର୍ଦ୍ଧିଷ୍ଟ ଅକ୍ଷାଂଶ ବିଶିଷ୍ଟ) ର ସମୟ ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରିବା।

'''''ତତ୍ତ୍ୱ:'''ଯେତେବେଳେ ଚାପଯନ୍ତ୍ରର ଶଙ୍କୁକୁ ଉତ୍ତର-ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ ରଖାଯାଏ, ବୃତ୍ତାକାର ପଟ୍ଟାଟି ବିଷୁବ ବୃତ୍ତ ସହ ସମାନ୍ତର ହେବ। ଘଡିର ସମତଳକୁ ଭୂଲମ୍ବଠାରୁ ଅକ୍ଷାଂଶ ପରିମିତ କୋଣରେ ଢଳାଇ ରଖାଯାଏ। ଶଙ୍କୁର ଅଗ୍ରଭାଗ ଧୃବତାରା ଆଡକୁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ କରିବ।ତେଣୁ ସୂର୍ଯ୍ୟାଲୋକ ଶଙ୍କୁ ଉପରେ ପଡିଲେ ଏହାର ଛାଇ ବୃତ୍ତାକାର ପଟାରେ ପଡି ସମୟ ସୂଚାଇବ।କର୍କଟ କ୍ରାନ୍ତିରେ ଶଙ୍କୁର ଯେଉଁ ଅଂଶର ଛାଇ ବୃତ୍ତାକାର ପଟ୍ଟାରେ ପଡେ ଏବଂ ମକର କ୍ରାନ୍ତିରେ ଯେଉଁ ଅଂଶର ଛାଇ ପଡେ ତାକୁ ଚିହ୍ନିତ କରି ଛଅଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ କଲେ ମାସ ଜାଣିହେବ।ପୁନଶ୍ଚ ଏହାକୁ ଛଅଭାଗ କଲେ ତିଥି ଜାଣିହେବ।''

'''ଗଠନ:'''ବୃତ୍ତାକାର ପ୍ଲେଟ୍ ର ବ୍ୟାସାର୍ଦ୍ଧ ହେଉଛି 8cm।ଶଙ୍କୁର ଦୈର୍ଘ୍ୟ ହେଉଛି 16cm।ଶଙ୍କୁକୁ ବୃତ୍ତାକାର ପ୍ଲେଟ୍ ର ଅକ୍ଷଦିଗରେ ରଖାଯାଏ।''ଚାପଯନ୍ତ୍ରକୁ ସୂର୍ଯ୍ୟାଲୋକରେ ରଖ ଯେପରିକି'' ଶଙ୍କୁଟି ଉତ୍ତର ଦକ୍ଷିଣ ହୋଇ ରହିବ।ବୃତ୍ତାକାର ପ୍ଲେଟକୁ 12 ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ କର।ଏହା 6 a.m.ରୁ ଆରମ୍ଭ ହୋଇ6 p.m.ରେ ଶେଷ ହେବ।

'''ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ:'''ଶଙ୍କୁର ଛାଇ ବୃତ୍ତାକାର ପଟ୍ଟା ଉପରେ ପଡିବା ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ କର।ଶଙ୍କୁ ର କେଉଁ ଭାଗର ଛାଇ ପଡିଲା ତାହା ମଧ୍ୟ ଲକ୍ଷ କର।

'''''ଗଣନା:'''ବୃତ୍ତାକାର ପଟ୍ଟାର ଯେଉଁ ଭାଗରେ ଶଙ୍କୁର ଛାଇ ପଡିଲା, ତାହା ସମୟ ଦେବ। ଶଙ୍କୁର ଚିହ୍ନ ମାସ ଦେବ ଏବଂ ତିଥି ମଧ୍ୟ ଦେବ।''

'''ତୃଟି:'''ଯନ୍ତ୍ରଟି ଯେତେ କ୍ଷୁଦ୍ର ହେବ, ସମୟ ,ମାସ ଏବଂ ତିଥି ରେ ତୃଟି ଦେଖାଦେବ।

'''6. ଭୂଲମ୍ବ ସୂର୍ଯ୍ୟଘଡି(ଚକ୍ରଯନ୍ତ୍ର)'''
[[File:Pathani Samanta 99.png|thumb|'''<big>ସୂର୍ଯ୍ୟ କିରଣ ରେଖା ଗୋଲାକାର ଥାଳିଆର କେନ୍ଦ୍ରରେ ଥିବା ଶଙ୍କୁ CPର ଛାଇରୁ ସମୟ ନିର୍ଣ୍ଣୟ ରେଖାଚିତ୍ର</big>''']]

'''ଲକ୍ଷ୍ୟ:''' . ଅକ୍ଷାଂଶ ବିଶିଷ୍ଟ ଏକ ସ୍ଥାନର ସ୍ଥାନିୟ ସମୟ ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରିବା।

'''''ତତ୍ତ୍ୱ:''''' ଉପରୋକ୍ତ ଚିତ୍ରକୁ ଦେଖ।ଏଠାରେ ଏକ ବୃତ୍ତାକାର ପ୍ଲେଟ ଭୂଲମ୍ବଠାରୁ କୋଣ ଢଳିକରି ରହିଛି।ଏକ ଶଙ୍କୁକୁ ବୃତ୍ତାକାର ପ୍ଲେଟର ଅକ୍ଷ ସ୍ଥାନରେ ପ୍ଲେଟ ପ୍ରତି ଲମ୍ବ ଭାବରେ ରଖାଯିବ।ତେଣୁ ଛାୟାକୋଣ APD[1,4] ହେବ।

ବର୍ତ୍ତମାନ PAD ସମକୋଣୀ ତ୍ରିଭୂଜରେ (1)

ସେହିଭଳି ACD ସମକୋଣୀ ତ୍ରିଭୂଜରେ

(2

ସମୀକରଣ(1)କୁ ସମାକରଣ(2) ଦ୍ୱାରା ଭାଗକଲେ

କିନ୍ତୁ ACP ତ୍ରିଭୂଜରେ

ତେଣୁ

'''ଗଠନ:''' 8cm ବ୍ୟାସାର୍ଦ୍ଧର ଏକ ବୃତ୍ତାକାର ପ୍ଲେଟ ନିଆଗଲା। ପ୍ଲେଟର କେନ୍ଦ୍ରରେ 8cm ଲମ୍ବାର ଏକଶଙ୍କୁକୁ ପ୍ଲେଟ ପ୍ରତି ଲମ୍ବ ଭାବେ ଯୋଡାଗଲା।ସମଗ୍ର ବ୍ୟବସ୍ଥା(ଶଙ୍କୁ ସହିତ ପ୍ଲେଟ)କୁ ଭୂଲମ୍ବଠାରୁ ଢଳାଇ ରଖାଗଲା।ଏହି ଢଳିବାର ଦିଗ ଉତ୍ତର ଗୋଲାର୍ଦ୍ଧରେ ଦକ୍ଷିଣକୁ ଏବଂ ଦକ୍ଷିଣ ଗୋଲାର୍ଦ୍ଧରେ ଉତ୍ତରକୁ ହେବ।

ଅକ୍ଷାଂଶ ପାଇଁ, କାଳକୋଣ ଏବଂ ଛାୟାକୋଣ ନିମ୍ନ ସାରଣୀରେ ଦିଆଯାଇଛି[4]:
{| class="wikitable"
|ସ୍ଥାନିୟ ସମୟ
|କାଳକୋଣ(H)
|ଛାୟାକୋଣ(h)
|-
|6AM
|90
|90
|-
|7AM
|75
|74.0
|-
|8AM
|60
|58.21
|-
|9AM
|45
|43.08
|-
|10AM
|30
|28.24
|-
|11AM
|15
|14.15
|-
|12AM
|0
|0
|-
|1PM
|<nowiki>-15</nowiki>
|<nowiki>-14.0</nowiki>
|-
|2PM
|<nowiki>-30</nowiki>
|<nowiki>-27.2</nowiki>
|-
|3PM
|<nowiki>-45</nowiki>
|<nowiki>-43.0</nowiki>
|-
|4PM
|<nowiki>-60</nowiki>
|<nowiki>-58.21</nowiki>
|-
|5PM
|<nowiki>-75</nowiki>
|<nowiki>-74.0</nowiki>
|-
|6PM
|<nowiki>-90</nowiki>
|90
|}

'''ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ:''' ଭୂଲମ୍ବ ସୂର୍ଯ୍ୟଘଡିକୁ ସୂର୍ଯ୍ୟାଲୋକରେ ଏପରିଭାବରେ ରଖ ଯେପରି ଶଙ୍କୁଟି ଉତ୍ତର ଦକ୍ଷିଣ ହୋଇ ରହିବ। ଏବଂ ଶଙ୍କୁର ଅଗ୍ରଭାଗ ଉତ୍ତରରେ ଧୃବତାରା ଆଡକୁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ କରିବ।

'''ଗଣନା:''' ଶଙ୍କୁର ଛାଇ ବୃତ୍ତାକାର ପଟ୍ଟା ଉପରେ ପଡି ସମୟ ସୂଚାଇବ।

'''ତୃଟି:''' ଯନ୍ତ୍ରଟିର ଆକାର କ୍ଷୁଦ୍ର ହେଲେ ଏଥିରେ ସମୟ ମାପରେ ଚୃଟି ଦେଖାଦେବ।

'''ତଥ୍ୟ-ଲିପିକ'''

'''[1] ସାମନ୍ତ ଚନ୍ଦ୍ର ଶେଖର ସିଂହ, “ସିଦ୍ଧାନ୍ତ ଦର୍ପଣ”, ଗାରୀଶ ବିଦ୍ୟାରତ୍ନ ପ୍ରେସ୍, କଲିକତା (୧୮୯୯)'''

'''[2]''' ପ୍ରହ୍ଲାଦ ଚନ୍ଦ୍ର ନାୟକ ‘ପଠାଣି ସାମନ୍ତ ଜ୍ୟୋତିର୍ଯନ୍ତ୍ର’ ବୁକ ପଏଣ୍ଟ. ଭୂବନେଶ୍ୱର-(୨୦୧୩)

[3] Prahallad Chandra Naik, Pathani Samanta’s Instrument Kits, The Book Point

[4] ଡକ୍ଟର ସୁଧୀରା ପଣ୍ଡା, ‘ଶେଷ ସିଦ୍ଧାନ୍ତୀ’, ଉତ୍କଳିକା (୨୦୧୭)୍ତୁ ଯଦି ଅକ୍ଷାଂଶ ଠାରୁ ସୂର୍ଯ୍ୟର କ୍ରାନ୍ତି କ୍ଷୁଦ୍ରତ୍ତର ହୁଏ, ତେବେ,ON ଦକ୍ଷିଣକୁ ରହିବ।

(ii)ଅକ୍ଷାଂଶ: ସମୀକରଣ(1)ରେ ଛାଇର ଲମ୍ବOA କୁ ପକାଇଲେ ଅକ୍ଷାଂଶ ଦେବ।

(iii) ସୂର୍ଯ୍ୟର କ୍ରାନ୍ତି: ପ୍ରଥମେ ସମୀକରଣ (1) ରେ ସମଦିବସରେ ଛାଇର ଦୈର୍ଘ୍ୟ ପକାଇ ପାଇବା।ତାପରେ ଅନ୍ୟ ଯେକୌଣସି ଦିନ ଛାଇର ଦୈର୍ଘ୍ୟ କୁ ମାପି ସମୀକରଣ (2) ରେ ପକାଇବା।ଏଠାରେ ଏବଂ ବିଷୁବର ସମ ଦିଗରେ ଥିଲେ ବିଯୁକ୍ତ ଚିହ୍ନ ଏବଂ ବିପରିତ ଦିଗରେ ଥିଲେ ଯୁକ୍ତ ଚିହ୍ନ ସମୀକରଣ (2) ରେ ବ୍ୟବହାର କରିବା।

ସୂର୍ଯ୍ୟର ଧୃବ ନିର୍ଣ୍ଣୟ: ଏବଂ ଗଣନା(ନିମ୍ନରେ ଦିଆଯାଇଛି) କରିବାପରେ ସମୀକରଣ(3)ରେ ପକାଇଲେ ପାଇପାରିବା।

ସୂ କ୍ରାନ୍ତିବୃତ୍ତର ଆନତି:ର୍ଯ୍ୟ କର୍କଟ କ୍ରାନ୍ତିରେ ଥିବାବେଳେ ଏବଂ ମକର କ୍ରାନ୍ତିରେ ଥିବାବେଳେ ଛାଇର ଦୈର୍ଘ୍ୟଗୁଡିକୁ ସମୀକରଣ(4),(5),(6)କିମ୍ବା(7)ରୁ ଗୋଟିଏରେ ପକାଇଲେ(କେଉଁଟି ଦ୍ୟବହାର କରିବ ତାହା ପୃଥିବୀ ଉପରେ ସ୍ଥାନର ଅବସ୍ଥିତି ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ) ଆମେ କ୍ରାନ୍ତିବୃତ୍ତର ଆନତି ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରିପାରିବା।

ତୃଟି:ଶଙ୍କୁଟି ଛୋଟ ହେଲେ ସବୁ ପରିମାପଗୁଡିକର ମୂଲ୍ୟରେ ତୃଟି ଦେଖାଦେବ।

'''2. ସମତଳ ସୂର୍ଯ୍ୟଘଡି'''

'''ଲକ୍ଷ୍ୟ:''' ଏକ ସ୍ଥାନ(ଏକ ନିର୍ଦ୍ଧିଷ୍ଟ ଅକ୍ଷାଂଶ ବିଶିଷ୍ଟ) ର ସମୟ ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରିବା।

'''ତତ୍ତ୍ୱ:'''ଉପରୋକ୍ତ ଚିତ୍ରକୁ ଲକ୍ଷକର।ଏଠାରେ ACQ ସରଳରେଖା PB ପ୍ରତି ଲମ୍ବ, ତେଣୁ ବିଷୁବବୃତ୍ତ ପ୍ରତି ସମାନ୍ତର।ଯେତେବେଳେ PB ପାତିଆ ଉପରେ ସୂର୍ଯ୍ୟାଲୋକ ପଡେ, ଏହା ଛାୟା ସୃଷ୍ଟିକରେ।ଏହି ଛାଇ C ଠାରେ କୋଣ ସୃଷ୍ଟି କରୁଛି। ଛାୟାଧାରକୁ ବର୍ଦ୍ଧିତ କରି ମନେକର PAB ଚିପ୍ ର ଛାୟାକୋଣ ABD=h [1,4]

ବର୍ତ୍ତମାନ ADCସମକୋଣୀ ତ୍ରିଭୂଜରେ CAD= .

(1)

ସେହିପରି ADBସମକୋଣୀ ତ୍ରିଭୂଜରେ, DAB= .

(2)

ସମୀକରଣ (2)କୁ ସମୀକରଣ(1) ଦ୍ୱାରା ଭାଗକଲେ, (3)

'''କିମ୍ବା'''

'''ଗଠନ:କଟକ(ଆକ୍ଷାଂଶ''' ) '''ପାଇଁ ଏକ ସୂର୍ଯ୍ୟଘଡି ନିର୍ମାଣ କରିବା ପାଇଁ, ଏକ ସମକୋଣୀ ପାତିଆ '''PAB ନିଆଗଲା।ଏହାରଭୂମି= 10 cm, ଉଚ୍ଚତା PA = 3.73 cm,ଏବଂ କର୍ଣ୍ଣ PB = 10.67 cm.ଏହି ପାତିଆକୁ ଏକ ପଟ୍ଟାରେ ଲମ୍ବଭାବେ ସଂଯୁକ୍ତ କରାଗଲା।ଏହି ପଟ୍ଟାରେ ସମୟସୂଚକ ରେଖାମାନ ଥାଏ।ପଟ୍ଟାର ଲମ୍ବା 15cm ଏବଂ ଓସାର 10cm। ରେଖାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କୋଣ ସମାନ ନୁହେଁ।ଏହି କୋଣ ଗୁଡିତ ନିମ୍ନ ସାରଣୀରେ ଦିଆଗଲା[4]:
{| class="wikitable"
|ସ୍ଥାନିୟ ସମୟ
|କାଳକୋଣ(H)ଡିଗ୍ରୀରେ
|ଛାୟାକୋଣ(h) ଡିଗ୍ରୀରେ
|-
|6AM
|90
|90
|-
|7AM
|75
|52.35
|-
|8AM
|60
|31.14
|-
|9AM
|45
|19.20
|-
|10AM
|30
|11.26
|-
|11AM
|15
|5.22
|-
|12AM
|0
|0
|-
|1PM
|<nowiki>-15</nowiki>
|5.36
|-
|2PM
|<nowiki>-30</nowiki>
|11.40
|-
|3PM
|<nowiki>-45</nowiki>
|19.36
|-
|4PM
|<nowiki>-60</nowiki>
|31.24
|-
|5PM
|<nowiki>-75</nowiki>
|51.57
|-
|6PM
|<nowiki>-90</nowiki>
|90
|}

'''ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ:''' ସୂର୍ଯ୍ୟ ଘଡିକୁ ସୂର୍ଯ୍ୟାଲୋକରେ ଏପରି ରଖ ଯେପରି AB ଉତ୍ତର ଦକ୍ଷିଣ ହୋଇ ରହିବ ଏବଂ ଗୋଜିଆ ଅଂଶ P ଧୃବତାରା ଆଡକୁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ କରିବ।

'''ଗଣନା:''' ପାତିଆ PABର ଛାଇରୁ ସ୍ଥାନିୟ ସମୟ ଜାଣିହେବ।

'''ତୃଟି:''' ଏହି ଯନ୍ତ୍ରଟିର ଆକାର ଛୋଟ ହେଲେ ଏଥିରେ ସମୟ ମାପରେ ତୃଟି ଦେଖାଯାଏ।

'''3. ବିଷୁବୀୟ ସୂର୍ଯ୍ୟଘଡି(ଚାପ ଯନ୍ତ୍ର):'''

'''ଲକ୍ଷ୍ୟ:''' ଏକ ସ୍ଥାନ(ଏକ ନିର୍ଦ୍ଧିଷ୍ଟ ଅକ୍ଷାଂଶ ବିଶିଷ୍ଟ) ର ସମୟ ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରିବା।

'''''ତତ୍ତ୍ୱ:'''ଯେତେବେଳେ ଚାପଯନ୍ତ୍ରର ଶଙ୍କୁକୁ ଉତ୍ତର-ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ ରଖାଯାଏ, ବୃତ୍ତାକାର ପଟ୍ଟାଟି ବିଷୁବ ବୃତ୍ତ ସହ ସମାନ୍ତର ହେବ। ଘଡିର ସମତଳକୁ ଭୂଲମ୍ବଠାରୁ ଅକ୍ଷାଂଶ ପରିମିତ କୋଣରେ ଢଳାଇ ରଖାଯାଏ। ଶଙ୍କୁର ଅଗ୍ରଭାଗ ଧୃବତାରା ଆଡକୁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ କରିବ।ତେଣୁ ସୂର୍ଯ୍ୟାଲୋକ ଶଙ୍କୁ ଉପରେ ପଡିଲେ ଏହାର ଛାଇ ବୃତ୍ତାକାର ପଟାରେ ପଡି ସମୟ ସୂଚାଇବ।କର୍କଟ କ୍ରାନ୍ତିରେ ଶଙ୍କୁର ଯେଉଁ ଅଂଶର ଛାଇ ବୃତ୍ତାକାର ପଟ୍ଟାରେ ପଡେ ଏବଂ ମକର କ୍ରାନ୍ତିରେ ଯେଉଁ ଅଂଶର ଛାଇ ପଡେ ତାକୁ ଚିହ୍ନିତ କରି ଛଅଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ କଲେ ମାସ ଜାଣିହେବ।ପୁନଶ୍ଚ ଏହାକୁ ଛଅଭାଗ କଲେ ତିଥି ଜାଣିହେବ।''

'''ଗଠନ:'''ବୃତ୍ତାକାର ପ୍ଲେଟ୍ ର ବ୍ୟାସାର୍ଦ୍ଧ ହେଉଛି 8cm।ଶଙ୍କୁର ଦୈର୍ଘ୍ୟ ହେଉଛି 16cm।ଶଙ୍କୁକୁ ବୃତ୍ତାକାର ପ୍ଲେଟ୍ ର ଅକ୍ଷଦିଗରେ ରଖାଯାଏ।''ଚାପଯନ୍ତ୍ରକୁ ସୂର୍ଯ୍ୟାଲୋକରେ ରଖ ଯେପରିକି'' ଶଙ୍କୁଟି ଉତ୍ତର ଦକ୍ଷିଣ ହୋଇ ରହିବ।ବୃତ୍ତାକାର ପ୍ଲେଟକୁ 12 ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ କର।ଏହା 6 a.m.ରୁ ଆରମ୍ଭ ହୋଇ6 p.m.ରେ ଶେଷ ହେବ।

'''ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ:'''ଶଙ୍କୁର ଛାଇ ବୃତ୍ତାକାର ପଟ୍ଟା ଉପରେ ପଡିବା ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ କର।ଶଙ୍କୁ ର କେଉଁ ଭାଗର ଛାଇ ପଡିଲା ତାହା ମଧ୍ୟ ଲକ୍ଷ କର।

'''''ଗଣନା:'''ବୃତ୍ତାକାର ପଟ୍ଟାର ଯେଉଁ ଭାଗରେ ଶଙ୍କୁର ଛାଇ ପଡିଲା, ତାହା ସମୟ ଦେବ। ଶଙ୍କୁର ଚିହ୍ନ ମାସ ଦେବ ଏବଂ ତିଥି ମଧ୍ୟ ଦେବ।''

'''ତୃଟି:'''ଯନ୍ତ୍ରଟି ଯେତେ କ୍ଷୁଦ୍ର ହେବ, ସମୟ ,ମାସ ଏବଂ ତିଥି ରେ ତୃଟି ଦେଖାଦେବ।

'''4. ଭୂଲମ୍ବ ସୂର୍ଯ୍ୟଘଡି(ଚକ୍ରଯନ୍ତ୍ର)'''

'''ଲକ୍ଷ୍ୟ:''' . ଅକ୍ଷାଂଶ ବିଶିଷ୍ଟ ଏକ ସ୍ଥାନର ସ୍ଥାନିୟ ସମୟ ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରିବା।

'''''ତତ୍ତ୍ୱ:''''' ଉପରୋକ୍ତ ଚିତ୍ରକୁ ଦେଖ।ଏଠାରେ ଏକ ବୃତ୍ତାକାର ପ୍ଲେଟ ଭୂଲମ୍ବଠାରୁ କୋଣ ଢଳିକରି ରହିଛି।ଏକ ଶଙ୍କୁକୁ ବୃତ୍ତାକାର ପ୍ଲେଟର ଅକ୍ଷ ସ୍ଥାନରେ ପ୍ଲେଟ ପ୍ରତି ଲମ୍ବ ଭାବରେ ରଖାଯିବ।ତେଣୁ ଛାୟାକୋଣ APD[1,4] ହେବ।

ବର୍ତ୍ତମାନ PAD ସମକୋଣୀ ତ୍ରିଭୂଜରେ (1)

ସେହିଭଳି ACD ସମକୋଣୀ ତ୍ରିଭୂଜରେ

(2

ସମୀକରଣ(1)କୁ ସମାକରଣ(2) ଦ୍ୱାରା ଭାଗକଲେ

କିନ୍ତୁ ACP ତ୍ରିଭୂଜରେ

ତେଣୁ

'''ଗଠନ:''' 8cm ବ୍ୟାସାର୍ଦ୍ଧର ଏକ ବୃତ୍ତାକାର ପ୍ଲେଟ ନିଆଗଲା। ପ୍ଲେଟର କେନ୍ଦ୍ରରେ 8cm ଲମ୍ବାର ଏକଶଙ୍କୁକୁ ପ୍ଲେଟ ପ୍ରତି ଲମ୍ବ ଭାବେ ଯୋଡାଗଲା।ସମଗ୍ର ବ୍ୟବସ୍ଥା(ଶଙ୍କୁ ସହିତ ପ୍ଲେଟ)କୁ ଭୂଲମ୍ବଠାରୁ ଢଳାଇ ରଖାଗଲା।ଏହି ଢଳିବାର ଦିଗ ଉତ୍ତର ଗୋଲାର୍ଦ୍ଧରେ ଦକ୍ଷିଣକୁ ଏବଂ ଦକ୍ଷିଣ ଗୋଲାର୍ଦ୍ଧରେ ଉତ୍ତରକୁ ହେବ।

ଅକ୍ଷାଂଶ ପାଇଁ, କାଳକୋଣ ଏବଂ ଛାୟାକୋଣ ନିମ୍ନ ସାରଣୀରେ ଦିଆଯାଇଛି[4]:
{| class="wikitable"
|ସ୍ଥାନିୟ ସମୟ
|କାଳକୋଣ(H)
|ଛାୟାକୋଣ(h)
|-
|6AM
|90
|90
|-
|7AM
|75
|74.0
|-
|8AM
|60
|58.21
|-
|9AM
|45
|43.08
|-
|10AM
|30
|28.24
|-
|11AM
|15
|14.15
|-
|12AM
|0
|0
|-
|1PM
|<nowiki>-15</nowiki>
|<nowiki>-14.0</nowiki>
|-
|2PM
|<nowiki>-30</nowiki>
|<nowiki>-27.2</nowiki>
|-
|3PM
|<nowiki>-45</nowiki>
|<nowiki>-43.0</nowiki>
|-
|4PM
|<nowiki>-60</nowiki>
|<nowiki>-58.21</nowiki>
|-
|5PM
|<nowiki>-75</nowiki>
|<nowiki>-74.0</nowiki>
|-
|6PM
|<nowiki>-90</nowiki>
|90
|}

'''ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ:''' ଭୂଲମ୍ବ ସୂର୍ଯ୍ୟଘଡିକୁ ସୂର୍ଯ୍ୟାଲୋକରେ ଏପରିଭାବରେ ରଖ ଯେପରି ଶଙ୍କୁଟି ଉତ୍ତର ଦକ୍ଷିଣ ହୋଇ ରହିବ। ଏବଂ ଶଙ୍କୁର ଅଗ୍ରଭାଗ ଉତ୍ତରରେ ଧୃବତାରା ଆଡକୁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ କରିବ।

'''ଗଣନା:''' ଶଙ୍କୁର ଛାଇ ବୃତ୍ତାକାର ପଟ୍ଟା ଉପରେ ପଡି ସମୟ ସୂଚାଇବ।

'''ତୃଟି:''' ଯନ୍ତ୍ରଟିର ଆକାର କ୍ଷୁଦ୍ର ହେଲେ ଏଥିରେ ସମୟ ମାପରେ ଚୃଟି ଦେଖାଦେବ।

'''ତଥ୍ୟ-ଲିପିକ'''

'''[1] ସାମନ୍ତ ଚନ୍ଦ୍ର ଶେଖର ସିଂହ, “ସିଦ୍ଧାନ୍ତ ଦର୍ପଣ”, ଗାରୀଶ ବିଦ୍ୟାରତ୍ନ ପ୍ରେସ୍, କଲିକତା (୧୮୯୯)'''

'''[2]''' ପ୍ରହ୍ଲାଦ ଚନ୍ଦ୍ର ନାୟକ ‘ପଠାଣି ସାମନ୍ତ ଜ୍ୟୋତିର୍ଯନ୍ତ୍ର’ ବୁକ ପଏଣ୍ଟ. ଭୂବନେଶ୍ୱର-(୨୦୧୩)

[3] Prahallad Chandra Naik, Pathani Samanta’s Instrument Kits, The Book Point

[4] ଡକ୍ଟର ସୁଧୀରା ପଣ୍ଡା, ‘ଶେଷ ସିଦ୍ଧାନ୍ତୀ’, ଉତ୍କଳିକା (୨୦୧୭)

ମେ ପାଇବା

ଅର୍ଥାତ s ରେ ଥିବା ଦୈର୍ଘ୍ୟର ଏକକ ଗୁଡିକ ଚାପରେ ଥିବା କୌଣିକ ଦୂରତାକୁ ଡିଗ୍ରୀରେ ସୂଚାଏ।

'''ଗଠନ:''' ASB ଏକ 3.75 ଇଞ୍ଚ ଦୌର୍ଘ୍ୟର (ବାଉଁଶ ପାତିଆ ବା ଲୁହା) ବଙ୍କା କରାଯାଇ ଏକସମାନ ଚାପ କରାଯାଉ। ଏଥିରେ 3.71 ଇଞ୍ଚ ଲମ୍ବାର ଏକ ସୂତା ବନ୍ଧାଯାଉ। ASB ଚାପର ମଧ୍ୟବିନ୍ଦୁ S ରେ 7.16 ଇଞ୍ଚର ଆଉ ଏକ ବାଡି ଯୋଡାଯାଉ ଏବଂ ଏହା ABକୁ ଲମ୍ବ ରହିବ ଏବଂ ସୂତା ABକୁ C ବିନ୍ଦୁରେ ଛେଦ କରିବ। SC 0.25 ଇଞ୍ଚ ଲମ୍ବର ହେବ।

'''ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ:''' ମନେକର O ହେଉଛି SCO ବାଡିର ଖୋଲା ମୁଣ୍ଡିଟି। ଏହି ଖୋଲା ମୁଣ୍ଡି ବାଟେ ଦେଖ ଏବଂ ଚାପରେ ଥିବା ବିଭାଜନ ଦେଇ ଆକାଶୀୟ ପିଣ୍ଡ ଗୁଡିକୁ ଦେଖିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କର।

'''ଗଣନା ବିଧି :''' ଏଠାରେ, ଚାପ ଉପରେ ଥିବା ପ୍ରତ୍ୟେକ ବିଭାଜନ 0.125 ଇଞ୍ଚ ଅଟେ। ତେଣୁ ଆକାଶୀୟ ପିଣ୍ଡ ଗୁଡିକ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ବିଭାଜନ ସଂଖ୍ୟା ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା କୋଣୀୟ ଦୂରତାର ମାତ୍ରା ପ୍ରଦାନ କରେ।

ତ୍ରୁଟି: ଯନ୍ତ୍ରଟି ଯେତେ ଛୋଟ ହେବ, ଦୁଇଟି ଆକାଶୀୟ ପିଣ୍ଡ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା କୌଣିକ ଦୂରତାର ସଠିକତା ସେତେ କମ ହେବ।

2. '''ମାନଯନ୍ତ୍ର (ମାପକ ଯନ୍ତ୍ର)'''

File:Pathani Samanta 99.png

2023-10-17T12:00:16Z

DKPattanaik:

ସୂର୍ଯ୍ୟ କିରଣ ରେଖା ଗୋଲାକାର ଥାଳିଆର କେନ୍ଦ୍ରରେ ଥିବା ଶଙ୍କୁ CPର ଛାଇରୁ ସମୟ ନିର୍ଣ୍ଣୟ ରେଖାଚିତ୍ର

File:Pathani Samanta 000.png

2023-10-17T11:54:18Z

DKPattanaik:

ଚାପଯନ୍ତ୍ରର ନମୂନା

File:Pathani Samanta-45.png

2023-10-17T11:42:35Z

DKPattanaik:

ସୂର୍ଯ୍ୟର କିରଣ ରେଖା ପଟା ଉପରେ ପଡି କିପରି ସମୟ ସୂଚିତ କରାଏ ତାହାର ଏକ ରେଖାଚିତ୍ର

File:ନୁନନନନନନହବନ123.png

2023-10-17T11:32:36Z

DKPattanaik: Blanked the page

File:ନୁନନନନନନହବନ123.png

2023-10-17T11:28:56Z

DKPattanaik:

ଶଙ୍କୁ

ପଠାଣି ସାମନ୍ତଙ୍କ ଜ୍ୟୋତିର୍ଯନ୍ତ୍ର

2023-10-17T11:23:57Z

DKPattanaik: ିୁ୍ୁିପୁରରପୁରପୁ

1. '''ଧନୁର୍ଯନ୍ତ୍ର'''

'''ଲକ୍ଷ୍ୟ:''' କୌଣସି ଦୁଇଟି ଆକାଶୀୟପିଣ୍ଡ ମଧ୍ୟରେ କୌଣିକ ଦୂରତା ମାପିବା
[[File:Pathani samanta.png|thumb|ଧନୁର୍ଯନ୍ତ୍ରର ନମୂନା]]
ତତ୍ତ୍ୱ: ଆମେ ଜାଣୁ [1,2]

ରେଡିଆନ

Or, ରେଡିଆନ

ତେଣୁ r ବ୍ୟାସାର୍ଦ୍ଧ ବିଶିଷ୍ଟ ଚାପଟିର ଦୈର୍ଘ୍ୟ ହେଉଛି:

ଯଦି ଆମେ ବ୍ୟାସାର୍ଦ୍ଧର ମୂଲ୍ୟ 57.3ଏକକ ନିଅନ୍ତି, ଆମେ ପାଇବା

ଅର୍ଥାତ s ରେ ଥିବା ଦୈର୍ଘ୍ୟର ଏକକ ଗୁଡିକ ଚାପରେ ଥିବା କୌଣିକ ଦୂରତାକୁ ଡିଗ୍ରୀରେ ସୂଚାଏ।

'''ଗଠନ:''' ASB ଏକ 3.75 ଇଞ୍ଚ ଦୌର୍ଘ୍ୟର (ବାଉଁଶ ପାତିଆ ବା ଲୁହା) ବଙ୍କା କରାଯାଇ ଏକସମାନ ଚାପ କରାଯାଉ। ଏଥିରେ 3.71 ଇଞ୍ଚ ଲମ୍ବାର ଏକ ସୂତା ବନ୍ଧାଯାଉ। ASB ଚାପର ମଧ୍ୟବିନ୍ଦୁ S ରେ 7.16 ଇଞ୍ଚର ଆଉ ଏକ ବାଡି ଯୋଡାଯାଉ ଏବଂ ଏହା ABକୁ ଲମ୍ବ ରହିବ ଏବଂ ସୂତା ABକୁ C ବିନ୍ଦୁରେ ଛେଦ କରିବ। SC 0.25 ଇଞ୍ଚ ଲମ୍ବର ହେବ।

'''ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ:''' ମନେକର O ହେଉଛି SCO ବାଡିର ଖୋଲା ମୁଣ୍ଡିଟି। ଏହି ଖୋଲା ମୁଣ୍ଡି ବାଟେ ଦେଖ ଏବଂ ଚାପରେ ଥିବା ବିଭାଜନ ଦେଇ ଆକାଶୀୟ ପିଣ୍ଡ ଗୁଡିକୁ ଦେଖିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କର।

'''ଗଣନା ବିଧି :''' ଏଠାରେ, ଚାପ ଉପରେ ଥିବା ପ୍ରତ୍ୟେକ ବିଭାଜନ 0.125 ଇଞ୍ଚ ଅଟେ। ତେଣୁ ଆକାଶୀୟ ପିଣ୍ଡ ଗୁଡିକ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ବିଭାଜନ ସଂଖ୍ୟା ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା କୋଣୀୟ ଦୂରତାର ମାତ୍ରା ପ୍ରଦାନ କରେ।

ତ୍ରୁଟି: ଯନ୍ତ୍ରଟି ଯେତେ ଛୋଟ ହେବ, ଦୁଇଟି ଆକାଶୀୟ ପିଣ୍ଡ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା କୌଣିକ ଦୂରତାର ସଠିକତା ସେତେ କମ ହେବ।

2. '''ମାନଯନ୍ତ୍ର (ମାପକ ଯନ୍ତ୍ର)'''
[[File:Pathani samanta-4.png|thumb|ମାନଯନ୍ତ୍ର]]

'''ଲକ୍ଷ୍ୟ:''' ଦୂର ବସ୍ତୁ (ପର୍ବତ,ଖୁଣ୍ଟ ଇତ୍ୟାଦି)ର ଉଚ୍ଚତା ଏବଂ ବସ୍ତୁଟି ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷକଠାରୁ କେତେ ଦୂରରେ ଅବସ୍ଥିତ ମାପିବା।

'''ସିଦ୍ଧାନ୍ତ:''' ମନେକର ଭୂସମାନ୍ତର ବାହୁର ଯୋଡାଯାଇଥିବା ସ୍ଥାନଠାରୁ ମୁକ୍ତ ଶେଷଭାଗ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଲମ୍ବ ହେଉଛି b1। ଆଖିକୁ ଭୂସମାନ୍ତର ବାହୁର ମୁକ୍ତ ପ୍ରାନ୍ତରେ ରଖି ଭୂଲମ୍ବ ବାହୁର ଯେଉଁ ଦୂରତାରେ ଦୂର ବସ୍ତୁର ଶୀର୍ଷ ଦେଖିଲେ ତିନୋଟିଯାକ ଏକ ସରଳରେଖାରେ ରହନ୍ତି ତାହା ମନେକର p1 ଏବଂ ଦ୍ୱିତୀୟସ୍ଥାନରେ ସେହି ସମାନ ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣରେ ମନେକର ଏହି ଦୂରତା ହେଉଛି p2। ମନେକର ଦୁଇଟି ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ ବିନ୍ଦୁ ମଧ୍ୟରେ ଦୂରତା ହେବ d । ତାହାହେଲେ ତ୍ରିଭୁଜର ସାଦୃଶ୍ୟ ରୁ [1,2]

ଏବଂ

ଯେଉଁଠାରେ z ହେଉଛି ବସ୍ତୁଟିର ଉଚ୍ଚତା ଏବଂ ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷକଠାରୁ ବସ୍ତୁଟିର ଦୂରତା ହେଉଛି x '''।'''

ଯେହେତୁ x ତୁଳନାରେ b1 ବହୁତ ଛୋଟ, ତେଣୁ x ଏବଂ x+d ତୁଳନାରେ b1କୁ ନ୍ୟୁନ ମନେକରି ଆମେ ପାଇଥାଉ

 ଏବଂ

ଏହି ଦୁଇଟି ସମୀକରଣକୁ ସମାଧାନ କରି ଆମେ ପାଇଥାଉ

'''ଗଠନଶୈଳୀ:''' ଏହା 16cm ଲମ୍ବର ଏକ ଭୂସମାନ୍ତର ବାହୁ ଏବଂ 16 cm ଲମ୍ବର ଏକ ଭୂଲମ୍ବ ବାହୁକୁ ନେଇ ଗଠିତ। ଭୂସମାନ୍ତର ବାହୁର ମଝିରେ ଉଲମ୍ବ ବାହୁ ସଂଯୁକ୍ତ ହୋଇ ଏହାକୁ ଟି ଆକୃତିର କରିଥାଏ। ଭୂସମାନ୍ତର ବାହୁର ଦୁଇ ପାର୍ଶ୍ୱ 8 cm ବିଶିଷ୍ଟ। ଭୂସମାନ୍ତର ବାହୁରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ସମାନ ବ୍ୟବଧାନରେ ରଖାଯାଇଥିବା ଭୂଲମ୍ବ ବହୁରେ ଛୋଟ ଛୋଟ ଛିଦ୍ର ରହିଛି। ପାଖାପାଖି ଥିବା ଛିଦ୍ର ମଧ୍ୟରେ ଦୂରତା 1 cm।

