https://en.alpha.ikswiki.in/api.php?action=feedcontributions&feedformat=atom&user=Manorama 2026-10-16T01:42:04Z User contributions MediaWiki 1.40.0 https://en.alpha.ikswiki.in/index.php?title=%E0%B2%A4%E0%B3%81%E0%B2%B3%E0%B2%9C%E0%B3%87%E0%B2%82%E0%B2%A6%E0%B3%8D%E0%B2%B0_%E0%B2%AD%E0%B3%82%E0%B2%AA%E0%B2%BE%E0%B2%B2%E0%B2%A8_%E0%B2%B8%E0%B2%82%E0%B2%97%E0%B3%80%E0%B2%A4_%E0%B2%B8%E0%B2%BE%E0%B2%B0%E0%B2%BE%E0%B2%AE%E0%B3%83%E0%B2%A4_%E0%B2%97%E0%B3%8D%E0%B2%B0%E0%B2%82%E0%B2%A5&diff=1262 2024-12-16T13:46:43Z

<p>Manorama: </p> <hr /> <div><br /> Authored by ಡಾ.ಮನೋರಮಾ ಬಿ.ಎನ್ .<br /> Published by ನೂಪುರ [https://www.noopurabhramari.com/ ಭ್ರಮರಿ]. ಈ ಲೇಖನ ನೂಪುರಭ್ರಮರಿ ಐ ಕೆ ಎಸ್ ಸೆಂಟರ್ ನ ಕೊಡುಗೆ&lt;ref&gt;ಭಾರತೀಯ ಜ್ಞಾನಪರಂಪರೆಗಳ ಅಧ್ಯಯನ ಕೇಂದ್ರ ನೂಪುರಭ್ರಮರಿಯ ಪ್ರಸ್ತುತಿ ಶಾಸ್ತ್ರರಂಗ ಭಾಗ 5 : ದಾಕ್ಷಿಣಾತ್ಯ/ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತ ಸಂಚಿಕೆ ೬೨: ತುಳಜ ಮಹಾರಾಜನ ಸಂಗೀತ ಸಾರಾಮೃತ/Śāstra Ranga 62 : King Tulaja's Sangita Sārāmrta. https://www.noopurabhramari.com/shaastraranga-episode-52-tanjore-king-tulajas-sangita-saramrta/ <br /> <br /> ಶಾಸ್ತ್ರರಂಗ ಯೂಟ್ಯೂಬ್ ಸೀರಿಸ್ . ಭಾಗ ೫: ದಾಕ್ಷಿಣಾತ್ಯ (Video series)-ಸಂಚಿಕೆ 62 [https://www.youtube.com/channel/UCzsvThi5o-5X1-5kp7jaxVQ @noopurabhramari1212]&lt;/ref&gt;, <br /> <br /> ೧೭ರಿಂದ ೧೯ ನೇ ಶತಮಾನದ ನಡುವೆ ಭಾರತದ ಮುಖ್ಯ ರಾಜಪ್ರಭುತ್ವಗಳಲ್ಲೊಂದಾಗಿ ಹೆಸರಾದವುಗಳಲ್ಲಿ ತಂಜಾವೂರಿನ ಮರಾಠಾ ರಾಜ್ಯವು ಕೂಡಾ ಒಂದು. ಇದನ್ನು ಆಳಿದವರು ಭೋಸ್ಲೆ ಕುಟುಂಬದ ರಾಜರು. ಆ ಪೈಕಿ ಒಂದನೇ ತುಳಜೇಂದ್ರ ಭೂಪಾಲ ಅಥವಾ ಒಂದನೇ ತುಳಜಾಜಿ ಮಹಾರಾಜ ಅಥವಾ ತುಕ್ಕೋಜಿಯು ಪ್ರಖ್ಯಾತನಾದ ಅರಸರಲ್ಲೊಬ್ಬ. ಈ ಮಹಾರಾಜನ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಕಾಲ ೧೭೨೮-೧೭೩೬ ನೇ ಇಸವಿಯ ಆಸುಪಾಸು. ತುಳಜ ರಾಜನು ಬರೆದ ಕಲೆಗಳ ಶಾಸ್ತ್ರ ಗ್ರಂಥವೇ ಸಂಗೀತ ಸಾರಾಮೃತ. <br /> <br /> == ತುಳಜೇಂದ್ರ ಭೂಪಾಲನ ಹಿನ್ನೆಲೆ, ವಂಶವಿಶೇಷ ಮತ್ತು ಕಲಾಸಕ್ತಿ ==<br /> ತುಳಜ ಭೂಪಾಲ ಮರಾಠಾ ರಾಜವಂಶೀಯ ಏಕೋಜಿ ಅಥವಾ ವೆಂಕೋಜಿಯ ಮೂರನೇ ಮಗ. ಈ ಏಕೋಜಿ ಹಿಂದವೀ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಸಂಸ್ಥಾಪಕನೆಂದೇ ಖ್ಯಾತನಾದ ಮಹಾಪರಾಕ್ರಮಿ ಧೀಮಂತ ಶಿವಾಜಿ ಮಹಾರಾಜನ ಮಲಸಹೋದರ. ಅಂದರೆ ಒಂದನೇ ಷಹಜಿಯ ಮಕ್ಕಳು ಈ ಏಕೋಜಿ ಮತ್ತು ಶಿವಾಜಿ. ಶಿವಾಜಿ ಮಹಾರಾಜನು ಭಾರತದ ದಕ್ಷಿಣ ಪಶ್ಚಿಮ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿ ಸನಾತನ ಭಾರತದ ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ಎತ್ತಿ ಹಿಡಿದರೆ ಏಕೋಜಿಯ ವಂಶ ಕ್ರಮೇಣ ತಂಜಾವೂರಿನಲ್ಲಿ ನೆಲೆ ಪಡೆದು ಆಳಿತು. ಈ ಏಕೋಜಿಯ ಮಕ್ಕಳೇ ಎರಡನೇ ಷಹಜಿ, ಶರಭೋಜಿ ಮತ್ತು ತುಳಜಾಜಿ. ಈ ಮೂವರು ಸಹೋದರರೂ ಪ್ರತಿಭಾಸಂಪನ್ನ ಕವಿಗಳು ಮತ್ತು ವಿದ್ವಾಂಸರು ಕೂಡಾ. ಇಂದಿಗೂ ಇವರು ಮಾಡಿದ ರಚನೆಗಳು ಮತ್ತು ಇವರನ್ನು ಸ್ತುತಿಸಿ ಬೇರೆ ಕವಿವರೇಣ್ಯರು ಬರೆದ ರಚನೆಗಳು ನೃತ್ಯ-ಸಂಗೀತ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ರೀತಿಯ ಪದ್ಯ-ಕೀರ್ತನೆಗಳಾಗಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ.<br /> <br /> ತಂಜಾವೂರು ಹೇಗಿದ್ದರೂ ತಮಿಳುನಾಡಿನ ಪ್ರಾಂತ್ಯ.. ಆಳಿದವರು ಮರಾಠಿ ಭೋಂಸ್ಲೆ ರಾಜ ಮನೆತನ. ಹೀಗಿದ್ದೂ ರಾಜ ತುಳಜೇಂದ್ರನ ಹಿರಿಯರು ಕರ್ನಾಟಕ-ಕನ್ನಡವನ್ನು ಬಲ್ಲವರೇ ಆಗಿದ್ದರು. ಈ ಭೋಂಸ್ಲೆಗಳು ಮೂಲತಃ ದೇವಗಿರಿಯ ಹೊಯ್ಸಳರು ಮತ್ತು ಹಸುಗಳನ್ನು ಕಾಯುವ ಗೋಪಾಲಕ ಯಾದವರ ಕುಲಸಂಜಾತರು. ಕ್ರಮೇಣ ತುಂಡರಸರಾದರು. ತಂಜಾವೂರು ಪ್ರದೇಶವನ್ನಾಳುತ್ತಿದ್ದ ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಸಾಮಂತವರ್ಗವಾದ ನಾಯಕರ ಆಂತರಿಕ ಕೌಟುಂಬಿಕ ಕಲಹವು ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಿ ಅಸ್ಥಿರವಾಯಿತು. ಹೀಗೆ ನಾಯಕರ ಆಳ್ವಿಕೆ ಕೊನೆಗೊಳ್ಳುತ್ತಲೇ ತಂಜಾವೂರಿನ ಮೇಲೆ ಈ ಭೋಂಸ್ಲೆ ಮರಾಠರ ಪ್ರಭುತ್ವ ಅಧಿಕಾರಕ್ಕೇರಿತ್ತು.