'''ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ :''' ଦୂର ବସ୍ତୁର ଉଚ୍ଚତା ମାପିବା ପାଇଁ ଭୂପୃଷ୍ଠ ସହ ସମାନ୍ତରାଳ ଭାବେ ଭୂସମାନ୍ତର ବାହୁକୁ ଧରନ୍ତୁ।ଭୂସମାନ୍ତର ବାହୁର ଶେଷରେ ଆଖି ରଖି ଦୂରର ବସ୍ତୁର ଅଗ୍ରଭାଗ ଭୂଲମ୍ବ ବାହୁ ଉପରେ କୌଣସି ଛିଦ୍ରବାଟେ ଦେଖିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତୁ ଯେପରି ତିନୋଟିଯାକ ଏକ ସରଳ ରେଖାରେ ରହିବେ। ଏହି ଛିଦ୍ରର ଉଚ୍ଚତା ଅଟେ। ତା'ପରେ ପ୍ରାୟ 20, 50, 100, କିମ୍ବା 500 ଫୁଟ ପଛକୁ ଘୁଞ୍ଚନ୍ତୁ ଏବଂ ଭୂସମାନ୍ତର ବାହୁର ଶେଷରେ ଆଖି ରଖି ଦୂରବସ୍ତୁର ଅଗ୍ରଭାଗକୁ ଭୂଲମ୍ବ ବାହୁ ଉପରେ ଅନ୍ୟଏକ ଛିଦ୍ରବାଟେ(ଏ କ୍ଷେତ୍ରରେ ପୂର୍ବ ଛିଦ୍ରର ତଳେ ଅବସ୍ଥିତ) ଦେଖିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତୁ। ଏହି ଛିଦ୍ର ଦୂରତା ମାପନ୍ତୁ, p2। ଦୁଇଟି ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ ବିନ୍ଦୁ ମଧ୍ୟରେ ଦୂରତା(d) ମାପ କରାଯାଉ।

ଗଣନା: ସମୀକରଣ (1) ଓ (2) ରେ ମାନ ଗୁଡିକୁ ପକାଇଲେ ବସ୍ତୁର ଦୂରତା ଓ ଉଚ୍ଚତା ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରାଯାଇପାରିବ।

'''ତ୍ରୁଟି:''' ବସ୍ତୁର ଅଗ୍ରଭାଗକୁ ଦେଖିବା ସମୟରେ, ଉପକରଣକୁ ଭୂମି ସହିତ ସମାନ୍ତରାଳ ଭାବରେ ରଖାଯିବା ଉଚିତ୍; ନଚେତ୍, ସେଠାରେ ତ୍ରୁଟି ଉପୁଜିବ। ସେହିପରି ଦୁଇଟି ଅନୁଧ୍ୟାନରେ ଯନ୍ତ୍ରଟି ଭୂମିରୁ ସମାନ ଉଚ୍ଚତାରେ ରହିବା ଉଚିତ।

'''3. ଶଙ୍କୁ'''

'''ଲକ୍ଷ୍ୟ:'''ଶଙ୍କୁ ସାହାଯ୍ୟରେ ଦିଗ ନିର୍ଣ୍ଣୟ,ଅକ୍ଷାଂଶ,ସୂର୍ଯ୍ୟର କ୍ରାନ୍ତି,ଧ୍ରୁବ ଏବଂ କ୍ରାନ୍ତି ବୃତ୍ତର ଆନତି ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରିବା।

'''ତତ୍ତ୍ୱ:'''

'''ସ୍ଥାନର ଅକ୍ଷାଂଶ ନିର୍ଣ୍ଣୟ'''ସମଦିବସର ମଧ୍ୟାହ୍ନରେ କୌଣସି ଏକ ସ୍ଥାନରେ ଶଙ୍କୁର ଛାୟା OA ଏବଂ ସେହି ସ୍ଥାନର ଅକ୍ଷାଂଶ '' ''ହେଲେ[1-3]

= (1)

'''ଏଠାରେ ଶଙ୍କୁର ଦୈର୍ଘ୍ୟ''' 12 ଏକକ।

'''(b)ସୂର୍ଯ୍ୟର କ୍ରାନ୍ତି ନିର୍ଣ୍ଣୟ'''ଏକ ନିର୍ଦ୍ଧିଷ୍ଟ ଦିନ ଯେଉଁ ଅକ୍ଷାଂଶରେ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କର ଲମ୍ବ କିରଣ ପଡେ, ତାହାକୁ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କର କ୍ରାନ୍ତି କୁହାଯାଏ। ସମଦିବସ ଛଡା ଅନ୍ୟ ଯେକୌଣସି ଦିନ ଯଦି ସୂର୍ଯ୍ୟର କ୍ରାନ୍ତି ହୁଏ,ଏବଂ ଶଙ୍କୁର ଛାୟା OA ହୁଏ, ତେବେ

= (2)

ଯଦି ସମାନ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଥାଆନ୍ତି, ତେବେ ବିଯୁକ୍ତ ଚିହ୍ନ ରହିବ,କିନ୍ତୁ ବିପରିତ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଥିଲେ ଯୁକ୍ତ ଚିହ୍ନ ରହିବ।

'''(c) ସୂର୍ଯ୍ୟର ଧ୍ରୂବ ନିର୍ଣ୍ଣୟ'''

କ୍ରାନ୍ତିବୃତ୍ତ ଉପରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ସଂପାତ-ବିନ୍ଦୁଠାରୁ ଯେତିକି ଦୂରତାରେ ଥାଏ,ତାକୁ ସୂର୍ଯ୍ୟର ଧ୍ରୁବ( ) କୁହାଯାଏ।କ୍ରାନ୍ତିବୃତ୍ତର ଆନତି । ଏବଂ ନିମ୍ନ ସଂପର୍କ ଦ୍ୱାରା ଯୋଡା[1]

(3)

ତେଣୁ ଏବଂ ଜଣାଥିଲେ ମିଳିପାରିବ।

'''(d)କ୍ରାନ୍ତିବୃତ୍ତର ଆନତି ନିର୍ଣ୍ଣୟ:'''

ମନେକର ସ୍ଥାନଟିର ଅକ୍ଷାଂଶ କ୍ରାନ୍ତିବୃତ୍ତର ଆନତି ଠାରୁ ବୃହତ୍ତର ଏବଂ ସ୍ଥାନଟି ଉତ୍ତର ଗୋଲାର୍ଦ୍ଧରେ ଅବସ୍ଥିତ।ଯଦି ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉତ୍ତର କ୍ରାନ୍ତି ରେ ଥିବା ବେଳେ ଶଙ୍କୁଛାୟାର ଦୈର୍ଘ୍ୟ OA ଏବଂ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଦକ୍ଷିଣ କ୍ରାନ୍ତିରେ ଥିବାବେଳେ ଶଙ୍କୁର ଛାୟା OA’,ତେବେ କ୍ରାନ୍ତିବୃତ୍ତର ଆନତି[1]

'' '' (4)

ମନେକର ସ୍ଥାନଟିର ଅକ୍ଷାଂଶ କ୍ରାନ୍ତିବୃତ୍ତର ଆନତି ଠାରୁ କ୍ଷୁଦ୍ରତ୍ତର ଏବଂ ସ୍ଥାନଟି ଉତ୍ତର ଗୋଲାର୍ଦ୍ଧରେ ଅବସ୍ଥିତ।ଯଦି ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉତ୍ତର କ୍ରାନ୍ତି ରେ ଥିବା ବେଳେ ଶଙ୍କୁଛାୟାର ଦୈର୍ଘ୍ୟ OA ଏବଂ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଦକ୍ଷିଣ କ୍ରାନ୍ତିରେ ଥିବାବେଳେ ଶଙ୍କୁର ଛାୟା OA’,ତେବେ କ୍ରାନ୍ତିବୃତ୍ତର ଆନତି[1]

'' ''(5)

ଯଦି ସ୍ଥାନଟି ଦକ୍ଷିଣ ଗୋଲାର୍ଦ୍ଧରେ ଅବସ୍ଥିତ ଏବଂ ସ୍ଥାନଟିର ଅକ୍ଷାଂଶ କ୍ରାନ୍ତିବୃତ୍ତର ଆନତି ଠାରୁ ବୃହତ୍ତର। ଯଦି ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉତ୍ତର କ୍ରାନ୍ତି ରେ ଥିବା ବେଳେ ଶଙ୍କୁଛାୟାର ଦୈର୍ଘ୍ୟ OA

ତେଣୁ'',''

ସୂର୍ଯ୍ୟ ଦକ୍ଷିଣ କ୍ରାନ୍ତିରେ ଥିବାବେଳେ ଶଙ୍କୁର ଛାୟା OA’ ତାହାହେଲେ

ତୋଣୁ

We get '' ''(6)

ଏକାଭଳି ଦକ୍ଷିଣ ଗୋଲାର୍ଦ୍ଧରେ ଥିବା ସ୍ଥାନଟିର ଅକ୍ଷାଂଶ ମନେକର କ୍ରାନ୍ତିବୃତ୍ତର ଆନତି ଠାରୁ କ୍ଷୁଦ୍ରତ୍ତର।ତେବେ ଏହିକ୍ଷେତ୍ରରେ ଯଦି ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉତ୍ତର କ୍ରାନ୍ତି ରେ ଥିବା ବେଳେ ଶଙ୍କୁଛାୟାର ଦୈର୍ଘ୍ୟ OA

So,

ସୂର୍ଯ୍ୟ ଦକ୍ଷିଣ କ୍ରାନ୍ତିରେ ଥିବାବେଳେ ଶଙ୍କୁର ଛାୟା OA’ ତାହାହେଲେ

So,

ଆମେ ପାଉ, '' '' '' ''(7)

''' ଗଠନ''': ସମତଳ ଭୂମି ଉପରେ 12ଏକକ(cm, inch କିମ୍ବା ଆଙ୍ଗୁଳ) ଲମ୍ବା ଏକ ସଳଖ ଦଣ୍ଡ ପୋତାଯାଉ।

'''ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ'''ଏହି 12ଏକକ ବିଶିଷ୍ଟ ଦଣ୍ଡଟିର ଛାଇରୁ ଆମେ ଜ୍ୟୋତିର୍ବିଜ୍ଞାନର ବିଭିନ୍ନ ପରିମାପଗୁଡିକ ପାଇପାରିବା।

ଅକ୍ଷାଂଶ:ଏକ ସମଦିବସରେ ମଧ୍ୟାହ୍ନ ସମୟରେ କୌଣସି ଏକ ସ୍ଥାନରେ ଶଙ୍କୁର ଛାୟା ମପାଯାଉ।

ସୂର୍ଯ୍ୟର କ୍ରାନ୍ତି: ସୂତ୍ରରେ ବିଯୁକ୍ତ ଚିହ୍ନ ପାଇଁ ସ୍ଥାନଟିରେ ଏବଂ ବିଷୁବର ସମଦିଗରେ ରହିବେ ସମଦିବସ ଛଡା ଅନ୍ୟ ଯେକୌଣସି ଦିନରେ ଶଙ୍କୁର ଛାଇ ମପାଯିବ। ସୂତ୍ରରେ ଯୁକ୍ତ ଚିହ୍ନ ପାଇଁ ସ୍ଥାନଟିରେ ଏବଂ ବିଷୁବର ବିପରୀତ ଦିଗରେ ରହିବେ ଏବଂ ସମଦିବସ ଛଡା ଅନ୍ୟ ଯେକୌଣସି ଦିନରେ ଶଙ୍କୁର ଛାଇ ମପାଯିବ।

ସୂର୍ଯ୍ୟର ଧ୍ରୁବ:ସୂର୍ଯ୍ୟର କ୍ରାନ୍ତି ର ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ ଅନୁସରଣ କରାଯିବ।କ୍ରାନ୍ତିବୃତ୍ତର ଆନତି ନିର୍ଣ୍ଣୟ ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ ମଧ୍ୟ ଅନୁସରଣ କରାଯିବ।

କ୍ରାନ୍ତିବୃତ୍ତର ଆନତି:ସୂର୍ଯ୍ୟ କର୍କଟକ୍ରାନ୍ତି ରେ ଥିବାବେଳେ ଏବଂ ସୂର୍ଯ୍ୟ ମକର କ୍ରାନ୍ତିରେ ଥିବାବେଳେ ଶଙ୍କୁର ଛାୟା ମପାଯିବ।

'''ଗଣନା:'''

'''(i)'''ଶଙ୍କୁ ସାହାଯ୍ୟରେ ଦିଗ ନିର୍ଣ୍ଣୟ:ଯେ କୌଣସି ଦିନ, ମନେକର ପୂର୍ବାହ୍ନରେ ଶଙ୍କୁ OX ର ଛାୟା ହେଉଛି OA।ଅପରାହ୍ନରେ ଶଙ୍କୁ ର ଛାୟା OA’,ପୂର୍ବାହ୍ନର ଛାୟା OA ସହ ସମାନ ହେବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅପେକ୍ଷା କର।ତା’ ପରେ AOA’ କୋଣକୁ ସମଦ୍ୱିଖଣ୍ଡ କରି ON ରେଖା ପାଅ। ଯଦି ଅକ୍ଷାଂଶ ଠାରୁ ସୂର୍ଯ୍ୟର କ୍ରାନ୍ତି ବୃହତ୍ତର ହୁଏ, ତେବେ,ON ଉତ୍ତରକୁ ଏବଂ NOS ଦକ୍ଷିଣକୁ ରହିବ।କିନ୍ତୁ ଯଦି ଅକ୍ଷାଂଶ ଠାରୁ ସୂର୍ଯ୍ୟର କ୍ରାନ୍ତି କ୍ଷୁଦ୍ରତ୍ତର ହୁଏ, ତେବେ,ON ଦକ୍ଷିଣକୁ ରହିବ।

(ii)ଅକ୍ଷାଂଶ: ସମୀକରଣ(1)ରେ ଛାଇର ଲମ୍ବOA କୁ ପକାଇଲେ ଅକ୍ଷାଂଶ ଦେବ।

(iii) ସୂର୍ଯ୍ୟର କ୍ରାନ୍ତି: ପ୍ରଥମେ ସମୀକରଣ (1) ରେ ସମଦିବସରେ ଛାଇର ଦୈର୍ଘ୍ୟ ପକାଇ ପାଇବା।ତାପରେ ଅନ୍ୟ ଯେକୌଣସି ଦିନ ଛାଇର ଦୈର୍ଘ୍ୟ କୁ ମାପି ସମୀକରଣ (2) ରେ ପକାଇବା।ଏଠାରେ ଏବଂ ବିଷୁବର ସମ ଦିଗରେ ଥିଲେ ବିଯୁକ୍ତ ଚିହ୍ନ ଏବଂ ବିପରିତ ଦିଗରେ ଥିଲେ ଯୁକ୍ତ ଚିହ୍ନ ସମୀକରଣ (2) ରେ ବ୍ୟବହାର କରିବା।

ସୂର୍ଯ୍ୟର ଧୃବ ନିର୍ଣ୍ଣୟ: ଏବଂ ଗଣନା(ନିମ୍ନରେ ଦିଆଯାଇଛି) କରିବାପରେ ସମୀକରଣ(3)ରେ ପକାଇଲେ ପାଇପାରିବା।

ସୂ କ୍ରାନ୍ତିବୃତ୍ତର ଆନତି:ର୍ଯ୍ୟ କର୍କଟ କ୍ରାନ୍ତିରେ ଥିବାବେଳେ ଏବଂ ମକର କ୍ରାନ୍ତିରେ ଥିବାବେଳେ ଛାଇର ଦୈର୍ଘ୍ୟଗୁଡିକୁ ସମୀକରଣ(4),(5),(6)କିମ୍ବା(7)ରୁ ଗୋଟିଏରେ ପକାଇଲେ(କେଉଁଟି ଦ୍ୟବହାର କରିବ ତାହା ପୃଥିବୀ ଉପରେ ସ୍ଥାନର ଅବସ୍ଥିତି ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ) ଆମେ କ୍ରାନ୍ତିବୃତ୍ତର ଆନତି ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରିପାରିବା।

ତୃଟି:ଶଙ୍କୁଟି ଛୋଟ ହେଲେ ସବୁ ପରିମାପଗୁଡିକର ମୂଲ୍ୟରେ ତୃଟି ଦେଖାଦେବ।

'''4. ସମତଳ ସୂର୍ଯ୍ୟଘଡି'''

'''ଲକ୍ଷ୍ୟ:''' ଏକ ସ୍ଥାନ(ଏକ ନିର୍ଦ୍ଧିଷ୍ଟ ଅକ୍ଷାଂଶ ବିଶିଷ୍ଟ) ର ସମୟ ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରିବା।

'''ତତ୍ତ୍ୱ:'''ଉପରୋକ୍ତ ଚିତ୍ରକୁ ଲକ୍ଷକର।ଏଠାରେ ACQ ସରଳରେଖା PB ପ୍ରତି ଲମ୍ବ, ତେଣୁ ବିଷୁବବୃତ୍ତ ପ୍ରତି ସମାନ୍ତର।ଯେତେବେଳେ PB ପାତିଆ ଉପରେ ସୂର୍ଯ୍ୟାଲୋକ ପଡେ, ଏହା ଛାୟା ସୃଷ୍ଟିକରେ।ଏହି ଛାଇ C ଠାରେ କୋଣ ସୃଷ୍ଟି କରୁଛି। ଛାୟାଧାରକୁ ବର୍ଦ୍ଧିତ କରି ମନେକର PAB ଚିପ୍ ର ଛାୟାକୋଣ ABD=h [1,4]

ବର୍ତ୍ତମାନ ADCସମକୋଣୀ ତ୍ରିଭୂଜରେ CAD= .

(1)

ସେହିପରି ADBସମକୋଣୀ ତ୍ରିଭୂଜରେ, DAB= .

(2)

ସମୀକରଣ (2)କୁ ସମୀକରଣ(1) ଦ୍ୱାରା ଭାଗକଲେ, (3)

'''କିମ୍ବା'''

'''ଗଠନ:କଟକ(ଆକ୍ଷାଂଶ''' ) '''ପାଇଁ ଏକ ସୂର୍ଯ୍ୟଘଡି ନିର୍ମାଣ କରିବା ପାଇଁ, ଏକ ସମକୋଣୀ ପାତିଆ '''PAB ନିଆଗଲା।ଏହାରଭୂମି= 10 cm, ଉଚ୍ଚତା PA = 3.73 cm,ଏବଂ କର୍ଣ୍ଣ PB = 10.67 cm.ଏହି ପାତିଆକୁ ଏକ ପଟ୍ଟାରେ ଲମ୍ବଭାବେ ସଂଯୁକ୍ତ କରାଗଲା।ଏହି ପଟ୍ଟାରେ ସମୟସୂଚକ ରେଖାମାନ ଥାଏ।ପଟ୍ଟାର ଲମ୍ବା 15cm ଏବଂ ଓସାର 10cm। ରେଖାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କୋଣ ସମାନ ନୁହେଁ।ଏହି କୋଣ ଗୁଡିତ ନିମ୍ନ ସାରଣୀରେ ଦିଆଗଲା[4]:
{| class="wikitable"
|ସ୍ଥାନିୟ ସମୟ
|କାଳକୋଣ(H)ଡିଗ୍ରୀରେ
|ଛାୟାକୋଣ(h) ଡିଗ୍ରୀରେ
|-
|6AM
|90
|90
|-
|7AM
|75
|52.35
|-
|8AM
|60
|31.14
|-
|9AM
|45
|19.20
|-
|10AM
|30
|11.26
|-
|11AM
|15
|5.22
|-
|12AM
|0
|0
|-
|1PM
|<nowiki>-15</nowiki>
|5.36
|-
|2PM
|<nowiki>-30</nowiki>
|11.40
|-
|3PM
|<nowiki>-45</nowiki>
|19.36
|-
|4PM
|<nowiki>-60</nowiki>
|31.24
|-
|5PM
|<nowiki>-75</nowiki>
|51.57
|-
|6PM
|<nowiki>-90</nowiki>
|90
|}

'''ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ:''' ସୂର୍ଯ୍ୟ ଘଡିକୁ ସୂର୍ଯ୍ୟାଲୋକରେ ଏପରି ରଖ ଯେପରି AB ଉତ୍ତର ଦକ୍ଷିଣ ହୋଇ ରହିବ ଏବଂ ଗୋଜିଆ ଅଂଶ P ଧୃବତାରା ଆଡକୁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ କରିବ।

'''ଗଣନା:''' ପାତିଆ PABର ଛାଇରୁ ସ୍ଥାନିୟ ସମୟ ଜାଣିହେବ।

'''ତୃଟି:''' ଏହି ଯନ୍ତ୍ରଟିର ଆକାର ଛୋଟ ହେଲେ ଏଥିରେ ସମୟ ମାପରେ ତୃଟି ଦେଖାଯାଏ।

'''5. ବିଷୁବୀୟ ସୂର୍ଯ୍ୟଘଡି(ଚାପ ଯନ୍ତ୍ର):'''

'''ଲକ୍ଷ୍ୟ:''' ଏକ ସ୍ଥାନ(ଏକ ନିର୍ଦ୍ଧିଷ୍ଟ ଅକ୍ଷାଂଶ ବିଶିଷ୍ଟ) ର ସମୟ ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରିବା।

'''''ତତ୍ତ୍ୱ:'''ଯେତେବେଳେ ଚାପଯନ୍ତ୍ରର ଶଙ୍କୁକୁ ଉତ୍ତର-ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ ରଖାଯାଏ, ବୃତ୍ତାକାର ପଟ୍ଟାଟି ବିଷୁବ ବୃତ୍ତ ସହ ସମାନ୍ତର ହେବ। ଘଡିର ସମତଳକୁ ଭୂଲମ୍ବଠାରୁ ଅକ୍ଷାଂଶ ପରିମିତ କୋଣରେ ଢଳାଇ ରଖାଯାଏ। ଶଙ୍କୁର ଅଗ୍ରଭାଗ ଧୃବତାରା ଆଡକୁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ କରିବ।ତେଣୁ ସୂର୍ଯ୍ୟାଲୋକ ଶଙ୍କୁ ଉପରେ ପଡିଲେ ଏହାର ଛାଇ ବୃତ୍ତାକାର ପଟାରେ ପଡି ସମୟ ସୂଚାଇବ।କର୍କଟ କ୍ରାନ୍ତିରେ ଶଙ୍କୁର ଯେଉଁ ଅଂଶର ଛାଇ ବୃତ୍ତାକାର ପଟ୍ଟାରେ ପଡେ ଏବଂ ମକର କ୍ରାନ୍ତିରେ ଯେଉଁ ଅଂଶର ଛାଇ ପଡେ ତାକୁ ଚିହ୍ନିତ କରି ଛଅଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ କଲେ ମାସ ଜାଣିହେବ।ପୁନଶ୍ଚ ଏହାକୁ ଛଅଭାଗ କଲେ ତିଥି ଜାଣିହେବ।''

'''ଗଠନ:'''ବୃତ୍ତାକାର ପ୍ଲେଟ୍ ର ବ୍ୟାସାର୍ଦ୍ଧ ହେଉଛି 8cm।ଶଙ୍କୁର ଦୈର୍ଘ୍ୟ ହେଉଛି 16cm।ଶଙ୍କୁକୁ ବୃତ୍ତାକାର ପ୍ଲେଟ୍ ର ଅକ୍ଷଦିଗରେ ରଖାଯାଏ।''ଚାପଯନ୍ତ୍ରକୁ ସୂର୍ଯ୍ୟାଲୋକରେ ରଖ ଯେପରିକି'' ଶଙ୍କୁଟି ଉତ୍ତର ଦକ୍ଷିଣ ହୋଇ ରହିବ।ବୃତ୍ତାକାର ପ୍ଲେଟକୁ 12 ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ କର।ଏହା 6 a.m.ରୁ ଆରମ୍ଭ ହୋଇ6 p.m.ରେ ଶେଷ ହେବ।

'''ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ:'''ଶଙ୍କୁର ଛାଇ ବୃତ୍ତାକାର ପଟ୍ଟା ଉପରେ ପଡିବା ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ କର।ଶଙ୍କୁ ର କେଉଁ ଭାଗର ଛାଇ ପଡିଲା ତାହା ମଧ୍ୟ ଲକ୍ଷ କର।

'''''ଗଣନା:'''ବୃତ୍ତାକାର ପଟ୍ଟାର ଯେଉଁ ଭାଗରେ ଶଙ୍କୁର ଛାଇ ପଡିଲା, ତାହା ସମୟ ଦେବ। ଶଙ୍କୁର ଚିହ୍ନ ମାସ ଦେବ ଏବଂ ତିଥି ମଧ୍ୟ ଦେବ।''

'''ତୃଟି:'''ଯନ୍ତ୍ରଟି ଯେତେ କ୍ଷୁଦ୍ର ହେବ, ସମୟ ,ମାସ ଏବଂ ତିଥି ରେ ତୃଟି ଦେଖାଦେବ।

'''6. ଭୂଲମ୍ବ ସୂର୍ଯ୍ୟଘଡି(ଚକ୍ରଯନ୍ତ୍ର)'''

'''ଲକ୍ଷ୍ୟ:''' . ଅକ୍ଷାଂଶ ବିଶିଷ୍ଟ ଏକ ସ୍ଥାନର ସ୍ଥାନିୟ ସମୟ ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରିବା।

'''''ତତ୍ତ୍ୱ:''''' ଉପରୋକ୍ତ ଚିତ୍ରକୁ ଦେଖ।ଏଠାରେ ଏକ ବୃତ୍ତାକାର ପ୍ଲେଟ ଭୂଲମ୍ବଠାରୁ କୋଣ ଢଳିକରି ରହିଛି।ଏକ ଶଙ୍କୁକୁ ବୃତ୍ତାକାର ପ୍ଲେଟର ଅକ୍ଷ ସ୍ଥାନରେ ପ୍ଲେଟ ପ୍ରତି ଲମ୍ବ ଭାବରେ ରଖାଯିବ।ତେଣୁ ଛାୟାକୋଣ APD[1,4] ହେବ।

ବର୍ତ୍ତମାନ PAD ସମକୋଣୀ ତ୍ରିଭୂଜରେ (1)

ସେହିଭଳି ACD ସମକୋଣୀ ତ୍ରିଭୂଜରେ

(2

ସମୀକରଣ(1)କୁ ସମାକରଣ(2) ଦ୍ୱାରା ଭାଗକଲେ

କିନ୍ତୁ ACP ତ୍ରିଭୂଜରେ

ତେଣୁ

'''ଗଠନ:''' 8cm ବ୍ୟାସାର୍ଦ୍ଧର ଏକ ବୃତ୍ତାକାର ପ୍ଲେଟ ନିଆଗଲା। ପ୍ଲେଟର କେନ୍ଦ୍ରରେ 8cm ଲମ୍ବାର ଏକଶଙ୍କୁକୁ ପ୍ଲେଟ ପ୍ରତି ଲମ୍ବ ଭାବେ ଯୋଡାଗଲା।ସମଗ୍ର ବ୍ୟବସ୍ଥା(ଶଙ୍କୁ ସହିତ ପ୍ଲେଟ)କୁ ଭୂଲମ୍ବଠାରୁ ଢଳାଇ ରଖାଗଲା।ଏହି ଢଳିବାର ଦିଗ ଉତ୍ତର ଗୋଲାର୍ଦ୍ଧରେ ଦକ୍ଷିଣକୁ ଏବଂ ଦକ୍ଷିଣ ଗୋଲାର୍ଦ୍ଧରେ ଉତ୍ତରକୁ ହେବ।

ଅକ୍ଷାଂଶ ପାଇଁ, କାଳକୋଣ ଏବଂ ଛାୟାକୋଣ ନିମ୍ନ ସାରଣୀରେ ଦିଆଯାଇଛି[4]:
{| class="wikitable"
|ସ୍ଥାନିୟ ସମୟ
|କାଳକୋଣ(H)
|ଛାୟାକୋଣ(h)
|-
|6AM
|90
|90
|-
|7AM
|75
|74.0
|-
|8AM
|60
|58.21
|-
|9AM
|45
|43.08
|-
|10AM
|30
|28.24
|-
|11AM
|15
|14.15
|-
|12AM
|0
|0
|-
|1PM
|<nowiki>-15</nowiki>
|<nowiki>-14.0</nowiki>
|-
|2PM
|<nowiki>-30</nowiki>
|<nowiki>-27.2</nowiki>
|-
|3PM
|<nowiki>-45</nowiki>
|<nowiki>-43.0</nowiki>
|-
|4PM
|<nowiki>-60</nowiki>
|<nowiki>-58.21</nowiki>
|-
|5PM
|<nowiki>-75</nowiki>
|<nowiki>-74.0</nowiki>
|-
|6PM
|<nowiki>-90</nowiki>
|90
|}

'''ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ:''' ଭୂଲମ୍ବ ସୂର୍ଯ୍ୟଘଡିକୁ ସୂର୍ଯ୍ୟାଲୋକରେ ଏପରିଭାବରେ ରଖ ଯେପରି ଶଙ୍କୁଟି ଉତ୍ତର ଦକ୍ଷିଣ ହୋଇ ରହିବ। ଏବଂ ଶଙ୍କୁର ଅଗ୍ରଭାଗ ଉତ୍ତରରେ ଧୃବତାରା ଆଡକୁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ କରିବ।

'''ଗଣନା:''' ଶଙ୍କୁର ଛାଇ ବୃତ୍ତାକାର ପଟ୍ଟା ଉପରେ ପଡି ସମୟ ସୂଚାଇବ।

'''ତୃଟି:''' ଯନ୍ତ୍ରଟିର ଆକାର କ୍ଷୁଦ୍ର ହେଲେ ଏଥିରେ ସମୟ ମାପରେ ଚୃଟି ଦେଖାଦେବ।

'''ତଥ୍ୟ-ଲିପିକ'''

'''[1] ସାମନ୍ତ ଚନ୍ଦ୍ର ଶେଖର ସିଂହ, “ସିଦ୍ଧାନ୍ତ ଦର୍ପଣ”, ଗାରୀଶ ବିଦ୍ୟାରତ୍ନ ପ୍ରେସ୍, କଲିକତା (୧୮୯୯)'''

'''[2]''' ପ୍ରହ୍ଲାଦ ଚନ୍ଦ୍ର ନାୟକ ‘ପଠାଣି ସାମନ୍ତ ଜ୍ୟୋତିର୍ଯନ୍ତ୍ର’ ବୁକ ପଏଣ୍ଟ. ଭୂବନେଶ୍ୱର-(୨୦୧୩)

[3] Prahallad Chandra Naik, Pathani Samanta’s Instrument Kits, The Book Point

[4] ଡକ୍ଟର ସୁଧୀରା ପଣ୍ଡା, ‘ଶେଷ ସିଦ୍ଧାନ୍ତୀ’, ଉତ୍କଳିକା (୨୦୧୭)୍ତୁ ଯଦି ଅକ୍ଷାଂଶ ଠାରୁ ସୂର୍ଯ୍ୟର କ୍ରାନ୍ତି କ୍ଷୁଦ୍ରତ୍ତର ହୁଏ, ତେବେ,ON ଦକ୍ଷିଣକୁ ରହିବ।

(ii)ଅକ୍ଷାଂଶ: ସମୀକରଣ(1)ରେ ଛାଇର ଲମ୍ବOA କୁ ପକାଇଲେ ଅକ୍ଷାଂଶ ଦେବ।

(iii) ସୂର୍ଯ୍ୟର କ୍ରାନ୍ତି: ପ୍ରଥମେ ସମୀକରଣ (1) ରେ ସମଦିବସରେ ଛାଇର ଦୈର୍ଘ୍ୟ ପକାଇ ପାଇବା।ତାପରେ ଅନ୍ୟ ଯେକୌଣସି ଦିନ ଛାଇର ଦୈର୍ଘ୍ୟ କୁ ମାପି ସମୀକରଣ (2) ରେ ପକାଇବା।ଏଠାରେ ଏବଂ ବିଷୁବର ସମ ଦିଗରେ ଥିଲେ ବିଯୁକ୍ତ ଚିହ୍ନ ଏବଂ ବିପରିତ ଦିଗରେ ଥିଲେ ଯୁକ୍ତ ଚିହ୍ନ ସମୀକରଣ (2) ରେ ବ୍ୟବହାର କରିବା।

ସୂର୍ଯ୍ୟର ଧୃବ ନିର୍ଣ୍ଣୟ: ଏବଂ ଗଣନା(ନିମ୍ନରେ ଦିଆଯାଇଛି) କରିବାପରେ ସମୀକରଣ(3)ରେ ପକାଇଲେ ପାଇପାରିବା।

ସୂ କ୍ରାନ୍ତିବୃତ୍ତର ଆନତି:ର୍ଯ୍ୟ କର୍କଟ କ୍ରାନ୍ତିରେ ଥିବାବେଳେ ଏବଂ ମକର କ୍ରାନ୍ତିରେ ଥିବାବେଳେ ଛାଇର ଦୈର୍ଘ୍ୟଗୁଡିକୁ ସମୀକରଣ(4),(5),(6)କିମ୍ବା(7)ରୁ ଗୋଟିଏରେ ପକାଇଲେ(କେଉଁଟି ଦ୍ୟବହାର କରିବ ତାହା ପୃଥିବୀ ଉପରେ ସ୍ଥାନର ଅବସ୍ଥିତି ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ) ଆମେ କ୍ରାନ୍ତିବୃତ୍ତର ଆନତି ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରିପାରିବା।

ତୃଟି:ଶଙ୍କୁଟି ଛୋଟ ହେଲେ ସବୁ ପରିମାପଗୁଡିକର ମୂଲ୍ୟରେ ତୃଟି ଦେଖାଦେବ।

'''2. ସମତଳ ସୂର୍ଯ୍ୟଘଡି'''

'''ଲକ୍ଷ୍ୟ:''' ଏକ ସ୍ଥାନ(ଏକ ନିର୍ଦ୍ଧିଷ୍ଟ ଅକ୍ଷାଂଶ ବିଶିଷ୍ଟ) ର ସମୟ ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରିବା।

'''ତତ୍ତ୍ୱ:'''ଉପରୋକ୍ତ ଚିତ୍ରକୁ ଲକ୍ଷକର।ଏଠାରେ ACQ ସରଳରେଖା PB ପ୍ରତି ଲମ୍ବ, ତେଣୁ ବିଷୁବବୃତ୍ତ ପ୍ରତି ସମାନ୍ତର।ଯେତେବେଳେ PB ପାତିଆ ଉପରେ ସୂର୍ଯ୍ୟାଲୋକ ପଡେ, ଏହା ଛାୟା ସୃଷ୍ଟିକରେ।ଏହି ଛାଇ C ଠାରେ କୋଣ ସୃଷ୍ଟି କରୁଛି। ଛାୟାଧାରକୁ ବର୍ଦ୍ଧିତ କରି ମନେକର PAB ଚିପ୍ ର ଛାୟାକୋଣ ABD=h [1,4]

ବର୍ତ୍ତମାନ ADCସମକୋଣୀ ତ୍ରିଭୂଜରେ CAD= .

(1)

ସେହିପରି ADBସମକୋଣୀ ତ୍ରିଭୂଜରେ, DAB= .

(2)

ସମୀକରଣ (2)କୁ ସମୀକରଣ(1) ଦ୍ୱାରା ଭାଗକଲେ, (3)

'''କିମ୍ବା'''

'''ଗଠନ:କଟକ(ଆକ୍ଷାଂଶ''' ) '''ପାଇଁ ଏକ ସୂର୍ଯ୍ୟଘଡି ନିର୍ମାଣ କରିବା ପାଇଁ, ଏକ ସମକୋଣୀ ପାତିଆ '''PAB ନିଆଗଲା।ଏହାରଭୂମି= 10 cm, ଉଚ୍ଚତା PA = 3.73 cm,ଏବଂ କର୍ଣ୍ଣ PB = 10.67 cm.ଏହି ପାତିଆକୁ ଏକ ପଟ୍ଟାରେ ଲମ୍ବଭାବେ ସଂଯୁକ୍ତ କରାଗଲା।ଏହି ପଟ୍ଟାରେ ସମୟସୂଚକ ରେଖାମାନ ଥାଏ।ପଟ୍ଟାର ଲମ୍ବା 15cm ଏବଂ ଓସାର 10cm। ରେଖାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କୋଣ ସମାନ ନୁହେଁ।ଏହି କୋଣ ଗୁଡିତ ନିମ୍ନ ସାରଣୀରେ ଦିଆଗଲା[4]:
{| class="wikitable"
|ସ୍ଥାନିୟ ସମୟ
|କାଳକୋଣ(H)ଡିଗ୍ରୀରେ
|ଛାୟାକୋଣ(h) ଡିଗ୍ରୀରେ
|-
|6AM
|90
|90
|-
|7AM
|75
|52.35
|-
|8AM
|60
|31.14
|-
|9AM
|45
|19.20
|-
|10AM
|30
|11.26
|-
|11AM
|15
|5.22
|-
|12AM
|0
|0
|-
|1PM
|<nowiki>-15</nowiki>
|5.36
|-
|2PM
|<nowiki>-30</nowiki>
|11.40
|-
|3PM
|<nowiki>-45</nowiki>
|19.36
|-
|4PM
|<nowiki>-60</nowiki>
|31.24
|-
|5PM
|<nowiki>-75</nowiki>
|51.57
|-
|6PM
|<nowiki>-90</nowiki>
|90
|}

'''ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ:''' ସୂର୍ଯ୍ୟ ଘଡିକୁ ସୂର୍ଯ୍ୟାଲୋକରେ ଏପରି ରଖ ଯେପରି AB ଉତ୍ତର ଦକ୍ଷିଣ ହୋଇ ରହିବ ଏବଂ ଗୋଜିଆ ଅଂଶ P ଧୃବତାରା ଆଡକୁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ କରିବ।

'''ଗଣନା:''' ପାତିଆ PABର ଛାଇରୁ ସ୍ଥାନିୟ ସମୟ ଜାଣିହେବ।

'''ତୃଟି:''' ଏହି ଯନ୍ତ୍ରଟିର ଆକାର ଛୋଟ ହେଲେ ଏଥିରେ ସମୟ ମାପରେ ତୃଟି ଦେଖାଯାଏ।

'''3. ବିଷୁବୀୟ ସୂର୍ଯ୍ୟଘଡି(ଚାପ ଯନ୍ତ୍ର):'''

'''ଲକ୍ଷ୍ୟ:''' ଏକ ସ୍ଥାନ(ଏକ ନିର୍ଦ୍ଧିଷ୍ଟ ଅକ୍ଷାଂଶ ବିଶିଷ୍ଟ) ର ସମୟ ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରିବା।

'''''ତତ୍ତ୍ୱ:'''ଯେତେବେଳେ ଚାପଯନ୍ତ୍ରର ଶଙ୍କୁକୁ ଉତ୍ତର-ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ ରଖାଯାଏ, ବୃତ୍ତାକାର ପଟ୍ଟାଟି ବିଷୁବ ବୃତ୍ତ ସହ ସମାନ୍ତର ହେବ। ଘଡିର ସମତଳକୁ ଭୂଲମ୍ବଠାରୁ ଅକ୍ଷାଂଶ ପରିମିତ କୋଣରେ ଢଳାଇ ରଖାଯାଏ। ଶଙ୍କୁର ଅଗ୍ରଭାଗ ଧୃବତାରା ଆଡକୁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ କରିବ।ତେଣୁ ସୂର୍ଯ୍ୟାଲୋକ ଶଙ୍କୁ ଉପରେ ପଡିଲେ ଏହାର ଛାଇ ବୃତ୍ତାକାର ପଟାରେ ପଡି ସମୟ ସୂଚାଇବ।କର୍କଟ କ୍ରାନ୍ତିରେ ଶଙ୍କୁର ଯେଉଁ ଅଂଶର ଛାଇ ବୃତ୍ତାକାର ପଟ୍ଟାରେ ପଡେ ଏବଂ ମକର କ୍ରାନ୍ତିରେ ଯେଉଁ ଅଂଶର ଛାଇ ପଡେ ତାକୁ ଚିହ୍ନିତ କରି ଛଅଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ କଲେ ମାସ ଜାଣିହେବ।ପୁନଶ୍ଚ ଏହାକୁ ଛଅଭାଗ କଲେ ତିଥି ଜାଣିହେବ।''

'''ଗଠନ:'''ବୃତ୍ତାକାର ପ୍ଲେଟ୍ ର ବ୍ୟାସାର୍ଦ୍ଧ ହେଉଛି 8cm।ଶଙ୍କୁର ଦୈର୍ଘ୍ୟ ହେଉଛି 16cm।ଶଙ୍କୁକୁ ବୃତ୍ତାକାର ପ୍ଲେଟ୍ ର ଅକ୍ଷଦିଗରେ ରଖାଯାଏ।''ଚାପଯନ୍ତ୍ରକୁ ସୂର୍ଯ୍ୟାଲୋକରେ ରଖ ଯେପରିକି'' ଶଙ୍କୁଟି ଉତ୍ତର ଦକ୍ଷିଣ ହୋଇ ରହିବ।ବୃତ୍ତାକାର ପ୍ଲେଟକୁ 12 ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ କର।ଏହା 6 a.m.ରୁ ଆରମ୍ଭ ହୋଇ6 p.m.ରେ ଶେଷ ହେବ।

'''ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ:'''ଶଙ୍କୁର ଛାଇ ବୃତ୍ତାକାର ପଟ୍ଟା ଉପରେ ପଡିବା ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ କର।ଶଙ୍କୁ ର କେଉଁ ଭାଗର ଛାଇ ପଡିଲା ତାହା ମଧ୍ୟ ଲକ୍ଷ କର।

'''''ଗଣନା:'''ବୃତ୍ତାକାର ପଟ୍ଟାର ଯେଉଁ ଭାଗରେ ଶଙ୍କୁର ଛାଇ ପଡିଲା, ତାହା ସମୟ ଦେବ। ଶଙ୍କୁର ଚିହ୍ନ ମାସ ଦେବ ଏବଂ ତିଥି ମଧ୍ୟ ଦେବ।''

'''ତୃଟି:'''ଯନ୍ତ୍ରଟି ଯେତେ କ୍ଷୁଦ୍ର ହେବ, ସମୟ ,ମାସ ଏବଂ ତିଥି ରେ ତୃଟି ଦେଖାଦେବ।

'''4. ଭୂଲମ୍ବ ସୂର୍ଯ୍ୟଘଡି(ଚକ୍ରଯନ୍ତ୍ର)'''

'''ଲକ୍ଷ୍ୟ:''' . ଅକ୍ଷାଂଶ ବିଶିଷ୍ଟ ଏକ ସ୍ଥାନର ସ୍ଥାନିୟ ସମୟ ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରିବା।

'''''ତତ୍ତ୍ୱ:''''' ଉପରୋକ୍ତ ଚିତ୍ରକୁ ଦେଖ।ଏଠାରେ ଏକ ବୃତ୍ତାକାର ପ୍ଲେଟ ଭୂଲମ୍ବଠାରୁ କୋଣ ଢଳିକରି ରହିଛି।ଏକ ଶଙ୍କୁକୁ ବୃତ୍ତାକାର ପ୍ଲେଟର ଅକ୍ଷ ସ୍ଥାନରେ ପ୍ଲେଟ ପ୍ରତି ଲମ୍ବ ଭାବରେ ରଖାଯିବ।ତେଣୁ ଛାୟାକୋଣ APD[1,4] ହେବ।

ବର୍ତ୍ତମାନ PAD ସମକୋଣୀ ତ୍ରିଭୂଜରେ (1)

ସେହିଭଳି ACD ସମକୋଣୀ ତ୍ରିଭୂଜରେ

(2

ସମୀକରଣ(1)କୁ ସମାକରଣ(2) ଦ୍ୱାରା ଭାଗକଲେ

କିନ୍ତୁ ACP ତ୍ରିଭୂଜରେ

ତେଣୁ

'''ଗଠନ:''' 8cm ବ୍ୟାସାର୍ଦ୍ଧର ଏକ ବୃତ୍ତାକାର ପ୍ଲେଟ ନିଆଗଲା। ପ୍ଲେଟର କେନ୍ଦ୍ରରେ 8cm ଲମ୍ବାର ଏକଶଙ୍କୁକୁ ପ୍ଲେଟ ପ୍ରତି ଲମ୍ବ ଭାବେ ଯୋଡାଗଲା।ସମଗ୍ର ବ୍ୟବସ୍ଥା(ଶଙ୍କୁ ସହିତ ପ୍ଲେଟ)କୁ ଭୂଲମ୍ବଠାରୁ ଢଳାଇ ରଖାଗଲା।ଏହି ଢଳିବାର ଦିଗ ଉତ୍ତର ଗୋଲାର୍ଦ୍ଧରେ ଦକ୍ଷିଣକୁ ଏବଂ ଦକ୍ଷିଣ ଗୋଲାର୍ଦ୍ଧରେ ଉତ୍ତରକୁ ହେବ।

ଅକ୍ଷାଂଶ ପାଇଁ, କାଳକୋଣ ଏବଂ ଛାୟାକୋଣ ନିମ୍ନ ସାରଣୀରେ ଦିଆଯାଇଛି[4]:
{| class="wikitable"
|ସ୍ଥାନିୟ ସମୟ
|କାଳକୋଣ(H)
|ଛାୟାକୋଣ(h)
|-
|6AM
|90
|90
|-
|7AM
|75
|74.0
|-
|8AM
|60
|58.21
|-
|9AM
|45
|43.08
|-
|10AM
|30
|28.24
|-
|11AM
|15
|14.15
|-
|12AM
|0
|0
|-
|1PM
|<nowiki>-15</nowiki>
|<nowiki>-14.0</nowiki>
|-
|2PM
|<nowiki>-30</nowiki>
|<nowiki>-27.2</nowiki>
|-
|3PM
|<nowiki>-45</nowiki>
|<nowiki>-43.0</nowiki>
|-
|4PM
|<nowiki>-60</nowiki>
|<nowiki>-58.21</nowiki>
|-
|5PM
|<nowiki>-75</nowiki>
|<nowiki>-74.0</nowiki>
|-
|6PM
|<nowiki>-90</nowiki>
|90
|}

'''ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ:''' ଭୂଲମ୍ବ ସୂର୍ଯ୍ୟଘଡିକୁ ସୂର୍ଯ୍ୟାଲୋକରେ ଏପରିଭାବରେ ରଖ ଯେପରି ଶଙ୍କୁଟି ଉତ୍ତର ଦକ୍ଷିଣ ହୋଇ ରହିବ। ଏବଂ ଶଙ୍କୁର ଅଗ୍ରଭାଗ ଉତ୍ତରରେ ଧୃବତାରା ଆଡକୁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ କରିବ।

'''ଗଣନା:''' ଶଙ୍କୁର ଛାଇ ବୃତ୍ତାକାର ପଟ୍ଟା ଉପରେ ପଡି ସମୟ ସୂଚାଇବ।

'''ତୃଟି:''' ଯନ୍ତ୍ରଟିର ଆକାର କ୍ଷୁଦ୍ର ହେଲେ ଏଥିରେ ସମୟ ମାପରେ ଚୃଟି ଦେଖାଦେବ।

'''ତଥ୍ୟ-ଲିପିକ'''

'''[1] ସାମନ୍ତ ଚନ୍ଦ୍ର ଶେଖର ସିଂହ, “ସିଦ୍ଧାନ୍ତ ଦର୍ପଣ”, ଗାରୀଶ ବିଦ୍ୟାରତ୍ନ ପ୍ରେସ୍, କଲିକତା (୧୮୯୯)'''

'''[2]''' ପ୍ରହ୍ଲାଦ ଚନ୍ଦ୍ର ନାୟକ ‘ପଠାଣି ସାମନ୍ତ ଜ୍ୟୋତିର୍ଯନ୍ତ୍ର’ ବୁକ ପଏଣ୍ଟ. ଭୂବନେଶ୍ୱର-(୨୦୧୩)

[3] Prahallad Chandra Naik, Pathani Samanta’s Instrument Kits, The Book Point

[4] ଡକ୍ଟର ସୁଧୀରା ପଣ୍ଡା, ‘ଶେଷ ସିଦ୍ଧାନ୍ତୀ’, ଉତ୍କଳିକା (୨୦୧୭)

ମେ ପାଇବା

ଅର୍ଥାତ s ରେ ଥିବା ଦୈର୍ଘ୍ୟର ଏକକ ଗୁଡିକ ଚାପରେ ଥିବା କୌଣିକ ଦୂରତାକୁ ଡିଗ୍ରୀରେ ସୂଚାଏ।

'''ଗଠନ:''' ASB ଏକ 3.75 ଇଞ୍ଚ ଦୌର୍ଘ୍ୟର (ବାଉଁଶ ପାତିଆ ବା ଲୁହା) ବଙ୍କା କରାଯାଇ ଏକସମାନ ଚାପ କରାଯାଉ। ଏଥିରେ 3.71 ଇଞ୍ଚ ଲମ୍ବାର ଏକ ସୂତା ବନ୍ଧାଯାଉ। ASB ଚାପର ମଧ୍ୟବିନ୍ଦୁ S ରେ 7.16 ଇଞ୍ଚର ଆଉ ଏକ ବାଡି ଯୋଡାଯାଉ ଏବଂ ଏହା ABକୁ ଲମ୍ବ ରହିବ ଏବଂ ସୂତା ABକୁ C ବିନ୍ଦୁରେ ଛେଦ କରିବ। SC 0.25 ଇଞ୍ଚ ଲମ୍ବର ହେବ।

'''ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ:''' ମନେକର O ହେଉଛି SCO ବାଡିର ଖୋଲା ମୁଣ୍ଡିଟି। ଏହି ଖୋଲା ମୁଣ୍ଡି ବାଟେ ଦେଖ ଏବଂ ଚାପରେ ଥିବା ବିଭାଜନ ଦେଇ ଆକାଶୀୟ ପିଣ୍ଡ ଗୁଡିକୁ ଦେଖିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କର।

'''ଗଣନା ବିଧି :''' ଏଠାରେ, ଚାପ ଉପରେ ଥିବା ପ୍ରତ୍ୟେକ ବିଭାଜନ 0.125 ଇଞ୍ଚ ଅଟେ। ତେଣୁ ଆକାଶୀୟ ପିଣ୍ଡ ଗୁଡିକ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ବିଭାଜନ ସଂଖ୍ୟା ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା କୋଣୀୟ ଦୂରତାର ମାତ୍ରା ପ୍ରଦାନ କରେ।

ତ୍ରୁଟି: ଯନ୍ତ୍ରଟି ଯେତେ ଛୋଟ ହେବ, ଦୁଇଟି ଆକାଶୀୟ ପିଣ୍ଡ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା କୌଣିକ ଦୂରତାର ସଠିକତା ସେତେ କମ ହେବ।

2. '''ମାନଯନ୍ତ୍ର (ମାପକ ଯନ୍ତ୍ର)'''

File:Pathani samanta.png

2023-10-17T11:18:34Z

DKPattanaik: Blanked the page

File:Pathani samanta-4.png

2023-10-17T11:17:54Z

DKPattanaik: Blanked the page

File:Pathani samanta-4.png

2023-10-17T10:51:38Z

DKPattanaik:

ମାନଯନ୍ତ୍ର ସାହାଯ୍ୟରେ ମାପ

File:Pathani samanta.png

2023-10-17T10:42:50Z

DKPattanaik:

ଧନୁର୍ଯନ୍ତ୍ର

ଖାଦ୍ୟ ସାର ( ସନ୍ତୁଳିତ ଖାଦ୍ୟ)

2023-10-17T10:26:13Z

DKPattanaik: ଖାଦ୍ୟ ସାର, ଅଭାବ ଜନୀତ ରୋଗ ଓ ଏହାର ନିରାକରଣ ବିଷୟରେ ଆଲୋଚନା କରାଯାଇଛି। ଚରକ ସଂହିତା, ଘେରଣ୍ଡ ସଂହିତା, ଅଷ୍ଟକ ହୃଦୟମ୍ ସୂତ୍ର, ଆୟୁର୍ବେଦରୁ ଗୃହିତ ବିଭିନ୍ନ ରୋଗର ନିରାକରଣ ବିଷୟରେ ଆଲୋଚନା କରାଯାଇଛି।

ଆମେ ସାଧାରଣତଃ ଗୋଟିଏ ଦିନରେ ଖାଉଥିବା ଖାଦ୍ୟ ହେଉଛି ଆମର ଆହାର। ଉତ୍ତମ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟର ଅଭିବୃଦ୍ଧି ଏବଂ ରକ୍ଷଣାବେକ୍ଷଣ ପାଇଁ, ଆମ ଖାଦ୍ୟରେ ସମସ୍ତ ପୋଷକ ତତ୍ତ୍ୱ ରହିବା ଆବଶ୍ୟକ ଯାହାକି ଆମ ଶରୀରର ସଠିକ୍ ପରିମାଣରେ ଆବଶ୍ୟକ କରେ। ଅଧିକ ନୁହେଁ କିମ୍ବା କମ୍ ନୁହେଁ। ଏହି ଖାଦ୍ୟରେ ସଠିକ୍ ପରିମାଣର ତନ୍ତୁ ଏବଂ ଜଳ ମଧ୍ୟ ରହିବା ଉଚିତ, ଏହିପରି ଖାଦ୍ୟକୁ ଏକ '''ସନ୍ତୁଳିତ ଖାଦ୍ୟ''' କୁହାଯାଏ।

ତୁମେ ଭାବୁଛ କି ସବୁ ବୟସର ଲୋକମାନେ ସମାନ ପ୍ରକାରର ଖାଦ୍ୟ ଆବଶ୍ୟକ କରନ୍ତି? କ'ଣ ତୁମେ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି ଭାବୁଛ, ଏକ ସନ୍ତୁଳିତ ଖାଦ୍ୟ ପାଇଁ ଆମେ ଯାହା ଆବଶ୍ୟକ କରୁ ତାହା ଶାରୀରିକ କାର୍ଯ୍ୟର ପରିମାଣ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ?

ଡାଲି, ବାଦାମ, ସୋୟାବିନ୍, ଅଙ୍କୁରିତ ବୀଜ (ମୁଗ ଏବଂ ବୁଟ), କିଣ୍ୱନ ଖାଦ୍ୟ (ଦକ୍ଷିଣ ଭାରତୀୟ ଖାଦ୍ୟ ଯେପରିକି ଇଡିଲି), ଅଟାର ମିଶ୍ରଣ (ମିସି ରୁଟି, ଶସ୍ୟ ଏବଂ ଡାଲିରୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ଥେପ୍ଲା),କଦଳୀ, ପାଳଙ୍ଗ ଶାଗ, ଛତୁଆ, ଗୁଡ ଆଦିରେ ଉପଲବ୍ଧ ପନିପରିବା ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଖାଦ୍ୟ ଅନେକ ପୁଷ୍ଟିକର ଖାଦ୍ୟ ଯୋଗାଇଥାଏ। ତେଣୁ, ଦାମୀ ଖାଦ୍ୟ ପଦାର୍ଥ ବିନା ଜଣେ ସନ୍ତୁଳିତ ଖାଦ୍ୟ ଖାଇପାରିବେ।

ପନିପରିବା ଏବଂ ଫଳଗୁଡିକ କାଟିବା କିମ୍ବା ଛାଣିବା ପରେ ଧୂଆଯାଏ, ତେବେ କିଛି ପରିମାଣର ଜୀବସାର ନଷ୍ଟ ହୋଇପାରେ। ଅନେକ ପନିପରିବା ଏବଂ ଫଳର ଚୋପା ରେ ଜୀବସାର ଏବଂ ଖଣିଜ ଲବଣ ଥାଏ। ସେହିଭଳି ଚାଉଳ ଏବଂ ଡାଲିକୁ ବାରମ୍ବାର ଧୋଇବା ଦ୍ଵାରା ସେଥିରେ ଥିବା ଜୀବସାର ଏବଂ ଖଣିଜ ଲବଣ ବାହାରି ଯାଇପାରେ।

ରନ୍ଧା ହୋଇଥିବା ଖାଦ୍ୟ ସ୍ୱାଦକୁ ଉନ୍ନତ କରିବା ସହ ହଜମ କ୍ରିୟା ସହଜ କରିଥାଏ।ରାନ୍ଧିବା ଦ୍ଵାରା କିଛି ପୁଷ୍ଟିକର ଖାଦ୍ୟ ନଷ୍ଟ ହୁଏ।ରାନ୍ଧିବା ସମୟରେ ଅଧିକ ଜଳ ବ୍ୟବହାର ହୁଏ ଏବଂ ପରେ ଏହି ଜଳ କୁ ବାହାର କରିଦିଆଯାଏ ତେବେ ଅନେକ ଉପଯୋଗୀ ପୁଷ୍ଟିସାର ଏବଂ ବହୁ ପରିମାଣର ଖଣିଜଲବଣ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଏ। ରୋଷେଇ ସମୟରେ ଗରମ ଦ୍ୱାରା ଭିଟାମିନ C ସହଜରେ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଏ।

'''ଅଭାବ ଜନିତ ରୋଗ :'''

ଗୋଟିଏ କିମ୍ବା ଅଧିକ ପୋଷକ ତତ୍ତ୍ୱର ଅଭାବ ଆମ ଶରୀରରେ ରୋଗ, ବ୍ୟାଘାତ ସୃଷ୍ଟି କରିପାରେ। ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ପୋଷକ ତତ୍ତ୍ୱ ଅଭାବରୁ ଘଟୁଥିବା ରୋଗକୁ ଅଭାବ ଜନିତ ରୋଗ କୁହାଯାଏ।

ଜଣେ ବ୍ୟକ୍ତି ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତାଙ୍କ ଖାଦ୍ୟରେ ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ ପରିମାଣର ପୃଷ୍ଟିସାର ପାଇ ନ ଥାଏ, ତେବେ ସମ୍ଭବତଃ ତାଙ୍କର ଅଭିବୃଦ୍ଧି କମ୍, ଚେହେରା ଫୁଲିବା, କେଶର କହରା, ଚର୍ମ ରୋଗ ଏବଂ ହଇଜା ରୋଗ ହେବାର ସମ୍ଭାବନା ଥାଏ।

ଉଭୟ ଶ୍ଵେତସାର ଏବଂ ପୁଷ୍ଟିସାର ଖାଦ୍ୟର ଅଭାବ ଥାଏ, ତେବେ ଅଭିବୃଦ୍ଧି ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ବନ୍ଦ ହୋଇପାରେ। ଏହିପରି ବ୍ୟକ୍ତି ଅତ୍ୟଧିକ ପତଳା ଏବଂ ଏତେ ଦୁର୍ବଳ ହୋଇଯାଏ ଯେ ସେ ଚଳପ୍ରଚଳ ମଧ୍ୟ କରିପାରନ୍ତି ନାହିଁ।

''' '''

''' କିଛି ଜୀବସାର ଏବଂ ଖଣିଜ ଲବଣ ଦ୍ଵାରା ଅଭାବ ଜନିତ ରୋଗ ଓ ତାହାର ଲକ୍ଷଣ'''
{| class="wikitable"
|ଜୀବସାର / ଖଣିଜ ଲବଣ
|ଅଭାବ ଜନିତ ରୋଗ / ଅସୁସ୍ଥତା
|ଲକ୍ଷଣ
|-
|ଭିଟାମିନ A
|ଦୃଷ୍ଟି ଶକ୍ତି ହରାଇବା
|ଖରାପ ଦୃଷ୍ଟି ଶକ୍ତି , ରାତ୍ରିରେ ଦୃଷ୍ଟି ଶକ୍ତି ହରାଇବା , ବେଳେବେଳେ ଦୃଷ୍ଟି ଶକ୍ତି ହରାଇବା
|-
|ଭିଟାମିନ B1
|ବେରୀବେରି
|ଦୁର୍ବଳ ମାଂସପେଶୀ,

କାମ କରିବା ପାଇଁ ବହୁତ କମ ଶକ୍ତି
|-
|ଭିଟାମିନ C
|ସ୍କର୍ଭ
|ରକ୍ତସ୍ରାବ,

ସୁସ୍ଥ ହବାପାଇଁ ଅଧିକ ସମୟ ଲାଗିବ
|-
|ଭିଟାମିନ D
|ରିକେଟ୍ସ
|ଅସ୍ଥି ନରମ ହୋଇଯାଏ
|-
|କ୍ୟାଲସିଅମ
|ଅସ୍ଥି କ୍ଷୟ ହବା
|ଦୁର୍ବଳ ହାଡ , ଦାନ୍ତ କ୍ଷୟ
|-
|ଆୟୋଡିନ
|ଗଳଗଣ୍ଡ ରୋଗ
|ବେକର ଗ୍ରନ୍ଥି ଫୁଲିଯିବା , ପିଲାମାନଙ୍କଠାରେ ମାନସିକ ଅକ୍ଷମତା ଦେଖାଯାଏ
|-
|ଲୌହ
|ରକ୍ତହୀନତା
|ଦୁର୍ବଳତା
|}

୧.ଆମ ଖାଦ୍ୟର ମୁଖ୍ୟ ପୋଷକ ତତ୍ତ୍ଵ ହେଉଛି ଶ୍ଵେତସାର, ପୁଷ୍ଟିସାର, ସ୍ନେହସାର ,ଜୀବସାର ଓ ଖଣିଜ ଲବଣ। ଏହା ସହିତ ଖାଦ୍ୟରେ ପୋଷକ ତନ୍ତୁ ଏବଂ ଜଳ ମଧ୍ୟ ରହିଥାଏ।

୨. ଶ୍ଵେତସାର ଓ ସ୍ନେହସାର ଜାତୀୟ ଖାଦ୍ୟ ମୁଖ୍ୟତଃ ଆମ ଶରୀର କୁ ଶକ୍ତି ଯୋଗାଇ ଥାଏ।

୩.ଆମ ଶରୀରର ବୃଦ୍ଧି ଏବଂ ରକ୍ଷଣାବେକ୍ଷଣ ପାଇଁ ପୁଷ୍ଟି ସାର ଏବଂ ଖଣିଜ ଲବଣ ଆବଶ୍ୟକ।

୪. ଜୀବସାର ଆମ ଶରୀରକୁ ରୋଗରୁ ରକ୍ଷା କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିଥାଏ।

୫.ସନ୍ତୁଳିତ ଖାଦ୍ୟ ଆମ ଶରୀରକୁ ଆବଶ୍ୟକ ପରିମାଣର ସମସ୍ତ ପୋଷକ ତତ୍ତ୍ୱ ଯୋଗାଇଥାଏ, ଯଥେଷ୍ଟ ପରିମାଣରେ ତନ୍ତୁ ଏବଂ ଜଳ ସହିତ।

୬.ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ଆମ ଖାଦ୍ୟରେ ଗୋଟିଏ କିମ୍ବା ଅଧିକ ପୋଷକ ତତ୍ତ୍ୱର ଅଭାବ କେତେକ ରୋଗ ସୃଷ୍ଟି କରିପାରେ।<ref>NCERT</ref>
[[File:Image.png|thumb|346x346px]]

''''' ଭାରତୀୟ ଜ୍ଞାନ ପରମ୍ପରା'''''

'''''ସୁଦ୍ଧଂ ସୁମଧୁରଂ ସ୍ନିଗ୍ଧଂ ଉଦାରଧର୍ବିବର୍ଜିତଂ'''''

''''' ଭୁଜ୍ୟତେ ସୁରସଂ ପ୍ରୀତ୍ୟା ମିତାହାରମିମଂ ବିଦୁଃ।'''''

'''''ଅର୍ଥ- ଶୁଦ୍ଧ,ମିଠା(ପ୍ରାକୃତିକ) ଏବଂ ଥଣ୍ଡା(ହଜମ କରିବା ସହଜ)ଏହି ପ୍ରକାରର ଖାଦ୍ୟ ପେଟର ଅଧାବ ଭରିବା ପାଇଁ ଖାଇବା ଉଚିତ୍। ଏହିପରି ଆନନ୍ଦରେ ଖାଇବା ଏବଂ ପେଟର ଅନ୍ୟ ଅଧାକୁ ଖାଲି ରଖିବାକୁ ମିତାହାର କୁହାଯାଏ।'''''<ref>ଘେରଣ୍ଡ ସଂହିତା</ref>

'''''ଆୟୁର୍ବେଦରେ ଖାଦ୍ୟର ପ୍ରକାର - ଅଗ୍ନି ହେଉଛି ପାଚନ ଅଗ୍ନି ପାଇଁ ସଂସ୍କୃତ ଶବ୍ଦ ଯାହା ପରିବେଶରୁ ଆମେ ଗ୍ରହଣ କରୁଥିବା ଖାଦ୍ୟ ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଜିନିଷକୁ ଭାଙ୍ଗି''' , '''ଯାହା ଉପଯୋଗୀ ତାହାକୁ ଗ୍ରହଣ କରି ବାକି ସବୁକୁ ଦୂର କରିଥାଏ।'''''

'''''ଯେତେବେଳେ ଆମର ହଜମ କ୍ଷମତା ବା ଅଗ୍ନି ବଳବାନ ହୋଇଥାଏ''', '''ସେତେବେଳେ ଆମେ ସୁସ୍ଥ ଟିସୁ ସୃଷ୍ଟି କରି''', '''ବର୍ଜ୍ୟବସ୍ତୁକୁ ଦୂର କରି''', '''ଓଜସ ନାମକ ଏକ ସୂକ୍ଷ୍ମ ସାର ଉତ୍ପନ୍ନ କରିଥାଉ। ଓଜସ''', '''ଯାହା ଏକ ସଂସ୍କୃତ ଶବ୍ଦ ଯାହାର ଅର୍ଥ ହେଉଛି ଶକ୍ତି''', '''ତାହାକୁ ଶରୀରର ଅନ୍ତଃତତ୍ତ୍ୱ ଭାବରେ କଳ୍ପନା କରାଯାଇପାରେ।'''''

'''''ଆୟୁର୍ବେଦରେ ଛଅ ପ୍ରକାରର ଖାଦ୍ୟ ପ୍ରଣାଳୀ ମାଧ୍ୟମରେ ଆମ ପାଚନ ଅଗ୍ନିକୁ ମଜଭୁତ ରଖିବା ପାଇଁ ପରାମର୍ଶ ଦିଆଯାଇଛି।'''''

'''୧''''') '''ଚୋଷ୍ୟ - ଯେଉଁ ଖାଦ୍ୟକୁ ଚୁସିବାକୁ ହେବ''',''

'''''ଉଦାହରଣ: ରସ'''''

'''୨''''') '''ପେୟ - ପିଇବା ଯୋଗ୍ୟ ଖାଦ୍ୟ''',''

'''''ଉଦାହରଣ: ସୁପ୍ ଓ ଗୁଜୁରାତି।'''''

'''''୩''') '''ଲେହ୍ୟ - ଖାଦ୍ୟକୁ ଚାଟିବାକୁ ପଡିଥାଏ''',''

'''''ଉଦାହରଣ: ପେଷ୍ଚ ଭଳି ଖାଦ୍ୟ ପଦାର୍ଥ'''''

'''''୪''') '''ଭୋଜ୍ୟ - ଖାଇବାକୁ ଥିବା ଖାଦ୍ୟ''',''

'''''ଉଦାହରଣ: ଭାତ''', '''ଡାଲି ଭଳି ରୋଷେଇ ସାମଗ୍ରୀ।'''''

'''''୫''') '''ଭକ୍ଷ୍ୟ - ଦାନ୍ତରେ ଯେଉଁ ଖାଦ୍ୟକୁ ଭାଙ୍ଗି'''''

'''''ଏବଂ ଖାଇବାକୁ ପଡେ''',''

'''''ଉଦାହରଣ: ସବୁ ପ୍ରକାର ବାଦାମ'''''

'''୬) ଚବ୍ୟ - ଯେଉଁ ଖାଦ୍ୟକୁ ଚୋବାଇବାକୁ ପଡ଼େ,'''

'''ଉଦାହରଣ: ସବୁ ପ୍ରକାରର ଫାଇବରଯୁକ୍ତ ଖାଦ୍ୟ।'''

'''ଏହି ଛଅ ପ୍ରକାରର ଖାଦ୍ୟ ସେଗୁଡିକ ମଧ୍ୟରୁ ପ୍ରତ୍ୟେକ ନିମ୍ନଗାମୀ କ୍ରମରେ ଅନ୍ୟଗୁଡିକ ଅପେକ୍ଷା ଅଧିକ ଓଜନର ହୋଇଥାଏ, ଉଦାହରଣ ସ୍ୱରୂପ "ପେୟ" "ଚୋଷ୍ୟ" ଠାରୁ ଅଧିକ ଓଜନର ହୋଇଥାଏ ଏବଂ "ଲେହ୍ୟ" "ପେୟ" ଠାରୁ ଅଧିକ ଓଜନର ହୋଇଥାଏ।'''

'''''ପ୍ରାଚୀନ ଭାରତୀୟ ଔଷଧ ପ୍ରଣାଳୀ ଆୟୁର୍ବେଦ ଏକ ସନ୍ତୁଳିତ ଖାଦ୍ୟ ତଥା ଭିଟାମିନ୍ ଅଭାବରୁ ଅଭାବ ଜନିତ ରୋଗକୁ ରୋକିବା ତଥା ଚିକିତ୍ସା ପାଇଁ ଔଷଧ ଭାବରେ ବ୍ୟବହାର ଉପରେ ଗୁରୁତ୍ୱାରୋପ କରିଛି। ଆୟୁର୍ବେଦରେ ଭିଟାମିନ୍ ଅଭାବଜନିତ ରୋଗ ପାଇଁ ଏଠାରେ କିଛି ପ୍ରତିକାର ଅଛି'''''

'''୧. ଅଁଳା: ଅଁଳା ଭିଟାମିନ୍ ସି ର ଏକ ସମୃଦ୍ଧ ଉତ୍ସ ଏବଂ ଏହା ସାଧାରଣତଃ ଆୟୁର୍ବେଦିକ ପ୍ରତିକାରରେ ସ୍କର୍ଭି ରୋକିବା ଏବଂ ଚିକିତ୍ସା ପାଇଁ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ। ଅଁଳା ରସ କିମ୍ବା ପାଉଡର ଶରୀରରେ ଭିଟାମିନ୍ ସି ସ୍ତର ବୃଦ୍ଧି ପାଇଁ ପ୍ରାୟତଃ ଖିଆଯାଏ।'''

'''୨. ଘିଅ : ଘିଅ ଭିଟାମିନ୍ ଏ, ଡି, ଇ, ଏବଂ କେ ର ଏକ ସମୃଦ୍ଧ ଉତ୍ସ ଅଟେ ଏବଂ ଏହା ସାଧାରଣତଃ ଆୟୁର୍ବେଦିକ ପ୍ରତିକାରରେ ଚର୍ବିରେ ଦ୍ରବୀଭୂତ ଭିଟାମିନ୍ ଅଭାବରୁ ଅଭାବ ରୋଗର ଚିକିତ୍ସା ପାଇଁ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ। ଘିଅକୁ ନିୟମିତ ଖାଇବା ଦ୍ୱାରା ଚର୍ବିରେ ଦ୍ରବୀଭୂତ ଭିଟାମିନ୍ ଅବଶୋଷଣରେ ଉନ୍ନତି ହୁଏ ବୋଲି ବିଶ୍ୱାସ କରାଯାଏ।'''

'''୩. ଅଶ୍ୱଗନ୍ଧା: ଅଶ୍ୱଗନ୍ଧା ହେଉଛି ଏକ ଆୟୁର୍ବେଦିକ ଔଷଧ ଯାହା ସାଧାରଣତଃ ବେରିବେରୀ (ଭିଟାମିନ୍ B1 ର ଅଭାବ ହେତୁ ଏକ ଅଭାବ) ରୋଗ ଚିକିତ୍ସା ପାଇଁ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ। ଅଶ୍ୱଗନ୍ଧା ଭିଟାମିନ୍ B1 ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପୋଷକ ତତ୍ତ୍ୱର ଅବଶୋଷଣରେ ଉନ୍ନତି କରିଥାଏ।'''

'''୪. ହଳଦୀ: ହଳଦୀ ହେଉଛି ଭିଟାମିନ୍ ସି, ଭିଟାମିନ୍ ଇ, ଏବଂ ଭିଟାମିନ୍ କେ ର ଏକ ସମୃଦ୍ଧ ଉତ୍ସ, ଏବଂ ଏହା ସାଧାରଣତ ଆୟୁର୍ବେଦିକ ପ୍ରତିକାରରେ ରୋଗ ପ୍ରତିରୋଧକ ଶକ୍ତି ବଢାଇବା ଏବଂ ସ୍କର୍ଭି ରୋଗର ପ୍ରତିକାର ପାଇଁ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ।'''

'''୫. ଅପରାଜିତା: ଅପରାଜିତା ହେଉଛି ଏକ ଆୟୁର୍ବେଦିକ ଗୁଳ୍ମ ଔଷଧ ଯାହା ସାଧାରଣତ ଭିଟାମିନ୍ B1, ଭିଟାମିନ୍ B2, ଏବଂ ଭିଟାମିନ୍ B3 ଅଭାବ ଜନିତ ରୋଗର ଚିକିତ୍ସା ପାଇଁ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ। ଅପରାଜିତା ଭିଟାମିନ୍ ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପୋଷକ ତତ୍ତ୍ୱର ଅବଶୋଷଣରେ ଉନ୍ନତି ଆଣିବ ବୋଲି ବିଶ୍ୱାସ କରାଯାଏ।'''

'''ମୋଟାମୋଟି ଭାବେ, ଆୟୁର୍ବେଦ ଏକ ସନ୍ତୁଳିତ ଖାଦ୍ୟର ମହତ୍ତ୍ୱ ଏବଂ ଭିଟାମିନ୍ ଅଭାବରୁ ସୃଷ୍ଟି ହେଉଥିବା ଅଭାବ ରୋଗକୁ ରୋକିବା ଏବଂ ଚିକିତ୍ସା ପାଇଁ ପ୍ରାକୃତିକ ଉପଚାରର ବ୍ୟବହାର ଉପରେ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦେଇଥାଏ। ଭିଟାମିନ୍‌ରେ ଭରପୂର ଖାଦ୍ୟ ଯେପରିକି ଅଁଳା, ଘିଅ,ହଳଦୀ ଏବଂ ଅପରାଜିତା ଖାଇବା ଦ୍ଵାରା ଭଲ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ବଜାୟ ରଖିବା ଏବଂ ଅଭାବଜନିତ ରୋଗକୁ ରୋକିବା ପାଇଁ ଏକ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଉପାୟ ବୋଲି ବିଶ୍ୱାସ କରାଯାଏ।'''

''''' ଓଷ୍ଠସ୍ଫୁଟନ-ପାଋଷ୍ୟ - ମୁଖଶୋଷ - ଦ୍ଵିଜମୟାଃ'''''

'''''ନ ସ୍ୟୁଃ ସ୍ଵରୋପଘାଟଶ୍ଚ ସ୍ନେହଗଣ୍ଡୁଷଧାରଣମ୍‌।'''''

'''ଅର୍ଥ- ତେଲ କିମ୍ବା ପାଟିରେ ଉଷୁମ ପାଣି ଚଳାଇବା କାର୍ଯ୍ୟକୁ କବଲ ଗ୍ରହ କୁହାଯାଏ। ପାଟିରେ ତେଲ ରହିବା ଦ୍ୱାରା ଓଠର ଫାଟ, ଓଠର ଶୁଷ୍କତା, ପାଟିର ଶୁଷ୍କତା, ଦାନ୍ତର ରୋଗ ଏବଂ ସ୍ୱରର ରୋଗରେ ପୀଡିତ ହେବେ ନାହିଁ। '''

''''' ଆହାର ଶୁଦ୍ଧୋ ସତ୍ୟ ଶୁଦ୍ଧିଃ ସତ୍ୟ ଶୁଦ୍ଧୋ ଧ୍ରୁବା ସ୍ମୃତିଃ'''''

'''''ସ୍ମୃତି ଲମ୍ବେ ତତ୍ପ୍ରାଣସ୍ଯ ଜୀବନଂ ତତ୍ପସାଦନମ୍ ।'''''

'''ଅର୍ଥ-ଏହି ଶ୍ଲୋକା ଶରୀର, ମନ ଏବଂ ପ୍ରାଣର ଶୁଦ୍ଧତା ପାଇଁ ଶୁଦ୍ଧ ଖାଦ୍ୟର ଗୁରୁତ୍ୱ ଉପରେ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦେଇଥାଏ। ଏଥିରେ ଦର୍ଶାଯାଇଛି ଯେ ଯେତେବେଳେ ଆମେ ଶୁଦ୍ଧ ଖାଦ୍ୟ ଖାଇଥାଉ, ଆମର ଚେତନା ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇଯାଏ ଏବଂ ଆମର ସ୍ମୃତି ଦୃଢ଼ ହୋଇଯାଏ। ଏହା ଆମ ଜୀବନ ଶକ୍ତିକୁ ମଜବୁତ କରେ ଏବଂ ଆମ ଶରୀର ଓ ମନର ପୋଷଣକୁ ନେଇଥାଏ।'''

'''''ଆହାର ସୁଖଂ ଚୈବ ସୁଖଂ ଚତ୍ମାନି ବିନ୍ଦାତି।'''''

'''ଅର୍ଥ - ସୁସ୍ଥ ଖାଦ୍ୟ ଖାଉଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ଶରୀରରେ ଏବଂ ମନରେ ସୁଖ ଅନୁଭବ କରେ।'''

'''''ଶୁଦ୍ଧଂ ସାକଂ ସମଂ ମିତଂ ସର୍ବଭୌତହିତେ ରତମ୍।'''''

'''ଅର୍ଥ-ଏହି ଉଦ୍ଧୃତି ସମସ୍ତ ଜୀବଜନ୍ତୁଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ଶୁଦ୍ଧ, ସନ୍ତୁଳିତ ଏବଂ ମଧ୍ୟମ ଖାଦ୍ୟର ଗୁରୁତ୍ୱ ଉପରେ ଗୁରୁତ୍ୱାରୋପ କରେ।'''