<br /> <br /> ಈ ತಂಜಾವೂರು ಮರಾಠಾ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಮಾತೃಭಾಷೆ ಮರಾಠಿ. ಹೀಗಿದ್ದೂ ಸಂಸ್ಕೃತ, ತಮಿಳು, ತೆಲುಗು, ಕನ್ನಡ, ಪರ್ಶಿಯನ್ ಮೊದಲಾದ ಹಲವು ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಅವರಿಗೆ ಪ್ರವೇಶವೂ, ಪಾಂಡಿತ್ಯವೂ ಇತ್ತು. ಲಕ್ಷಣಗ್ರಂಥಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಗೀತಪ್ರಬಂಧಗಳು, ನೃತ್ಯನಾಟಕಗಳು, ಯಕ್ಷಗಾನ ರೂಪಕಗಳನ್ನು ಬರೆಯುವಷ್ಟರ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಲಕ್ಷ್ಯ-ಲಕ್ಷಣಗಳೆರಡರಲ್ಲೂ ಅವರಿಗೆ ಅಪಾರ ವಿದ್ವತ್ತು, ಪರಿಶ್ರಮ ಅವರಿಗಿತ್ತು. ಸುಕೃತವೆಂದರೆ, ಆಗಿನ ಕಾಲಕ್ಕೆ ಇಂದಿಗಿರುವಂತೆ ಭಾಷಾವಾರು ಆದ್ಯತೆಗಳನುಸಾರ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳ ವಿಭಜನೆಯಿರಲಿಲ್ಲ. ಹಾಗಾಗಿ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲೂ ತರತಮ ಭೇದಗಳಾಗಲೀ, ಮೇಲರಿಮೆ- ಕೀಳರಿಮೆಗಳಾಗಲೀ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಫಲವಾಗಿ ರಾಜರಿಗೂ, ಪಂಡಿತ ಪಾಮರರಿಗೂ ಬಹುಭಾಷಾ ನೈಪುಣ್ಯ ಸಹಜವಾಗಿಯೇ ಒಲಿದುಬಂದಿತ್ತು.<br /> <br /> ತನ್ನ ಹಿರಿಯ ಸಹೋದರರ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ತುಳಜಾಜಿಯು ಮನ್ನಾರ್‌ಗುಡಿಯ ಪಕ್ಕದ ಮಹದೇವಪಟ್ಟಣ ಎಂಬ ಊರಿನ ಸುಪರ್ದಿಯನ್ನು ಗಮನಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದನಂತೆ. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಗ್ರಂಥವೆನಿಸಿಕೊಂಡಿರುವ ಧನ್ವಂತರೀ ಸಾರನಿಧಿ ಮತ್ತು ತೆಲುಗು ಯಕ್ಷಗಾನ ನಾಟಕ ಶಿವಕಾಮಸುಂದರೀ ಪರಿಣಯ ಎಂಬವುಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿದ. ಈ ನಾಟಕ ಮಹದೇವಪಟ್ಟಣದ ಆದಿವರಾಹಸ್ವಾಮಿ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಜಾತ್ರೆಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಸ್ತುತಿಗೊಳ್ಳುತ್ತಿತ್ತು ಕೂಡಾ. ಇದಲ್ಲದೆ ಇನಕುಲರಾಜತೇಜೋನಿಧಿ, ಧರ್ಮಸಾರಸಂಗ್ರಹ, ರಾಜಧiಸಾರಸಂಗ್ರಹ, ಮಂತ್ರಸಾರಸಂಗ್ರಹ ಧನ್ವಂತರೀವಿಲಾಸ, ರಾಮಧ್ಯಾನಪದ್ಧತಿ, ಬಹುಲಾಕಥಾಚೂರ್ಣಿಕಾ, ವಾಕ್ಯಾಮೃತ ಮತ್ತು ಇಂದು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಪ್ರಸ್ತುತಿಗೊಳ್ಳುತ್ತಿರುವ ಸಂಗೀತ ಸಾರಾಮೃತ ಎಂಬ ಗ್ರಂಥಗಳೂ ತುಲಜನದ್ದೇ ರಚನೆಯೆಂದು ತಿಳಿದುಬರುತ್ತದೆ. ಇದರೊಂದಿಗೆ ಸಂಸ್ಕೃತ, ತೆಲುಗು, ಮರಾಠೀ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಪದ, ಕ್ಯಾಲ್ ಎಂಬ ಪದ್ಯರಚನೆಗಳನ್ನೂ ರಾಗನಿರ್ದೇಶನದ ಸಹಿತವಾಗಿ ಮಾಡಿದ್ದ ತುಳಜ ಮಹಾರಾಜ.<br /> <br /> ತನ್ನ ಅಲ್ಪ ಅವಧಿಯ ಆಡಳಿತದಲ್ಲೂ ತುಳಜಾಜಿ ಬಹಳ ದಕ್ಷರಾಜನೆಂಬ ಕೀರ್ತಿ ಪಡೆದಾತ. ಮಧುರೈನ ಮುಸ್ಲಿಂ ಆಕ್ರಮಣವನ್ನು ಹಿಮ್ಮೆಟ್ಟಿಸಿದ ಕೀರ್ತಿಗೆ ತುಳಜಾಜಿ ಪಾತ್ರನಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಶರಭೋಜಿಯು ಆರಂಭಿಸಿದ ಮಾರವಾ ಯುದ್ಧವನ್ನು ಮುಕ್ತಾಯಗೊಳಿಸಿದ ಕೀರ್ತಿಯೂ ತುಳಜನದ್ದೇ. ಜೊತೆಗೆ ಮರಾಠ ಶಾಸನಗಳು ತಿರುಚಿರಾಪಳ್ಳಿಯ ರಾಣಿ ಮೀನಾಕ್ಷಿ ವಿರುದ್ಧ ದಂಗೆ ಎದ್ದ ಪಲೈಯಕ್ಕರರ್ ವಿರುದ್ಧ ತುಕ್ಕೋಜಿಯ ಸಹಾಯವನ್ನು ದಾಖಲಿಸುತ್ತವೆ. ತುಳಜಾಜಿ ಮಹಾರಾಜನು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಹಿಂದೂ ರಾಜರ ಪರವಾಗಿ ಚಂದಾ ಸಾಹಿಬ್ ವಿರುದ್ಧ ಹೋರಾಡಿ ಆತನ ಮೊದಲ ದಂಡಯಾತ್ರೆಯನ್ನು ಹತ್ತಿಕ್ಕಿದ ಕೀರ್ತಿಯನ್ನೂ ಪಡೆದಿದ್ದ. ತುಳಜಾಜಿ ೧೭೩೬ರಲ್ಲಿ ಕೊನೆಯುಸಿರೆಳೆದದ್ದು.<br /> <br /> ತುಕ್ಕೋಜಿ ಉತ್ತಮ ಭಾಷಾಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ. ತಂಜಾವೂರಿನಲ್ಲಿ ಹಿಂದೂಸ್ಥಾನಿ ಸಂಗೀತವನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿದ ಕೀರ್ತಿಯೂ ಇವರಿಗೆ ಸಲ್ಲುತ್ತದೆ. ಅವರ ಮಂತ್ರಿ ಘನಶ್ಯಾಮ ಪಂಡಿತರು ಭವಭೂತಿಯ ಉತ್ತರರಾಮಚರಿತ್ರೆಗೆ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವನ್ನು ಬರೆದವರು. ತುಳಜಾಜಿಯ ತರುವಾಯ ಒಂದು ವರುಷ ಕಾಲ ರಾಜ್ಯವಾಳಿದ ಆತನ ಮಗ ಎರಡನೇ ಏಕೋಜಿ ಅಥವಾ ಬಾವಾ ಸಾಹೇಬ್ ಕೂಡಾ ಮೂರ್ನಾಲ್ಕು ಪ್ರಮುಖವೆನಿಸುವ ಸಂಗೀತ ನಾಟಕಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿದ್ದ.<br /> <br /> ತುಳಜನ ಸಹೋದರ ಎರಡನೆಯ ಷಹಜಿ ರಚಿಸಿದ ರಾಗಲಕ್ಷಣಮು - ತೆಲುಗು ಭಾಷೆಯ ಕರ್ನಾಟಕ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತ ಲಕ್ಷಣಗ್ರಂಥ. ಇದಲ್ಲದೆ ಶಬ್ದಾರ್ಣವ ಸಮನ್ವಯ, ಶಬ್ದರತ್ನಸಂಗ್ರಹ ಮುಂತಾದ ಲಕ್ಷಣಕೃತಿ, ಚಂದ್ರಶೇಖರ ವಿಲಾಸ, ಶೃಂಗಾರ ಮಂಜರಿ ಯಕ್ಷಗಾನ, ೪೦ ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ನಾಟಕಗಳು, ಸಾವಿರಾರು ಪದಗಳನ್ನು ಬರೆದು ಪದ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಮೂಲಪುರುಷ ಎಂಬ ಹೆಗ್ಗಳಿಕೆಗೆ ಪಾತ್ರವಾದವ ಎರಡನೆಯ ಷಹಜಿ ಮಹಾರಾಜ. ೧೬೯೩ ರಲ್ಲಿ, ಶಹಾಜಿ ತಿರುವಿಸನಲ್ಲೂರು ಗ್ರಾಮವನ್ನು ಷಹಜಿ-ರಾಜಪುರ ನಾಮಕರಣ ಮಾಡಿ ಅಲ್ಲಿ ೪೫ ವಿದ್ವಾಂಸರು ಮತ್ತು ಕವಿಗಳ ಸಭೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ. ಮತ್ತು ಷಹಜಿಯ ಮಂತ್ರಿ, ಆಸ್ಥಾನಿಕರೆಲ್ಲರೂ ವಿವಿಧ ಕ್ಷೇತ್ರ, ಧರ್ಮವಿಚಾರಗಳಲ್ಲಿ ಗ್ರಂಥಗಳನ್ನು ಬರೆದ ಮಹಾಪಂಡಿತರು ಆಗಿದ್ದರು. ತುಳಜನ ಸಂಗೀತಸಾರಾಮೃತದ ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳು ಷಹಜಿಯ ಬರೆವಣಿಗೆಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿ ಬರೆದಿರುವುದನ್ನು ಪತ್ತೆ ಹಚ್ಚಲಾಗಿದೆ. <br /> <br /> == ಸಂಗೀತ ಸಾರಾಮೃತ - ಗ್ರಂಥವಿಶೇಷ, ಲಕ್ಷಣಕ್ರಮ ==<br /> ತುಳಜಾಜಿ ಮಹಾರಾಜ ಬರೆದ ಸಂಗೀತ ಸಾರಾಮೃತ ಲಕ್ಷಣಗ್ರಂಥವು ನಾನಾ ಕಾರಣಗಳಿಂದ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖವಾದದ್ದು. ಮೊದಲನೆಯದ್ದು ವಿಜಯನಗರ ಕರ್ನಾಟ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಅವಸಾನದ ಬಳಿಕ ರಚನೆಗೊಂಡ ಪ್ರಾಚೀನ ಸಂಸ್ಕೃತ ಗ್ರಂಥಗಳ ಮಾದರಿಯನ್ನೇ ಹೋಲುವ ಗ್ರಂಥ. ಮತ್ತು ಪೂರ್ವಸೂರಿಗಳನ್ನು ನೆನೆಯುತ್ತಲೇ ತನ್ನ ಕಾಲದ ವರೆಗೆ ಬಂದಂತಹ ವಿಶಿಷ್ಟವೆನಿಸುವ ನೃತ್ಯ ಮತು ನೃತ್ತದ ಅಭಿನಯವಿಶೇಷಗಳನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿದ ಗ್ರಂಥ. ಆದ್ದರಿಂದಲೇ ಇದು ಸಂಗ್ರಹ ಅಥವಾ ಸಂಕಲನ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟ ಗ್ರಂಥದಂತೆಯೂ ಕೆಲವೆಡೆ ಭಾಸವಾಗುತ್ತದೆ. ಕಾರಣ, ತುಲಜನು ಆವರೆಗಿನ ಬಹುತೇಕ ಎಲ್ಲ ಲಾಕ್ಷಣಿಕರ ಬರೆವಣಿಗೆಗಳನ್ನೂ ಗಮನಿಸಿ ಬಹುವಾಗಿ ತನ್ನ ಗ್ರಂಥದಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಅಂದರೆ ಮತಂಗನ ಬೃಹದ್ದೇಶೀ, ಶಾರ್ಙ್ಗದೇವನ ಸಂಗೀತರತ್ನಾಕರ, ಜಾಯಪಸೇನನ ನೃತ್ತರತ್ನಾವಳಿ, ದೇವೇಂದ್ರ ಅಥವ ದೇವಣನ ಸಂಗೀತಮುಕ್ತಾವಲಿ, ನಂದಿಕೇಶ್ವರನ ಅಭಿನಯದರ್ಪಣ, ಪಂಡರೀಕ ವಿಠಲನ ನರ್ತನನಿರ್ಣಯ, ಸಂಗೀತದರ್ಪಣ, ಸಂಗೀತಮಕರಂದ, ವೆಂಕಟಮಖಿಯ ಚತುರ್ದಂಡಿ ಪ್ರಕಾಶಿಕಾ ಮತ್ತು ಅನಾಮಿಕ ಕರ್ತೃವಿನ ನಾಟ್ಯಚೂಡಾಮಣಿಗಳನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಆ ಪೈಕಿ ನೃತ್ಯವಿಚಾರವನ್ನಷ್ಟೇ ಇಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸುವುದಾದರೆ- ನಾಟ್ಯವೇದದ ಹಿನ್ನೆಲೆ, ಸ್ಥಾನಕ, ವಲನ, ಹಸ್ತಾಭಿನಯ, ರೇಚಕ, ರೇಖಾ, ಪಾದನಿಕುಟ್ಟನ, ಪ್ಲುತಿ, ಕರಣ, ಚಾರೀ, ಭ್ರಮರಿ, ಮಂಡಲ, ನ್ಯಾಯಲಕ್ಷಣ, ನಾಟ್ಯಮಂಟಪ ಲಕ್ಷಣ, ಸಭಾಸನ್ನಿವೇಶ, ಹಿಮ್ಮೇಳ ಸಂಪ್ರದಾಯ ಬೃಂದ, ನರ್ತಿಸುವವರ ಅಂದರೆ ಪಾತ್ರಾಪಾತ್ರ ಲಕ್ಷಣ ದೋಷಗಳು, ಸಭಾನಾಯಕ- ಸಭಾಸದ- ಆಚಾರ್ಯರ ಲಕ್ಷಣ, ಅಭಿನಯ ಕ್ರಮ, ನಟ-ನರ್ತಕ-ವೈತಾಳಿಕ- ಕೊಲ್ಲಟಿಕ- ಚಾರಣ ಮೊದಲಾದ ನರ್ತಕರ ವಿಚಾರ .., ಹೀಗೆ ಹಲವು ವಿವರಗಳನ್ನು ಪೂರ್ವಸೂರಿಗಳ ಗ್ರಂಥಗಳಿಂದ ಯಥಾವತ್ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿರುವುದನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಪ್ರಾಚೀನ ಪದ್ಧತಿಯಲ್ಲಿದ್ದ ಲಾಸ್ಯಾಂಗ, ಪುಷ್ಪಾಂಜಲಿ, ದರು, ಪದ, ಶುದ್ಧ ಸಾಲಗಸೂಡ ಪದ್ಧತಿ, ಪೇರಣಿ, ಪ್ರೇಂಖಣ, ಗೌಂಡಲಿ ಮೊದಲಾದ ದೇಶೀನೃತ್ಯವಿಧಿಗಳನ್ನೂ ಕೂಡಾ ಚರ್ಚಿಸಿದ್ದಾನೆ.<br /> <br /> ತಂಜಾವೂರಿನ ಸರಸ್ವತೀ ಮಹಲ್ ಗ್ರಂಥಾಲಯದಲ್ಲಿ ಇದ್ದ ಸಂಗೀತ ಸಾರಾಮೃತದ ಹಸ್ತಪ್ರತಿಯನ್ನು ವಿದ್ವಾನ್ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ ಶಾಸ್ತ್ರಿಗಳು ಸಂಪಾದಿಸಿದ್ದು ಮದ್ರಾಸಿನ ಸಂಗೀತ ವಿದ್ವತ್ಸಭಾದಿಂದ ೧೯೪೨ರಲ್ಲಿ ಮುದ್ರಿತವಾಗಿದೆ. ಹೀಗೆ ದೊರೆತ ಹಸ್ತಪ್ರತಿಯನ್ನು ಗಮನಿಸಿ ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕ ಟೀಕೆ ಬರೆಯುವುದರೊಂದಿಗೆ ಒಟ್ಟು ೧೪ ಪ್ರಕರಣಗಳೆಂಬ ಅಧ್ಯಾಯಗಳನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಅವು ಶ್ರುತಿ, ಸ್ವರ, ಗ್ರಾಮಮೂರ್ಛನ, ತಾನ, ಅಲಂಕಾರ, ಜಾತಿ, ಗತಿ, ಮೇಳ, ರಾಗ, ವಾದ್ಯ, ತಾಲ, ಪ್ರಬಂಧಗಳೆಂಬ ರಚನೆಗಳು, ಗಾನ ಗುಣ ಮೊದಲಾದವುಗಳನ್ನು ವಿವರವಾಗಿ ದಾಖಲಿಸುತ್ತದೆ. ಸಂಗೀತ ಸಾರಾಮೃತದ ಆರಂಭಿಕ ಸಾಲುಗಳು ತುಳಜಾಜಿಯ ವಂಶ, ಕುಟುಂಬದ ಹಿರಿಮೆ ಗರಿಮೆಗಳ ವರ್ಣನೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.