'''''ୟଥା ଅନ୍ନଂ ତଥା ମନ୍ତ୍ରଃ।'''''

'''ଅର୍ଥ-ଏହି ଉଦ୍ଧୃତି ସୂଚିତ କରେ ଯେ ଖାଦ୍ୟ ଏବଂ ମନ୍ତ୍ରର ଶକ୍ତି ସମାନ, ଅର୍ଥାତ୍ ଆମେ ଖାଉଥିବା ଖାଦ୍ୟ ଆମର ଶାରୀରିକ ଏବଂ ମାନସିକ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଉପରେ ଗଭୀର ପ୍ରଭାବ ପକାଇପାରେ।'''

'''''ଅନ୍ନଂ ବହୁଃ କୁର୍ବୀତ।'''''

'''ଅର୍ଥ-ଏହି ଉଦ୍ଧୃତି ଆମକୁ ଉପଯୁକ୍ତ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଏବଂ ପୁଷ୍ଟିକର ଖାଦ୍ୟ ପାଇଁ ବିଭିନ୍ନ ଖାଦ୍ୟ ଖାଇବାକୁ ପରାମର୍ଶ ଦେଇଥାଏ।'''

'''''ଆହାର ନିଦ୍ରା ଭୟମୈଥୁନଂ ଚ ସାମାନ୍ୟମେତତ୍ ପଶୁଭିର୍ନସଣାମ୍ ।'''''

'''ଅର୍ଥ-ଏହି ଉଦ୍ଧୃତି ଆମକୁ ମନେ ପକାଇ ଦିଏ ଯେ ମଣିଷ ସମେତ ସମସ୍ତ ଜୀବଙ୍କର ମୌଳିକ ଆବଶ୍ୟକତା ହେଉଛି ଖାଦ୍ୟ, ଶୋଇବା, ଭୟ ଏବଂ ଯୌନ ସମ୍ପର୍କ ସହିତ। ତଥାପି, ମଣିଷକୁ ପଶୁମାନଙ୍କଠାରୁ ପୃଥକ କରୁଥିବା ବିଷୟ ହେଉଛି ସେମାନଙ୍କର ନୈତିକ ନୀତି ଅନୁସରଣ କରିବା ଏବଂ ଧାର୍ମିକ ଜୀବନଯାପନ କରିବାର କ୍ଷମତା।'''

'''*ଆୟୁର୍ବେଦ ଅନୁଯାୟୀ, ଖାଦ୍ୟରେ ଥିବା ପୁଷ୍ଟିକର ପରିମାଣ ଅପେକ୍ଷା ହଜମ ପ୍ରକ୍ରିୟାର ପୁଷ୍ଟିକର ଖାଦ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କରିବାର କ୍ଷମତା ଅଧିକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ।'''

'''ଋଷି ଚରକ କହିଥିଲେ ଯେ “ମାତ୍ରାଶି ସ୍ୟାତ୍” (ଉପଯୁକ୍ତ ପରିମାଣରେ ଖାଅ)। ଅଧ୍ୟାୟରେ ଏହା ହେଉଛି ପ୍ରଥମ ସୂତ୍ର ଯାହା ସୁସ୍ଥ ଖାଦ୍ୟପେୟ ଅଭ୍ୟାସ ସହିତ ଜଡିତ। ଋଷି ଚରକ କହିଥିଲେ ଯେ ଖାଦ୍ୟରୁ ସମସ୍ତ ପୁଷ୍ଟିକର ଖାଦ୍ୟ ଅଗ୍ନି କିମ୍ବା ହଜମକାରୀ ଅଗ୍ନି ଉପରେ ନିର୍ଭରଶୀଳ। ଉପଯୁକ୍ତ ହଜମ ବିନା କୈଣସି ପୁଷ୍ଟିକର ଖାଦ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କରିବା ଅସମ୍ଭବ ଅଟେ।'''

'''*ପୁଷ୍ଟିକର ଏବଂ ଶରୀର ପ୍ରକାର'''

'''ଶରୀରର ପ୍ରକାର ବା ପ୍ରକୃତି ହେଉଛି ଆୟୁର୍ବେଦର ଏକ ଅନନ୍ୟ ଧାରଣା ଯାହା ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ସମାଧାନ ନିଶ୍ଚିତ କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ। ଆୟୁର୍ବେଦରେ କୁହାଯାଇଛି ଯେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ବ୍ୟକ୍ତି ଅନନ୍ୟ ଅଟନ୍ତି। ତେଣୁ ପ୍ରତ୍ୟେକ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ପାଇଁ ହଜମ କ୍ଷମତା ଏବଂ ପୁଷ୍ଟିକର ଆବଶ୍ୟକତା ମଧ୍ୟ ଭିନ୍ନ ଅଟେ। ମୁଖ୍ୟତ ତିନି ପ୍ରକାରର ପ୍ରକୃତି ବା ଶରୀରର ପ୍ରକାର ଅଛି - ବାତ, ପିତ୍ତ ଏବଂ କଫ। ଆସନ୍ତୁ ଜାଣିବା ପ୍ରତ୍ୟେକ ଆୟୁର୍ବେଦିକ ଶରୀରର ପ୍ରକାର ପାଇଁ ପୁଷ୍ଟିକର ଆବଶ୍ୟକତା କିପରି ଭିନ୍ନ।'''

'''ବାତ -'''

'''ବାତ ପ୍ରାଧାନ୍ୟ ବ୍ୟକ୍ତିମାନଙ୍କର ସାଧାରଣତଃ ଏକ ସୂକ୍ଷ୍ମ ହଜମ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଥାଏ। ଋଷି ଚରକଙ୍କ ଅନୁଯାୟୀ, ସେମାନଙ୍କର ହଜମ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଶୀତଳ ପବନରେ ଜଳୁଥିବା ନିଆଁ ପରି। ଖାଦ୍ୟପେୟ କାର୍ଯ୍ୟରେ ସାମାନ୍ୟ ଅସାବଧାନତା ସହିତ ଏହି ଅଗ୍ନି ସହଜରେ ବନ୍ଦ କରାଯାଇପାରିବ। ତେଣୁ, ବାତ ପ୍ରାଧାନ୍ୟ ବ୍ୟକ୍ତିମାନେ ରସୁଣ, ଅଦା, ଗୋଲମରିଚ ପରି ଇତ୍ୟାଦି ଅଧିକ ଉଷୁମ ଖାଦ୍ୟ ଆବଶ୍ୟକ କରନ୍ତି ଏହି ଔଷଧୀୟ ଖାଦ୍ୟ ହଜମ କ୍ଷମତା ଏବଂ ଅବଶୋଷଣ ହାରକୁ ବଢ଼ାଇଥାଏ। ସେମାନେ ଖାଦ୍ୟର ପୁଷ୍ଟିକର ଜୈବ ଉପଲବ୍ଧତାକୁ ମଧ୍ୟ ବଢ଼ାନ୍ତି। ଉଦାହରଣ ସ୍ୱରୂପ, ଗୋଲମରିଚ ହଳଦୀରେ ଉପସ୍ଥିତ ଜୈବ ସକ୍ରିୟ ଖାଦ୍ୟର ଜୈବ-ଉପଲବ୍ଧତାକୁ ବଢ଼ାଇଥାଏ।'''

'''ପିତ୍ତ-'''

'''ପିତ୍ତ ପ୍ରାଧାନ୍ୟବାଦୀ ଲୋକମାନଙ୍କର ହଜମ ପ୍ରକ୍ରିୟା ବହୁତ ଭଲ। ସେମାନେ ସହଜରେ ଭାରି ଖାଦ୍ୟକୁ ଭାଙ୍ଗି ପାରିବେ। ଏହା ପରିବର୍ତ୍ତେ, ହାଲୁକା ଖାଦ୍ୟ ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଉତ୍ତମ ନୁହେଁ, କାରଣ ଏହା ସେମାନଙ୍କର ପ୍ରଚୁର କ୍ଷୁଧାକୁ ଦୂର କରିବାରେ ସକ୍ଷମ ନୁହେଁ। ତେଣୁ, ପିତ୍ତ ପ୍ରକୃତି ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ଜୈବ-ଉପଲବ୍ଧତା ଏକ ବଡ଼ ସମସ୍ୟା ନୁହେଁ। ଅବଶ୍ୟ ସେମାନଙ୍କର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହଜମକାରୀ ଅଗ୍ନି ପୁଷ୍ଟିକର ଖାଦ୍ୟକୁ ପୋଡି ଦେଇପାରେ ଏବଂ ଅମ୍ଳତା, ପାଚକ ଛାଲ ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ହଜମ ପ୍ରକ୍ରିୟା ସୃଷ୍ଟି କରିପାରେ। ତେଣୁ, ସେମାନେ ଅଧିକ ଥଣ୍ଡା ଔଷଧୀୟ ଗୁଳ୍ମ ଖାଇବା ଉଚିତ ଅଟେ।'''

'''କଫ-'''

'''କଫ ପ୍ରାଧାନ୍ୟ ବ୍ୟକ୍ତିମାନଙ୍କର ଜଳ ଏବଂ ପୃଥିବୀ ଉପାଦାନର ପ୍ରାଧାନ୍ୟ ଅଛି। ଏହି ଦୁଇଟି ଉପାଦାନ ନିଆଁ ଲିଭାଇଥାଏ। ତେଣୁ, କଫା ପ୍ରାଧାନ୍ୟ ଲୋକଙ୍କ ହଜମ ଏକ କଇଁଛ ପରି। ଏହା ସ୍ଥିର କିନ୍ତୁ ଅଳସୁଆ। ତେଣୁ, କଫ ପ୍ରକାର ଲୋକଙ୍କୁ ଖାଦ୍ୟରୁ ପୁଷ୍ଟିକର ଖାଦ୍ୟ ହଜମ କରିବା ଏବଂ ଗ୍ରହଣ କରିବା କଷ୍ଟକର ହୋଇପାରେ। ସେମାନଙ୍କର ହଜମକୁ ଉତ୍ସାହିତ କରିବା ପାଇଁ ସେମାନଙ୍କୁ ଗରମ, ଶୁଖିଲା ଏବଂ ହାଲୁକା ଖାଦ୍ୟ ଆବଶ୍ୟକ। ଏହି ଖାଦ୍ୟର ସାମଗ୍ରିକ ଜୈବ-ଉପଲବ୍ଧତା ମଧ୍ୟ ବଢ଼ାଇଥାଏ।'''

'''ଆୟୁର୍ବେଦରେ ଜୈବ-ଉପଲବ୍ଧତା -'''

'''ଆୟୁର୍ବେଦର “ପଥ୍ୟ” ନାମକ ଏକ ବିଶେଷ ଶବ୍ଦ ଅଛି। ଆଚାର୍ଯ୍ୟ ଚରକ ପଥ୍ୟକୁ ଏକ କାରକ ଭାବରେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିଛନ୍ତି, ଯାହା ମନ ତଥା ଶରୀର ପାଇଁ ଅନୁକୂଳ ଅଟେ, ତେଣୁ ପଥ୍ୟ ଖାଦ୍ୟକୁ ଏକ ଖାଦ୍ୟ ଭାବରେ ବୁଝିହେବ ଯାହା ଶରୀର ଏବଂ ମନ ଉପରେ ଉପକାରୀ ପ୍ରଭାବ ପକାଇଥାଏ କିନ୍ତୁ ସେହି ସମୟରେ ଶରୀର ଉପରେ କୌଣସି ପାର୍ଶ୍ୱ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା ନଥାଏ।'''

'''ପଥ୍ୟର ଅନେକ ଦିଗ ଅଛି। ହଜମ କ୍ଷମତା, ବୟସ, ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଅବସ୍ଥା, ଜୀବନଶୈଳୀ, ମାନସିକ ସ୍ଥିତି, ଜଳବାୟୁ ଇତ୍ୟାଦି ଅନୁଯାୟୀ ଏହା ବଦଳିପାରେ।'''

'''ବିଭିନ୍ନ ଅବସ୍ଥା ଉପରେ ନିର୍ଭର କରି ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଜୈବ-ଉପଲବ୍ଧତା ବୁଝିବା ପାଇଁ ଦହିର ଉଦାହରଣ ନେବା।'''

'''*ଦହି ଭାରୀ ଖାଦ୍ୟ ଅଟେ ଏବଂ ଆୟୁର୍ବେଦ ଅନୁଯାୟୀ ଶରୀରରେ ଉଷ୍ମତା ସୃଷ୍ଟି କରେ ତେଣୁ, ଶୀତଋତୁରେ ଏହା ଅତ୍ୟଧିକ ପରାମର୍ଶ ଦିଆଯାଏ। ମିଶ୍ରିତ ଦହି ସହିତ ପ୍ରସ୍ତୁତ ପାରମ୍ପାରିକ ଭାରତୀୟ ବ୍ୟଞ୍ଜନ ବିଧି କଡ଼ି ସାଧାରଣ ଥଣ୍ଡା ଏବଂ କାଶ ପାଇଁ ଏକ ଉତ୍ତମ ପ୍ରତିଷେଧକ ଏବଂ ଉପଶମକାରୀ ଉପଚାର। ତେଣୁ, ଦହି ଏବଂ ମିଶ୍ରିତ ଦହି ପଥ୍ୟ ଭାବରେ କାମ ଦିଏ।'''

'''*ତଥାପି, ଆୟୁର୍ବେଦରେ ସୂର୍ଯ୍ୟୋଦୟ ପରେ ଦହି ବ୍ୟବହାରକୁ ବାରଣ କରାଯାଏ। ଏହା ମଧ୍ୟ କଫ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ବ୍ୟାଧି ପ୍ରତି ସମ୍ବେଦନଶୀଳତା ବଢ଼ାଇପାରେ।'''

'''*ଆଧୁନିକ ବିଶ୍ୱାସର ବିପରୀତ, ଦୁର୍ବଳ ବ୍ୟକ୍ତି ଦହିର ଅତ୍ୟଧିକ ବ୍ୟବହାରରୁ ଦୂରେଇ ରହିବା ଉଚିତ କାରଣ ଏହା ହଜମ କରିବା କଷ୍ଟ ବୋଲି ବିବେଚନା କରାଯାଏ।'''

'''*ଏହା ବ୍ୟତୀତ ମହୁ, ଚିନି, ଲୁଣ କିମ୍ବା ଘିଅ ସହିତ ଦହିର ମିଶ୍ରଣ ଦହିରେ ଉପଲବ୍ଧ ପୁଷ୍ଟିକର ଜୈବ-ଉପଲବ୍ଧତାକୁ ବଢ଼ାଇଥାଏ।'''

'''ଦହିର ଜୈବ-ଉପଲବ୍ଧତା ଏକ ସ୍ଥିର ସଂଖ୍ୟା ନୁହେଁ। ଏହା ସମୟ, ପରିମାଣ, ଋତୁ, ଶରୀରର ଅବସ୍ଥା ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କାରଣ ଅନୁଯାୟୀ ପରିବର୍ତ୍ତନ ହୁଏ। ପଥ୍ୟ ପରାମର୍ଶ ସାହାଯ୍ୟରେ ଆୟୁର୍ବେଦ ଆମକୁ ପ୍ରାକୃତିକ ଭାବରେ ଖାଦ୍ୟର ଜୈବ ଉପଲବ୍ଧତା ବୃଦ୍ଧି କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ।'''

'''''ଅଜୀର୍ଣ୍ଣେ ଭେଷଜଂ ବାରି ଜୀର୍ଣ୍ଣେ ବାରି ବଳପ୍ରଦମ୍'''''

'''''ଭୋଜନେ ଚାମୃତଂ ବାରି ଭୋଜନାନ୍ତେ ବିଷପ୍ରଦମ୍।'''''

'''ଅଜୀର୍ଣ୍ଣତା ଭୋଗିବା ସମୟରେ ଜଳ ପାନ ଏକ ଔଷଧ (ଔଷଧମ୍) ଭାବରେ କାମ କରେ।'''

'''ଖାଦ୍ୟ ହଜମ ହେବା ପରେ ଜଳ ପାନ ପୁଷ୍ଟିକର(ପୌଷ୍ଟିକମ୍) ଅଟେ ଏବଂ ଔଷଧ ଭଳି କାର୍ଯ୍ୟ କରେ ଓ ଶାରୀରିକ ଶକ୍ତି ବଢାଏ। ଭୋଜନ ସମୟରେ ଅଳ୍ପ ଅଳ୍ପ କରି ପାଣି ପିଇଲେ ଏହା ଲାଭଦାୟକ (ଅମୃତ)।'''

'''ଏହା ବିଷାକ୍ତ (ବିଷମ୍) ହୋଇଯାଏ ଯେତେବେଳେ ଖାଦ୍ୟ ପରେ ତୁରନ୍ତ ଜଳ ପାନ କରାଯାଏ।'''<ref>ଚାଣକ୍ୟ ନୀତି</ref>

''''' ଭୋଜନାଗ୍ରେ ସଦା ପଥ୍ୟମ୍ ଲବଣାଦ୍ରକଭକ୍ଷଣମ୍'''''

''''' ଅଗ୍ନିସନ୍ଦୀପନଂ ରୁଚ୍ୟମ୍ ଜିହ୍ଵାକଣ୍ଟମ୍ ବିଶୋଧନମ୍ ।'''''

'''ଅର୍ଥ-ଖାଦ୍ୟ ଆରମ୍ଭରେ କିଛି ପରିମାଣରେ ସତେଜ ଅଦା ସହିତ ସୈନ୍ଧବ ଲବଣ ଖାଇବା ସ୍ବାସ୍ଥ୍ୟ ପକ୍ଷେ ହିତକର ଅଟେ।ଏହା କରିବା ଦ୍ୱାରା ହଜମ ଶକ୍ତି ବଢ଼ିଥାଏ,ଖାଦ୍ୟର ସ୍ବାଦ ବଢ଼ିଥାଏ ଏବଂ ଜିଭ ଓ ଗଳାକୁ ସଫା ରଖିଥାଏ।'''<ref>ଅଷ୍ଟାଙ୍ଗ ହୃଦମ୍ ସୂତ୍ର</ref>

''''' ବିବନ୍ଧୋସ୍ତି ପ୍ରବୃତ୍ତିର୍ବା ଗ୍ଳାନିମାରୁତମୂଢ଼ତା'''''

'''''ଅଜୀର୍ଣ୍ଣ ଲିଙ୍ଗସମାନ୍ୟମ୍ ବିଷ୍ଟମ୍ଭୋଗୌରବଂ ଭ୍ରମଃ ।'''''

'''ଅର୍ଥ- ପୂର୍ବ ଭୋଜନର ହଜମ ହେବା ପୂର୍ବରୁ ଖାଇବାକୁ ଅତ୍ୟଧିକ ଖାଇବା କୁହାଯାଏ। ଏହାର ପ୍ରଭାବ ଯୋଗୁଁ ସାଧାରଣତଃ ଉଦାସୀନତା,ଭାରୀତା,ଭ୍ରାନ୍ତି,କ୍ଳାନ୍ତି,ପେଟ ବଢିବା, କୋଷ୍ଠକଠିନ୍ୟ ଇତ୍ୟାଦି ଦେଖାଯାଇଥାଏ।'''<ref>'''ଅଷ୍ଟାଙ୍ଗ ହୃଦମ୍ ସୂତ୍ର'''</ref>

''''' ସୁଦ୍ଧଂ ସୁମଧୁରଂ ସ୍ନିଗ୍ଧଂ ଉଦାରଧର୍ବିବର୍ଜିତଂ'''''

'''''ଭୁଜ୍ୟତେ ସୁରସଂ ପ୍ରୀତ୍ୟା ମିତାହାରମିମଂ ବିଦୁଃ।'''''

'''ଅର୍ଥ- ଶୁଦ୍ଧ,ମିଠା(ପ୍ରାକୃତିକ) ଏବଂ ଥଣ୍ଡା(ହଜମ କରିବା ସହଜ)ଏହି ପ୍ରକାରର ଖାଦ୍ୟ ପେଟର ଅଧାବ ଭରିବା ପାଇଁ ଖାଇବା ଉଚିତ୍। ଏହିପରି ଆନନ୍ଦରେ ଖାଇବା ଏବଂ ପେଟର ଅନ୍ୟ ଅଧାକୁ ଖାଲି ରଖିବାକୁ ମିତାହାର କୁହାଯାଏ।'''<ref>'''ଘେରଣ୍ଡ ସଂହିତା'''</ref>

'''''ମଧ୍ୱା ସଂପୃକ୍ତାଃ ସାରଧେଣ ଧେନଵଃ'''''

'''ଅର୍ଥ- କ୍ଷୀର ଧାରଣ କରିଥିବା ପାନୀୟଗୁଡିକ ମହୁ ସହିତ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଛି।'''

ପଠାଣି ସାମନ୍ତଙ୍କ ଜ୍ୟୋତିର୍ଯନ୍ତ୍ର

2023-10-17T10:20:59Z

DKPattanaik: My save

1. '''ଧନୁର୍ଯନ୍ତ୍ର'''

'''ଲକ୍ଷ୍ୟ:''' କୌଣସି ଦୁଇଟି ଆକାଶୀୟପିଣ୍ଡ ମଧ୍ୟରେ କୌଣିକ ଦୂରତା ମାପିବା

ତତ୍ତ୍ୱ: ଆମେ ଜାଣୁ [1,2]

ରେଡିଆନ

Or, ରେଡିଆନ

ତେଣୁ r ବ୍ୟାସାର୍ଦ୍ଧ ବିଶିଷ୍ଟ ଚାପଟିର ଦୈର୍ଘ୍ୟ ହେଉଛି:

ଯଦି ଆମେ ବ୍ୟାସାର୍ଦ୍ଧର ମୂଲ୍ୟ 57.3ଏକକ ନିଅନ୍ତି, ଆମେ ପାଇବା

ଅର୍ଥାତ s ରେ ଥିବା ଦୈର୍ଘ୍ୟର ଏକକ ଗୁଡିକ ଚାପରେ ଥିବା କୌଣିକ ଦୂରତାକୁ ଡିଗ୍ରୀରେ ସୂଚାଏ।

'''ଗଠନ:''' ASB ଏକ 3.75 ଇଞ୍ଚ ଦୌର୍ଘ୍ୟର (ବାଉଁଶ ପାତିଆ ବା ଲୁହା) ବଙ୍କା କରାଯାଇ ଏକସମାନ ଚାପ କରାଯାଉ। ଏଥିରେ 3.71 ଇଞ୍ଚ ଲମ୍ବାର ଏକ ସୂତା ବନ୍ଧାଯାଉ। ASB ଚାପର ମଧ୍ୟବିନ୍ଦୁ S ରେ 7.16 ଇଞ୍ଚର ଆଉ ଏକ ବାଡି ଯୋଡାଯାଉ ଏବଂ ଏହା ABକୁ ଲମ୍ବ ରହିବ ଏବଂ ସୂତା ABକୁ C ବିନ୍ଦୁରେ ଛେଦ କରିବ। SC 0.25 ଇଞ୍ଚ ଲମ୍ବର ହେବ।

'''ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ:''' ମନେକର O ହେଉଛି SCO ବାଡିର ଖୋଲା ମୁଣ୍ଡିଟି। ଏହି ଖୋଲା ମୁଣ୍ଡି ବାଟେ ଦେଖ ଏବଂ ଚାପରେ ଥିବା ବିଭାଜନ ଦେଇ ଆକାଶୀୟ ପିଣ୍ଡ ଗୁଡିକୁ ଦେଖିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କର।

'''ଗଣନା ବିଧି :''' ଏଠାରେ, ଚାପ ଉପରେ ଥିବା ପ୍ରତ୍ୟେକ ବିଭାଜନ 0.125 ଇଞ୍ଚ ଅଟେ। ତେଣୁ ଆକାଶୀୟ ପିଣ୍ଡ ଗୁଡିକ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ବିଭାଜନ ସଂଖ୍ୟା ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା କୋଣୀୟ ଦୂରତାର ମାତ୍ରା ପ୍ରଦାନ କରେ।

ତ୍ରୁଟି: ଯନ୍ତ୍ରଟି ଯେତେ ଛୋଟ ହେବ, ଦୁଇଟି ଆକାଶୀୟ ପିଣ୍ଡ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା କୌଣିକ ଦୂରତାର ସଠିକତା ସେତେ କମ ହେବ।

2. '''ମାନଯନ୍ତ୍ର (ମାପକ ଯନ୍ତ୍ର)'''

'''ଲକ୍ଷ୍ୟ:''' ଦୂର ବସ୍ତୁ (ପର୍ବତ,ଖୁଣ୍ଟ ଇତ୍ୟାଦି)ର ଉଚ୍ଚତା ଏବଂ ବସ୍ତୁଟି ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷକଠାରୁ କେତେ ଦୂରରେ ଅବସ୍ଥିତ ମାପିବା।

'''ସିଦ୍ଧାନ୍ତ:''' ମନେକର ଭୂସମାନ୍ତର ବାହୁର ଯୋଡାଯାଇଥିବା ସ୍ଥାନଠାରୁ ମୁକ୍ତ ଶେଷଭାଗ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଲମ୍ବ ହେଉଛି b1। ଆଖିକୁ ଭୂସମାନ୍ତର ବାହୁର ମୁକ୍ତ ପ୍ରାନ୍ତରେ ରଖି ଭୂଲମ୍ବ ବାହୁର ଯେଉଁ ଦୂରତାରେ ଦୂର ବସ୍ତୁର ଶୀର୍ଷ ଦେଖିଲେ ତିନୋଟିଯାକ ଏକ ସରଳରେଖାରେ ରହନ୍ତି ତାହା ମନେକର p1 ଏବଂ ଦ୍ୱିତୀୟସ୍ଥାନରେ ସେହି ସମାନ ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣରେ ମନେକର ଏହି ଦୂରତା ହେଉଛି p2। ମନେକର ଦୁଇଟି ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ ବିନ୍ଦୁ ମଧ୍ୟରେ ଦୂରତା ହେବ d । ତାହାହେଲେ ତ୍ରିଭୁଜର ସାଦୃଶ୍ୟ ରୁ [1,2]

ଏବଂ

ଯେଉଁଠାରେ z ହେଉଛି ବସ୍ତୁଟିର ଉଚ୍ଚତା ଏବଂ ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷକଠାରୁ ବସ୍ତୁଟିର ଦୂରତା ହେଉଛି x '''।'''

ଯେହେତୁ x ତୁଳନାରେ b1 ବହୁତ ଛୋଟ, ତେଣୁ x ଏବଂ x+d ତୁଳନାରେ b1କୁ ନ୍ୟୁନ ମନେକରି ଆମେ ପାଇଥାଉ

 ଏବଂ

ଏହି ଦୁଇଟି ସମୀକରଣକୁ ସମାଧାନ କରି ଆମେ ପାଇଥାଉ

'''ଗଠନଶୈଳୀ:''' ଏହା 16cm ଲମ୍ବର ଏକ ଭୂସମାନ୍ତର ବାହୁ ଏବଂ 16 cm ଲମ୍ବର ଏକ ଭୂଲମ୍ବ ବାହୁକୁ ନେଇ ଗଠିତ। ଭୂସମାନ୍ତର ବାହୁର ମଝିରେ ଉଲମ୍ବ ବାହୁ ସଂଯୁକ୍ତ ହୋଇ ଏହାକୁ ଟି ଆକୃତିର କରିଥାଏ। ଭୂସମାନ୍ତର ବାହୁର ଦୁଇ ପାର୍ଶ୍ୱ 8 cm ବିଶିଷ୍ଟ। ଭୂସମାନ୍ତର ବାହୁରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ସମାନ ବ୍ୟବଧାନରେ ରଖାଯାଇଥିବା ଭୂଲମ୍ବ ବହୁରେ ଛୋଟ ଛୋଟ ଛିଦ୍ର ରହିଛି। ପାଖାପାଖି ଥିବା ଛିଦ୍ର ମଧ୍ୟରେ ଦୂରତା 1 cm।

'''ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ :''' ଦୂର ବସ୍ତୁର ଉଚ୍ଚତା ମାପିବା ପାଇଁ ଭୂପୃଷ୍ଠ ସହ ସମାନ୍ତରାଳ ଭାବେ ଭୂସମାନ୍ତର ବାହୁକୁ ଧରନ୍ତୁ।ଭୂସମାନ୍ତର ବାହୁର ଶେଷରେ ଆଖି ରଖି ଦୂରର ବସ୍ତୁର ଅଗ୍ରଭାଗ ଭୂଲମ୍ବ ବାହୁ ଉପରେ କୌଣସି ଛିଦ୍ରବାଟେ ଦେଖିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତୁ ଯେପରି ତିନୋଟିଯାକ ଏକ ସରଳ ରେଖାରେ ରହିବେ। ଏହି ଛିଦ୍ରର ଉଚ୍ଚତା ଅଟେ। ତା'ପରେ ପ୍ରାୟ 20, 50, 100, କିମ୍ବା 500 ଫୁଟ ପଛକୁ ଘୁଞ୍ଚନ୍ତୁ ଏବଂ ଭୂସମାନ୍ତର ବାହୁର ଶେଷରେ ଆଖି ରଖି ଦୂରବସ୍ତୁର ଅଗ୍ରଭାଗକୁ ଭୂଲମ୍ବ ବାହୁ ଉପରେ ଅନ୍ୟଏକ ଛିଦ୍ରବାଟେ(ଏ କ୍ଷେତ୍ରରେ ପୂର୍ବ ଛିଦ୍ରର ତଳେ ଅବସ୍ଥିତ) ଦେଖିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତୁ। ଏହି ଛିଦ୍ର ଦୂରତା ମାପନ୍ତୁ, p2। ଦୁଇଟି ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ ବିନ୍ଦୁ ମଧ୍ୟରେ ଦୂରତା(d) ମାପ କରାଯାଉ।

ଗଣନା: ସମୀକରଣ (1) ଓ (2) ରେ ମାନ ଗୁଡିକୁ ପକାଇଲେ ବସ୍ତୁର ଦୂରତା ଓ ଉଚ୍ଚତା ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରାଯାଇପାରିବ।

'''ତ୍ରୁଟି:''' ବସ୍ତୁର ଅଗ୍ରଭାଗକୁ ଦେଖିବା ସମୟରେ, ଉପକରଣକୁ ଭୂମି ସହିତ ସମାନ୍ତରାଳ ଭାବରେ ରଖାଯିବା ଉଚିତ୍; ନଚେତ୍, ସେଠାରେ ତ୍ରୁଟି ଉପୁଜିବ। ସେହିପରି ଦୁଇଟି ଅନୁଧ୍ୟାନରେ ଯନ୍ତ୍ରଟି ଭୂମିରୁ ସମାନ ଉଚ୍ଚତାରେ ରହିବା ଉଚିତ।

'''3. ଶଙ୍କୁ'''

'''ଲକ୍ଷ୍ୟ:'''ଶଙ୍କୁ ସାହାଯ୍ୟରେ ଦିଗ ନିର୍ଣ୍ଣୟ,ଅକ୍ଷାଂଶ,ସୂର୍ଯ୍ୟର କ୍ରାନ୍ତି,ଧ୍ରୁବ ଏବଂ କ୍ରାନ୍ତି ବୃତ୍ତର ଆନତି ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରିବା।

'''ତତ୍ତ୍ୱ:'''

'''ସ୍ଥାନର ଅକ୍ଷାଂଶ ନିର୍ଣ୍ଣୟ'''ସମଦିବସର ମଧ୍ୟାହ୍ନରେ କୌଣସି ଏକ ସ୍ଥାନରେ ଶଙ୍କୁର ଛାୟା OA ଏବଂ ସେହି ସ୍ଥାନର ଅକ୍ଷାଂଶ '' ''ହେଲେ[1-3]

= (1)

'''ଏଠାରେ ଶଙ୍କୁର ଦୈର୍ଘ୍ୟ''' 12 ଏକକ।

'''(b)ସୂର୍ଯ୍ୟର କ୍ରାନ୍ତି ନିର୍ଣ୍ଣୟ'''ଏକ ନିର୍ଦ୍ଧିଷ୍ଟ ଦିନ ଯେଉଁ ଅକ୍ଷାଂଶରେ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କର ଲମ୍ବ କିରଣ ପଡେ, ତାହାକୁ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କର କ୍ରାନ୍ତି କୁହାଯାଏ। ସମଦିବସ ଛଡା ଅନ୍ୟ ଯେକୌଣସି ଦିନ ଯଦି ସୂର୍ଯ୍ୟର କ୍ରାନ୍ତି ହୁଏ,ଏବଂ ଶଙ୍କୁର ଛାୟା OA ହୁଏ, ତେବେ

= (2)

ଯଦି ସମାନ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଥାଆନ୍ତି, ତେବେ ବିଯୁକ୍ତ ଚିହ୍ନ ରହିବ,କିନ୍ତୁ ବିପରିତ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଥିଲେ ଯୁକ୍ତ ଚିହ୍ନ ରହିବ।

'''(c) ସୂର୍ଯ୍ୟର ଧ୍ରୂବ ନିର୍ଣ୍ଣୟ'''

କ୍ରାନ୍ତିବୃତ୍ତ ଉପରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ସଂପାତ-ବିନ୍ଦୁଠାରୁ ଯେତିକି ଦୂରତାରେ ଥାଏ,ତାକୁ ସୂର୍ଯ୍ୟର ଧ୍ରୁବ( ) କୁହାଯାଏ।କ୍ରାନ୍ତିବୃତ୍ତର ଆନତି । ଏବଂ ନିମ୍ନ ସଂପର୍କ ଦ୍ୱାରା ଯୋଡା[1]

(3)

ତେଣୁ ଏବଂ ଜଣାଥିଲେ ମିଳିପାରିବ।

'''(d)କ୍ରାନ୍ତିବୃତ୍ତର ଆନତି ନିର୍ଣ୍ଣୟ:'''

ମନେକର ସ୍ଥାନଟିର ଅକ୍ଷାଂଶ କ୍ରାନ୍ତିବୃତ୍ତର ଆନତି ଠାରୁ ବୃହତ୍ତର ଏବଂ ସ୍ଥାନଟି ଉତ୍ତର ଗୋଲାର୍ଦ୍ଧରେ ଅବସ୍ଥିତ।ଯଦି ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉତ୍ତର କ୍ରାନ୍ତି ରେ ଥିବା ବେଳେ ଶଙ୍କୁଛାୟାର ଦୈର୍ଘ୍ୟ OA ଏବଂ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଦକ୍ଷିଣ କ୍ରାନ୍ତିରେ ଥିବାବେଳେ ଶଙ୍କୁର ଛାୟା OA’,ତେବେ କ୍ରାନ୍ତିବୃତ୍ତର ଆନତି[1]

'' '' (4)

ମନେକର ସ୍ଥାନଟିର ଅକ୍ଷାଂଶ କ୍ରାନ୍ତିବୃତ୍ତର ଆନତି ଠାରୁ କ୍ଷୁଦ୍ରତ୍ତର ଏବଂ ସ୍ଥାନଟି ଉତ୍ତର ଗୋଲାର୍ଦ୍ଧରେ ଅବସ୍ଥିତ।ଯଦି ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉତ୍ତର କ୍ରାନ୍ତି ରେ ଥିବା ବେଳେ ଶଙ୍କୁଛାୟାର ଦୈର୍ଘ୍ୟ OA ଏବଂ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଦକ୍ଷିଣ କ୍ରାନ୍ତିରେ ଥିବାବେଳେ ଶଙ୍କୁର ଛାୟା OA’,ତେବେ କ୍ରାନ୍ତିବୃତ୍ତର ଆନତି[1]

'' ''(5)

ଯଦି ସ୍ଥାନଟି ଦକ୍ଷିଣ ଗୋଲାର୍ଦ୍ଧରେ ଅବସ୍ଥିତ ଏବଂ ସ୍ଥାନଟିର ଅକ୍ଷାଂଶ କ୍ରାନ୍ତିବୃତ୍ତର ଆନତି ଠାରୁ ବୃହତ୍ତର। ଯଦି ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉତ୍ତର କ୍ରାନ୍ତି ରେ ଥିବା ବେଳେ ଶଙ୍କୁଛାୟାର ଦୈର୍ଘ୍ୟ OA

ତେଣୁ'',''

ସୂର୍ଯ୍ୟ ଦକ୍ଷିଣ କ୍ରାନ୍ତିରେ ଥିବାବେଳେ ଶଙ୍କୁର ଛାୟା OA’ ତାହାହେଲେ

ତୋଣୁ

We get '' ''(6)

ଏକାଭଳି ଦକ୍ଷିଣ ଗୋଲାର୍ଦ୍ଧରେ ଥିବା ସ୍ଥାନଟିର ଅକ୍ଷାଂଶ ମନେକର କ୍ରାନ୍ତିବୃତ୍ତର ଆନତି ଠାରୁ କ୍ଷୁଦ୍ରତ୍ତର।ତେବେ ଏହିକ୍ଷେତ୍ରରେ ଯଦି ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉତ୍ତର କ୍ରାନ୍ତି ରେ ଥିବା ବେଳେ ଶଙ୍କୁଛାୟାର ଦୈର୍ଘ୍ୟ OA

So,

ସୂର୍ଯ୍ୟ ଦକ୍ଷିଣ କ୍ରାନ୍ତିରେ ଥିବାବେଳେ ଶଙ୍କୁର ଛାୟା OA’ ତାହାହେଲେ

So,

ଆମେ ପାଉ, '' '' '' ''(7)

''' ଗଠନ''': ସମତଳ ଭୂମି ଉପରେ 12ଏକକ(cm, inch କିମ୍ବା ଆଙ୍ଗୁଳ) ଲମ୍ବା ଏକ ସଳଖ ଦଣ୍ଡ ପୋତାଯାଉ।

'''ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ'''ଏହି 12ଏକକ ବିଶିଷ୍ଟ ଦଣ୍ଡଟିର ଛାଇରୁ ଆମେ ଜ୍ୟୋତିର୍ବିଜ୍ଞାନର ବିଭିନ୍ନ ପରିମାପଗୁଡିକ ପାଇପାରିବା।

ଅକ୍ଷାଂଶ:ଏକ ସମଦିବସରେ ମଧ୍ୟାହ୍ନ ସମୟରେ କୌଣସି ଏକ ସ୍ଥାନରେ ଶଙ୍କୁର ଛାୟା ମପାଯାଉ।

ସୂର୍ଯ୍ୟର କ୍ରାନ୍ତି: ସୂତ୍ରରେ ବିଯୁକ୍ତ ଚିହ୍ନ ପାଇଁ ସ୍ଥାନଟିରେ ଏବଂ ବିଷୁବର ସମଦିଗରେ ରହିବେ ସମଦିବସ ଛଡା ଅନ୍ୟ ଯେକୌଣସି ଦିନରେ ଶଙ୍କୁର ଛାଇ ମପାଯିବ। ସୂତ୍ରରେ ଯୁକ୍ତ ଚିହ୍ନ ପାଇଁ ସ୍ଥାନଟିରେ ଏବଂ ବିଷୁବର ବିପରୀତ ଦିଗରେ ରହିବେ ଏବଂ ସମଦିବସ ଛଡା ଅନ୍ୟ ଯେକୌଣସି ଦିନରେ ଶଙ୍କୁର ଛାଇ ମପାଯିବ।