<br /> <br /> ಈ ಗ್ರಂಥ ಸಮಕಾಲೀನವಾಗಿಯೂ ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ತ್ವದ ಗ್ರಂಥ ಎನಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಕಾರಣವಾದ ಅಂಶ ಮತ್ತೊಂದಿದೆ. ಅದುವೇ ಭರತನಾಟ್ಯ ಮತ್ತು ಕೂಚಿಪೂಡಿಗಳೆಂದು ಪ್ರಖ್ಯಾತವಾಗಿರುವ ಇಂದಿನ ದೇಶೀನೃತ್ಯಶೈಲಿಗಳ ಆಂಗಿಕಾಭಿನಯಕ್ಕೆ ಪ್ರಧಾನ ಆಕರವನ್ನು ಕೊಟ್ಟಿದೆ ಎಂಬುದು. ಅಂದರೆ ಗುರು ಪರಂಪರೆಯ ಮುಖೇನ ಸಾಗುತ್ತಾ ಬಂದಿರುವ ನೃತ್ಯಾಭ್ಯಾಸದ ಮೊದಲ ಹೆಜ್ಜೆಗಳಿಂದ ಅಂದರೆ ಬಾಲಪಾಠದಿಂದ ಮೊದಲ್ಗೊಂಡು ವೇದಿಕೆಯ ಪ್ರದರ್ಶನದಲ್ಲೂ ಅತ್ಯಂತ ಆವಶ್ಯಕವೆನಿಸುವ ಅಡವು ಎಂಬ ಕಾಲಿನ ಚಲನೆಗಳನ್ನು ಲಕ್ಷಣ ರೂಪದಲ್ಲಿ ದಾಖಲಿಸಿದೆ. ಮೋಹಿನಿಯಾಟ್ಟಂನಲ್ಲಿಯೂ ಅಡವುಗಳೇ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಅಭ್ಯಾಸವಿಧಿ. ಅಂತೆಯೇ ಕಳರಿಪಯಟ್ಟಿನಲ್ಲಿಯೂ ಅಡವು ಎಂಬುದು ವಿವಿಧ ಸ್ಥಿತಿ ಮತ್ತು ಗತಿಯ ಸಂಯೋಜನೆಗಳನ್ನೇ ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ. ಒಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ದಾಕ್ಷಿಣಾತ್ಯ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯ ಬಹುತೇಕ ನೃತ್ಯಕಲೆಗಳ ಪಾದಚಲನೆಗಳ ಆಧಾರ ಸೂಚಿಸುವಾಗ ಸಂಗೀತ ಸಾರಾಮೃತದ ಹೆಸರು ಬಾರದೇ ಹೋಗುವುದಿಲ್ಲ. ಅದರಲ್ಲೂ ಅಡವು ಎಂಬ ದೇಶೀ ಭಾಷೆಯ ಹೆಸರಿನಿಂದಲೇ ಗುರುತಿಸಿ ಅದರ ವಿಧಗಳನ್ನು ಸಂಸ್ಕೃತಭಾಷೆಯ ಲಕ್ಷಣಗ್ರಂಥದಲ್ಲಿ ಬರೆದಿರಿಸಿದ ಮೊದಲ ಮತ್ತು ಕೊನೆಯ ಗ್ರಂಥ ಸಂಗೀತ ಸಾರಾಮೃತ ಎಂದರೂ - ಅದು ಖಂಡಿತಾ ಅತಿಶಯವಲ್ಲ. ಏಕೆಂದರೆ ಈ ಒಂದು ಗ್ರಂಥವನ್ನುಳಿದು ಪಾದಕುಟ್ಟನ ಚಲನೆಯ ಕುರಿತ ಲಕ್ಷಣವಿಚಾರವನ್ನು ಅಡವುಗಳೆಂಬ ಹೆಸರಿನಲ್ಲೇ ಗುರುತಿಸಿಕೊಡುವ ಹಾಗೂ ಸಂಗೀತಸಾರಾಮೃತದ ವಿವರಗಳಿಗೆ ಹೊಂದಿಕೆಯಾಗುವ ಗ್ರಂಥಗಳು ಇಡಿಯ ಲಕ್ಷಣಗ್ರಂಥಗಳಲ್ಲೇ ಮತ್ತೊಂದಿಲ್ಲ.&lt;ref&gt;ಹೆಚ್ಚಿನ ವಿವರಗಳಿಗೆ ಓದಿ ಯಕ್ಷಮಾರ್ಗಮುಕುರ ಗ್ರಂಥ- ಮನೋರಮಾ ಬಿ.ಎನ್ 2022- ಕುರಿಯ ವಿಠಲ ಶಾಸ್ತ್ರಿ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾನದ ಪ್ರಕಟಣೆ. https://www.noopurabhramari.com/yakshamargamukura/ಗೆ &lt;/ref&gt;<br /> <br /> ಸಂಗೀತ ಸಾರಾಮೃತ ಹಸ್ತಪ್ರತಿಯ ಕಟ್ಟಿನೊಳಗೆ ನೃತ್ಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಅಧ್ಯಾಯವಿಲ್ಲ. ನಾಟ್ಯಾಗಮವೆಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ತುಳಜ ಮಹಾರಾಜ ಬರೆದಿದ್ದ ಎನ್ನಲಾದ; ಆದರೆ ಇಂದಿಗೆ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಕಳೆದೇ ಹೋಗಿದೆಯೆಂದು ನಂಬಿಕೊಂಡಿರುವ ಗ್ರಂಥವೊಂದಿತ್ತೆಂದೂ; ಅದರಲ್ಲಿ ನೃತ್ತಪ್ರಕರಣವೆಂಬ ಅಧ್ಯಾಯವಿದೆಯೆಂದೂ ಒಂದು ಮಾತಿದೆ. ಆದರೆ ಅದರ ಹಸ್ತಪ್ರತಿ ಸಂಗೀತಸಾರಾಮೃತದ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿದ್ದ ಕಾರಣ, ಅದು ಸಂಗೀತ ಸಾರಾಮೃತಕ್ಕೆ ಹೊಂದುವ ಅಧ್ಯಾಯವೇ ಆಗಿದೆಯೆಂದು ಗ್ರಹಿಸಿ ; ಹೀಗೆ ದೊರೆತ ಮಾಹಿತಿಗಳನ್ನು ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ ಶಾಸ್ತ್ರಿಗಳು ಸಂಪಾದಿಸಿ ಗ್ರಂಥಾರಂಭಕ್ಕೆ ಮೊದಲಿನ ಲೇಖಕರ ನುಡಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅದರಲ್ಲಿಯೇ ೧೩ ಪ್ರಧಾನವಾದ ಅಡವು ಚಲನೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಅವುಗಳ ಐದರಷ್ಟು ಒಳಬಗೆಗಳಿವೆ ಎಂದೂ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ ಶಾಸ್ತ್ರಿಗಳು ವಿವರಣೆ ಕೊಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಬಹುತೇಕ ಅಡವುಗಳು ತಕಧಿಮಿ ಇತ್ಯಾದಿ ಪಾಟಾಕ್ಷರ ಅಥವಾ ಸೊಲ್ಕಟ್ಟು ಮತ್ತು ಕಾಲಿನ ಜೊತೆಗೆ ಹಸ್ತಾಭಿನಯದ ವಿವರಗಳನ್ನೂ ಹೊಂದಿವೆ. ಇವುಗಳನ್ನು ಆಚರಿಸುವುದಕ್ಕಿಂತ ಮುಂಚೆ ಅಂದರೆ ನೃತ್ಯದ ಶಿಕ್ಷಾರಂಭಕ್ಕೆ ಶ್ರಮವಿಧಿ ಎಂಬ ಹೆಸರನ್ನು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಆ ಬಳಿಕ ಅಡವು ಎಂಬ ಪಾದಚಲನೆಗಳ ವಿವರಗಳು ಆರಂಭವಾಗುತ್ತವೆ.<br /> <br /> ಒಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಸಂಗೀತಸಾರಾಮೃತ ಗ್ರಂಥದ ಎಲ್ಲ ಭಾಗಗಳೂ ಇಂದಿಗೆ ದೊರೆತಿಲ್ಲ. ಅದರಲ್ಲೂ ನೃತ್ತವಿಚಾರ ತಿಳಿಸುವ ಅಧ್ಯಾಯದ ಬಹ್ವಂಶವೂ ತ್ರುಟಿತವಾಗಿದೆ. ದೊರೆತಿರುವ ಅಷ್ಟಿಷ್ಟು ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಎಷ್ಟೋ ಲಕ್ಷಣಗಳು ದೊರೆಯುವುದೇ ಇಲ್ಲ. ಶಿರ ಮತ್ತು ಅಭಿನಯಕ್ರಮವೆಂಬುದು ಉಲ್ಲೇಖಗೊಂಡಿವೆ; ಆದರೆ ಅದರ ಭಾಗಗಳು ಲುಪ್ತವಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಶಾಸ್ತ್ರಗ್ರಂಥಗಳ ನೃತ್ಯಾಧ್ಯಾಯಗಳು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುವ ಅಂಗ-ಪ್ರತ್ಯಂಗ-ಉಪಾಂಗ-ಹಸ್ತಪ್ರಚಾರ-ಹಸ್ತ-ಕರಣ-ಉತ್ಪ್ಲುತಿ-ಅಂಗಹಾರ-ಚಾರೀ-ಸ್ಥಾನಕಾದಿ ಲಕ್ಷಣಗಳು ದೊರೆತಿಲ್ಲ. ಬದಲಾಗಿ ಕೆಲವು ಸೂಚನೆಗಳಷ್ಟೇ ದೊರೆಯುತ್ತವೆ. ಹೀಗೆ ಉಳಿದುಬಂದಿರುವ ಪಾಠ್ಯದಿಂದಾಗಿ ತುಳಜ ಮಹಾರಾಜ ನೃತ್ಯವಿಚಾರವಾಗಿ ಬಹಳಷ್ಟು ಬರೆದಿದ್ದನೆಂಬುದಂತೂ ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ. ಜೊತೆಗೆ ಆತನ ಲಕ್ಷಣಕ್ರಮದಿಂದ ಸಂಸ್ಕೃತದಲ್ಲಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ ದಾಕ್ಷಿಣಾತ್ಯ ಭಾಷೆಗಳಾದ ತೆಲುಗು, ತಮಿಳು, ಕನ್ನಡ, ಮರಾಠಿಗಳಲ್ಲಿ ಆತನಿಗೆ ಸಮಾನಪ್ರಭುತ್ವವೂ, ಆ ಭಾಷೆಗಳ ಪ್ರಾಂತಗಳ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳ ಪರಿಚಯ ಇದ್ದದ್ದೂ ಮನವರಿಕೆಯಾಗುತ್ತದೆ.<br /> <br /> == ಸಮಾಪನ ==<br /> ಈ ಮರಾಠರ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಕಾಲ ಏನೂ ಸುಗಮದ ದಿನಗಳಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಒಂದೆಡೆ ಮುಸಲ್ಮಾನ ಸುಲ್ತಾನರ ಕಿರಿಕಿರಿ ಇನ್ನೊಂದೆಡೆ ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯರ ಆಕ್ರಮಣದ ಉಚ್ಛ್ರಾಯ ಕಾಲ. ಯುದ್ಧ-ಸಂಧಾನಗಳ ವಿಷಮಪರಿಸ್ಥಿತಿ, ರಾಜ್ಯಸಂರಕ್ಷಣೆಯ ಜೊತೆಗೆ ಪ್ರಜಾಪರಿಪಾಲನೆ, ಸಾಹಿತ್ಯ, ಕಲೆ ಮತ್ತು ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಅವರ ಅಭಿರುಚಿ, ಕೊಡುಗೆಯನ್ನು ಗಮನಿಸಿದಾಗ ಭಾರತೀಯ ರಾಜರ ಔದಾರ್ಯ, ಶೌರ್ಯಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಹೆಮ್ಮೆಯೆನಿಸುತ್ತದೆ. ಅದೇ ಅವರ ಅವನತಿಯಾಗುತ್ತಾ ಬಂದಂತೆಲ್ಲಾ ಭರತಭೂಮಿಯ ಶಾಸ್ತ್ರ-ಪ್ರಯೋಗ ಶ್ರೀಮಂತಿಕೆಯೇ ನಷ್ಟವಾಗುತ್ತಾ ಹೋಗಿದ್ದು ಅರಿವಾಗುತ್ತದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ ತುಳಜನ ಸಂಗೀತ ಸಾರಾಮೃತವನ್ನೇ ತೆಗೆದುಕೊಂಡರೆ ಈ ಗ್ರಂಥದ ಬಳಿಕ ಕ್ರಮಬದ್ಧವಾಗಿ ಗೀತ-ನೃತ್ಯ-ವಾದ್ಯಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಕುರಿತ ಸಮಗ್ರ ಲಕ್ಷಣಗ್ರಂಥ ಬರೆಯುವ ಪರಂಪರೆಯೇ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಕ್ಷೀಣಿಸುತ್ತಾ ಹೋಯಿತು. ಆ ಬಳಿಕ ಬಂದ ಗ್ರಂಥಗಳಲ್ಲಿ ಬಹುತೇಕವೂ ಸಂಗ್ರಹಗ್ರಂಥಗಳೇ ಆಗಿಹೋಯಿತು. ಇಲ್ಲವೇ ಬಿಡಿಭಾಗಗಳ ಪ್ರತಿಗಳೇ ಕಂಡುಬಂದವು. ಹೀಗಾಗಿ ಪೂರ್ವಸೂರಿಗಳ ಗ್ರಂಥಗಳ ರಚನೆಯ ಭವ್ಯತೆಗೂ, ಅವು ಕ್ರಮೇಣ ಶಿಥಿಲವಾಗುತ್ತಾ ಬಂದಿರುವುದನ್ನು ಗಮನಿಸುವುದಕ್ಕೂ ಸಂಗಿತ ಸಾರಾಮೃತ ಗ್ರಂಥವು ಆಕರವಾಗುತ್ತದೆ.<br /> <br /> ಮರಾಠ ರಾಜವಂಶೀಯರಾದ ಎಲ್ಲ ರಾಜರೂ ಕವಿ, ನಾಟಕಕಾರ, ಬಹುಶ್ರುತ ವಿದ್ವಾಂಸರಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ; ಅಪ್ರತಿಮ ಗುಣಸಂಪನ್ನರು ಕೂಡಾ. ಅವರಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಭಾರತದ ಬಹುತೇಕ ಸನಾತನ ಧರ್ಮೀಯ ರಾಜ ಮಹಾರಾಜರೂ ಹೀಗೆಯೇ ಇದ್ದರು. ಸ್ವತಃ ಹಲವು ವಿದ್ಯೆಗಳನ್ನು ಬಲ್ಲ ಪರಾಕ್ರಮಶೀಲರು. ಇವರ ಆಶ್ರಯದಲ್ಲಿ ಅನೇಕಾನೇಕ ಕವಿ-ವಿದ್ವಾಂಸರು- ನಟೋತ್ತಮರು- ರಚನಕಾರರು ಇದ್ದು ನಮ್ಮ ಕಲೆ- ಸಂಸ್ಕೃತಿ-ಗ್ರಂಥಪರಂಪರೆಗಳನ್ನು ಅಪಾರವಾಗಿ ಬೆಳೆಸಿ ಉಳಿಸಿದರು. ಹಾಗೆಯೇ ಈ ತಂಜಾವೂರೂ ಮರಾಠ ರಾಜರು ಮತ್ತು ಈ ರಾಜ ಆಶ್ರಯದಲ್ಲಿದ್ದ ಅನೇಕ ಕವಿ- ವಿದ್ವಾಂಸರ ಕೃತಿಗಳು ಈಗಿನ ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಗೀತ- ಭರತನಾಟ್ಯಾದಿ ನೃತ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಇಂದಿಗೂ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಅಷ್ಟರಮಟ್ಟಿಗೆ ನಮ್ಮ ಕಲೆಗಳು ರಾಜರ ಮೂಲಕ ಇಂದಿಗೂ ಶ್ರೀಮಂತವಾಗಿವೆ, ಸುಂದರವಾಗಿವೆ, ಅರ್ಥಗರ್ಭಿತವಾಗಿವೆ, ಸನಾತನವೂ ಆಗಿವೆ.<br /> <br /> == ಪರಾಮರ್ಶನ ಗ್ರಂಥಗಳು ==<br /> Subrahmanya Sastri, S (Ed), Sangita Saramrta of Tulajendra Bhupala, 1942,” ''MusicResearchLibrary'', accessed December 11, 2024, &lt;&lt;nowiki&gt;https://musicresearchlibrary.net/omeka/items/show/835&lt;/nowiki&gt;&gt;</div>