ସୂର୍ଯ୍ୟର ଧ୍ରୁବ:ସୂର୍ଯ୍ୟର କ୍ରାନ୍ତି ର ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ ଅନୁସରଣ କରାଯିବ।କ୍ରାନ୍ତିବୃତ୍ତର ଆନତି ନିର୍ଣ୍ଣୟ ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ ମଧ୍ୟ ଅନୁସରଣ କରାଯିବ।

କ୍ରାନ୍ତିବୃତ୍ତର ଆନତି:ସୂର୍ଯ୍ୟ କର୍କଟକ୍ରାନ୍ତି ରେ ଥିବାବେଳେ ଏବଂ ସୂର୍ଯ୍ୟ ମକର କ୍ରାନ୍ତିରେ ଥିବାବେଳେ ଶଙ୍କୁର ଛାୟା ମପାଯିବ।

'''ଗଣନା:'''

'''(i)'''ଶଙ୍କୁ ସାହାଯ୍ୟରେ ଦିଗ ନିର୍ଣ୍ଣୟ:ଯେ କୌଣସି ଦିନ, ମନେକର ପୂର୍ବାହ୍ନରେ ଶଙ୍କୁ OX ର ଛାୟା ହେଉଛି OA।ଅପରାହ୍ନରେ ଶଙ୍କୁ ର ଛାୟା OA’,ପୂର୍ବାହ୍ନର ଛାୟା OA ସହ ସମାନ ହେବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅପେକ୍ଷା କର।ତା’ ପରେ AOA’ କୋଣକୁ ସମଦ୍ୱିଖଣ୍ଡ କରି ON ରେଖା ପାଅ। ଯଦି ଅକ୍ଷାଂଶ ଠାରୁ ସୂର୍ଯ୍ୟର କ୍ରାନ୍ତି ବୃହତ୍ତର ହୁଏ, ତେବେ,ON ଉତ୍ତରକୁ ଏବଂ NOS ଦକ୍ଷିଣକୁ ରହିବ।କିନ୍ତୁ ଯଦି ଅକ୍ଷାଂଶ ଠାରୁ ସୂର୍ଯ୍ୟର କ୍ରାନ୍ତି କ୍ଷୁଦ୍ରତ୍ତର ହୁଏ, ତେବେ,ON ଦକ୍ଷିଣକୁ ରହିବ।

(ii)ଅକ୍ଷାଂଶ: ସମୀକରଣ(1)ରେ ଛାଇର ଲମ୍ବOA କୁ ପକାଇଲେ ଅକ୍ଷାଂଶ ଦେବ।

(iii) ସୂର୍ଯ୍ୟର କ୍ରାନ୍ତି: ପ୍ରଥମେ ସମୀକରଣ (1) ରେ ସମଦିବସରେ ଛାଇର ଦୈର୍ଘ୍ୟ ପକାଇ ପାଇବା।ତାପରେ ଅନ୍ୟ ଯେକୌଣସି ଦିନ ଛାଇର ଦୈର୍ଘ୍ୟ କୁ ମାପି ସମୀକରଣ (2) ରେ ପକାଇବା।ଏଠାରେ ଏବଂ ବିଷୁବର ସମ ଦିଗରେ ଥିଲେ ବିଯୁକ୍ତ ଚିହ୍ନ ଏବଂ ବିପରିତ ଦିଗରେ ଥିଲେ ଯୁକ୍ତ ଚିହ୍ନ ସମୀକରଣ (2) ରେ ବ୍ୟବହାର କରିବା।

ସୂର୍ଯ୍ୟର ଧୃବ ନିର୍ଣ୍ଣୟ: ଏବଂ ଗଣନା(ନିମ୍ନରେ ଦିଆଯାଇଛି) କରିବାପରେ ସମୀକରଣ(3)ରେ ପକାଇଲେ ପାଇପାରିବା।

ସୂ କ୍ରାନ୍ତିବୃତ୍ତର ଆନତି:ର୍ଯ୍ୟ କର୍କଟ କ୍ରାନ୍ତିରେ ଥିବାବେଳେ ଏବଂ ମକର କ୍ରାନ୍ତିରେ ଥିବାବେଳେ ଛାଇର ଦୈର୍ଘ୍ୟଗୁଡିକୁ ସମୀକରଣ(4),(5),(6)କିମ୍ବା(7)ରୁ ଗୋଟିଏରେ ପକାଇଲେ(କେଉଁଟି ଦ୍ୟବହାର କରିବ ତାହା ପୃଥିବୀ ଉପରେ ସ୍ଥାନର ଅବସ୍ଥିତି ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ) ଆମେ କ୍ରାନ୍ତିବୃତ୍ତର ଆନତି ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରିପାରିବା।

ତୃଟି:ଶଙ୍କୁଟି ଛୋଟ ହେଲେ ସବୁ ପରିମାପଗୁଡିକର ମୂଲ୍ୟରେ ତୃଟି ଦେଖାଦେବ।

'''4. ସମତଳ ସୂର୍ଯ୍ୟଘଡି'''

'''ଲକ୍ଷ୍ୟ:''' ଏକ ସ୍ଥାନ(ଏକ ନିର୍ଦ୍ଧିଷ୍ଟ ଅକ୍ଷାଂଶ ବିଶିଷ୍ଟ) ର ସମୟ ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରିବା।

'''ତତ୍ତ୍ୱ:'''ଉପରୋକ୍ତ ଚିତ୍ରକୁ ଲକ୍ଷକର।ଏଠାରେ ACQ ସରଳରେଖା PB ପ୍ରତି ଲମ୍ବ, ତେଣୁ ବିଷୁବବୃତ୍ତ ପ୍ରତି ସମାନ୍ତର।ଯେତେବେଳେ PB ପାତିଆ ଉପରେ ସୂର୍ଯ୍ୟାଲୋକ ପଡେ, ଏହା ଛାୟା ସୃଷ୍ଟିକରେ।ଏହି ଛାଇ C ଠାରେ କୋଣ ସୃଷ୍ଟି କରୁଛି। ଛାୟାଧାରକୁ ବର୍ଦ୍ଧିତ କରି ମନେକର PAB ଚିପ୍ ର ଛାୟାକୋଣ ABD=h [1,4]

ବର୍ତ୍ତମାନ ADCସମକୋଣୀ ତ୍ରିଭୂଜରେ CAD= .

(1)

ସେହିପରି ADBସମକୋଣୀ ତ୍ରିଭୂଜରେ, DAB= .

(2)

ସମୀକରଣ (2)କୁ ସମୀକରଣ(1) ଦ୍ୱାରା ଭାଗକଲେ, (3)

'''କିମ୍ବା'''

'''ଗଠନ:କଟକ(ଆକ୍ଷାଂଶ''' ) '''ପାଇଁ ଏକ ସୂର୍ଯ୍ୟଘଡି ନିର୍ମାଣ କରିବା ପାଇଁ, ଏକ ସମକୋଣୀ ପାତିଆ '''PAB ନିଆଗଲା।ଏହାରଭୂମି= 10 cm, ଉଚ୍ଚତା PA = 3.73 cm,ଏବଂ କର୍ଣ୍ଣ PB = 10.67 cm.ଏହି ପାତିଆକୁ ଏକ ପଟ୍ଟାରେ ଲମ୍ବଭାବେ ସଂଯୁକ୍ତ କରାଗଲା।ଏହି ପଟ୍ଟାରେ ସମୟସୂଚକ ରେଖାମାନ ଥାଏ।ପଟ୍ଟାର ଲମ୍ବା 15cm ଏବଂ ଓସାର 10cm। ରେଖାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କୋଣ ସମାନ ନୁହେଁ।ଏହି କୋଣ ଗୁଡିତ ନିମ୍ନ ସାରଣୀରେ ଦିଆଗଲା[4]:
{| class="wikitable"
|ସ୍ଥାନିୟ ସମୟ
|କାଳକୋଣ(H)ଡିଗ୍ରୀରେ
|ଛାୟାକୋଣ(h) ଡିଗ୍ରୀରେ
|-
|6AM
|90
|90
|-
|7AM
|75
|52.35
|-
|8AM
|60
|31.14
|-
|9AM
|45
|19.20
|-
|10AM
|30
|11.26
|-
|11AM
|15
|5.22
|-
|12AM
|0
|0
|-
|1PM
|<nowiki>-15</nowiki>
|5.36
|-
|2PM
|<nowiki>-30</nowiki>
|11.40
|-
|3PM
|<nowiki>-45</nowiki>
|19.36
|-
|4PM
|<nowiki>-60</nowiki>
|31.24
|-
|5PM
|<nowiki>-75</nowiki>
|51.57
|-
|6PM
|<nowiki>-90</nowiki>
|90
|}

'''ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ:''' ସୂର୍ଯ୍ୟ ଘଡିକୁ ସୂର୍ଯ୍ୟାଲୋକରେ ଏପରି ରଖ ଯେପରି AB ଉତ୍ତର ଦକ୍ଷିଣ ହୋଇ ରହିବ ଏବଂ ଗୋଜିଆ ଅଂଶ P ଧୃବତାରା ଆଡକୁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ କରିବ।

'''ଗଣନା:''' ପାତିଆ PABର ଛାଇରୁ ସ୍ଥାନିୟ ସମୟ ଜାଣିହେବ।

'''ତୃଟି:''' ଏହି ଯନ୍ତ୍ରଟିର ଆକାର ଛୋଟ ହେଲେ ଏଥିରେ ସମୟ ମାପରେ ତୃଟି ଦେଖାଯାଏ।

'''5. ବିଷୁବୀୟ ସୂର୍ଯ୍ୟଘଡି(ଚାପ ଯନ୍ତ୍ର):'''

'''ଲକ୍ଷ୍ୟ:''' ଏକ ସ୍ଥାନ(ଏକ ନିର୍ଦ୍ଧିଷ୍ଟ ଅକ୍ଷାଂଶ ବିଶିଷ୍ଟ) ର ସମୟ ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରିବା।

'''''ତତ୍ତ୍ୱ:'''ଯେତେବେଳେ ଚାପଯନ୍ତ୍ରର ଶଙ୍କୁକୁ ଉତ୍ତର-ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ ରଖାଯାଏ, ବୃତ୍ତାକାର ପଟ୍ଟାଟି ବିଷୁବ ବୃତ୍ତ ସହ ସମାନ୍ତର ହେବ। ଘଡିର ସମତଳକୁ ଭୂଲମ୍ବଠାରୁ ଅକ୍ଷାଂଶ ପରିମିତ କୋଣରେ ଢଳାଇ ରଖାଯାଏ। ଶଙ୍କୁର ଅଗ୍ରଭାଗ ଧୃବତାରା ଆଡକୁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ କରିବ।ତେଣୁ ସୂର୍ଯ୍ୟାଲୋକ ଶଙ୍କୁ ଉପରେ ପଡିଲେ ଏହାର ଛାଇ ବୃତ୍ତାକାର ପଟାରେ ପଡି ସମୟ ସୂଚାଇବ।କର୍କଟ କ୍ରାନ୍ତିରେ ଶଙ୍କୁର ଯେଉଁ ଅଂଶର ଛାଇ ବୃତ୍ତାକାର ପଟ୍ଟାରେ ପଡେ ଏବଂ ମକର କ୍ରାନ୍ତିରେ ଯେଉଁ ଅଂଶର ଛାଇ ପଡେ ତାକୁ ଚିହ୍ନିତ କରି ଛଅଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ କଲେ ମାସ ଜାଣିହେବ।ପୁନଶ୍ଚ ଏହାକୁ ଛଅଭାଗ କଲେ ତିଥି ଜାଣିହେବ।''

'''ଗଠନ:'''ବୃତ୍ତାକାର ପ୍ଲେଟ୍ ର ବ୍ୟାସାର୍ଦ୍ଧ ହେଉଛି 8cm।ଶଙ୍କୁର ଦୈର୍ଘ୍ୟ ହେଉଛି 16cm।ଶଙ୍କୁକୁ ବୃତ୍ତାକାର ପ୍ଲେଟ୍ ର ଅକ୍ଷଦିଗରେ ରଖାଯାଏ।''ଚାପଯନ୍ତ୍ରକୁ ସୂର୍ଯ୍ୟାଲୋକରେ ରଖ ଯେପରିକି'' ଶଙ୍କୁଟି ଉତ୍ତର ଦକ୍ଷିଣ ହୋଇ ରହିବ।ବୃତ୍ତାକାର ପ୍ଲେଟକୁ 12 ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ କର।ଏହା 6 a.m.ରୁ ଆରମ୍ଭ ହୋଇ6 p.m.ରେ ଶେଷ ହେବ।

'''ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ:'''ଶଙ୍କୁର ଛାଇ ବୃତ୍ତାକାର ପଟ୍ଟା ଉପରେ ପଡିବା ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ କର।ଶଙ୍କୁ ର କେଉଁ ଭାଗର ଛାଇ ପଡିଲା ତାହା ମଧ୍ୟ ଲକ୍ଷ କର।

'''''ଗଣନା:'''ବୃତ୍ତାକାର ପଟ୍ଟାର ଯେଉଁ ଭାଗରେ ଶଙ୍କୁର ଛାଇ ପଡିଲା, ତାହା ସମୟ ଦେବ। ଶଙ୍କୁର ଚିହ୍ନ ମାସ ଦେବ ଏବଂ ତିଥି ମଧ୍ୟ ଦେବ।''

'''ତୃଟି:'''ଯନ୍ତ୍ରଟି ଯେତେ କ୍ଷୁଦ୍ର ହେବ, ସମୟ ,ମାସ ଏବଂ ତିଥି ରେ ତୃଟି ଦେଖାଦେବ।

'''6. ଭୂଲମ୍ବ ସୂର୍ଯ୍ୟଘଡି(ଚକ୍ରଯନ୍ତ୍ର)'''

'''ଲକ୍ଷ୍ୟ:''' . ଅକ୍ଷାଂଶ ବିଶିଷ୍ଟ ଏକ ସ୍ଥାନର ସ୍ଥାନିୟ ସମୟ ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରିବା।

'''''ତତ୍ତ୍ୱ:''''' ଉପରୋକ୍ତ ଚିତ୍ରକୁ ଦେଖ।ଏଠାରେ ଏକ ବୃତ୍ତାକାର ପ୍ଲେଟ ଭୂଲମ୍ବଠାରୁ କୋଣ ଢଳିକରି ରହିଛି।ଏକ ଶଙ୍କୁକୁ ବୃତ୍ତାକାର ପ୍ଲେଟର ଅକ୍ଷ ସ୍ଥାନରେ ପ୍ଲେଟ ପ୍ରତି ଲମ୍ବ ଭାବରେ ରଖାଯିବ।ତେଣୁ ଛାୟାକୋଣ APD[1,4] ହେବ।

ବର୍ତ୍ତମାନ PAD ସମକୋଣୀ ତ୍ରିଭୂଜରେ (1)

ସେହିଭଳି ACD ସମକୋଣୀ ତ୍ରିଭୂଜରେ

(2

ସମୀକରଣ(1)କୁ ସମାକରଣ(2) ଦ୍ୱାରା ଭାଗକଲେ

କିନ୍ତୁ ACP ତ୍ରିଭୂଜରେ

ତେଣୁ

'''ଗଠନ:''' 8cm ବ୍ୟାସାର୍ଦ୍ଧର ଏକ ବୃତ୍ତାକାର ପ୍ଲେଟ ନିଆଗଲା। ପ୍ଲେଟର କେନ୍ଦ୍ରରେ 8cm ଲମ୍ବାର ଏକଶଙ୍କୁକୁ ପ୍ଲେଟ ପ୍ରତି ଲମ୍ବ ଭାବେ ଯୋଡାଗଲା।ସମଗ୍ର ବ୍ୟବସ୍ଥା(ଶଙ୍କୁ ସହିତ ପ୍ଲେଟ)କୁ ଭୂଲମ୍ବଠାରୁ ଢଳାଇ ରଖାଗଲା।ଏହି ଢଳିବାର ଦିଗ ଉତ୍ତର ଗୋଲାର୍ଦ୍ଧରେ ଦକ୍ଷିଣକୁ ଏବଂ ଦକ୍ଷିଣ ଗୋଲାର୍ଦ୍ଧରେ ଉତ୍ତରକୁ ହେବ।

ଅକ୍ଷାଂଶ ପାଇଁ, କାଳକୋଣ ଏବଂ ଛାୟାକୋଣ ନିମ୍ନ ସାରଣୀରେ ଦିଆଯାଇଛି[4]:
{| class="wikitable"
|ସ୍ଥାନିୟ ସମୟ
|କାଳକୋଣ(H)
|ଛାୟାକୋଣ(h)
|-
|6AM
|90
|90
|-
|7AM
|75
|74.0
|-
|8AM
|60
|58.21
|-
|9AM
|45
|43.08
|-
|10AM
|30
|28.24
|-
|11AM
|15
|14.15
|-
|12AM
|0
|0
|-
|1PM
|<nowiki>-15</nowiki>
|<nowiki>-14.0</nowiki>
|-
|2PM
|<nowiki>-30</nowiki>
|<nowiki>-27.2</nowiki>
|-
|3PM
|<nowiki>-45</nowiki>
|<nowiki>-43.0</nowiki>
|-
|4PM
|<nowiki>-60</nowiki>
|<nowiki>-58.21</nowiki>
|-
|5PM
|<nowiki>-75</nowiki>
|<nowiki>-74.0</nowiki>
|-
|6PM
|<nowiki>-90</nowiki>
|90
|}

'''ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ:''' ଭୂଲମ୍ବ ସୂର୍ଯ୍ୟଘଡିକୁ ସୂର୍ଯ୍ୟାଲୋକରେ ଏପରିଭାବରେ ରଖ ଯେପରି ଶଙ୍କୁଟି ଉତ୍ତର ଦକ୍ଷିଣ ହୋଇ ରହିବ। ଏବଂ ଶଙ୍କୁର ଅଗ୍ରଭାଗ ଉତ୍ତରରେ ଧୃବତାରା ଆଡକୁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ କରିବ।

'''ଗଣନା:''' ଶଙ୍କୁର ଛାଇ ବୃତ୍ତାକାର ପଟ୍ଟା ଉପରେ ପଡି ସମୟ ସୂଚାଇବ।

'''ତୃଟି:''' ଯନ୍ତ୍ରଟିର ଆକାର କ୍ଷୁଦ୍ର ହେଲେ ଏଥିରେ ସମୟ ମାପରେ ଚୃଟି ଦେଖାଦେବ।

'''ତଥ୍ୟ-ଲିପିକ'''

'''[1] ସାମନ୍ତ ଚନ୍ଦ୍ର ଶେଖର ସିଂହ, “ସିଦ୍ଧାନ୍ତ ଦର୍ପଣ”, ଗାରୀଶ ବିଦ୍ୟାରତ୍ନ ପ୍ରେସ୍, କଲିକତା (୧୮୯୯)'''

'''[2]''' ପ୍ରହ୍ଲାଦ ଚନ୍ଦ୍ର ନାୟକ ‘ପଠାଣି ସାମନ୍ତ ଜ୍ୟୋତିର୍ଯନ୍ତ୍ର’ ବୁକ ପଏଣ୍ଟ. ଭୂବନେଶ୍ୱର-(୨୦୧୩)

[3] Prahallad Chandra Naik, Pathani Samanta’s Instrument Kits, The Book Point

[4] ଡକ୍ଟର ସୁଧୀରା ପଣ୍ଡା, ‘ଶେଷ ସିଦ୍ଧାନ୍ତୀ’, ଉତ୍କଳିକା (୨୦୧୭)୍ତୁ ଯଦି ଅକ୍ଷାଂଶ ଠାରୁ ସୂର୍ଯ୍ୟର କ୍ରାନ୍ତି କ୍ଷୁଦ୍ରତ୍ତର ହୁଏ, ତେବେ,ON ଦକ୍ଷିଣକୁ ରହିବ।

(ii)ଅକ୍ଷାଂଶ: ସମୀକରଣ(1)ରେ ଛାଇର ଲମ୍ବOA କୁ ପକାଇଲେ ଅକ୍ଷାଂଶ ଦେବ।

(iii) ସୂର୍ଯ୍ୟର କ୍ରାନ୍ତି: ପ୍ରଥମେ ସମୀକରଣ (1) ରେ ସମଦିବସରେ ଛାଇର ଦୈର୍ଘ୍ୟ ପକାଇ ପାଇବା।ତାପରେ ଅନ୍ୟ ଯେକୌଣସି ଦିନ ଛାଇର ଦୈର୍ଘ୍ୟ କୁ ମାପି ସମୀକରଣ (2) ରେ ପକାଇବା।ଏଠାରେ ଏବଂ ବିଷୁବର ସମ ଦିଗରେ ଥିଲେ ବିଯୁକ୍ତ ଚିହ୍ନ ଏବଂ ବିପରିତ ଦିଗରେ ଥିଲେ ଯୁକ୍ତ ଚିହ୍ନ ସମୀକରଣ (2) ରେ ବ୍ୟବହାର କରିବା।

ସୂର୍ଯ୍ୟର ଧୃବ ନିର୍ଣ୍ଣୟ: ଏବଂ ଗଣନା(ନିମ୍ନରେ ଦିଆଯାଇଛି) କରିବାପରେ ସମୀକରଣ(3)ରେ ପକାଇଲେ ପାଇପାରିବା।

ସୂ କ୍ରାନ୍ତିବୃତ୍ତର ଆନତି:ର୍ଯ୍ୟ କର୍କଟ କ୍ରାନ୍ତିରେ ଥିବାବେଳେ ଏବଂ ମକର କ୍ରାନ୍ତିରେ ଥିବାବେଳେ ଛାଇର ଦୈର୍ଘ୍ୟଗୁଡିକୁ ସମୀକରଣ(4),(5),(6)କିମ୍ବା(7)ରୁ ଗୋଟିଏରେ ପକାଇଲେ(କେଉଁଟି ଦ୍ୟବହାର କରିବ ତାହା ପୃଥିବୀ ଉପରେ ସ୍ଥାନର ଅବସ୍ଥିତି ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ) ଆମେ କ୍ରାନ୍ତିବୃତ୍ତର ଆନତି ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରିପାରିବା।

ତୃଟି:ଶଙ୍କୁଟି ଛୋଟ ହେଲେ ସବୁ ପରିମାପଗୁଡିକର ମୂଲ୍ୟରେ ତୃଟି ଦେଖାଦେବ।

'''2. ସମତଳ ସୂର୍ଯ୍ୟଘଡି'''

'''ଲକ୍ଷ୍ୟ:''' ଏକ ସ୍ଥାନ(ଏକ ନିର୍ଦ୍ଧିଷ୍ଟ ଅକ୍ଷାଂଶ ବିଶିଷ୍ଟ) ର ସମୟ ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରିବା।

'''ତତ୍ତ୍ୱ:'''ଉପରୋକ୍ତ ଚିତ୍ରକୁ ଲକ୍ଷକର।ଏଠାରେ ACQ ସରଳରେଖା PB ପ୍ରତି ଲମ୍ବ, ତେଣୁ ବିଷୁବବୃତ୍ତ ପ୍ରତି ସମାନ୍ତର।ଯେତେବେଳେ PB ପାତିଆ ଉପରେ ସୂର୍ଯ୍ୟାଲୋକ ପଡେ, ଏହା ଛାୟା ସୃଷ୍ଟିକରେ।ଏହି ଛାଇ C ଠାରେ କୋଣ ସୃଷ୍ଟି କରୁଛି। ଛାୟାଧାରକୁ ବର୍ଦ୍ଧିତ କରି ମନେକର PAB ଚିପ୍ ର ଛାୟାକୋଣ ABD=h [1,4]

ବର୍ତ୍ତମାନ ADCସମକୋଣୀ ତ୍ରିଭୂଜରେ CAD= .

(1)

ସେହିପରି ADBସମକୋଣୀ ତ୍ରିଭୂଜରେ, DAB= .

(2)

ସମୀକରଣ (2)କୁ ସମୀକରଣ(1) ଦ୍ୱାରା ଭାଗକଲେ, (3)

'''କିମ୍ବା'''

'''ଗଠନ:କଟକ(ଆକ୍ଷାଂଶ''' ) '''ପାଇଁ ଏକ ସୂର୍ଯ୍ୟଘଡି ନିର୍ମାଣ କରିବା ପାଇଁ, ଏକ ସମକୋଣୀ ପାତିଆ '''PAB ନିଆଗଲା।ଏହାରଭୂମି= 10 cm, ଉଚ୍ଚତା PA = 3.73 cm,ଏବଂ କର୍ଣ୍ଣ PB = 10.67 cm.ଏହି ପାତିଆକୁ ଏକ ପଟ୍ଟାରେ ଲମ୍ବଭାବେ ସଂଯୁକ୍ତ କରାଗଲା।ଏହି ପଟ୍ଟାରେ ସମୟସୂଚକ ରେଖାମାନ ଥାଏ।ପଟ୍ଟାର ଲମ୍ବା 15cm ଏବଂ ଓସାର 10cm। ରେଖାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କୋଣ ସମାନ ନୁହେଁ।ଏହି କୋଣ ଗୁଡିତ ନିମ୍ନ ସାରଣୀରେ ଦିଆଗଲା[4]:
{| class="wikitable"
|ସ୍ଥାନିୟ ସମୟ
|କାଳକୋଣ(H)ଡିଗ୍ରୀରେ
|ଛାୟାକୋଣ(h) ଡିଗ୍ରୀରେ
|-
|6AM
|90
|90
|-
|7AM
|75
|52.35
|-
|8AM
|60
|31.14
|-
|9AM
|45
|19.20
|-
|10AM
|30
|11.26
|-
|11AM
|15
|5.22
|-
|12AM
|0
|0
|-
|1PM
|<nowiki>-15</nowiki>
|5.36
|-
|2PM
|<nowiki>-30</nowiki>
|11.40
|-
|3PM
|<nowiki>-45</nowiki>
|19.36
|-
|4PM
|<nowiki>-60</nowiki>
|31.24
|-
|5PM
|<nowiki>-75</nowiki>
|51.57
|-
|6PM
|<nowiki>-90</nowiki>
|90
|}

'''ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ:''' ସୂର୍ଯ୍ୟ ଘଡିକୁ ସୂର୍ଯ୍ୟାଲୋକରେ ଏପରି ରଖ ଯେପରି AB ଉତ୍ତର ଦକ୍ଷିଣ ହୋଇ ରହିବ ଏବଂ ଗୋଜିଆ ଅଂଶ P ଧୃବତାରା ଆଡକୁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ କରିବ।

'''ଗଣନା:''' ପାତିଆ PABର ଛାଇରୁ ସ୍ଥାନିୟ ସମୟ ଜାଣିହେବ।

'''ତୃଟି:''' ଏହି ଯନ୍ତ୍ରଟିର ଆକାର ଛୋଟ ହେଲେ ଏଥିରେ ସମୟ ମାପରେ ତୃଟି ଦେଖାଯାଏ।

'''3. ବିଷୁବୀୟ ସୂର୍ଯ୍ୟଘଡି(ଚାପ ଯନ୍ତ୍ର):'''

'''ଲକ୍ଷ୍ୟ:''' ଏକ ସ୍ଥାନ(ଏକ ନିର୍ଦ୍ଧିଷ୍ଟ ଅକ୍ଷାଂଶ ବିଶିଷ୍ଟ) ର ସମୟ ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରିବା।

'''''ତତ୍ତ୍ୱ:'''ଯେତେବେଳେ ଚାପଯନ୍ତ୍ରର ଶଙ୍କୁକୁ ଉତ୍ତର-ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ ରଖାଯାଏ, ବୃତ୍ତାକାର ପଟ୍ଟାଟି ବିଷୁବ ବୃତ୍ତ ସହ ସମାନ୍ତର ହେବ। ଘଡିର ସମତଳକୁ ଭୂଲମ୍ବଠାରୁ ଅକ୍ଷାଂଶ ପରିମିତ କୋଣରେ ଢଳାଇ ରଖାଯାଏ। ଶଙ୍କୁର ଅଗ୍ରଭାଗ ଧୃବତାରା ଆଡକୁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ କରିବ।ତେଣୁ ସୂର୍ଯ୍ୟାଲୋକ ଶଙ୍କୁ ଉପରେ ପଡିଲେ ଏହାର ଛାଇ ବୃତ୍ତାକାର ପଟାରେ ପଡି ସମୟ ସୂଚାଇବ।କର୍କଟ କ୍ରାନ୍ତିରେ ଶଙ୍କୁର ଯେଉଁ ଅଂଶର ଛାଇ ବୃତ୍ତାକାର ପଟ୍ଟାରେ ପଡେ ଏବଂ ମକର କ୍ରାନ୍ତିରେ ଯେଉଁ ଅଂଶର ଛାଇ ପଡେ ତାକୁ ଚିହ୍ନିତ କରି ଛଅଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ କଲେ ମାସ ଜାଣିହେବ।ପୁନଶ୍ଚ ଏହାକୁ ଛଅଭାଗ କଲେ ତିଥି ଜାଣିହେବ।''

'''ଗଠନ:'''ବୃତ୍ତାକାର ପ୍ଲେଟ୍ ର ବ୍ୟାସାର୍ଦ୍ଧ ହେଉଛି 8cm।ଶଙ୍କୁର ଦୈର୍ଘ୍ୟ ହେଉଛି 16cm।ଶଙ୍କୁକୁ ବୃତ୍ତାକାର ପ୍ଲେଟ୍ ର ଅକ୍ଷଦିଗରେ ରଖାଯାଏ।''ଚାପଯନ୍ତ୍ରକୁ ସୂର୍ଯ୍ୟାଲୋକରେ ରଖ ଯେପରିକି'' ଶଙ୍କୁଟି ଉତ୍ତର ଦକ୍ଷିଣ ହୋଇ ରହିବ।ବୃତ୍ତାକାର ପ୍ଲେଟକୁ 12 ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ କର।ଏହା 6 a.m.ରୁ ଆରମ୍ଭ ହୋଇ6 p.m.ରେ ଶେଷ ହେବ।

'''ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ:'''ଶଙ୍କୁର ଛାଇ ବୃତ୍ତାକାର ପଟ୍ଟା ଉପରେ ପଡିବା ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ କର।ଶଙ୍କୁ ର କେଉଁ ଭାଗର ଛାଇ ପଡିଲା ତାହା ମଧ୍ୟ ଲକ୍ଷ କର।

'''''ଗଣନା:'''ବୃତ୍ତାକାର ପଟ୍ଟାର ଯେଉଁ ଭାଗରେ ଶଙ୍କୁର ଛାଇ ପଡିଲା, ତାହା ସମୟ ଦେବ। ଶଙ୍କୁର ଚିହ୍ନ ମାସ ଦେବ ଏବଂ ତିଥି ମଧ୍ୟ ଦେବ।''

'''ତୃଟି:'''ଯନ୍ତ୍ରଟି ଯେତେ କ୍ଷୁଦ୍ର ହେବ, ସମୟ ,ମାସ ଏବଂ ତିଥି ରେ ତୃଟି ଦେଖାଦେବ।

'''4. ଭୂଲମ୍ବ ସୂର୍ଯ୍ୟଘଡି(ଚକ୍ରଯନ୍ତ୍ର)'''

'''ଲକ୍ଷ୍ୟ:''' . ଅକ୍ଷାଂଶ ବିଶିଷ୍ଟ ଏକ ସ୍ଥାନର ସ୍ଥାନିୟ ସମୟ ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରିବା।

'''''ତତ୍ତ୍ୱ:''''' ଉପରୋକ୍ତ ଚିତ୍ରକୁ ଦେଖ।ଏଠାରେ ଏକ ବୃତ୍ତାକାର ପ୍ଲେଟ ଭୂଲମ୍ବଠାରୁ କୋଣ ଢଳିକରି ରହିଛି।ଏକ ଶଙ୍କୁକୁ ବୃତ୍ତାକାର ପ୍ଲେଟର ଅକ୍ଷ ସ୍ଥାନରେ ପ୍ଲେଟ ପ୍ରତି ଲମ୍ବ ଭାବରେ ରଖାଯିବ।ତେଣୁ ଛାୟାକୋଣ APD[1,4] ହେବ।

ବର୍ତ୍ତମାନ PAD ସମକୋଣୀ ତ୍ରିଭୂଜରେ (1)

ସେହିଭଳି ACD ସମକୋଣୀ ତ୍ରିଭୂଜରେ

(2

ସମୀକରଣ(1)କୁ ସମାକରଣ(2) ଦ୍ୱାରା ଭାଗକଲେ

କିନ୍ତୁ ACP ତ୍ରିଭୂଜରେ

ତେଣୁ

'''ଗଠନ:''' 8cm ବ୍ୟାସାର୍ଦ୍ଧର ଏକ ବୃତ୍ତାକାର ପ୍ଲେଟ ନିଆଗଲା। ପ୍ଲେଟର କେନ୍ଦ୍ରରେ 8cm ଲମ୍ବାର ଏକଶଙ୍କୁକୁ ପ୍ଲେଟ ପ୍ରତି ଲମ୍ବ ଭାବେ ଯୋଡାଗଲା।ସମଗ୍ର ବ୍ୟବସ୍ଥା(ଶଙ୍କୁ ସହିତ ପ୍ଲେଟ)କୁ ଭୂଲମ୍ବଠାରୁ ଢଳାଇ ରଖାଗଲା।ଏହି ଢଳିବାର ଦିଗ ଉତ୍ତର ଗୋଲାର୍ଦ୍ଧରେ ଦକ୍ଷିଣକୁ ଏବଂ ଦକ୍ଷିଣ ଗୋଲାର୍ଦ୍ଧରେ ଉତ୍ତରକୁ ହେବ।

ଅକ୍ଷାଂଶ ପାଇଁ, କାଳକୋଣ ଏବଂ ଛାୟାକୋଣ ନିମ୍ନ ସାରଣୀରେ ଦିଆଯାଇଛି[4]:
{| class="wikitable"
|ସ୍ଥାନିୟ ସମୟ
|କାଳକୋଣ(H)
|ଛାୟାକୋଣ(h)
|-
|6AM
|90
|90
|-
|7AM
|75
|74.0
|-
|8AM
|60
|58.21
|-
|9AM
|45
|43.08
|-
|10AM
|30
|28.24
|-
|11AM
|15
|14.15
|-
|12AM
|0
|0
|-
|1PM
|<nowiki>-15</nowiki>
|<nowiki>-14.0</nowiki>
|-
|2PM
|<nowiki>-30</nowiki>
|<nowiki>-27.2</nowiki>
|-
|3PM
|<nowiki>-45</nowiki>
|<nowiki>-43.0</nowiki>
|-
|4PM
|<nowiki>-60</nowiki>
|<nowiki>-58.21</nowiki>
|-
|5PM
|<nowiki>-75</nowiki>
|<nowiki>-74.0</nowiki>
|-
|6PM
|<nowiki>-90</nowiki>
|90
|}

'''ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ:''' ଭୂଲମ୍ବ ସୂର୍ଯ୍ୟଘଡିକୁ ସୂର୍ଯ୍ୟାଲୋକରେ ଏପରିଭାବରେ ରଖ ଯେପରି ଶଙ୍କୁଟି ଉତ୍ତର ଦକ୍ଷିଣ ହୋଇ ରହିବ। ଏବଂ ଶଙ୍କୁର ଅଗ୍ରଭାଗ ଉତ୍ତରରେ ଧୃବତାରା ଆଡକୁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ କରିବ।

'''ଗଣନା:''' ଶଙ୍କୁର ଛାଇ ବୃତ୍ତାକାର ପଟ୍ଟା ଉପରେ ପଡି ସମୟ ସୂଚାଇବ।

'''ତୃଟି:''' ଯନ୍ତ୍ରଟିର ଆକାର କ୍ଷୁଦ୍ର ହେଲେ ଏଥିରେ ସମୟ ମାପରେ ଚୃଟି ଦେଖାଦେବ।

'''ତଥ୍ୟ-ଲିପିକ'''

'''[1] ସାମନ୍ତ ଚନ୍ଦ୍ର ଶେଖର ସିଂହ, “ସିଦ୍ଧାନ୍ତ ଦର୍ପଣ”, ଗାରୀଶ ବିଦ୍ୟାରତ୍ନ ପ୍ରେସ୍, କଲିକତା (୧୮୯୯)'''

'''[2]''' ପ୍ରହ୍ଲାଦ ଚନ୍ଦ୍ର ନାୟକ ‘ପଠାଣି ସାମନ୍ତ ଜ୍ୟୋତିର୍ଯନ୍ତ୍ର’ ବୁକ ପଏଣ୍ଟ. ଭୂବନେଶ୍ୱର-(୨୦୧୩)

[3] Prahallad Chandra Naik, Pathani Samanta’s Instrument Kits, The Book Point

[4] ଡକ୍ଟର ସୁଧୀରା ପଣ୍ଡା, ‘ଶେଷ ସିଦ୍ଧାନ୍ତୀ’, ଉତ୍କଳିକା (୨୦୧୭)

ମେ ପାଇବା

ଅର୍ଥାତ s ରେ ଥିବା ଦୈର୍ଘ୍ୟର ଏକକ ଗୁଡିକ ଚାପରେ ଥିବା କୌଣିକ ଦୂରତାକୁ ଡିଗ୍ରୀରେ ସୂଚାଏ।

'''ଗଠନ:''' ASB ଏକ 3.75 ଇଞ୍ଚ ଦୌର୍ଘ୍ୟର (ବାଉଁଶ ପାତିଆ ବା ଲୁହା) ବଙ୍କା କରାଯାଇ ଏକସମାନ ଚାପ କରାଯାଉ। ଏଥିରେ 3.71 ଇଞ୍ଚ ଲମ୍ବାର ଏକ ସୂତା ବନ୍ଧାଯାଉ। ASB ଚାପର ମଧ୍ୟବିନ୍ଦୁ S ରେ 7.16 ଇଞ୍ଚର ଆଉ ଏକ ବାଡି ଯୋଡାଯାଉ ଏବଂ ଏହା ABକୁ ଲମ୍ବ ରହିବ ଏବଂ ସୂତା ABକୁ C ବିନ୍ଦୁରେ ଛେଦ କରିବ। SC 0.25 ଇଞ୍ଚ ଲମ୍ବର ହେବ।

'''ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ:''' ମନେକର O ହେଉଛି SCO ବାଡିର ଖୋଲା ମୁଣ୍ଡିଟି। ଏହି ଖୋଲା ମୁଣ୍ଡି ବାଟେ ଦେଖ ଏବଂ ଚାପରେ ଥିବା ବିଭାଜନ ଦେଇ ଆକାଶୀୟ ପିଣ୍ଡ ଗୁଡିକୁ ଦେଖିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କର।

'''ଗଣନା ବିଧି :''' ଏଠାରେ, ଚାପ ଉପରେ ଥିବା ପ୍ରତ୍ୟେକ ବିଭାଜନ 0.125 ଇଞ୍ଚ ଅଟେ। ତେଣୁ ଆକାଶୀୟ ପିଣ୍ଡ ଗୁଡିକ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ବିଭାଜନ ସଂଖ୍ୟା ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା କୋଣୀୟ ଦୂରତାର ମାତ୍ରା ପ୍ରଦାନ କରେ।

ତ୍ରୁଟି: ଯନ୍ତ୍ରଟି ଯେତେ ଛୋଟ ହେବ, ଦୁଇଟି ଆକାଶୀୟ ପିଣ୍ଡ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା କୌଣିକ ଦୂରତାର ସଠିକତା ସେତେ କମ ହେବ।

2. '''ମାନଯନ୍ତ୍ର (ମାପକ ଯନ୍ତ୍ର)'''

ବାୟୁ ଓ ଜଳ ପ୍ରଦୂଷଣ

2023-10-17T08:28:53Z

DKPattanaik: ଏଠାରେ ବାୟୁ ଓ ଜଳ କିପରି ପ୍ରଦୂଷିତ ହୁଏ ଏବଂ ଏହାର ନିରାକରଣ ଉପରେ ଉଲ୍ଲେଖ କରାଯାଇଛି। ମନ୍ୟୁଷ ସମାଜର ନିତିଦିନିଆ ଅଭିଳାଶାକୁ ପୁରା କରିବାକୁ ଯାଇ ଜଳ ଓ ବାୟୁ ଦିନକୁ ଦିନକୁ ପ୍ରଦୂଷିତ ହେବାକୁ ଲାଗିଛି। ଏହି ପ୍ରଦୂଷଣକୁ କିପରି ଅପସାରଣ କରିବା ତାହାର ଉପାୟ ବର୍ଣ୍ଣନା ହୋଇଛି। ଏଥିସହ ପ୍ରାଚୀନ ଭାରତୀୟ ମାନେ ବାୟୁ ଓ ଜଳ ପ୍ରଦୂଷଣ ପାଇଁ କେଉଁ କେଉଁ ନିରାକରଣର ପନ୍ଥାମାନ ଅପଣାଉଥିଲେ ତାହା ପ୍ରକାଶ କରାଯାଇଛି।

ଜଳ ଏବଂ ବାୟୁ ଆମ ଦୈନନ୍ଦିନ ଜୀବନ ପାଇଁ ଖୁବ ଜରୁରୀ। ଖାଦ୍ୟ ବିନା ଆମେ କିଛି ସମୟ ବଞ୍ଚିପାରିବା, କିନ୍ତୁ ସ୍ୱଚ୍ଛ ବାୟୁ ଓ ଜଳ ବିନା କିଛି ମିନିଟ୍ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଆମେ ବଞ୍ଚିପାରିବା ନାହିଁ ଏବଂ ଏହି ସରଳ ତଥ୍ୟ ଆମକୁ କହିଥାଏ ଯେ ଆମ ପାଇଁ ସ୍ୱଚ୍ଛ ବାୟୁ କେତେ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ। ଆମେ ସମସ୍ତେ ସଚେତନ ଯେ ଆମର ପରିବେଶ ପୂର୍ବପରି ଆଉ ନାହିଁ। ଅତୀତରେ ନିର୍ମଳ ଜଳ ଓ ବିଶୁଦ୍ଧ ବାୟୁ କିପରି ଉପଲବ୍ଧ ହେଉଥିଲା ତାହା ବିଷୟରେ ବୟୋଜ୍ୟେଷ୍ଠ ବ୍ୟକ୍ତିମାନେ କହିଛନ୍ତି। ବର୍ତ୍ତମାନ ଗଣମାଧ୍ୟମରେ ନିୟମିତ ଭାବେ ପରିବେଶର ମାନହ୍ରାସ ବିଷୟରେ ବହୁତ ବିବରଣୀ ଦେଖିବାକୁ ମିଳୁଛି। ବାୟୁ ଓ ଜଳର ଗୁଣାତ୍ମକମାନର ଅବକ୍ଷୟ ଯୋଗୁଁ ଅନେକ ଲୋକ ଶ୍ୱାସେନ୍ଦ୍ରିୟ ସଂପର୍କିତ ରୋଗରେ ପୀଡ଼ିତ ହେଉଛନ୍ତି। ଏକ ଏପରି ସମୟ କଳ୍ପନା କରିବାକୁ ଆମକୁ ଡର ଲାଗୁଛି ଯେତେବେଳେ ଶୁଦ୍ଧ ବାୟୁ ଏବଂ ଜଳ ଆଉ ଉପଲବ୍ଧ ରହିବ ନାହିଁ।

'''ବାୟୁ ପ୍ରଦୂଷଣ କ'ଣ?'''