Manorama https://en.alpha.ikswiki.in/index.php?title=%E0%B2%A4%E0%B3%81%E0%B2%B3%E0%B2%9C%E0%B3%87%E0%B2%82%E0%B2%A6%E0%B3%8D%E0%B2%B0_%E0%B2%AD%E0%B3%82%E0%B2%AA%E0%B2%BE%E0%B2%B2%E0%B2%A8_%E0%B2%B8%E0%B2%82%E0%B2%97%E0%B3%80%E0%B2%A4_%E0%B2%B8%E0%B2%BE%E0%B2%B0%E0%B2%BE%E0%B2%AE%E0%B3%83%E0%B2%A4_%E0%B2%97%E0%B3%8D%E0%B2%B0%E0%B2%82%E0%B2%A5&diff=1261 2024-12-16T13:40:14Z

<p>Manorama: </p> <hr /> <div><br /> Authored by ಡಾ.ಮನೋರಮಾ ಬಿ.ಎನ್ .<br /> Published by ನೂಪುರ [https://www.noopurabhramari.com/ ಭ್ರಮರಿ]. ಈ ಲೇಖನ ನೂಪುರಭ್ರಮರಿ ಐ ಕೆ ಎಸ್ ಸೆಂಟರ್ ನ ಕೊಡುಗೆ&lt;ref&gt;ಭಾರತೀಯ ಜ್ಞಾನಪರಂಪರೆಗಳ ಅಧ್ಯಯನ ಕೇಂದ್ರ ನೂಪುರಭ್ರಮರಿಯ ಪ್ರಸ್ತುತಿ ಶಾಸ್ತ್ರರಂಗ ಭಾಗ 5 : ದಾಕ್ಷಿಣಾತ್ಯ/ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತ ಸಂಚಿಕೆ ೬೨: ತುಳಜ ಮಹಾರಾಜನ ಸಂಗೀತ ಸಾರಾಮೃತ/Śāstra Ranga 62 : King Tulaja's Sangita Sārāmrta. https://www.noopurabhramari.com/shaastraranga-episode-52-tanjore-king-tulajas-sangita-saramrta/ <br /> <br /> ಶಾಸ್ತ್ರರಂಗ ಯೂಟ್ಯೂಬ್ ಸೀರಿಸ್ . ಭಾಗ ೫: ದಾಕ್ಷಿಣಾತ್ಯ (Video series)-ಸಂಚಿಕೆ 62 [https://www.youtube.com/channel/UCzsvThi5o-5X1-5kp7jaxVQ @noopurabhramari1212]&lt;/ref&gt;, <br /> <br /> ೧೭ರಿಂದ ೧೯ ನೇ ಶತಮಾನದ ನಡುವೆ ಭಾರತದ ಮುಖ್ಯ ರಾಜಪ್ರಭುತ್ವಗಳಲ್ಲೊಂದಾಗಿ ಹೆಸರಾದವುಗಳಲ್ಲಿ ತಂಜಾವೂರಿನ ಮರಾಠಾ ರಾಜ್ಯವು ಕೂಡಾ ಒಂದು. ಇದನ್ನು ಆಳಿದವರು ಭೋಸ್ಲೆ ಕುಟುಂಬದ ರಾಜರು. ಆ ಪೈಕಿ ಒಂದನೇ ತುಳಜೇಂದ್ರ ಭೂಪಾಲ ಅಥವಾ ಒಂದನೇ ತುಳಜಾಜಿ ಮಹಾರಾಜ ಅಥವಾ ತುಕ್ಕೋಜಿಯು ಪ್ರಖ್ಯಾತನಾದ ಅರಸರಲ್ಲೊಬ್ಬ. ಈ ಮಹಾರಾಜನ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಕಾಲ ೧೭೨೮-೧೭೩೬ ನೇ ಇಸವಿಯ ಆಸುಪಾಸು. ತುಳಜ ರಾಜನು ಬರೆದ ಕಲೆಗಳ ಶಾಸ್ತ್ರ ಗ್ರಂಥವೇ ಸಂಗೀತ ಸಾರಾಮೃತ. <br /> <br /> == ತುಳಜೇಂದ್ರ ಭೂಪಾಲನ ಹಿನ್ನೆಲೆ, ವಂಶವಿಶೇಷ ಮತ್ತು ಕಲಾಸಕ್ತಿ ==<br /> ತುಳಜ ಭೂಪಾಲ ಮರಾಠಾ ರಾಜವಂಶೀಯ ಏಕೋಜಿ ಅಥವಾ ವೆಂಕೋಜಿಯ ಮೂರನೇ ಮಗ. ಈ ಏಕೋಜಿ ಹಿಂದವೀ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಸಂಸ್ಥಾಪಕನೆಂದೇ ಖ್ಯಾತನಾದ ಮಹಾಪರಾಕ್ರಮಿ ಧೀಮಂತ ಶಿವಾಜಿ ಮಹಾರಾಜನ ಮಲಸಹೋದರ. ಅಂದರೆ ಒಂದನೇ ಷಹಜಿಯ ಮಕ್ಕಳು ಈ ಏಕೋಜಿ ಮತ್ತು ಶಿವಾಜಿ. ಶಿವಾಜಿ ಮಹಾರಾಜನು ಭಾರತದ ದಕ್ಷಿಣ ಪಶ್ಚಿಮ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿ ಸನಾತನ ಭಾರತದ ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ಎತ್ತಿ ಹಿಡಿದರೆ ಏಕೋಜಿಯ ವಂಶ ಕ್ರಮೇಣ ತಂಜಾವೂರಿನಲ್ಲಿ ನೆಲೆ ಪಡೆದು ಆಳಿತು. ಈ ಏಕೋಜಿಯ ಮಕ್ಕಳೇ ಎರಡನೇ ಷಹಜಿ, ಶರಭೋಜಿ ಮತ್ತು ತುಳಜಾಜಿ. ಈ ಮೂವರು ಸಹೋದರರೂ ಪ್ರತಿಭಾಸಂಪನ್ನ ಕವಿಗಳು ಮತ್ತು ವಿದ್ವಾಂಸರು ಕೂಡಾ. ಇಂದಿಗೂ ಇವರು ಮಾಡಿದ ರಚನೆಗಳು ಮತ್ತು ಇವರನ್ನು ಸ್ತುತಿಸಿ ಬೇರೆ ಕವಿವರೇಣ್ಯರು ಬರೆದ ರಚನೆಗಳು ನೃತ್ಯ-ಸಂಗೀತ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ರೀತಿಯ ಪದ್ಯ-ಕೀರ್ತನೆಗಳಾಗಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ.<br /> <br /> ತಂಜಾವೂರು ಹೇಗಿದ್ದರೂ ತಮಿಳುನಾಡಿನ ಪ್ರಾಂತ್ಯ.. ಆಳಿದವರು ಮರಾಠಿ ಭೋಂಸ್ಲೆ ರಾಜ ಮನೆತನ. ಹೀಗಿದ್ದೂ ರಾಜ ತುಳಜೇಂದ್ರನ ಹಿರಿಯರು ಕರ್ನಾಟಕ-ಕನ್ನಡವನ್ನು ಬಲ್ಲವರೇ ಆಗಿದ್ದರು. ಈ ಭೋಂಸ್ಲೆಗಳು ಮೂಲತಃ ದೇವಗಿರಿಯ ಹೊಯ್ಸಳರು ಮತ್ತು ಹಸುಗಳನ್ನು ಕಾಯುವ ಗೋಪಾಲಕ ಯಾದವರ ಕುಲಸಂಜಾತರು. ಕ್ರಮೇಣ ತುಂಡರಸರಾದರು. ತಂಜಾವೂರು ಪ್ರದೇಶವನ್ನಾಳುತ್ತಿದ್ದ ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಸಾಮಂತವರ್ಗವಾದ ನಾಯಕರ ಆಂತರಿಕ ಕೌಟುಂಬಿಕ ಕಲಹವು ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಿ ಅಸ್ಥಿರವಾಯಿತು. ಹೀಗೆ ನಾಯಕರ ಆಳ್ವಿಕೆ ಕೊನೆಗೊಳ್ಳುತ್ತಲೇ ತಂಜಾವೂರಿನ ಮೇಲೆ ಈ ಭೋಂಸ್ಲೆ ಮರಾಠರ ಪ್ರಭುತ್ವ ಅಧಿಕಾರಕ್ಕೇರಿತ್ತು.<br /> <br /> ಈ ತಂಜಾವೂರು ಮರಾಠಾ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಮಾತೃಭಾಷೆ ಮರಾಠಿ. ಹೀಗಿದ್ದೂ ಸಂಸ್ಕೃತ, ತಮಿಳು, ತೆಲುಗು, ಕನ್ನಡ, ಪರ್ಶಿಯನ್ ಮೊದಲಾದ ಹಲವು ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಅವರಿಗೆ ಪ್ರವೇಶವೂ, ಪಾಂಡಿತ್ಯವೂ ಇತ್ತು. ಲಕ್ಷಣಗ್ರಂಥಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಗೀತಪ್ರಬಂಧಗಳು, ನೃತ್ಯನಾಟಕಗಳು, ಯಕ್ಷಗಾನ ರೂಪಕಗಳನ್ನು ಬರೆಯುವಷ್ಟರ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಲಕ್ಷ್ಯ-ಲಕ್ಷಣಗಳೆರಡರಲ್ಲೂ ಅವರಿಗೆ ಅಪಾರ ವಿದ್ವತ್ತು, ಪರಿಶ್ರಮ ಅವರಿಗಿತ್ತು. ಸುಕೃತವೆಂದರೆ, ಆಗಿನ ಕಾಲಕ್ಕೆ ಇಂದಿಗಿರುವಂತೆ ಭಾಷಾವಾರು ಆದ್ಯತೆಗಳನುಸಾರ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳ ವಿಭಜನೆಯಿರಲಿಲ್ಲ. ಹಾಗಾಗಿ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲೂ ತರತಮ ಭೇದಗಳಾಗಲೀ, ಮೇಲರಿಮೆ- ಕೀಳರಿಮೆಗಳಾಗಲೀ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಫಲವಾಗಿ ರಾಜರಿಗೂ, ಪಂಡಿತ ಪಾಮರರಿಗೂ ಬಹುಭಾಷಾ ನೈಪುಣ್ಯ ಸಹಜವಾಗಿಯೇ ಒಲಿದುಬಂದಿತ್ತು.<br /> <br /> ತನ್ನ ಹಿರಿಯ ಸಹೋದರರ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ತುಳಜಾಜಿಯು ಮನ್ನಾರ್‌ಗುಡಿಯ ಪಕ್ಕದ ಮಹದೇವಪಟ್ಟಣ ಎಂಬ ಊರಿನ ಸುಪರ್ದಿಯನ್ನು ಗಮನಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದನಂತೆ. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಗ್ರಂಥವೆನಿಸಿಕೊಂಡಿರುವ ಧನ್ವಂತರೀ ಸಾರನಿಧಿ ಮತ್ತು ತೆಲುಗು ಯಕ್ಷಗಾನ ನಾಟಕ ಶಿವಕಾಮಸುಂದರೀ ಪರಿಣಯ ಎಂಬವುಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿದ. ಈ ನಾಟಕ ಮಹದೇವಪಟ್ಟಣದ ಆದಿವರಾಹಸ್ವಾಮಿ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಜಾತ್ರೆಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಸ್ತುತಿಗೊಳ್ಳುತ್ತಿತ್ತು ಕೂಡಾ. ಇದಲ್ಲದೆ ಇನಕುಲರಾಜತೇಜೋನಿಧಿ, ಧರ್ಮಸಾರಸಂಗ್ರಹ, ರಾಜಧiಸಾರಸಂಗ್ರಹ, ಮಂತ್ರಸಾರಸಂಗ್ರಹ ಧನ್ವಂತರೀವಿಲಾಸ, ರಾಮಧ್ಯಾನಪದ್ಧತಿ, ಬಹುಲಾಕಥಾಚೂರ್ಣಿಕಾ, ವಾಕ್ಯಾಮೃತ ಮತ್ತು ಇಂದು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಪ್ರಸ್ತುತಿಗೊಳ್ಳುತ್ತಿರುವ ಸಂಗೀತ ಸಾರಾಮೃತ ಎಂಬ ಗ್ರಂಥಗಳೂ ತುಲಜನದ್ದೇ ರಚನೆಯೆಂದು ತಿಳಿದುಬರುತ್ತದೆ. ಇದರೊಂದಿಗೆ ಸಂಸ್ಕೃತ, ತೆಲುಗು, ಮರಾಠೀ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಪದ, ಕ್ಯಾಲ್ ಎಂಬ ಪದ್ಯರಚನೆಗಳನ್ನೂ ರಾಗನಿರ್ದೇಶನದ ಸಹಿತವಾಗಿ ಮಾಡಿದ್ದ ತುಳಜ ಮಹಾರಾಜ.<br /> <br /> ತನ್ನ ಅಲ್ಪ ಅವಧಿಯ ಆಡಳಿತದಲ್ಲೂ ತುಳಜಾಜಿ ಬಹಳ ದಕ್ಷರಾಜನೆಂಬ ಕೀರ್ತಿ ಪಡೆದಾತ. ಮಧುರೈನ ಮುಸ್ಲಿಂ ಆಕ್ರಮಣವನ್ನು ಹಿಮ್ಮೆಟ್ಟಿಸಿದ ಕೀರ್ತಿಗೆ ತುಳಜಾಜಿ ಪಾತ್ರನಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಶರಭೋಜಿಯು ಆರಂಭಿಸಿದ ಮಾರವಾ ಯುದ್ಧವನ್ನು ಮುಕ್ತಾಯಗೊಳಿಸಿದ ಕೀರ್ತಿಯೂ ತುಳಜನದ್ದೇ. ಜೊತೆಗೆ ಮರಾಠ ಶಾಸನಗಳು ತಿರುಚಿರಾಪಳ್ಳಿಯ ರಾಣಿ ಮೀನಾಕ್ಷಿ ವಿರುದ್ಧ ದಂಗೆ ಎದ್ದ ಪಲೈಯಕ್ಕರರ್ ವಿರುದ್ಧ ತುಕ್ಕೋಜಿಯ ಸಹಾಯವನ್ನು ದಾಖಲಿಸುತ್ತವೆ. ತುಳಜಾಜಿ ಮಹಾರಾಜನು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಹಿಂದೂ ರಾಜರ ಪರವಾಗಿ ಚಂದಾ ಸಾಹಿಬ್ ವಿರುದ್ಧ ಹೋರಾಡಿ ಆತನ ಮೊದಲ ದಂಡಯಾತ್ರೆಯನ್ನು ಹತ್ತಿಕ್ಕಿದ ಕೀರ್ತಿಯನ್ನೂ ಪಡೆದಿದ್ದ. ತುಳಜಾಜಿ ೧೭೩೬ರಲ್ಲಿ ಕೊನೆಯುಸಿರೆಳೆದದ್ದು.<br /> <br /> ತುಕ್ಕೋಜಿ ಉತ್ತಮ ಭಾಷಾಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ. ತಂಜಾವೂರಿನಲ್ಲಿ ಹಿಂದೂಸ್ಥಾನಿ ಸಂಗೀತವನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿದ ಕೀರ್ತಿಯೂ ಇವರಿಗೆ ಸಲ್ಲುತ್ತದೆ. ಅವರ ಮಂತ್ರಿ ಘನಶ್ಯಾಮ ಪಂಡಿತರು ಭವಭೂತಿಯ ಉತ್ತರರಾಮಚರಿತ್ರೆಗೆ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವನ್ನು ಬರೆದವರು. ತುಳಜಾಜಿಯ ತರುವಾಯ ಒಂದು ವರುಷ ಕಾಲ ರಾಜ್ಯವಾಳಿದ ಆತನ ಮಗ ಎರಡನೇ ಏಕೋಜಿ ಅಥವಾ ಬಾವಾ ಸಾಹೇಬ್ ಕೂಡಾ ಮೂರ್ನಾಲ್ಕು ಪ್ರಮುಖವೆನಿಸುವ ಸಂಗೀತ ನಾಟಕಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿದ್ದ.