ବାୟୁ ହେଉଛି ବିଭିନ୍ନ ଗ୍ୟାସର ଏକ ମିଶ୍ରଣ। ଏଥିରେ ପ୍ରାୟ ୭୮% ଯବକ୍ଷାରଜାନ ଓ ୨୧% ଅମ୍ଳଜାନ ସହ ଅତି କମ୍‌ମାତ୍ରାରେ ଅଙ୍ଗାରକାମ୍ଳ, ମିଥେନ୍, ଓଜୋନ୍ ଓ ଆରଗନ୍ ଭଳି ଗ୍ୟାସ ଏବଂ ଜଳୀୟ ବାଷ୍ପ ଥାଏ। ଯେତେବେଳେ ଅବାଞ୍ଛିତ ପଦାର୍ଥ ଦ୍ୱାରା ବାୟୁ ଦୂଷିତ ହୁଏ ଯାହା ଉଭୟ ପ୍ରାଣୀ ଏବଂ ଜୀବଜନ୍ତୁଙ୍କ ଉପରେ କ୍ଷତିକାରକ ପ୍ରଭାବ ପକାଇଥାଏ ଏହାକୁ '''ବାୟୁ ପ୍ରଦୂଷଣ''' ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

'''ବାୟୁ ପ୍ରଦୂଷଣର ଉତ୍ସ'''

ବାୟୁକୁ ଦୂଷିତ କରୁଥିବା ପଦାର୍ଥକୁ ବାୟୁ ପ୍ରଦୂଷକ କୁହାଯାଏ। ବେଳେବେଳେ ଜଙ୍ଗଲ ଅଗ୍ନିକାଣ୍ଡ କିମ୍ବା ଆଗ୍ନେୟଗିରି ଉଦ୍ଗୀରଣରୁ ଧୂଆଁ ଏବଂ ଧୂଳି ପରି ପ୍ରାକୃତିକ ଉତ୍ସରୁ ଏହିପରି ପଦାର୍ଥ ଆସିପାରେ। କେତେକ ମାନବୀୟ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ବାୟୁମଣ୍ଡଳରେ ପ୍ରଦୂଷକ ମିଶିଥାଏ। ବାୟୁ ପ୍ରଦୂଷଣର ଉତ୍ସ ହେଉଛି କାରଖାନା, ତାପଜ କେନ୍ଦ୍ର, ଯାନବାହାନ ନିଷ୍କାସନ ଏବଂ ଜାଳେଣି କାଠ ଏବଂ ଗୋବର ଘଷି ଜଳିବା ଇତ୍ୟାଦି।

ଅନେକ ଶ୍ଵାସଜନିତ ସମସ୍ୟାର କାରଣ ବାୟୁ ପ୍ରଦୂଷଣ ଅଟେ। ପେଟ୍ରୋଲ ଏବଂ ଡିଜେଲ ଭଳି ଇନ୍ଧନର ଅସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଜଳିବାରୁ କାର୍ବନ ମନୋକ୍ସାଇଡ୍ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ। ଏହା ଏକ ବିଷାକ୍ତ ଗ୍ୟାସ୍। ଏହା ରକ୍ତର ଅମ୍ଳଜାନ ବହନ କରିବାର କ୍ଷମତା ହ୍ରାସ କରେ। ଶୀତ ସମୟରେ ବାୟୁମଣ୍ଡଳରେ ଘନ କୁହୁଡ଼ି ପରି ସ୍ତର ଦେଖାଯାଏ। ଏହା ହେଉଛି ଧୂମକୁହୁଡ଼ି ଯାହା ଧୂଆଁ ଓ କୁହୁଡ଼ିର ମିଶ୍ରଣ। ଧୂଆଁରେ ନାଇଟ୍ରୋଜେନର ଅକ୍ସାଇଡ୍ ରହିପାରେ ଯାହା ଅନ୍ୟ ବାୟୁ ପ୍ରଦୂଷକ ଏବଂ କୁହୁଡି ସହିତ ମିଶି ଧୂଆଁ ସୃଷ୍ଟି କରେ। ଏହି ଧୂଆଁ ଶ୍ୱାସକ୍ରିୟାରେ ଅସୁବିଧା ସୃଷ୍ଟି କରେ ଯେପରିକି ଶ୍ୱାସ, କାଶ ଏବଂ ପିଲାଙ୍କଠାରେ କଫ ହୋଇଥାଏ। ବାୟୁ ପ୍ରଦୂଷଣ ପାଇଁ ଅନେକ ପେଟ୍ରୋଲିୟମ ରିଫାଇନାରୀ ଶିଳ୍ପ ସଲଫର ଡାଇଅକ୍ସାଇଡ୍ ଏବଂ ନାଇଟ୍ରୋଜେନ୍ ଡାଇଅକ୍ସାଇଡ୍ ପରି ଗ୍ୟାସୀୟ ପ୍ରଦୂଷଣର ଏକ ପ୍ରମୁଖ ଉତ୍ସ। ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଉତ୍ପାଦନ କେନ୍ଦ୍ରରେ କୋଇଲା ପରି ଇନ୍ଧନର ଜାଳେଣି ଦ୍ୱାରା ସଲଫର୍ ଡାଇଅକ୍ସାଇଡ୍ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ। ଏହି ଗ୍ୟାସ୍ ଶ୍ଵାସ ସମସ୍ୟା ସୃଷ୍ଟି କରିବା ସହ ଫୁସ୍‌ଫୁସ୍‌ ମଧ୍ୟ ନଷ୍ଟ କରିଦିଏ। ଅନ୍ୟ ପ୍ରକାରର ପ୍ରଦୂଷକ ହେଉଛି କ୍ଲୋରୋଫ୍ଲୋରୋକାର୍ବନ୍ ଯାହା ରେଫ୍ରିଜରେଟର, ଏୟାର କଣ୍ଡିସନର ଏବଂ ଏରୋସୋଲ ସ୍ପ୍ରେରେ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ। ଏଥିରେ ଥିବା ସି.ଏଫ.ସି ଗୁଡିକ ବାୟୁମଣ୍ଡଳର ଓଜୋନ୍ ସ୍ତରକୁ କ୍ଷତି ପହଞ୍ଚାଏ।

'''ସବୁଜ କୋଠରୀ ପ୍ରଭାବ'''

ତୁମେ ଜାଣ ଯେ ସୂର୍ଯ୍ୟ କିରଣ ପୃଥିବୀ ପୃଷ୍ଠକୁ ଉତ୍ତପ୍ତ କରେ। ପୃଥିବୀରେ ପଡୁଥିବା ସୂର୍ଯ୍ୟରଶ୍ମିର ଏକ ଅଂଶ ଏହା ଦ୍ୱାରା ଶୋଷିତ ହୁଏ ଏବଂ ଏକ ଅଂଶ ପୁନର୍ବାର ମହାକାଶକୁ ଫେରିଯାଏ। ସୂର୍ଯ୍ୟରଶ୍ମିର ଶୋଷିତ ଅଂଶ ପୃଥିବୀର ବାୟୁମଣ୍ଡଳକୁ ଆହୁରି ଗରମ କରେ। ଯଦି ତୁମେ ଏକ ନର୍ସରୀ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସ୍ଥାନରେ ଏକ ସବୁଜ ଘର ଦେଖିଥିବ। ସେଠାରେ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ଉତ୍ତାପ ଭିତରକୁ ଯାଇଥାଏ କିନ୍ତୁ ବାହାରକୁ ଆସିନଥାଏ। ଫସି ରହିଥିବା ଉତ୍ତାପ ସବୁଜ ଘରକୁ ଗରମ କରେ। ପୃଥିବୀର ବାୟୁମଣ୍ଡଳ ଦ୍ୱାରା ରଖାଯାଇଥିବା ସୂର୍ଯ୍ୟରଶ୍ମି ମଧ୍ୟ ଏହାକରେ। ସେଥିପାଇଁ ଏହାକୁ '''ସବୁଜ କୋଠରୀ ପ୍ରଭାବ କିମ୍ବା ଗ୍ରୀନ ହାଉସ୍ ଇଫେକ୍ଟ''' କୁହାଯାଏ। ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟା ବିନା ପୃଥିବୀରେ ଜୀବନ ସମ୍ଭବ ହୋଇନଥାନ୍ତା। କିନ୍ତୁ ବର୍ତ୍ତମାନ ଏହା ଜୀବନ ପ୍ରତି ବିପଦ ସୃଷ୍ଟି କରୁଛି। ଏହି ପ୍ରଭାବ ପାଇଁ ବାୟୁରେ ଅଧିକ CO2ର ପରିମାଣ ଦାୟୀ ବାଷ୍ପ ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏ। ଗୋଟିଏ ପଟେ, ମାନବ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପ ହେତୁ CO2 କ୍ରମାଗତ ଭାବରେ ମୁକ୍ତ ହେଉଛି। ଅନ୍ୟପକ୍ଷରେ ଜଙ୍ଗଲ ତଳେ ଥିବା କ୍ଷେତ୍ର ହ୍ରାସ ପାଉଛି। ଉଦ୍ଭିଦଗୁଡିକ ବାୟୁମଣ୍ଡଳରୁ ଆଲୋକ ସଂଶ୍ଳେଷଣ ପାଇଁ CO2 ବ୍ୟବହାର କରନ୍ତି, ଯାହାଦ୍ୱାରା ବାୟୁରେ CO2ର ପରିମାଣ କମିଯାଏ। ଜଙ୍ଗଲ ନଷ୍ଟ ହେବା ଦ୍ୱାରା ବାୟୁରେ CO2 ର ପରିମାଣ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଥାଏ। ଫଳସ୍ୱରୂପ, ପୃଥିବୀର ବାୟୁମଣ୍ଡଳର ହାରାହାରି ତାପମାତ୍ରା ଧୀରେ ଧୀରେ ବୃଦ୍ଧି ପାଉଛି। ଏହାକୁ '''ବିଶ୍ଵତାପନ''' କୁହାଯାଏ। ମିଥେନ, ନାଇଟ୍ରସ୍ ଅକ୍ସାଇଡ୍ ଏବଂ ଜଳୀୟ ବାଷ୍ପ ପରି ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବାଷ୍ପ ମଧ୍ୟ ଏହି ପ୍ରଭାବକୁ ବଢାଇଥାନ୍ତି। CO2 ପରି, ସେମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ '''ସବୁଜକୋଠରୀ ବାଷ୍ପ କିମ୍ୱା ଗ୍ରୀନ୍ ହାଉସ୍''' ଗ୍ୟାସ୍ କୁହାଯାଏ। ବିଶ୍ୱବ୍ୟାପୀ ସରକାରମାନଙ୍କ ପାଇଁ ବିଶ୍ଵ ତାପନ ଏକ ପ୍ରମୁଖ ଚିନ୍ତାର ବିଷୟ ପାଲଟିଛି। ସବୁଜ କୋଠରୀ ବାଷ୍ପ ନିର୍ଗମନକୁ ହ୍ରାସ କରିବାକୁ ଅନେକ ଦେଶ ଏକ ଚୁକ୍ତି କରିଛନ୍ତି ଏବଂ କାଇଟୋ ପ୍ରୋଟୋକଲ୍ ହେଉଛି ଏହିପରି ଏକ ଚୁକ୍ତି।

'''ବାୟୁ ପ୍ରଦୂଷଣ କମାଇବା ପାଇଁ ଆମେ କଣ କରିପାରିବା?'''

ବାୟୁ ପ୍ରଦୂଷଣ ବିରୋଧରେ ଆମ ସଂଗ୍ରାମର ଅନେକ ସଫଳତାର କାହାଣୀ ଅଛି। ଉଦାହରଣ ସ୍ୱରୂପ, କିଛି ବର୍ଷ ପୂର୍ବେ ଦିଲ୍ଲୀ ଦୁନିଆର ସବୁଠାରୁ ପ୍ରଦୂଷିତ ସହର ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏ ଥିଲା। ଡିଜେଲ ଏବଂ ପେଟ୍ରୋଲରେ ଚାଲୁଥିବା ଯାନବାହନରୁ ବାହାରୁଥିବା ଧୂଆଁ ଦ୍ୱାରା ଏହା ଭରି ହୋଇରହିଥିଲା। ଯାହାଦ୍ଵାରା CNG ଏବଂ ଅନାବଶ୍ୟକ ପେଟ୍ରୋଲ ପରି ଇନ୍ଧନକୁ ପରିବର୍ତ୍ତନ କରିବାକୁ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନିଆଗଲା। ଏହି ପଦକ୍ଷେପଗୁଡିକ ସହର ପାଇଁ ସ୍ୱଚ୍ଛ ବାୟୁ ସୃଷ୍ଟି କରିଛି। ଏହାସହ ଆମେ ପଡ଼ୋଶୀ ଏବଂ ସାଙ୍ଗ ମାନଙ୍କ ସହିତ ବାୟୁ ପ୍ରଦୂଷଣ ବିଷୟରେ କଥା ହୋଇ ସଚେତନତା ସୃଷ୍ଟି କରିପାରିବା। କୋଇଲା, ପେଟ୍ରୋଲ ଆଦି ଜୀବାଶ୍ମ ଇନ୍ଧନ ପରିବର୍ତ୍ତେ ଧିରେ ଧିରେ ସୌର ଶକ୍ତି, ଜଳ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଶକ୍ତି, ପବନ ଶକ୍ତି ଆଦି ବିକଳ୍ପ ଇନ୍ଧନକୁ ଆପଣେଇବା ଆବଶ୍ୟକ।

'''ଜଳ ପ୍ରଦୂଷଣ'''

ତୁମେ ଜାଣିଛଯେ ଜଳ ହେଉଛି ଆମ ପାଇଁ ଏକ ମୂଲ୍ୟବାନ ସମ୍ପଦ। ଏହା ହେଉଛି ରଙ୍ଗହୀନ, ଗନ୍ଧହୀନ ଓ ସ୍ଵାଦହୀନ। ଜନସଂଖ୍ୟା, ଶିଳ୍ପ ଏବଂ କୃଷି କାର୍ଯ୍ୟକଳାପ ବୃଦ୍ଧି ହେତୁ ଜଳର ଅଭାବ ଦେଖାଯାଉଛି। ଯେତେବେଳେ ନର୍ଦ୍ଦମା, ବିଷାକ୍ତ ରାସାୟନିକ ପଦାର୍ଥ, କାଦୁଅ ବା କୌଣସି କ୍ଷତିକାରକ ପଦାର୍ଥ ଜଳ ସହିତ ମିଶିଥାଏ ସେତେବେଳେ ଜଳ ପ୍ରଦୂଷିତ ହୁଏ। ଜଳକୁ ପ୍ରଦୂଷିତ କରୁଥିବା ପଦାର୍ଥକୁ ଜଳ ପ୍ରଦୂଷକ କୁହାଯାଏ।

'''ଜଳ ପ୍ରଦୂଷଣର ଉତ୍ସ'''

ଅନେକ ଶିଳ୍ପ କ୍ଷତିକାରକ ରାସାୟନିକ ପଦାର୍ଥକୁ ନଦୀ ଓ ଝରଣାରେ ନିର୍ଗତ କରି ଜଳ ପ୍ରଦୂଷଣ ସୃଷ୍ଟି କରେ। ଉଦାହରଣ ହେଉଛି ତୈଳ ବିଶୋଧନାଗାର, କାଗଜ କାରଖାନା, ବୟନ ଏବଂ ଚିନି କାରଖାନା , ରାସାୟନିକ ଶିଳ୍ପ। ଏହି ଶିଳ୍ପଗୁଡ଼ିକ ଜଳର ରାସାୟନିକ ପ୍ରଦୂଷଣ ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି। ଏହି ରାସାୟନିକ ଗୁଡ଼ିକ ହେଉଛି ଆର୍ସେନିକ, ସୀସା, ଫ୍ଳୋରାଇଡ ଇତ୍ୟାଦି ଯାହା ଉଦ୍ଭିଦ ଓ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କଠାରେ ବିଷାକ୍ତ ପ୍ରଭାବ ପକାଇଥାଏ। ଏହାକୁ ରୋକିବା ପାଇଁ ନିୟମ ଅଛି। ଶିଳ୍ପଗୁଡିକ ଜଳକୁ ନିଷ୍କାସନ କରିବା ପୂର୍ବରୁ ଉତ୍ପାଦିତ ବର୍ଜ୍ୟବସ୍ତୁକୁ ପରିଶୋଧନ କରିବା ଉଚିତ୍ କିନ୍ତୁ ପ୍ରାୟତଃ ନିୟମ ପାଳନ କରାଯାଏ ନାହିଁ। ଅପରିଷ୍କାର ଜଳ ଦ୍ୱାରା ମାଟି ମଧ୍ୟ ପ୍ରଭାବିତ ହୁଏ, ଅମ୍ଳତା, ଉତ୍ତମ ପୋକର ବୃଦ୍ଧି ଇତ୍ୟାଦି ଉପରେ ପ୍ରଭାବ ପକାଇଥାଏ। ଶସ୍ୟରକ୍ଷା ପାଇଁ କୀଟନାଶକ ଓ ତୃଣକମାରୀ ବ୍ୟବହୃତ ହୋଇଥାଏ ଯାହା ଭୂତଳ ଜଳକୁ ପ୍ରଦୂଷିତ କରିଥାଏ। ତୁମେ କେବେ ସବୁଜ ଦେଖାଯାଉଥିବା ପୋଖରୀକୁ ଦେଖିଛ କି ଯେଉଁଥିରେ ଅନେକ ଶୈବାଳ ବଢୁଛି ? ଏହା କ୍ଷେତରୁ ଧୋଇହୋଇ ଯାଇଥିବା ଅତ୍ୟଧିକ ପରିମାଣର ରାସାୟନିକ ପଦାର୍ଥ ଦ୍ୱାରା ହୋଇଥାଏ। ଏଗୁଡିକ ଶୈବାଳ ପାଇଁ ପୋଷକ ଭାବରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରେ। ଥରେ ଏହି ଶୈବାଳ ଗୁଡ଼ିକ ମରିଗଲେ, ଜୀବାଣୁ ପରି କ୍ଷୟକାରୀମାନେ ତାଙ୍କୁ ଖାଦ୍ୟଭାବେ ବ୍ୟବହାର କରିଥାନ୍ତି ଯାହା ଜଳ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ଅମ୍ଳଜାନ ସ୍ତରକୁ ହ୍ରାସ କରିଥାଏ ଏବଂ ଏହାଦ୍ଵାରା ଜଳଜୀବମାନେ ପ୍ରଭାବିତ ହୋଇଥାନ୍ତି।

ବେଳେବେଳେ ଦୂଷିତ ଜଳ ସିଧାସଳଖ ନଦୀରେ ଆସି ମିଶିଥାଏ। ଏଥିରେ ଥିବା ଖାଦ୍ୟ ବର୍ଜ୍ୟବସ୍ତୁ, ଡିଟରଜେଣ୍ଟ, ଅଣୁଜୀବ ଇତ୍ୟାଦି ଜଳକୁ ପ୍ରଦୂଷିତ କରେ। ଦୂଷିତ ଜଳରେ ଜୀବାଣୁ, ଶୈବାଳ, କବକ ଏବଂ ପରଜୀବୀ ରହିଥାଏ ଯାହା ହଇଜା, ଟାଇଫଏଡ୍ ଏବଂ ଜଣ୍ଡିସ୍ ପରି ରୋଗ ସୃଷ୍ଟି କରିଥାଏ।

'''ଜଳ ପ୍ରଦୂଷଣ କମାଇବା ପାଇଁ ଆମେ କଣ କରିପାରିବା?'''

ପିଇବା ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ ଜଳକୁ '''ପାନୀୟ ଜଳ''' କୁହାଯାଏ। ତୁମେ ଦେଖିଥିବ ଯେ ମଇଳା ଜଳ ବିଶୋଧନ କାରଖାନାରେ ଥିବା ବିଭିନ୍ନ ଭୌତିକ ଏବଂ ରାସାୟନିକ ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ଜଳ ନିର୍ଗତ ହେବା ପୂର୍ବରୁ ଜଳକୁ ସଫା କରାଯାଇଥାଏ। ସେହିଭଳି ପୌରସଂସ୍ଥାଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟ ଘରମାନଙ୍କୁ ଜଳ ଯୋଗାଇବା ପୂର୍ବରୁ ବିଶୋଧନ କରନ୍ତି। ଶିଳ୍ପ କାରଖାନା ପାଇଁ ନିୟମକୁ କଡାକଡି ଭାବରେ କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ କରାଯିବା ଉଚିତ ଯାହା ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଦୂଷିତ ଜଳ ସିଧାସଳଖ ନଦୀ ଓ ହ୍ରଦରେ ମିଶିପାରିବ ନାହିଁ। ସମସ୍ତ ଶିଳ୍ପ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଜଳ ବିଶୋଧନ କାରଖାନା ସ୍ଥାପନ କରାଯିବା ଉଚିତ। ଆମର ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ସ୍ତରରେ ଆମେ ସଚେତନ ଭାବରେ ଜଳ ସଞ୍ଚୟ କରିବା ଉଚିତ ଏବଂ ଏହାକୁ ନଷ୍ଟହେବାରୁ ରକ୍ଷାକରିବା ଉଚିତ୍। କମ୍ ବ୍ୟବହାର, ପୁନର୍ବ୍ୟବହାର ଏବଂ ପୁନଃ ଚକ୍ରଣ ଆମର ମନ୍ତ୍ର ହେବା ଉଚିତ୍ ! ଆମେ ସୃଜନାତ୍ମକ ଚିନ୍ତାଧାରା ବିଷୟରେ ଚିନ୍ତା କରିପାରିବା ଯେପରି ଧୋଇବା ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଘରୋଇ କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ବ୍ୟବହୃତ ଜଳକୁ ପୁନର୍ବ୍ୟବହାର କରିବା। ଉଦାହରଣ ସ୍ଵରୁପ ପନିପରିବା ଧୋଇବା ପାଇଁ ବ୍ୟବହୃତ ଜଳ ଉଦ୍ୟାନରେ ଥିବା ଉଦ୍ଭିଦକୁ ଜଳ ଦେବା ପାଇଁ ବ୍ୟବହୃତ କରିପାରିବା।

ପ୍ରଦୂଷଣ ଆମର ଦୈନନ୍ଦିନ ଜୀବନର ଗୁଣବତ୍ତା ଉପରେ ପ୍ରଭାବ ପକାଉଛି। ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଆମେ ସମସ୍ତେ ଆମର ଦାୟିତ୍ଵକୁ ଅନୁଭବ କରିନାହାନ୍ତି ଏବଂ ପରିବେଶ ଅନୁକୂଳ ପ୍ରକ୍ରିୟା ବ୍ୟବହାର କରିବା ଆରମ୍ଭ କରିନାହାନ୍ତି, ଆମର ଏ ଗ୍ରହରେ ବଞ୍ଚିବା ବିପଦଜନକ ହୋଇପାରେ। <ref>NCERT</ref>

ପ୍ରାଚୀନ କାଳରୁ ଭାରତରେ ବାୟୁ ଏବଂ ଜଳ ପ୍ରଦୂଷଣ ଏକ ଚିନ୍ତାର ବିଷୟ ପାଲଟିଛି। ପ୍ରାଚୀନ ଭାରତୀୟ ଇତିହାସରେ ବାୟୁ ଏବଂ ଜଳ ପ୍ରଦୂଷଣ ବିଷୟରେ ଏଠାରେ କିଛି ରୋଚକ ତଥ୍ୟ ରହିଛି:

* ବାୟୁ ପ୍ରଦୂଷଣ: ପ୍ରାଚୀନ ଭାରତୀୟ ସହର ବାରାଣାସୀରେ ଖ୍ରୀଷ୍ଟପୂର୍ବ ୫୦୦ରୁ ବାୟୁ ପ୍ରଦୂଷଣ ଜନିତ ସମସ୍ୟା ଥିବା ଜଣା ପଡିଛି। ସହରଟି ଅନେକ ଶବଦାହ ପାଇଁ ଜଣାଶୁଣା ଥିଲା, ଯାହା ବାୟୁରେ ବହୁ ଧୂଆଁ ଏବଂ ପାଉଁଶ ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲା। ଯାହା ଫଳରେ ବାୟୁ ପ୍ରଦୂଷଣ ହେଉଥିଲା।
* ଜଳ ପ୍ରଦୂଷଣ: ଭାରତର ପ୍ରାଚୀନ ସହର ହରପ୍ପା, ଯାହାକି ସିନ୍ଧୁ ଉପତ୍ୟକା ସଭ୍ୟତାର ଏକ ଅଂଶ ଥିଲା, ଏଠାରେ ଉନ୍ନତ ଜଳ ନିଷ୍କାସନ ବ୍ୟବସ୍ଥା ରହିଥିଲା। କିନ୍ତୁ ସହରର ଜନସଂଖ୍ୟା ବୃଦ୍ଧି ଏବଂ ସହରୀକରଣ ଏହି ପ୍ରଣାଳୀର ଅବନତି ଘଟାଇ ଜଳ ପ୍ରଦୂଷଣ ଘଟାଇଲା।
* ଆୟୁର୍ବେଦ: ପାରମ୍ପରିକ ଭାରତୀୟ ଔଷଧ ପ୍ରଣାଳୀ ଆୟୁର୍ବେଦ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ପାଇଁ ସ୍ୱଚ୍ଛ ବାୟୁ ଏବଂ ଜଳର ମହତ୍ତ୍ୱକୁ ବହୁ ପୂର୍ବରୁ ଗୁରୁତ୍ଵାରୋପ କରିଛି। ଖ୍ରୀଷ୍ଟପୂର୍ବ ୧୫୦୦ରୁ ଆୟୁର୍ବେଦିକ ଗ୍ରନ୍ଥଗୁଡ଼ିକ ଉତ୍ତମ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ପାଇଁ ଶୁଦ୍ଧ ବାୟୁ ଏବଂ ଜଳର ମହତ୍ତ୍ୱ ବିଷୟରେ ଆଲୋଚନା କରିଅଛି।
* ପରିବେଶବାଦ: ବେଦ ଏବଂ ଉପନିଷଦ ପରି ପ୍ରାଚୀନ ଭାରତୀୟ ଗ୍ରନ୍ଥଗୁଡ଼ିକରେ ପରିବେଶବାଦ ଏବଂ ପ୍ରକୃତିର ସୁରକ୍ଷା ଆବଶ୍ୟକତାକୁ ନେଇ ତଥ୍ୟ ରହିଛି। ଉଦାହରଣ ସ୍ୱରୂପ, ପୁରାତନ ହିନ୍ଦୁ ଗ୍ରନ୍ଥଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରୁ ଅଥର୍ବ ବେଦରେ ଜଙ୍ଗଲ ଏବଂ ବନ୍ୟଜନ୍ତୁଙ୍କ ସୁରକ୍ଷା ଉପରେ ଲେଖା ଅଛି।
* ଜଳ ସଂରକ୍ଷଣ: ପ୍ରାଚୀନ ଭାରତୀୟ ସଭ୍ୟତାର ଜଳ ପ୍ରତି ଗଭୀର ସମ୍ମାନ ଥିଲା। ପ୍ରାଚୀନ ଭାରତୀୟ ଗ୍ରନ୍ଥଗୁଡ଼ିକରେ ବିଭିନ୍ନ ଜଳ ସଂରକ୍ଷଣ କୌଶଳ ଉଲ୍ଲେଖ କରାଯାଇଛି ଯେପରିକି ବର୍ଷା ଜଳ ଅମଳ ଏବଂ ସୋପାନ କୂଅ ନିର୍ମାଣ।
* ପ୍ରଦୂଷଣ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ: ଧର୍ମ ନାମରେ ଜଣାଶୁଣା ପ୍ରାଚୀନ ଭାରତୀୟ ଶାସନ ବ୍ୟବସ୍ଥା ପରିବେଶ ସୁରକ୍ଷା ଏବଂ ପ୍ରଦୂଷଣ ନିୟନ୍ତ୍ରଣର ଗୁରୁତ୍ୱକୁ ସ୍ୱୀକୃତି ଦେଇଥିଲା। ଅର୍ଥଶାସ୍ତ୍ର, ରାଜ୍ୟକଳା ଉପରେ ଏକ ପ୍ରାଚୀନ ଭାରତୀୟ ପୁସ୍ତକ, ପ୍ରଦୂଷଣ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ପାଇଁ ନିୟମାବଳୀ ଧାରଣ କରିଛି।
* ନଦୀ ପ୍ରଦୂଷଣ: ପ୍ରାଚୀନ ଭାରତୀୟ ସହର ମଥୁରା ଏହାର ବାଣିଜ୍ୟ ବ୍ୟବସାୟ କାରବାର ପାଇଁ ଜଣାଶୁଣା। ତେବେ ସହର ଦେଇ ପ୍ରବାହିତ ଯମୁନା ନଦୀ ଶିଳ୍ପ ବର୍ଜ୍ୟବସ୍ତୁ ଏବଂ ଜଳ ନିଷ୍କାସନ ଯୋଗୁଁ ଅତ୍ୟଧିକ ପ୍ରଦୂଷିତ ହୋଇଥିଲା।
* ମୋଟ ଉପରେ, ପ୍ରାଚୀନ ଭାରତୀୟ ଇତିହାସ ଦର୍ଶାଉଛି ଯେ ହଜାର ହଜାର ବର୍ଷ ଧରି ବାୟୁ ଏବଂ ଜଳ ପ୍ରଦୂଷଣ ଏକ ଚିନ୍ତାର କାରଣ ହୋଇଛି ଏବଂ ପାରମ୍ପାରିକ ଭାରତୀୟ ସଂସ୍କୃତି ପରିବେଶ ସୁରକ୍ଷା ଏବଂ ପ୍ରଦୂଷଣ ନିୟନ୍ତ୍ରଣର ଗୁରୁତ୍ୱକୁ ସ୍ୱୀକୃତି ଦେଇଛି।
* ଖ୍ରୀଷ୍ଟପୂର୍ବ ୨୬୦୦ ରୁ ୧୯୦୦ ଖ୍ରୀଷ୍ଟପୂର୍ବ ମଧ୍ୟରେ ବୃଦ୍ଧି ହୋଇଥିବା ସିନ୍ଧୁର ଉପତ୍ୟକା ସଭ୍ୟତା ଏବଂ ଜଳ ନିଷ୍କାସନ ପ୍ରଣାଳୀ ପାଇଁ ଉନ୍ନତ ଭିତ୍ତିଭୂମି ସହିତ ଏକ ଜଟିଳ ସହରୀ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଥିଲା। ତଥାପି, ସହରୀକରଣ ଏବଂ ଜନସଂଖ୍ୟା ବୃଦ୍ଧି କାରଣରୁ ଏହି ପ୍ରଣାଳୀଗୁଡ଼ିକ ଖରାପ ହୋଇ ଜଳ ନିଷ୍କାସନ ହୋଇନପାରିବା ର କାରଣ ହେଲା।
* ସିନ୍ଧୁ ଉପତ୍ୟକା ସଭ୍ୟତାର ଜଳ ପ୍ରଦୂଷଣର ମୁଖ୍ୟ ଉତ୍ସ ହେଉଛି ସହରାଞ୍ଚଳର ଜଳ ନିଷ୍କାସନ ଏବଂ ବର୍ଜ୍ୟବସ୍ତୁ। ପ୍ରାରମ୍ଭରେ ଭଲ ରକ୍ଷଣାବେକ୍ଷଣ କରାଯାଉଥିବା ଜଳ ନିଷ୍କାସନ ପ୍ରଣାଳୀ, ଧୀରେଧୀରେ ଜନସଂଖ୍ୟା ବଢ଼ିବା ଫଳରେ ପ୍ରବାହିତ ଜଳ ନିକଟସ୍ଥ ଜଳରାଶିରେ ମିଶି ଅପରିଷ୍କାର ଜଳ ନିଷ୍କାସନ ହେଲା। ଏହା କ୍ଷତିକାରକ ଜୀବାଣୁ ସହିତ ଜଳକୁ ଦୂଷିତ କରି ଏହାକୁ ବ୍ୟବହାର ପାଇଁ ଅସୁରକ୍ଷିତ କରିଦେଲା।
* ଜଳ ନିଷ୍କାସନ ବ୍ୟତୀତ କୁମ୍ଭାର ଏବଂ ଧାତୁ କାର୍ଯ୍ୟରୁ ଶିଳ୍ପ ବର୍ଜ୍ୟବସ୍ତୁ ମଧ୍ୟ ଜଳ ପ୍ରଦୂଷଣରେ ସହାୟକ ହୋଇଛି। ଏହି ଶିଳ୍ପଗୁଡିକରୁ ନିର୍ଗତ ବର୍ଜ୍ୟବସ୍ତୁ ନିକଟସ୍ଥ ନଦୀ, ଝରଣା ଏବଂ ଜଳ ଉତ୍ସରେ ନିର୍ଗତ ହୋଇ ସୀସା, ତମ୍ବା ଏବଂ ଆର୍ସେନିକ୍ ପରି ବିଷାକ୍ତ ଧାତୁ ସହିତ ଜଳକୁ ପ୍ରଦୂଷିତ କରେ।
* ସିନ୍ଧୁ ସଭ୍ୟତାରେ ଜଳ ପ୍ରଦୂଷଣ ଜନସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ, କୃଷି ଏବଂ ପରିବେଶ ପାଇଁ ମହତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରଭାବ ପକାଇଥିଲା। ଦୂଷିତ ଜଳ ମାନବ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ପାଇଁ ବିପଦ ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲା, ଯାହା ହଇଜା, ନାଳରକ୍ତ ଝାଡ଼ା ଏବଂ ଟାଇଫଏଡ୍ ଭଳି ରୋଗ ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲା। ପ୍ରଦୂଷିତ ଜଳ ମଧ୍ୟ କୃଷି ଉପରେ ପ୍ରତିକୂଳ ପ୍ରଭାବ ପକାଇଥିଲା, ଯାହା ଫସଲ ଅମଳ ହ୍ରାସ ଏବଂ ମୃତ୍ତିକାର ଗୁଣବତ୍ତା ଖରାପ କରିଦେଇଥିଲା।<ref>AI</ref>

ତନ୍ତୁରୁ ବସ୍ତ୍ର

2023-10-17T08:09:18Z

DKPattanaik: ତନ୍ତୁକୁ ସାଧାରଣତଃ ସୂତା ଭଳି ଗଠନ ଭାବେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇପାରେ ଯାହା ପତଳା, ଲମ୍ବା ଓ ନମନୀୟ ହୋଇଥାଏ। ତନ୍ତୁର ଦୁଇଟି ମୁଖ୍ୟ ଉତ୍ସ ହେଉଛି ଉଦ୍ଭିଦ ଓ ପ୍ରାଣୀ। ପ୍ରାପ୍ତ ତନ୍ତୁକୁ ସୂତାରେ ବୁଣାଯାଏ ଏବଂ ପରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ କପଡ଼ାରେ ବୁଣାଯାଇଥାଏ। ଏକ ଲମ୍ବା ତନ୍ତୁରୁ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର କପଡ଼ା ପାଇଁ ସୂତା ତିଆରି କରାଯାଇପାରିବ। କପଡ଼ାକୁ ପୋଷାକ ତିଆରିର ସାମଗ୍ରୀ ଭାବେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଏ ଯାହା ସୂତା ବୁଣିବା ଦ୍ଵାରା ତିଆରି ହୋଇଥାଏ ଏବଂ ସୂତାରୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇଥାଏ।

ଆମ ଦେଶର ବିଭିନ୍ନ ସ୍ଥାନରେ ଅନେକ ପ୍ରଜାତିର ମେଣ୍ଢା ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ। ତଥାପି, ପଶମ କେବଳ ମେଣ୍ଢାମାନଙ୍କର ଲୋମର ଉତ୍ସ ନୁହେଁ, ଯଦିଓ ବଜାରରେ ସାଧାରଣତଃ ମେଣ୍ଢା ଲୋମ ଉପଲବ୍ଧ।

ଚମରୀ ଗାଈ ଲୋମ ତିବ୍ଦତ ଏବଂ ଲଦାଖରେ ସାଧାରଣ ଅଟେ।

ଜାମ୍ମୁ କାଶ୍ମୀର ପରି ପାହାଡ଼ିଆ ଅଞ୍ଚଳରେ ଦେଖିବାକୁ ମିଳୁଥିବା ଆଙ୍ଗୋରା ଛେଳିରୁ ଅଙ୍ଗୋରା ଲୋମ ମିଳିଥାଏ।

ଛେଳି କେଶରୁ ମଧ୍ୟ ପଶମ ମିଳିଥାଏ। କାଶ୍ମୀରୀ ଛେଳିର ପଶମ ନରମ ଅଟେ। ଏହା ପାଶ୍ମିନା ଶାଲ୍‌ ବୁଣିବାରେ ବ୍ୟବହାର ହୁଏ।

ଓଟମାନଙ୍କ ଶରୀରରେ ଥିବା କେଶକୁ ଲୋମ ଭାବରେ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ। ଦକ୍ଷିଣ ଆମେରିକାରେ ମିଳୁଥିବା ଲାମା ଏବଂ ଆଲପାକା ରୁ ମଧ୍ୟ ପଶମ ଅମଳ କରାଯାଏ।

ପଶମ ପାଇବା ପାଇଁ ମେଣ୍ଢା ମାନଙ୍କୁ ପାଳନ କରାଯାଏ। ସେମାନଙ୍କର କେଶ କାଟି ପଶମରେ ପରିଣତ କରାଯାଏ। ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟା ବିଷୟରେ ଜାଣିବା।

'''ମେଣ୍ଢା ମାନଙ୍କର ପାଳନ ଏବଂ ପ୍ରଜନନ:''' ଯଦି ତୁମେ ଜାମ୍ମୁ କାଶ୍ମୀରର ପାହାଡିଆ ଅଞ୍ଚଳ, ହିମାଚଳ ପ୍ରଦେଶ, ଉତ୍ତରପ୍ରଦେଶ, ଅରୁଣାଚଳ ପ୍ରଦେଶ ଏବଂ ସିକ୍କିମ୍ କିମ୍ବା ହରିୟାଣାର ସମତଳ ଭୂମି, ପଞ୍ଜାବ, ରାଜସ୍ଥାନ କିମ୍ବା ଗୁଜୁରାଟର ପାହାଡକୁ ବୁଲିବାକୁ ଯାଅ, ତେବେ ତୁମେ ଦେଖିପାରିବ ଯେ ମେଣ୍ଢା ପାଳକମାନେ ସେମାନଙ୍କ ମେଣ୍ଢା ମାନଙ୍କୁ ଚରାଇବାକୁ ନେଇଛନ୍ତି। ମେଣ୍ଢାଗୁଡ଼ିକ ତୃଣଭୋଜି ଓ ସେମାନେ ବୃକ୍ଷ,ଘାସ ଏବଂ ପତ୍ର ଖାଇବାକୁ ପସନ୍ଦ କରନ୍ତି। ଚରିବା ବ୍ୟତୀତ ପାଳକମାନେ ସେମାନଙ୍କୁ ଡାଲି, ମକା, ଯଅ, ଖଦା (ମଞ୍ଜିରୁ ତେଲ ବାହାର କରିବା ପରେ ଛାଡି ଦିଆଯାଇଥିବା ଅଂଶ)ର ମିଶ୍ରଣ ଖାଇବାକୁ ଦିଅନ୍ତି। ଶୀତଦିନେ ମେଣ୍ଢାମାନଙ୍କୁ ଘର ଭିତରେ ରଖାଯାଏ ଏବଂ ପତ୍ର, ଶସ୍ୟ ଏବଂ ଶୁଖିଲା ଖାଦ୍ୟ ଖାଇବାକୁ ଦିଆଯାଏ।

ଆମ ଦେଶର ଅନେକ ସ୍ଥାନରେ ପଶମ ପାଇଁ ମେଣ୍ଢା ମାନେ ପାଳିତ ହୁଅନ୍ତି। ଆମ ଦେଶରେ ପଶମ ଉତ୍ପାଦନ ପାଇଁ ପାଳିତ କେତେକ ମେଣ୍ଢାର ନାମ ସୂଚିତ କରାଯାଇଛି। ସେମାନଙ୍କ ଠାରୁ ମିଳିଥିବା ତନ୍ତୁର ଗୁଣ ମଧ୍ୟ ସେଠାରେ ଦିଆଯାଇଛି।

କେତେକ ପ୍ରଜାତିର ମେଣ୍ଢାମାନଙ୍କ ଶରୀରରେ ଘନ କେଶ ଥାଏ ଯାହାକି ବହୁ ପରିମାଣରେ ଭଲ ଗୁଣବତ୍ତା ଲୋମ ଦେଇଥାଏ। ପୂର୍ବରୁ ଉଲ୍ଲେଖ କରାଯାଇଛି, ଏହି ମେଣ୍ଢାମାନଙ୍କୁ ମନୋନୀତ ଭାବରେ ଗୋଟିଏ ଉତ୍ତମ ପ୍ରଜାତିର ମେଣ୍ଢାମାନଙ୍କ ସହିତ ଚୟନ ପ୍ରଜନନ କରାଯାଏ। ଥରେ ପାଳିତ ମେଣ୍ଢାମାନଙ୍କର କେଶର ଘନ ଅଭିବୃଦ୍ଧି ହୋଇଗଲେ, ଲୋମ ପାଇବା ପାଇଁ କେଶକୁ କଟାଯାଇଥାଏ।

'''କିଛି ପ୍ରଜାତିର ଭାରତୀୟ ମେଣ୍ଢା'''
{| class="wikitable"
|'''କ୍ରମିକ ସଂଖ୍ୟା'''
|'''ପ୍ରଜାତିର ନାମ'''
|'''ପଶମର ଗୁଣବତ୍ତା'''
|'''ଯେଉଁ ରାଜ୍ୟରେ ମିଳେ'''
|-
|'''୧'''
|'''ଲୋହି'''
|'''ଭଲ ଗୁଣର ପଶମ'''
|'''ରାଜସ୍ଥାନ , ପଞ୍ଜାବ'''
|-
|'''୨'''
|'''ରାମପୁର ବୁଷାଇର'''
|'''ମାଟିଆ ଲୋମ'''
|'''ଉତ୍ତର ପ୍ରଦେଶ, ହିମାଚଳ ପ୍ରଦେଶ'''
|-
|'''୩'''
|'''ନାଲି'''
|'''କାର୍ପେଟ ପଶମ'''
|'''ରାଜସ୍ଥାନ, ହରିୟାନା, ପଞ୍ଜାବ'''
|-
|'''୪'''
|'''ବଖର୍ବାଳ'''
|'''ପଶମ ଶାଲ'''
|'''ଜମ୍ମୁ ଏବଂ କାଶ୍ମୀର'''
|-
|'''୫'''
|'''ମାରୱାରୀ'''
|'''ଟାଣ ଲୋମ'''
|'''ଗୁଜୁରାଟ'''
|-
|'''୬'''
|'''ପଟନୌଦି'''
|'''ମୋଜା ପାଇଁ'''
|'''ଗୁଜୁରାଟ'''
|}

'''ଲୋମରୁ ପଶମର ପ୍ରକ୍ରିୟାକରଣ : -'''

ଶୀତ ପୋଷାକ ଓ ଚାଦର ବୁଣିବା ପାଇଁ ବ୍ୟବହୃତ ପଶମ ହେଉଛି ଏକ ଲମ୍ବା ପ୍ରକ୍ରିୟାର ଶେଷ ଉତ୍ପାଦ, ଯାହା ନିମ୍ନଲିଖିତ ପଦକ୍ଷେପଗୁଡ଼ିକରେ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ କରାଯାଏ:-

'''ପ୍ରଥମ ପଦକ୍ଷେପ:''' ମେଣ୍ଡାର ଚମଡ଼ା ସହିତ ଚର୍ମର ଏକ ପତଳା ସ୍ତର ତା' ଶରୀରରୁ ବାହାର କରାଯାଇଥାଏ। ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ '''କାଟିବା''' କୁହାଯାଏ। ବାରିକ ଦ୍ୱାରା ବ୍ୟବହୃତ ଯନ୍ତ୍ର ପରି ସମାନ ଯନ୍ତ୍ର ଲୋମ କାଟିବା ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ। ସାଧାରଣତଃ ଗରମ ପାଗରେ ଲୋମ କାଟି ଦିଆଯାଏ ତେଣୁ ଏହା ମେଣ୍ଡାମାନଙ୍କୁ ସେମାନଙ୍କର ପ୍ରତିରକ୍ଷା ମୋଟା ଚର୍ମ ବିନା ବଞ୍ଚିବାକୁ ସକ୍ଷମ କରେ। ଲୋମ ପଶମ ତନ୍ତୁ ଯୋଗାଇଥାଏ ଏବଂ ପଶମ ସୂତା ପାଇବା ପାଇଁ ପରେ ପଶମ ତନ୍ତୁ ପ୍ରକ୍ରିୟାକରଣ କରାଯାଏ। ଯେପରି ତୁମେ କେଶ କାଟିବା କିମ୍ବା ବାପା ଦାଢି କାଟିବା ସମୟରେ କୌଣସି କ୍ଷତି ହୁଏ ନାହିଁ ସେହିପରି କାଟିବା ପ୍ରଣାଳୀ ମଧ୍ୟ ମେଣ୍ଡାକୁ ଆଘାତ କରେ ନାହିଁ। ତୁମେ ଜାଣିଛ କି? ତୁମର କେଶ ପରି ମେଣ୍ଡାର କେଶ ମଧ୍ୟ ପୁଣି ବଢିବ।

'''ଦ୍ୱିତୀୟ ପଦକ୍ଷେପ:''' ଲୋମ ସହିତ କଟାଯାଇଥବା ଚର୍ମକୁ ତେଲ, ଧୂଳି ଏବଂ ମଇଳା ଦୂର କରିବା ପାଇଁ ଟାଙ୍କିରେ ଭଲ ଭାବରେ ଧୋଇ ଦିଆଯାଏ। ଏହାକୁ '''ପରିଷ୍କାର''' କୁହାଯାଏ। ଆଜିକାଲି ଯନ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା ପରିଷ୍କାର କରାଯାଉଛି।

'''ତୃତୀୟ ପଦକ୍ଷେପ:''' ପରିଷ୍କାର କରିବା ପରେ,ଲୋମକୁ '''ପୃଥକ୍''' କରି ସଜାଇ ରଖାଯାଏ। ଲୋମଯୁକ୍ତ ଚର୍ମକୁ ଏକ କାରଖାନାକୁ ପଠାଯାଏ ଯେଉଁଠାରେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ଲୋମକୁ ଅଲଗା ଅଲଗା କରି ସଜାଯାଇଥାଏ।

'''ଚତୁର୍ଥ ପଦକ୍ଷେପ:''' ଛୋଟ ନରମ ତନ୍ତୁ, ଯାହାକୁ ରୁକ୍ଷ କୁହାଯାଏ, ସେଗୁଡିକୁ ତନ୍ତୁରୁ ବାହାର କରାଯାଇଥାଏ। ଏଗୁଡ଼ିକ ସମାନ ରୁକ୍ଷ ଲୋମ ଯାହା ବେଳେବେଳେ ତୁମ ଶୀତ ପୋଷକରେ ଦେଖିଥିବ। ତନ୍ତୁ ଗୁଡିକ ପୁଣି ଥରେ ଘଷାଯାଏ ଏବଂ ଶୁଖାଯାଏ। ବର୍ତ୍ତମାନ ପଶମ ତନ୍ତୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୋଇଗଲା।

'''ପଞ୍ଚମ ପଦକ୍ଷେପ:''' ମେଣ୍ଡା ଓ ଛେଳିର ପ୍ରାକୃତିକ ଲୋମ କଳା, ବାଦାମୀ କିମ୍ବା ଧଳା ହୋଇଥିବାରୁ ଫାଇବରଗୁଡିକ ବିଭିନ୍ନ ରଙ୍ଗରେ ରଙ୍ଗ କରାଯାଇପାରେ।

'''ଷଷ୍ଠ ପଦକ୍ଷେପ :''' ତନ୍ତୁ ଗୁଡ଼ିକୁ ସିଧା କରାଯାଇ ଗୁଡ଼ାଇ ଗୁଡ଼ାଇ ସୂତା ଗଢ଼ାଯାଏ। ଲମ୍ବା ତନ୍ତୁଗୁଡିକୁ ଶୀତପୋଷକ ପାଇଁ ପଶମରେ ତିଆରି କରାଯାଏ ଏବଂ କ୍ଷୁଦ୍ର ତନ୍ତୁଗୁଡ଼ିକୁ ବାନ୍ଧି ପଶମ କପଡ଼ାରେ ବୁଣା ହୁଏ।
[[File:Screenshot 2023-10-17 122927.png|center|thumb|399x399px]]
ରେଶମ ତନ୍ତୁ ମଧ୍ୟ ପଶୁଜ ତନ୍ତୁ। ରେଶମ କୀଟଗୁଡ଼ିକ 'ରେଶମ ତନ୍ତୁ' କୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରନ୍ତି। ରେଶମ ପାଇବା ପାଇଁ ରେଶମ ପୋକର ପାଳନକୁ "'''ରେଶମ ଚାଷ'''" ବା ସିରିକଲ୍‌ଚର୍ କୁହାଯାଏ। ତୁମର ମାଆ/ମାଉସୀ/ଜେଜେମା'ଙ୍କର ରେଶମ ଶାଢ଼ି ଥିବ, ସେଗୁଡିକୁ ଖୋଜ। ରେଶମ ପ୍ରକାରର ତାଲିକା କର।

ରେଶମ ପାଇବା ପ୍ରକ୍ରିୟା ବିଷୟରେ ଆଲୋଚନା କରିବା ପୂର୍ବରୁ, ରେଶମ ପୋକର ଆକର୍ଷଣୀୟ ଜୀବନ ଇତିହାସ ଜାଣିବା ଆବଶ୍ୟକ।

'''ରେଶମ ପୋକର ଜୀବନ ଇତିହାସ : -'''

ମାଈ ରେଶମ ପୋକ ଅଣ୍ଡା ଦେଇଥାଏ, ଯେଉଁଥିରୁ ଲାର୍ଭା ବାହାରିଥାଏ ଯାହାକୁ '''ଶୁକକୀଟ''' ବା '''ରେଶମ କୀଟ''' କୁହାଯାଏ। ସେମାନେ ଆକାରରେ ବଢ଼ନ୍ତି ଏବଂ ଯେତେବେଳେ ପ୍ୟୁପା ନାମକ ଜୀବନ ଇତିହାସର ପରବର୍ତ୍ତୀ ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ ପ୍ରବେଶ କରିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୁଏ, ସେତେବେଳେ ଏହା ନିଜକୁ ଧରି ରଖିବା ପାଇଁ ପ୍ରଥମେ ଏକ ଜାଲ ବୁଣନ୍ତି। ତା’ପରେ ଏହା ଇଂରାଜୀ (8) ଚିତ୍ର ଆକାରରେ ମୁଣ୍ଡର ପାର୍ଶ୍ଵ ପରିବର୍ତ୍ତନ କରନ୍ତି। ମୁଣ୍ଡର ଏହି ଗତିବିଧି ସମୟରେ, ଶୁକ କୀଟରେ '''ପୁଷ୍ଟିସାର''' କ୍ଷରିତ ହୋଇଥାଏ ଯାହା ବାୟୁର ସଂସ୍ପର୍ଶରେ ଆସି କଠିନ ହୁଏ ଏବଂ ରେଶମ ତନ୍ତୁ ପରିଣତ ହୁଏ। ରେଶମ କୀଟ ଶୀଘ୍ର ନିଜକୁ ରେଶମ ତନ୍ତୁ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ରୂପେ ଆବୃତ କରି ପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ୟୁପାରେ ପରିଣତ ହୁଏ। ଏହି ଆବରଣକୁ '''କୋଷା''' କୁହାଯାଏ। କୋଷା ମଧ୍ୟରେ ପ୍ୟୁପା କ୍ରମେ ବଡ଼ ହୋଇ ପୂର୍ଣ୍ଣାଙ୍ଗ ରେଶମ ପୋକରେ ପରିଣତ ହୁଏ। ତୁମେ କଳ୍ପନା କରିପାରିବ କି ନରମ ରେଶମ ସୂତା ଆଲୁମିନିୟମ ସୂତା ଠାରୁ ଅଧିକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ।

ରେଶମ ସୂତା ରେଶମ ପୋକର କୋଷାରୁ ମିଳେ। ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ରେଶମ ପୋକ ଯାହା ପରସ୍ପରଠାରୁ ବହୁତ ଭିନ୍ନ ଦେଖାଯାଏ ଏବଂ ସେମାନେ ଉତ୍ପାଦନ କରୁଥିବା ରେଶମ ତନ୍ତୁର ବିନ୍ୟାସ କଠିନ, ଚିକ୍କଣ, ଚକଚକିଆ ହୋଇଥାଏ। ଏହିପରି, ଟସର ରେଶମ, ମୁଗା ରେଶମ, କୋଷା ରେଶମ, ଇତ୍ୟାଦି .. ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ପୋକ ଦ୍ୱାରା କୋଷା ମିଳିଥାଏ। ସବୁଠାରୁ ସାଧାରଣ ରେଶମ ପୋକ ହେଉଛି '''ମଲବେରି ରେଶମ ପୋକ'''। ଏହି ପୋକର କୋଷାରୁ ମିଳୁଥିବା ରେଶମ ତନ୍ତୁ ନରମ, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ନମନୀୟ ହୋଇଥାଏ ଏବଂ ଏହାକୁ ସୁନ୍ଦର ରଙ୍ଗରେ ରଙ୍ଗ କରାଯାଇପାରେ।

ରେଶମ କୀଟମାନଙ୍କର କୃଷି ବା ସଂସ୍କୃତି ଭାରତରେ ଏକ ପୁରାତନ ବୃତ୍ତି। ଭାରତ ବ୍ୟବସାୟିକ ସ୍ତରରେ ପ୍ରଚୁର ରେଶମ ଉତ୍ପାଦନ କରେ। '''ଭା'''ରତରେ ତନ୍ତୁ ଏବଂ କପଡା ଉତ୍ପାଦନର ଏକ ସମୃଦ୍ଧ ଇତିହାସ ରହିଛି, ଯେଉଁଥିରେ କପା ଚାଷ ଏବଂ ବୟନ ଉତ୍ପାଦନର ପ୍ରମାଣ ପ୍ରାଚୀନ କାଳରୁ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା। <ref>NCERT</ref>
[[File:ରେଶମ.png|center|thumb|380x380px]]

ଭାରତରେ ବ୍ୟବହୃତ ହେଉଥିବା ମୁଖ୍ୟ ତନ୍ତୁ ମଧ୍ୟରୁ କପା ଥିଲା ଏବଂ ଏହା ଖ୍ରୀଷ୍ଟପୂର୍ବ ୫୦୦୦ ମସିହାରୁ ସିନ୍ଧୁ ଉପତ୍ୟକା ସଭ୍ୟତାରେ ଚାଷ କରାଯାଇଥିଲା। ସର୍ବପ୍ରଥମ ଜଣାଶୁଣା ଭାରତୀୟ ବସ୍ତ୍ର ମଧ୍ୟରୁ ମୋହେଞ୍ଜୋଦାରୋରେ ମିଳିଥିବା ସୂତା ଖଣ୍ଡଗୁଡ଼ିକ ପ୍ରାୟ ଖ୍ରୀଷ୍ଟପୂର୍ବ ୩୦୦୦ ମସିହାରୁ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା। ଭାରତରେ ରେଶମ ମଧ୍ୟ ଉତ୍ପାଦିତ ହୋଇଥିଲା ଏବଂ ଭାରତରେ ରେଶମ ଉତ୍ପାଦନ ଖ୍ରୀଷ୍ଟପୂର୍ବ ଦ୍ୱିତୀୟ ଶତାବ୍ଦୀରୁ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା। ରେଶମକୁ ରେଶମ କୀଟ ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ପାଦନ କରାଯାଉଥିଲା ଏବଂ କୋଷାରୁ ରେଶମ ଅମଳ କରିବାର ପ୍ରକ୍ରିୟା ଏକ ବଡ଼ ରହସ୍ୟ ଥିଲା। ଭାରତରେ ଉତ୍ପାଦିତ ରେଶମକୁ ବହୁମୂଲ୍ୟ ଦିଆଯାଇଥିଲା ଓ ଏହାକୁ ବିଶ୍ଵର ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସ୍ଥାନକୁ ରପ୍ତାନି କରାଯାଇଥିଲା। ଭାରତରେ ପଶମ ମଧ୍ୟ ବ୍ୟବହୃତ ହୋଇଥିଲା, ବିଶେଷତଃ ଉତ୍ତର ଅଞ୍ଚଳରେ ଯେଉଁଠାରେ ଜଳବାୟୁ ଥଣ୍ଡା ଥିଲା। ପଶମକୁ ସୂତାରେ ବାନ୍ଧି ତା’ପରେ କପଡ଼ାରେ ବୁଣାଯାଇଥିଲା, ଯାହା ପୋଷାକ, କମ୍ବଳ ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବସ୍ତ୍ର ତିଆରିରେ ବ୍ୟବହୃତ ହେଉଥିଲା। କପା, ରେଶମ, ଏବଂ ପଶମ ବ୍ୟତୀତ ଅନ୍ୟ ତନ୍ତୁ ଯେପରିକି ଝୋଟ, ଛଣ ଏବଂ ମଧ୍ୟପ୍ରାଚୀନ ଭାରତରେ ବ୍ୟବହୃତ ହେଉଥିଲା। ଏହି ତନ୍ତୁଗୁଡ଼ିକ ସାଧାରଣତଃ ଦଉଡି, ବ୍ୟାଗ ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଉପଯୋଗୀ ଜିନିଷ ତିଆରିରେ ବ୍ୟବହୃତ ହେଉଥିଲା। ତନ୍ତୁ ଏବଂ କପଡା ଉତ୍ପାଦନ ପାଇଁ ପ୍ରାଚୀନ ଭାରତରେ ବ୍ୟବହୃତ କୌଶଳଗୁଡ଼ିକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଅତ୍ୟାଧୁନିକ ଥିଲା ଓ ଏହି କୌଶଳଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରୁ ଅନେକ ଆଜି ମଧ୍ୟ ବ୍ୟବହୃତ ହେଉଛି। ଉଦାହରଣ ସ୍ୱରୂପ, ବିଭିନ୍ନ ରଙ୍ଗର କପଡ଼ାରେ ପ୍ରାକୃତିକ ରଙ୍ଗର ବ୍ୟବହାର ହେଉଛି ଏକ ଅଭ୍ୟାସ ଯାହା ହଜାରେ ବର୍ଷ ଧରି ଭାରତରେ ବ୍ୟବହୃତ ହୋଇଆସୁଛି ଏବଂ ଆଜି ମଧ୍ୟ ଅନେକ କାରିଗର ଏହାକୁ ବ୍ୟବହାର କରୁଛନ୍ତି।

ହଜାରେ ବର୍ଷ ଧରି ମାନବ ସଭ୍ୟତାର ତନ୍ତୁରୁ ବସ୍ତ୍ର ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଂଶ ହୋଇଆସୁଛି, ଏବଂ ଏହି ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ବହୁ ପ୍ରାଚୀନ ତଥ୍ୟ ଅଛି। ଏଠାରେ କିଛି ଉଦାହରଣ ଅଛି:

* ପ୍ରାଚୀନ କାଳରୁ ଆରମ୍ଭ କରି, ପ୍ରାକୃତିକ ତନ୍ତୁ ମନୁଷ୍ୟର ବସ୍ତ୍ର ଆବଶ୍ୟକତାକୁ ହଜାରେ ବର୍ଷ ଧରି ପୂରଣ କରିଆସୁଛି। ଖ୍ରୀଷ୍ଟପୂର୍ବ ୮୦୦୦ ମସିହାରେ ସ୍ୱିସ୍ ହ୍ରଦ ନିବାସୀମାନେ ବସ୍ତ୍ର ତିଆରି ପାଇଁ ପେଶୀ ଏବଂ ବୁଣା ଲାଇଲନ୍ ଚାଷ କରିଥିଲେ। ଖ୍ରୀଷ୍ଟପୂର୍ବ ୩୦୦୦ରୁ ୨୦୦୦ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତନ୍ତୁର ବ୍ୟବହାର ଭଲ ଭାବରେ ବିକଶିତ ହୋଇଥିଲା ଏବଂ ସୂତା ବୁଣା ଭାରତ ଏବଂ ପାକିସ୍ଥାନରେ ଭଲ ଭାବରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହୋଇଥିଲା।
* ପ୍ରାଚୀନ ଇଜିପ୍ଟୀୟମାନେ ସୂତା ବୁଣିବାରେ ପାରଙ୍ଗମ ଥିଲେ। ସେମାନେ ଅନେକ କଳାକୃତି ଛାଡିଥିଲେ ଯାହାକି ସେମାନଙ୍କ ବୟନ ଶିଳ୍ପ ବିଷୟରେ ଜ୍ଞାନ ଥିବାର ପ୍ରମାଣ ପ୍ରଦାନ କରିଥାଏ, ଯେପରିକି ସୂତା ଏବଂ ବୁଣା ଉପକରଣ, ବସ୍ତ୍ର, ଏବଂ ଲିଖିତ ରେକର୍ଡ।
* ସିନ୍ଧୁ ଉପତ୍ୟକା ସଭ୍ୟତା, ଖ୍ରୀଷ୍ଟପୂର୍ବ ୩୩୦୦ରୁ ୧୩୦୦ ଖ୍ରୀଷ୍ଟପୂର୍ବ ମଧ୍ୟରେ ରହିଥିଲା, ଏହା ବୟନ ଶିଳ୍ପ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଜଣାଶୁଣା। ସୂକ୍ଷ୍ମ ବସ୍ତ୍ର ତିଆରି ପାଇଁ ସେମାନେ ସୂତା ବ୍ୟବହାର କରିଥିଲେ ଏବଂ ଖନନ ହୋଇଥିବା ସ୍ଥାନଗୁଡିକରେ ସେମାନଙ୍କର ବୁଣା କୌଶଳର ପ୍ରମାଣ ମିଳିଲା।
* ପ୍ରାଚୀନ ଚାଇନାରେ ରେଶମ ସବୁଠାରୁ ମୂଲ୍ୟବାନ ତନ୍ତୁ ଥିଲା। ଶତାବ୍ଦୀ ଧରି ରେଶମ ଉତ୍ପାଦନ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଏକ ଘନିଷ୍ଠ ରହସ୍ୟ ଥିଲା ଏବଂ ଚାଇନିଜମାନେ ଉତ୍ପାଦନ କରୁଥିବା ରେଶମକୁ ବିଳାସପୂର୍ଣ୍ଣ ବସ୍ତ୍ର ଏବଂ ପୋଷାକ ତିଆରି କରିବାରେ ବ୍ୟବହାର କରିଥିଲେ।
* ପ୍ରାଚୀନ ଗ୍ରୀକ୍ ଏବଂ ରୋମୀୟମାନେ ମଧ୍ୟ ବୟନ ଶିଳ୍ପରେ ଉନ୍ନତି କରିଥିଲେ। ପୋଷାକ, ଚିତ୍ର ବିଚିତ୍ର ପରଦା ଏବଂ ଶଯ୍ୟା ସମେତ ବିଭିନ୍ନ ବସ୍ତ୍ର ତିଆରି କରିବା ପାଇଁ ସେମାନେ ପଶମ, ଲାଇଲନ୍ ଏବଂ ରେଶମ ବ୍ୟବହାର କରିଥିଲେ।
* କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ଆମେରିକାର ମାୟାନ୍‌ସ୍‌ମାନେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ରଙ୍ଗର ବସ୍ତ୍ର ତିଆରି କରିବା ପାଇଁ ସୂତା ବ୍ୟବହାର କରିଥିଲେ ଯାହା ପ୍ରାୟତଃ ଜଟିଳ ଡିଜାଇନ୍‌ରେ ସଜାଯାଇଥିଲା।

'''ଅମ୍ଳଂ ଶୀତଂ ହର୍ତାରଂ କଟୁ ଉଷ୍ଣ‍ଂ ତୀକ୍ଷ୍ଣବିର୍ଯ୍ୟକମ୍।'''

'''ଶ୍ଳକ୍ଷ୍ଣଂ ଦୀପନତଶ୍ଚୈବ ରସାୟନଂ ଚ ବିର୍ଯ୍ୟବତ୍ ॥'''

'''ଅନୁବାଦ-'''

ଏହି ଶ୍ଲୋକ ସଂସ୍କୃତରେ ଅମ୍ଳ ଓ କ୍ଷାରର ଗୁଣ ବର୍ଣ୍ଣନା କରେ। ଏହା ପ୍ରାୟତ ଅନୁବାଦ କରେ କି ଅମ୍ଳ ଖଟା, ଥଣ୍ଡା, କ୍ଷତିକାରକ ଓ ଶକ୍ତିରେ ତୀକ୍ଷ୍ଣ। ଏହା ଭୋକକୁ ମଧ୍ୟ ଉତ୍ସାହିତ କରିଥାଏ। କ୍ଷାର ତିକ୍ତ, ଥଣ୍ଡା, ଶାନ୍ତକାରୀ, ପତଳା ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ। ଏହା ଶରୀର ଉପରେ ଶାନ୍ତକାରୀ ପ୍ରଭାବ ପକାଇଥାଏ। ଏହି ଶ୍ଲୋକ ଅମ୍ଳ ଏବଂ କ୍ଷାରର ବିଭିନ୍ନ ଗୁଣ ଏବଂ ଏହାର ଉପରେ ଏହାର ପ୍ରଭାବକୁ ଆଲୋକିତ କରେ।

'''“ତିବ୍ରଂ କଟୁକମୁଷ୍ଣଂ ଚ ତଥା ଲବଣତା ସ୍ଥିରା।'''

'''ଆମ୍ଲୋଷ୍ଟି ଭିପରିତମ୍ ଚ ଦାହଜ୍ୱରକରଂ ତଥା।”'''

'''ଅନୁବାଦ-'''

ଅମ୍ଳ ତୀକ୍ଷ୍ଣ, ତିକ୍ତ ଏବଂ ଗରମ ଏବଂ ସେମାନଙ୍କର ପ୍ରକୃତି ସ୍ଥିର ଏବଂ ପରିବର୍ତ୍ତନଶୀଳ। ସେମାନେ ଜଳୁଥିବା ସମ୍ବେଦନଶୀଳତା ଏବଂ ଜ୍ୱର ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି। କ୍ଷାରଗୁଡିକ ପ୍ରକୃତିର ବିପରୀତ, ସେଗୁଡ଼ିକ ଥଣ୍ଡା, ମୃଦୁ ଓ ଖସଡ଼ା। ସେମାନେ ଜଳୁଥିବା ସମ୍ବେଦନଶୀଳତା ଏବଂ ଜ୍ୱରକୁ ଦୂର କରନ୍ତି।<ref>AI</ref>

File:Image.png

2023-10-17T07:40:01Z

DKPattanaik:

ଖାଦ୍ୟର ପ୍ରକାର ଭେଦ

File:ରେଶମ.png

2023-10-17T07:12:24Z

DKPattanaik:

ରେଶମ ପୋକର ଜୀବନ ଚକ୍ର

File:Screenshot 2023-10-17 122927.png

2023-10-17T07:03:28Z

DKPattanaik:

ଲୋମରୁ ପଶମ ପ୍ରକ୍ରିୟାକରଣ

ଓଡିଆରେ ଭାରତୀୟ ଜ୍ଞାନ ପରମ୍ପରା(IKS In Odia)

2023-10-17T05:48:49Z

DKPattanaik: ଏଠାରେ ଓଡିଶାରେ ଉପଲବ୍ଧ ଗଣିତ ପୋଥିର ପରିମାଣ ବିଷୟରେ ଅବଗତକରାଇବା ସହ ପୁରାତନ ଯୁଗରେ ମାପ ପଦ୍ଧତି ଗୁଡିକ ବିଷୟରେ ଲିପିବଦ୍ଧ କରାଯାଇଛି। ଯାହାଫଳରେ ଆମ୍ଭେମାନେ ପୁରାତନ ଯୁଗର ମାପ ପଦ୍ଧତି ବିଷୟରେ ଅବଗତ ହୋଇପାରିବା।

ପରିସଂଖ୍ୟାନରୁ ଜଣାଯାଇଛି ଯେ ସଂଗ୍ରହାଳୟରେ ୨୪୮ଟି ଗଣିତ ପୋଥି ଉପଲବ୍ଧ। ତହିଁରୁ ଗଣିତଜ୍ଞମାନଙ୍କ ସଂଖ୍ୟା ପ୍ରାୟ ୫୦। ସେଥିମଧ୍ୟରୁ ଗୋଦାବରୀ ରାୟଗୁରୁଙ୍କ ଅଦ୍ୱୈତ ଦର୍ପଣ ଏବଂ ଓଡିଆ ଲିପିରେ ଲିଖିତ ସିଦ୍ଧାନ୍ତ ଶିରୋମଣୀ ଅନ୍ୟତମ।

ମାଗୁଣି ପାଠୀଙ୍କ ମନ୍ଦାର୍ଥବୋଧିନୀଟୀକାର ପାଣ୍ଡୁଲିପି ସଂଖ୍ୟା ସର୍ବାଧିକ ଛଅ। ସେଗୁଡିକୁ ଗଞ୍ଜାମ, ପୁରୀ ଓ ମେଦିନୀପୁରରୁ ସଂଗ୍ରହ କରାଯାଇଛି।

ଲୋକନାଥ ନାୟକଙ୍କର ଅନୂଦିତ ଲୀଳାବତୀ ସୂତ୍ରର ସଂଖ୍ୟା ସର୍ବାଧିକ ୧୭। ଏହି ପୁସ୍ତକର ବିଭିନ୍ନ ନାମ ଗୁଡିକ ହେଲା ଯଥା- ଖଡିଲୀଳାବତି, ଲୀଳାବତି ପାଟି ଗଣିତ, ଖଡି ରସବତୀ, ଖଡି ସାରସତ୍ୱ। ଗ୍ରନ୍ଥ ଗୁଡିକ ତେର ଛାନ୍ଦରେ ବିଭକ୍ତ,ପଦ୍ୟ ଓ ଗଦ୍ୟର ସମାହାର ଅଟେ।

ସଂକଳିତ ଗ୍ରନ୍ଥ ଗୁଡିକର ଶୀର୍ଷକ ଯଥାକ୍ରମେ- ସୂତ୍ରସାର, ଲେଖସାର,ପାଠ ସମୁଦ୍ର, ନଳସାଗର, ଖଡିପୋଥୀ, ଗଣିତ ଚଉପଦୀ, ଓଡାଙ୍କ ଓ ମେଲାଙ୍କ ଇତ୍ୟାଦି।

ନଳମାପ, ପଣିକିଆ ସୂତ୍ର, ବର୍ଗକୋଟା, ପୋଥିପାଠ, ବୀଜଗଣିତ, ବର୍ଗଫଳ, ନାଗହର ଶୀର୍ଷକ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ପୋଥିମାନ ରହିଛି।

ସମୟ ନିର୍ଘଣ୍ଟର ଏକମାତ୍ର ପୋଥି ସୂର୍ଯ୍ୟ ସିଦ୍ଧାନ୍ତ ଅଟେ।

ଭଉଁରିଆ ନଳ ଓ ଗଣିତ ଶୀର୍ଷକ ଦୁଇଟି ପୋଥି ଯଥାକ୍ରମେ ଭଉଁରିଆ ଓ ଗଣ୍ଡୁଚୁଆଁ ଗ୍ରାମର ପରିସୀମାର ବିବରଣୀ।

କେତେକ ପୋଥିର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବିବରଣୀ ନମିଳିବାରୁ ଅବଧାନମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଏହାକୁ ପ୍ରାୟ ଉନ୍ନବିଂଶ ଶତାବ୍ଦୀରେ ରଚନା କରଯାଇଥିଲା ଏବଂ ଏହାର ଦୁଇଟି କାରଣ ହେଉଛି ଯଥା-

୧) ଗଣିତ ଗୁଡିକର ରଚନା ରୀତି। ରୀତି ଉଭୟ ଗଦ୍ୟ ଓ ପଦ୍ୟର ସମାହାର। ରାଗରାଗିଣୀ ସମୃଦ୍ଧ, ଗାନ ଧର୍ମୀ ଏବଂ ଭାଷା ଉନ୍ନବିଂଶ ଶତାବ୍ଦୀର ଅଟେ।

୨) ଇଂରେଜ ପ୍ରଶାସନ ଓ ପାଦ୍ରୀମାନେ ଶାସିତ ଭୂମିକୁ ଏକ ନୂତନ ରୂପରେ ଦେଖିବାକୁ ଚାହାଁନ୍ତି। ସେଥିପାଇଁ ସେମାନେ ବିଦ୍ୟାଳୟ ଖୋଲିଛନ୍ତି, ବହି ଲେଖିଛନ୍ତି, ନୂତନ ପ୍ରକାରର ପାଠପଢା, ମଣିଷ ମାନଙ୍କର ଚେତନାକୁ ଆଲୋକିତ କରିବା ସହ ଜୀବନ ଧାରଣର ଶୈଳିକୁ ପରିବର୍ତ୍ତିତ କରିଛନ୍ତି।

ଗଣିତ କହିଲେ ଆମ୍ଭମାନଙ୍କର ଧାରଣା ଏହା ଏକ ସଂଖ୍ୟାକୈନ୍ଦ୍ରିକ ବିଦ୍ୟା। ଏହାକୁ ନେଇ ଓଡିଆ ଭାଷାରେ ଏ କଥା ଅଛି – '''''ହର, ଗୁଣ, ଫେଡ, ମିଶା, ଆଉ ଯେତେ ପାଠ ଫସରଫସା''''' । ଏହାର ଅର୍ଥ ହରଣ, ଗୁଣନ, ଫେଡାଣ ଓ ମିଶାଣ କୌଶଳ ସାଧିପାରିଲେ, ପାଠ ଶେଷ। ଏହା ଭଲ କଥା ନୁହେଁ। ଏହା ମଧ୍ୟରେ ଲୁଚି ରହିଥିବା ଗୂଢ ରହସ୍ୟକୁ ସେମାନେ ବୁଝିପାରନ୍ତି ନାହିଁ।

ଜ୍ଞାନ ଶୃଙ୍ଖଲାର ବିଭିନ୍ନ ରୂପ ଅଧ୍ୟୟନରେ ଦୁଇଗୋଟି ଧାରା ରହିଛି।

୧) ଭାଷା, ସାହିତ୍ୟ, ଧର୍ମ, ଦର୍ଶନ, ନୀତିଶାସ୍ତ୍ର, ସଙ୍ଗୀତ ଓ ନୃତ୍ୟ, ଚିତ୍ର ଓ ସ୍ଥାପତ୍ୟ।

୨) ଗଣିତ, ଜ୍ୟୋତିର୍ବିଦ୍ୟା, ଆୟୁର୍ବେଦ ଇତ୍ୟାଦି।

ଉପରୋକ୍ତ ଦୁଇଟି ଧାରା ନିବିଡ ଭାବରେ ସମ୍ପର୍କିତ ଏବଂ ଏହି ନିବିଡତାର ସୂତ୍ର ହେଉଛି ‘ ଗଣିତ ’।

ବ୍ୟକ୍ତି ଅଥବା ସମାଜ – ଜୀବନ – ଯାତ୍ରାର ପ୍ରତ୍ୟେକ କ୍ଷେତ୍ରରେ, ଗଣିତ ବିଦ୍ୟା ସୂକ୍ଷ୍ମ ଭାବରେ କ୍ରିୟାଶୀଳ। ଆମର ସାଧାରଣ ଚକ୍ଷୁ ଏବଂ ବୋଧଶକ୍ତି ଗଣିତର କିରଣ ବା ରହସ୍ୟକୁ ସହଜରେ ବୁଝିପାରେ ନାହିଁ। କେତେକ ଭାବବାଦୀ ଉପଯୁକ୍ତ ବିଚାରକୁ ପୂର୍ଣ୍ଣତଃ ଗ୍ରହଣ କରିପାରନ୍ତି ନାହିଁ। ସେମାନଙ୍କର ଯୁକ୍ତି ଜଗତର ପ୍ରତ୍ୟେକ ସଂରଚନା ଅବଶ୍ୟ ସୂତ୍ରବଦ୍ଧ, ମାତ୍ର ସଂରଚନାର ବାସ୍ତବ ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ ’ସୂତ୍ର ନୁହେଁ’ ସୂତ୍ରୋତ୍ତର ଅଟେ। ସଂରଚନାର ନବାୟନ ସବୁ କାଳରେ, ବ୍ୟକ୍ତିର ଗୁଣସୂତ୍ର – ଅବବୋଧ – ନିର୍ଭର, ଏକଥା ମିଛ ନୁହେଁ। କୌଣସି ସଂରଚନାର ଗୁଣସୂତ୍ର ଗଣିତ, ଏବଂ ସଂରଚନାର ଆଧ୍ୟାତ୍ମରୂପ, ସୂତ୍ରର ନିର୍ଭର ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୂକ୍ଷ୍ମ ସ୍ତରରେ ଘଟିଥାଏ।

ଓଡିଶା, ରାଜନୈତିକ ଆୟତନ ଏବଂ ଗଣିତ, ଜ୍ଞାନ ଶୃଙ୍ଖଳାର ଅନ୍ୟତମ ରୂପ। କୌଣସି ରାଜନୈତିକ ଆୟତନ ଏବଂ ଆୟତନରେ ବିଦ୍ୟା ଚର୍ଚ୍ଚା ପରସ୍ପର ସହ ଏକ ସୂତ୍ରରେ ବିବନ୍ଧିତ ରହିଥାନ୍ତି।

ବିଦ୍ୟା ହେଉଛି ପ୍ରତିଭା - ମେଧା – ସମୁତ, ମାତ୍ର ଜନ ସମୁଦାୟ ଏହାର ଧାତ୍ରୀ ଓ ବିକାଶର କର୍ତ୍ତ୍ରୀ।

କ୍ଷମତା ଜନ ସମୁଦାୟର ନିୟନ୍ତ୍ରକ, ବିଦ୍ୟାର ଶକ୍ତିକୁ ଅନୁଭବ କରିଛି। ଅନୁଭବ କରିଛି ଜ୍ଞାନ ହିଁ କ୍ଷମତା ଏବଂ ଆପଣାର ସ୍ୱାର୍ଥ ପୂରଣରେ ଏହ ଶକ୍ତିର ପ୍ରୟୋଗ କରାଯାଇଛି।

ପ୍ରାଥମିକ କାଳର ଜନ ନିୟନ୍ତ୍ରିତ ବିଦ୍ୟା ପରବର୍ତ୍ତୀ କାଳରେ କ୍ଷମତା ନିୟନ୍ତ୍ରିତ ହୋଇଛି। ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ବିଦ୍ୟାର ରାଜନୀତୀକରଣ କୁହାଯାଏ।

ଏଠାରେ ଓଡ଼ିଶା କହିଲେ,ଆଧୁନିକ ଭାରତବର୍ଷର ଅନ୍ୟତମ ରାଜନୀତିକ ଏକକ ବୁଝିବା ନାହିଁ । ଏହାର ପ୍ରାମାଣିକ, ରାଜନୈତିକ ଓ ସାଂସ୍କୃତିକ ଇତିହାସ ପ୍ରାୟ ଅଢ଼େଇ ହଜାର ବର୍ଷ ଅବଧିରୁ ଅଧ‌ିକ । ବିଭିନ୍ନ ସମୟରେ ବହୁ ଜନଗୋଷ୍ଠୀ କ୍ଷମତା ଭୋଗପାଇଁ ଏହି ଭୂମିରେ ପରସ୍ପର ସହ ଲଢ଼େଇ କରିଛନ୍ତି । ଅନ୍ୟ ଭୂମିର କ୍ଷମତା ବିରୋଧରେ ପ୍ରତିବାଦ କରିଛନ୍ତି । କେବେ ହାରିଛନ୍ତି, କେବେ ଜିତିଛନ୍ତି । ଏହାର ବିଭିନ୍ନ ଅଂଶ, ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ କାଳଖଣ୍ଡରେ କଳିଙ୍ଗ, ଖୂମଣ୍ଡଳ ଉଚ୍ଚ, କୋଶଳ କଂଦ ଆଦି ନାମରେ ପରିଚିତ ହୋଇଛି । ଖ୍ରୀ.ପୂ. ତୃତୀୟ ଶତାବ୍ଦୀର ଅଶୋକ ଓ ଖାରବେଳଙ୍କ ଶାସନ କାଳରୁ ଏହାର ରାଜନୈତିକ ଓ ସାଂସ୍କୃତିକ ପରିଚୟ ସୃଷ୍ଟ ହୋଇଛି । ତୋଷାଳି, ଖଣ୍ଡଗିରି, ଉଦୟଗିରି, ପୁଷ୍ପଗିରି, ଲଳିତଗିରିରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ସମ୍ପ୍ରଦ ଶତାଦ୍ଦୀ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ନିର୍ମିତ ସ୍ଥାପତ୍ୟ ଓ ମୂର୍ତ୍ତିକଳା, ଧର୍ମ ଓ ଦର୍ଶନ ଚର୍ଯାକ୍ଷେତ୍ରରେ ସ୍ଵଳ୍ପତା ପ୍ରମାଣ ରହିଛି । ଅଧ୍ୟୟନ ଓ ଅଧ୍ୟାପନ ଯେ, କୌଣସି ଜନସମୁଦାୟର ଚେତନାର ଉଦ୍ଗୀଳନର କାରଣ, କ୍ଷମତା ଓ ଧର୍ମାଚାର୍ଯ୍ୟମାନଙ୍କଦ୍ୱାରା ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ବିହାର ଓ ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟ ଗୁଡ଼ିକ ଏହାର ପ୍ରମାଣ ବହନ କରୁଛି ।

ପୃଥିବୀର ଅନ୍ୟ ଭୂମି ପରି, ଓଡିଶାର ଗଣିତ ବିଦ୍ୟା ସହିତ ,ସମ୍ପର୍କ ସୁପ୍ରାଚୀନ ଅଟେ।

ଖ୍ରୀ.ପୂ. ୫ମ ରୁ ଖ୍ରୀଷ୍ଟୀୟ ଦଶମ ଶତାବ୍ଦୀର ଅବଧିରେ ଭାରତ ବର୍ଷର ଦକ୍ଷିଣ, ପଶ୍ଚିମ ଓ ଉତ୍ତର ଦେଶ ସମୂହ ଏବଂ ଜାଭା, ସୁମାତ୍ରା,ବାଲି, ସିଂହଳ ଆଦି ଦରିଆପାରି ଭୂଭାଗ ସହିତ ଓଡିଶାର ବାଣିଜ୍ୟିକ ସାଂସ୍କୃତିକ ସମ୍ପର୍କ ଘନୀଭୂତ ହୋଇ ରହିଛି।

ପୁନଶ୍ଚ ଅଶୋକଙ୍କ ଶାସନ କାଳଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଅଷ୍ଟାଦଶ ଶତାବ୍ଦୀ ମଧ୍ୟରେ ଉପକୂଳସ୍ଥ ତୋଷାଳି, ଧଉଳିଗିରି, ଖଣ୍ଡଗିରି, ଉଦୟଗିରି, ପୁରୀ, କୋଣାର୍କ; ଅମରାବତୀ (ଯାଜପୁର), ଲଳିତଗିରି, ପୁଷ୍ପଗିରି (ଯାଜପୁର); ଦକ୍ଷିଣରେ ସୀମାଚଳମ୍, ଚନ୍ଦ୍ରଗିରି; ପଶ୍ଚିମରେ ମାରାଗୁଡ଼ା ଉପତ୍ୟକା, କୋଶଳ (ପଶ୍ଚିମ), ଖୂମଣ୍ଡଳ (ମୟୂରଭଂଜ) ଆଦି ଭୂଭାଗରେ ନାନା ଆକାରର, ପ୍ରକାରର ସୂକ୍ଷ୍ମ କାରୁକାର୍ଯ୍ୟସମ୍ପନ୍ନ ସ୍ଥାପତ୍ୟ ଓ ପ୍ରତିମାମାନ ଜନ୍ମ ନେଇଛନ୍ତି । ପ୍ରତ୍ୟେକ ସଂରଚନା ଆମ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଗଣିତବୋଧର ପ୍ରମାଣ।

ଶିଳ୍ପ ବିଦ୍ୟା, ଜ୍ୟୋତିର୍ବିଦ୍ୟା, ସମର ବିଦ୍ୟା, ଗାନ୍ଧର୍ବ ବିଦ୍ୟା, ବ୍ୟାକରଣ ଓ ସାହିତ୍ୟ ତତ୍ୱ, ଅର୍ଥ ତତ୍ୱ - ସକଳ ବିଦ୍ୟା ଗଣିତ ବିଦ୍ୟାର ଅନ୍ତର୍ଗତ ।

ବିଦ୍ୟା ଥିଲା ନିର୍ଦ୍ଧିଷ୍ଟ ଜନସମାଜର ଜୀବନ ଏବଂ ବୃତ୍ତି। ସେହି କାଣରୁ ଏହା ପାରମ୍ପରିକ ହୋଇ ରହିଥିଲା। କ୍ଷମତାର ଇଚ୍ଛା ଏବଂ ସର୍ଜନ ଶକ୍ତି ସେମାନଙ୍କର ବୃତ୍ତିଗତ ଜୀବନକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରୁଥିଲା।

ସକଳ ବିଦ୍ୟା ଶ୍ରୁତିରେ ଥିଲା। ପରବର୍ତ୍ତୀ କାଳରେ ସ୍ମୃତିରେ ରୂପାନ୍ତରିତ ହୋଇଛି। ସ୍ମୃତି ଅର୍ଥାତ୍ ଲିପି ବା ଅଙ୍କ ମାଧ୍ୟମରେ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ରୂପାନ୍ତରିତ ହୋଇଅଛି।

ଶାସ୍ତ୍ର ଚର୍ଚ୍ଚା କ୍ଷମତାର ଇଚ୍ଛା ଓ କ୍ଷମତା – ନିଯୁକ୍ତି ଅହଂକାରରୁ ମୁକ୍ତ ହେଉଅଛି।

ଓଡ଼ିଶାରେ ବିଦ୍ୟାର ଜନପଦୀକରଣର ସାରଳା ଦାସଙ୍କ ମହାଭାରତ ଗ୍ରନ୍ଥରେ ବିଶଦ ବର୍ଣ୍ଣନା ରହିଛି । କବି ଜଣେ କୃଷିକାରୀ ଶୁଦ୍ର, ମାତ୍ର ବହୁବିଦ୍ୟାର ଅଧିକାରୀ ଥିଲେ। ପ୍ରସଙ୍ଗକ୍ରମେ, ସେ ନାନା ବିଦ୍ୟା ଓ ଶାସ୍ତ୍ର ସମ୍ପର୍କରେ ସୂଚନା ଦେଇଛନ୍ତି।

ବିଦ୍ୟା ତାଲିକାରେ ଗଣିତ, ଜ୍ୟୋତିର୍ବିଦ୍ୟା, ଯୁଦ୍ଧବିଦ୍ୟା (ଅସ୍ତ୍ରଚାଳନା, ବ୍ୟୁହରଚନା), ବାସ୍ତୁବିଦ୍ୟା ମଧ୍ୟ ରହିଛି । ବ୍ୟକ୍ତିଜୀବନ ଓ ଜଗତ କାଳ ନିୟନ୍ତ୍ରିତ, ଅନୁରୂପ ଧାରଣା ତାଙ୍କ ଚେତନାରେ ଜୀବନ୍ତ ରହିଛି।

ଗ୍ରନ୍ଥ ହେଉଛି କାଳ,ସ୍ଥାନ,ପଦାର୍ଥ ଓ ଗତି ଆଦିର ସ୍ୱରୂପ ଏବଂ ପଦାର୍ଥର ମୂଲ୍ୟାୟନ ଓ ବିପଣନ ବ୍ୟବସ୍ଥାର ଚିତ୍ରଶାଳା।

ବିଲିତା, ଲିତା, ଦଣ୍ଡ, ଘଡ଼ି, ପ୍ରହର, ଦିନ, ମାସ, ସମ୍ବତ୍ସର, କଳ୍ପ ଓ କଳ୍ପାନ୍ତର ଶବ୍ଦ କାଳ।

 '''ସମୟ ହିସାବ'''

ଦଣ୍ଡ ସମୟର ସର୍ବନିମ୍ନ ଏକକ

ଲବ ଦୁଇ ଦଣ୍ଡ

ଏକ ନିମିଷ ଦୁଇ ଲବ

ଏକ କଷ୍ଟି ତିରିଶି ନିମିଷ

ଏକ ଘଟି ଷୋହଳ କଳା

ଏକ ଘଟି ଷୋଳକଳା

ଏକ କଳା ତିରିଶି କଷ୍ଟ

ଏକ ଘଡ଼ି ଚଉଷଠି କଷି

ଏକ ପ୍ରହର ଚାରି ଘଡ଼ି

ଏକ ଦିବସ ଆଠ ପ୍ରହର, ୩୨ଘଡ଼ି

ଏକ ମାସ ତିରିଶି ଦିନ

ଏକ ବର୍ଷ ତିନି ଶହ ଷାଠିଏ ଦିନ

ଯୁଗ ଚାରିଯୁଗ:ସତ୍ୟ, ତ୍ରେତୟା, ଦ୍ୱାପର, କଳି

ସତ୍ୟଯୁଗ ସତରଲକ୍ଷ ଅଠାଇଶି ହଜାର ବର୍ଷ

ତ୍ରେତୟାଯୁଗ ବାରଲକ୍ଷ ଛୟାନବେ ହଜାର ବର୍ଷ

ଦ୍ଵାପରଯୁଗ ଆଠଲକ୍ଷ ଚଉଷଠି ହଜାର ବର୍ଷ

କଳିଯୁଗ ଚାରିଲକ୍ଷ ଷାଠିଏ ହଜାର ବର୍ଷ

ମହାଯୁଗ ଚାରିଯୁଗର ସମାନ

କଳ୍ପ ଏକଶହ ମହାଯୁଗ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଏକ ଦିନ, ୪୩,୨୦,୦୦,୦୦,୦୦ବର୍ଷ (ସଇଁତିରିଶି ମାନବ ବର୍ଷ),

ଘଟି ବାସୁଦେବଙ୍କ ଏକଦିନ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଶହେବର୍ଷ

କାଳ ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ଏକ ଦିନ, ବାସୁଦେବକୁ ଶହେବର୍ଷ

କଷ୍ଟା ମହାଦେବଙ୍କୁ ଏକ ଦିନ, ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ଏକଶହ ବର୍ଷ

ଲବ ଶକ୍ତିଙ୍କୁ ଏକ ଦିନ, ଶିବଙ୍କୁ ଏକ ଶହ ବର୍ଷ

ତ୍ରୁଟି ଶିବଙ୍କୁ ଏକଦିନ, ଶକ୍ତିଙ୍କୁ ଏକଶହ ବର୍ଷ

 ଶିବଙ୍କର ଆୟୁଷ

୫୭୨୬୪୧୪୭୧୨୬୫୮୯୪୫୮୧୮୭୫୫୦୭୦୦୦୦୦୦୦୦ ୦୦୦୦୦୦ ୦୦୦୦୦୦୦୦୦

ବିନ୍ଦୁ, ରେଖା, ଗୋଲାକାର, ବର୍ଗାକାର ଶବ୍ଦ ସ୍ଥାନର ଆକାର।

ଆଂଗୁଳ, ମୁଠା, ଚାଖଣ୍ଡ, ପାହୁଣ୍ଡ, ହାତ, ନଳ, କୋଶ ଓ ଯୋଜନ ଆଦି ଶବ୍ଦ ଦୂରତା।

 '''ଭୂମିର ଦୂରତ୍ୱ ମାପ'''

ତିଳ: ସର୍ବନିମ୍ନ ଦୂରତ୍ୱର ଏକକ

ଅଙ୍ଗୁଳ: ଯେ କୌଣସି ଅଙ୍ଗୁଳିର ଚଉଡ଼ା

ମୁଠା: ବାପି ଆଙ୍ଗୁଳି, ବୁଢ଼ା ଆଙ୍ଗୁଳି ବ୍ୟତୀତ ଅନ୍ୟ ବାରି ଆଡେ଼ ଯୋଡ଼ିରୁ ସୃଷ୍ଟି ଦୂରତା, ଛଅ ତିଳ

ଏକ ଦସ୍ତ: ଛଅ ଆଙ୍ଗୁଳ

ଚାଖଣ୍ଡ: ବାର ଆଙ୍ଗୁଳ

ହାତ: ଦୁଇ ଚାଖଣ୍ଡ, ଚବିଶି ଆଙ୍ଗୁଳ

ଦଣ୍ଡ: ଚାରି ହାତ

ବାଂଶ: ଦଶ ହାତ

ନିବର୍ତ୍ତନ: କୋଟିଏ ବାଂଶ

କୋଶ: ଦୁଇହଜାର ହାତ

ଗଦ୍ୟୁତି: ଦୁଇ କୋଶ

ଯୋଜନ: ଚାରି କୋଶ

ବଂଶ: ଦଶ କୋଶ

ହଡ଼ି: ପାଞ୍ଚ ବଂଶ

ଜରିବ: ଶହେ ହଡ଼ି

ଏକ କୋଶ: ଆଠଶହ ହାତ

ଦେଶ: ଏକ ଶହ ଯୋଜନ

କର୍ଣ୍ଣ: ଦୁଇ ହଜାର କୋଶ

ମଣ୍ଡଳ: ଏକ ଶହ ଦେଶ

ଏକରୁ ଅହିବ୍ରତ, ଅକ୍ଷୌହଣି, ପରାଦ୍ଧ ଆଦି ଶବ୍ଦ ସଂଖ୍ୟା।

'''ସଂଖ୍ୟାର କ୍ରମ'''

ଏକ: ୦୧

ଦଶ: ୧୦

ଶତ: ୧୦୦

ସହସ୍ର: ୧୦୦୦

ଅୟୁତ: ୧୦୦୦୦

ଲକ୍ଷ: ୧,୦୦୦୦୦

ନିୟୁତ: ୧,୦୦୦୦୦୦

କୋଟି: ୧, ୦୦୦୦୦୦୦

ମର୍ଭୂତ: ୧,୦୦୦୦୦୦୦୦

ବଦ୍ଧ: ୧,୦୦୦୦୦୦୦୦୦

ଖର୍ବ: ୧,୦୦୦୦୦୦୦୦୦୦

ନିଖର୍ବ: ୧,୦୦୦୦୦୦୦୦୦୦୦

ଶୃଙ୍ଖ: ୧,୦୦୦୦୦୦୦୦୦୦୦୦

ପଦ୍ମ: ୧,୦୦୦୦୦୦୦୦୦୦୦୦୦

ସାଗର: ୧,୦୦୦୦୦୦୦୦୦୦୦୦୦୦

ଅନନ୍ତ: ୧, ୦୦୦୦୦୦୦୦୦୦୦୦୦୦୦

ମଧ୍ୟ: ୧,୦୦୦୦୦୦୦୦୦୦୦୦୦୦୦୦

ପରାର୍ଦ: ୧,୦୦୦୦୦୦୦୦୦୦୦୦୦୦୦୦୦

ନଳ, ବିଶ୍ୱା, ବାଟି ଆଦି ଶବ୍ଦ ଭୂମିର ଆୟତନ।

 '''ଭୂମିର ଆୟତନ'''

କାଣୀ/କଡ଼ି: ଦଶ ଆଙ୍ଗୁଳ

ଏକ ବିଶ୍ୱା: ଚାରି କାଣୀ

ଏକ ଗୁଣ୍ଠ: ଷୋଳ ବିଶ୍ୱା, ଚାରି ଡେସିମିଲ୍

ଏକ ଏକର: ପଚିଶି ଗୁଣ୍ଡ, ଶହେ ଡେସିମିଲ

ଏକ ବାଟି: କୋଡ଼ିଏ ଏକର

ଚିନା, ମସା, ରତି, ପଳ, ଅଢ଼ା, ର୍ପା, ମାଢ଼, ନଉତି, ଭରଣ, କଡ଼ା, ଗଣ୍ଡା, ପଣ, କାହାଣ ଆଦି ଶବ୍ଦ ପଦାର୍ଥର ପରିମାଣ ନିର୍ଣ୍ଣୟର ଏକକ ଭାବରେ ବ୍ୟବହାର କରିଛନ୍ତି।

 '''ପଦାର୍ଥ/ସଂଖ୍ୟା ଆଧାର'''

ଏକ: ୦୧

ଏକ ଗଣ୍ଡା, ଏକ ପୁଞ୍ଜା: ୦୪

ବୋଡ଼ିଏ : ପାଞ୍ଚ ଗଣ୍ଡା =୨୦

ପଣା: ଚାରି ବୋଡ଼ି = ୨୦ଗଣ୍ଡା : ୮୦

ପଦିକା : ଚାରି ପଣ, ୮୦x୪= ୩୨୦

କାହାଣ : ଚାରି ପଦିକା, ଷୋଳ ପଣ, ଚଉଷଠି ବୋଡ଼ି= ୧୨୮୦

ପାହି : ଚାରି କାହାଣ ୧୨୮୦x୪=୫୧୨୦

କଡ଼ା : ୫୦

କାଳିଣି: ୨୦ କଡ଼ା= ୫୦x୨୦= ୧୦୦୦

ପଣ: ଚାରି କାଳିଣି =୧୦୦୦x୪= ୪୦୦୦

ଦ୍ରମ୍ବ: ଷୋଳପଣ= ୪୦୦୦x୧୬=୬୪୦୦୦

ନିଷ୍କ : ଷୋଳ ଦ୍ରମ୍ବ= ୬୪୦୦୦x୧୬= ୧୦,୨୪,୦୦୦

 '''ସୁନା ଓ ରୂପା ମାପ'''

ରତି/ଗୁଂଜ: କ୍ଷୁଦ୍ର ଏକକ

ଚିନା : ଚାରି ରତି

ମଶା : ଦୁଇ ଚିନା, ଏକ ଗୁଂଜର ଦଶଭାଗରୁ ଏକ ଭାଗ

ମାଢ: ପାଞ୍ଚ ମଶା, ଦଶ ଚିନା

କର୍ଷ: ଷୋଳ ମଶା

ତୋଳା/ଭରି : ଦୁଇ ମାଢ଼, କୋଡ଼ିଏ ଚିନା

'''ଶସ୍ୟାଦି ପଦାର୍ଥ ମାପ'''

ମୁଠା : କ୍ଷୁଦ୍ର ଏକକ

ଆଞ୍ଜୁଳ: ଆଠ ଯବ ଧାନ

କୁଞ୍ଚା : ଚାରି ମୁଠା

ଅଧା ପାଆ’: ଆଠ ମୁଠା, ଦୁଇ କୁଞ୍ଚା

ପାଆ’: ଷୋଳ ମୁଠା, ଚାରି କୁଞ୍ଚା

ମାଣ, ସେର : ଚାରି ପାଆ’

ଗଉଣି : ଚାରି ସେର/ମାଣ

ବିଶା: ପାଞ୍ଚ ସେର

ମଢ଼ଙ୍ଗ: ଆଠ ବିଶା

ନଉତି : ବାର ମାଣ

ପଉଟି : କୋଡ଼ିଏ ନଉତି

ମହଣ : ଚାଳିଶି ମାଣ

ଭରଣ : ଚାରି ପଉଟି, ଅଶି ଗଉଣି

ଖାରିକ : ଏକ ଘନ କ୍ଷେତ୍ରରେ ରହୁଥ‌ିବା ଧାନର ପରିମାଣ (ମଗଧ ଦେଶର ହିସାବ)

ଦ୍ରୋଣ: ଖାରିକର ଷୋହଳ ଭାଗରୁ ଏକ ଭାଗ

 '''ତରଳ ପଦାର୍ଥ ମାପ'''

କରି: ତେଲ ମାପର ସର୍ବ ନିମ୍ନ ଏକକ

ଏକ ଫୁଲି : ଏକ ପଳ: ଚାରି କରି

ଏକବିଶା : ଚାରି ଫୁଲି

ଏକ ଭଙ୍ଗ: ଦଶ ବିଶା

ଏକ ଛଟାଙ୍କି : ଚାରି ପଳ

ଏକ ପାଆ’: ଚାରି ଛଟାଙ୍କି

ଏକ ଶେର : ଚାରି ପାଆ’

ପ୍ରଜାମାନେ କେଉଁ ପରିମାଣର ପଦାର୍ଥ ରାଜାଙ୍କୁ କରସ୍ୱରୂପ ପ୍ରଦାନ କରିବେ ଏବଂ ଆଦର୍ଶ ବିପଣନ ସମ୍ପର୍କରେ ମଧ୍ୟ ମହାଭାରତ ଗ୍ରନ୍ଥରେ ବର୍ଣ୍ଣନା ରହିଛି ।

କବି ଯୁଧୃଷ୍ଟିରଙ୍କ ମାଧ୍ୟମରେ ହରି ସାହୁ ନାମକ ବୈଶ୍ୟକୁ ଏ ସମ୍ପର୍କରେ କହୁଛନ୍ତି-

 ବଣିଜେ ସ୍ୱରୂପ କରି କହିବା ନାନା କଥା

ଲାଭ ଲାଇ କହିବ ସେ ନକହିବ ମିଥ୍ୟା ।

 ଗଣ୍ଡାକରେ କଡ଼ାୟେ ଲାଭ ବୋଡ଼ିକରେ ଗଣ୍ଡାଏ

 ପଣକରେ ବୋଡ଼ିଏ କାହାଣକରେ ପଦିକାୟେ ।

 ଚାରି ପାଦେ କିଣିବ ବିକିବ ପାଞ୍ଚ ପାଦେ

 ପୁଣ୍ୟ ମାର୍ଗେ ଥିବ ନ ପଶିବ ପରମାଦେ । (ସ୍ୱର୍ଗାରୋହଣ; ପର୍ବ ପୃ- ୨୭)

ଷୋଡଶ ଶତାବ୍ଦୀରେ କବି ବନମାଳି ଦାସ '''ଚାଟ ଇଚ୍ଛାବତୀ''' ଶୀର୍ଷକ କାବ୍ୟ ଲେଖିଛନ୍ତି। ନରସିଂହ ଶେଣଙ୍କ ପରିମଳା କାବ୍ୟରେ ଚାଟଶାଳିର କଥା ରହିଅଛି। ଏଥିରୁ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବରେ ବାରି ହୋଇଯାଏ ଯେ ଜନପଦବାସୀମାନେ ଅକ୍ଷର ଓ ଅଙ୍କଶିକ୍ଷାର ଆବଶ୍ୟକତା ଅନୁଭବ କରିଛନ୍ତି। ସାହିତ୍ୟ ଓ ଗଣିତ ବିଦ୍ୟାର ସହଯାତ୍ରୀ ହୋଇଛନ୍ତି।

ଉପାଧ୍ୟାୟମାନେ ସୃଷ୍ଟିର ପ୍ରଥମ ବିଦ୍ୟଦାତ୍ତା ଅଟନ୍ତି। ଏପରିକି ସେମାନେ ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ ଓ ଶିବଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଜ୍ଞାନ ପ୍ରଦାନ କରିଛନ୍ତି। ସେହି କାରଣରୁ ବିଦ୍ୟାରମ୍ଭ କାଳରେ ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ ଓ ଶିବଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରି ତିନୋଟି ମୁଣ୍ଡୁଳି କରନ୍ତି ଏବଂ ଉକ୍ତ ମୁଣ୍ଡୁଳିକୁ ଲିଭାନ୍ତି, ଧୂଳିକୁ ମଥାରେ ମାରନ୍ତି।

ଗ୍ରହବିପ୍ରମାନେ ମାଟିବଂଶର ଏକ ଶାଖା। ସେମାନେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ମୁଖରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଛନ୍ତି। ସେମାନେ ଜ୍ୟୋତିର୍ବିଦ୍ୟା ଓ ବାସ୍ତୁବିଦ୍ୟା ବିଶେଷଜ୍ଞ ଅଟନ୍ତି।

ଲମ୍ବୋଦର ନାମକ ଅନ୍ୟ ଜଣେ ଓଝା ଓଝା ସଙ୍ଖାଳି ଶୀର୍ଷକ ପୋଥି ଲେଖିଛନ୍ତି । ସେ କହିଛନ୍ତି – ନଳମାପ ବୁଦ୍ଧିର କଥା। ବର୍ଗ ହିସାବ ତା’ଠାରୁ କଷ୍ଟ । ପଦାର୍ଥର ଘନଫଳ ନିଶ୍ଚୟ ଅତି କଠିନ । ଏହି ବିଦ୍ୟା ଖଡ଼ିକାରର ଦର୍ପକୁ ଭାଙ୍ଗିଦିଏ ଏବଂ ନାଗହରଣ ବିଦ୍ୟା ସାଧି ପାରିଲେ, ଜଣେ ଗଣିତଜ୍ଞ ହୋଇପାରିବ। (ଗଣିତ ପୋଥ ନମ୍ବର ୧୭୦) ବିକ୍ରମ ବର୍ଗକୋଟା ହିସାବ ବିଶେଷଜ୍ଞ। ଆପଣାର ଏକ ଗ୍ରନ୍ଥରେ, ଛତିଶ ବର୍ଗକୋଟା ସମାଧାନ କାଳରେ, ଅନ୍ୟ ଗଣିତଜ୍ଞମାନଙ୍କୁ ସୂତ୍ର ସଚେତନ ହେବାପାଇଁ ସେ ପରାମର୍ଶ ଦେଇଛନ୍ତି ।

ଦେବୀ, ଧରଣୀଧର, ଲୋକନାଥ, କୃପାସିନ୍ଧୁ, ଅଧର, ବୃନ୍ଦାବନ ଆଦି ଖଡ଼ିକାରଙ୍କ ଗଣିତ ଗ୍ରନ୍ଥ ପଢ଼ିଲେ ସେମାନେ ଯେ ଜଣେ ଜଣେ ସାଧକ, ଏହି ବାସ୍ତକତାକୁ ଅନୁଭବ କରିହୁଏ । ଦେବୀ ଦାସ,ଗଣିତବିଦ୍ୟାକୁ ଉଡ଼ନ୍ତା ସାପ ସହ ତୁଳନା କରିଛନ୍ତି <ref>Descriptive catalogue of Ganita Manuscript (ବର୍ଣ୍ଣନାତ୍ମକ ଗଣିତ ପାଣ୍ଡୁଲିପି)

Author – Gauranga Charana Dash (ଗୌରାଙ୍ଗ ଚରଣ ଦାସ) </ref>।

SIGNIFICANCE OF THE NIRAYANA METHOD

2023-10-17T05:41:48Z

DKPattanaik: The Nirayana method is the basis for the Hindu Calendar. Here we discuss how this system helped with the synchronization of seasons with respect to the calendar by the ancient astronomer.

Zodiacs are nothing but the constellations along the ecliptic on the celestial sphere. There are 12 constellations along the ecliptic, each in a 30°segment, as accepted by the IAU. We measure the celestial longitude of these segments from a reference point known as the vernal equinoctial point, as per modern astronomy.

In Western astronomy, they also consider the equinoctial points to define the constellation along the ecliptic. But if we observe these points with reference to the background fixed stars by an observer sitting on Earth, these points seem to move approximately 1° every 72 years; this phenomenon is known as the precession of the equinox or solstice. So, if we calculate celestial longitude and latitude, or right ascension and declination, i.e., the coordinates of the constellation or fixed star with reference to the vernal equinox point, which is not fixed, then their coordinates will also change on a regular interval; we cannot locate them in the same place on the celestial sphere. Likewise, the position of the zodiac or asterism will also change with respect to the vernal equinoctial point.

In Western astronomy, the first zodiac, Aries, starts with the vernal equinoctial point. Since the point itself is moveable, the zodiac will also move. This system is known as the Sayana System or tropical system <ref>"The Real Constellations of the Zodiac." Dr. Lee T. Shapiro, ''Planetarian,'' Vol 6, #1, Spring (1977). </ref>.

In the Hindu astronomy method, the first zodiac, Aries, starts with a fixed point instead of a vernal equinoctial point. They take a fixed star as a reference point to calculate the coordinates of any stars or constellations. Then they set up a fixed zodiac system along the ecliptic. Making these a reference system, they trace all these constellations and stars and equinoctial points. So, the position of the zodiac or asterism will not change. Instead, they allow the movement of the equinoctial points with reference to the Zodiac System. This system is known as the Nirayana method or the Sideral method.

We can consider the sideral method to calculate how much the equinox and solstice points shift from their starting points and trace the precession of the equinox over a very long period of time. Once we trace the cardinal points with respect to their starting point, it is easy to correct the longitude and latitude of celestial bodies on the celestial sphere, as well as resetting the calendar to avoid being out of sync with seasons. Similarly, western calendars only follow tropical calculations, so their calendar is also out of sync with equinox and solstice days and will be out of sync with the seasons in the future. So, when making a calendar, we have to consider both the model and the calculations.

A calendar is primarily used for keeping track of time, navigation, and seasonal information for farming. Equinoxes and solstices are connected to seasons from an astronomical perspective. The equinox and solstice dates of the Gregorian calendar were set in relation to the calendar. The vernal equinox point was fixed on March 21 by deducting certain days, roughly 11 days, from the Julian calendar because the equinoxes' precession causes these points to move with respect to the calendar <ref>J. Meeus, D. Savoie, The history of the tropical year, Journal of the British Astronomical Association 102 (1) (1992) 40{42.</ref>. Thus, for a brief period of time, the Gregorian calendar was in line with the seasons; nevertheless, over time, it too drifted away from them. The calendar was created using tropical year lengths, making it a tropical calendar. The Hindu calendar (Pañcāńga) is a sideral calendar since it was created using the sideral year length.

In spite of the Indian National Calendar (a Tropical Calendar), which was proposed by the Calendar Reform Committee under the chairmanship of Prof. Meghanad Shah, numerous people in India still use lunisolar calendars, in which the length of a year is determined by the movement of the sun and the sidereal moon cycle determines the months. Hindu calendars (Pañcāńga) vary slightly from one another in terms of computations, depending on the locale. This is so that Pañcāńga, which is not exclusively astronomical, may take into account local geography <ref>M.H. Saha and N.C. Lahiri, Report of the Calendar Reform Committee, Council of Scientific and Industrial Research, New Delhi, 1992.</ref>. Based on the geocentric paradigm, all of these calendars use observations of the planets and stars made from Earth to make computations. The date of New Year's is also flexible. They do not determine the duration of a year using the four equinoctial points, as is the case with the solar tropical calendar. In this concept, they calculated the length of a year using 0 Aries (a fixed star in the Aries constellation) as their reference point along the ecliptic. A reliable calendar that could reliably forecast the monsoons was necessary for agricultural success. A reliable calendar is required for the accurate measurement of seasons because agriculture accounts for a substantial portion of India's economy. Thus, it is necessary to use both tropical and sideral methods of calculation.

The lunisolar calendar that we use in India seems to be out of sync with the seasons because the Nirayana Winter Solstice (Makar Sankranti or Uttarāyana) given by the lunisolar calendar falls approximately 23 or 24 days after the Tropical or Sāyana Winter Solstice (which is actually observed by a person on Earth). Similarly, with the Summer Solstice, Vernal Equinox, and Autuman Equinox, which are the basis for synchronisation of seasons with the calendar, But the calendar is not actually out of sync with the seasons; our ancient astronomer used a different method for this synchronization. The correct tropical values are obtained by adding Ayanāṃśa to the nirayana calculation in order to bring Pañcāńga into harmony with the seasons. So, tracing of this Ayanāṃśa value is the most important factor for the lunisolar calendar to remain sync with the seasons and make the timekeeping method of the calendar not vary for a longer time period <ref>"Ayanamshas in Sidereal Astrology". ''www.astro.com''. Archived from the original on August 7, 2020. Retrieved July 29, 2020.</ref>. Ayanāṃśa is the arc length along the ecliptic measured from the zero point to the vernal equinox point in degrees, arc minutes, and arc seconds. So, if we use the Nirayana method for making a calendar, we can use this calendar for a very long period of time.