<br /> <br /> ತುಳಜನ ಸಹೋದರ ಎರಡನೆಯ ಷಹಜಿ ರಚಿಸಿದ ರಾಗಲಕ್ಷಣಮು - ತೆಲುಗು ಭಾಷೆಯ ಕರ್ನಾಟಕ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತ ಲಕ್ಷಣಗ್ರಂಥ. ಇದಲ್ಲದೆ ಶಬ್ದಾರ್ಣವ ಸಮನ್ವಯ, ಶಬ್ದರತ್ನಸಂಗ್ರಹ ಮುಂತಾದ ಲಕ್ಷಣಕೃತಿ, ಚಂದ್ರಶೇಖರ ವಿಲಾಸ, ಶೃಂಗಾರ ಮಂಜರಿ ಯಕ್ಷಗಾನ, ೪೦ ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ನಾಟಕಗಳು, ಸಾವಿರಾರು ಪದಗಳನ್ನು ಬರೆದು ಪದ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಮೂಲಪುರುಷ ಎಂಬ ಹೆಗ್ಗಳಿಕೆಗೆ ಪಾತ್ರವಾದವ ಎರಡನೆಯ ಷಹಜಿ ಮಹಾರಾಜ. ೧೬೯೩ ರಲ್ಲಿ, ಶಹಾಜಿ ತಿರುವಿಸನಲ್ಲೂರು ಗ್ರಾಮವನ್ನು ಷಹಜಿ-ರಾಜಪುರ ನಾಮಕರಣ ಮಾಡಿ ಅಲ್ಲಿ ೪೫ ವಿದ್ವಾಂಸರು ಮತ್ತು ಕವಿಗಳ ಸಭೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ. ಮತ್ತು ಷಹಜಿಯ ಮಂತ್ರಿ, ಆಸ್ಥಾನಿಕರೆಲ್ಲರೂ ವಿವಿಧ ಕ್ಷೇತ್ರ, ಧರ್ಮವಿಚಾರಗಳಲ್ಲಿ ಗ್ರಂಥಗಳನ್ನು ಬರೆದ ಮಹಾಪಂಡಿತರು ಆಗಿದ್ದರು. ತುಳಜನ ಸಂಗೀತಸಾರಾಮೃತದ ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳು ಷಹಜಿಯ ಬರೆವಣಿಗೆಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿ ಬರೆದಿರುವುದನ್ನು ಪತ್ತೆ ಹಚ್ಚಲಾಗಿದೆ. <br /> <br /> == ಸಂಗೀತ ಸಾರಾಮೃತ - ಗ್ರಂಥವಿಶೇಷ, ಲಕ್ಷಣಕ್ರಮ ==<br /> ತುಳಜಾಜಿ ಮಹಾರಾಜ ಬರೆದ ಸಂಗೀತ ಸಾರಾಮೃತ ಲಕ್ಷಣಗ್ರಂಥವು ನಾನಾ ಕಾರಣಗಳಿಂದ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖವಾದದ್ದು. ಮೊದಲನೆಯದ್ದು ವಿಜಯನಗರ ಕರ್ನಾಟ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಅವಸಾನದ ಬಳಿಕ ರಚನೆಗೊಂಡ ಪ್ರಾಚೀನ ಸಂಸ್ಕೃತ ಗ್ರಂಥಗಳ ಮಾದರಿಯನ್ನೇ ಹೋಲುವ ಗ್ರಂಥ. ಮತ್ತು ಪೂರ್ವಸೂರಿಗಳನ್ನು ನೆನೆಯುತ್ತಲೇ ತನ್ನ ಕಾಲದ ವರೆಗೆ ಬಂದಂತಹ ವಿಶಿಷ್ಟವೆನಿಸುವ ನೃತ್ಯ ಮತು ನೃತ್ತದ ಅಭಿನಯವಿಶೇಷಗಳನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿದ ಗ್ರಂಥ. ಆದ್ದರಿಂದಲೇ ಇದು ಸಂಗ್ರಹ ಅಥವಾ ಸಂಕಲನ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟ ಗ್ರಂಥದಂತೆಯೂ ಕೆಲವೆಡೆ ಭಾಸವಾಗುತ್ತದೆ. ಕಾರಣ, ತುಲಜನು ಆವರೆಗಿನ ಬಹುತೇಕ ಎಲ್ಲ ಲಾಕ್ಷಣಿಕರ ಬರೆವಣಿಗೆಗಳನ್ನೂ ಗಮನಿಸಿ ಬಹುವಾಗಿ ತನ್ನ ಗ್ರಂಥದಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಅಂದರೆ ಮತಂಗನ ಬೃಹದ್ದೇಶೀ, ಶಾರ್ಙ್ಗದೇವನ ಸಂಗೀತರತ್ನಾಕರ, ಜಾಯಪಸೇನನ ನೃತ್ತರತ್ನಾವಳಿ, ದೇವೇಂದ್ರ ಅಥವ ದೇವಣನ ಸಂಗೀತಮುಕ್ತಾವಲಿ, ನಂದಿಕೇಶ್ವರನ ಅಭಿನಯದರ್ಪಣ, ಪಂಡರೀಕ ವಿಠಲನ ನರ್ತನನಿರ್ಣಯ, ಸಂಗೀತದರ್ಪಣ, ಸಂಗೀತಮಕರಂದ, ವೆಂಕಟಮಖಿಯ ಚತುರ್ದಂಡಿ ಪ್ರಕಾಶಿಕಾ ಮತ್ತು ಅನಾಮಿಕ ಕರ್ತೃವಿನ ನಾಟ್ಯಚೂಡಾಮಣಿಗಳನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಆ ಪೈಕಿ ನೃತ್ಯವಿಚಾರವನ್ನಷ್ಟೇ ಇಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸುವುದಾದರೆ- ನಾಟ್ಯವೇದದ ಹಿನ್ನೆಲೆ, ಸ್ಥಾನಕ, ವಲನ, ಹಸ್ತಾಭಿನಯ, ರೇಚಕ, ರೇಖಾ, ಪಾದನಿಕುಟ್ಟನ, ಪ್ಲುತಿ, ಕರಣ, ಚಾರೀ, ಭ್ರಮರಿ, ಮಂಡಲ, ನ್ಯಾಯಲಕ್ಷಣ, ನಾಟ್ಯಮಂಟಪ ಲಕ್ಷಣ, ಸಭಾಸನ್ನಿವೇಶ, ಹಿಮ್ಮೇಳ ಸಂಪ್ರದಾಯ ಬೃಂದ, ನರ್ತಿಸುವವರ ಅಂದರೆ ಪಾತ್ರಾಪಾತ್ರ ಲಕ್ಷಣ ದೋಷಗಳು, ಸಭಾನಾಯಕ- ಸಭಾಸದ- ಆಚಾರ್ಯರ ಲಕ್ಷಣ, ಅಭಿನಯ ಕ್ರಮ, ನಟ-ನರ್ತಕ-ವೈತಾಳಿಕ- ಕೊಲ್ಲಟಿಕ- ಚಾರಣ ಮೊದಲಾದ ನರ್ತಕರ ವಿಚಾರ .., ಹೀಗೆ ಹಲವು ವಿವರಗಳನ್ನು ಪೂರ್ವಸೂರಿಗಳ ಗ್ರಂಥಗಳಿಂದ ಯಥಾವತ್ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿರುವುದನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಪ್ರಾಚೀನ ಪದ್ಧತಿಯಲ್ಲಿದ್ದ ಲಾಸ್ಯಾಂಗ, ಪುಷ್ಪಾಂಜಲಿ, ದರು, ಪದ, ಶುದ್ಧ ಸಾಲಗಸೂಡ ಪದ್ಧತಿ, ಪೇರಣಿ, ಪ್ರೇಂಖಣ, ಗೌಂಡಲಿ ಮೊದಲಾದ ದೇಶೀನೃತ್ಯವಿಧಿಗಳನ್ನೂ ಕೂಡಾ ಚರ್ಚಿಸಿದ್ದಾನೆ.<br /> <br /> ತಂಜಾವೂರಿನ ಸರಸ್ವತೀ ಮಹಲ್ ಗ್ರಂಥಾಲಯದಲ್ಲಿ ಇದ್ದ ಸಂಗೀತ ಸಾರಾಮೃತದ ಹಸ್ತಪ್ರತಿಯನ್ನು ವಿದ್ವಾನ್ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ ಶಾಸ್ತ್ರಿಗಳು ಸಂಪಾದಿಸಿದ್ದು ಮದ್ರಾಸಿನ ಸಂಗೀತ ವಿದ್ವತ್ಸಭಾದಿಂದ ೧೯೪೨ರಲ್ಲಿ ಮುದ್ರಿತವಾಗಿದೆ. ಹೀಗೆ ದೊರೆತ ಹಸ್ತಪ್ರತಿಯನ್ನು ಗಮನಿಸಿ ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕ ಟೀಕೆ ಬರೆಯುವುದರೊಂದಿಗೆ ಒಟ್ಟು ೧೪ ಪ್ರಕರಣಗಳೆಂಬ ಅಧ್ಯಾಯಗಳನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಅವು ಶ್ರುತಿ, ಸ್ವರ, ಗ್ರಾಮಮೂರ್ಛನ, ತಾನ, ಅಲಂಕಾರ, ಜಾತಿ, ಗತಿ, ಮೇಳ, ರಾಗ, ವಾದ್ಯ, ತಾಲ, ಪ್ರಬಂಧಗಳೆಂಬ ರಚನೆಗಳು, ಗಾನ ಗುಣ ಮೊದಲಾದವುಗಳನ್ನು ವಿವರವಾಗಿ ದಾಖಲಿಸುತ್ತದೆ. ಸಂಗೀತ ಸಾರಾಮೃತದ ಆರಂಭಿಕ ಸಾಲುಗಳು ತುಳಜಾಜಿಯ ವಂಶ, ಕುಟುಂಬದ ಹಿರಿಮೆ ಗರಿಮೆಗಳ ವರ್ಣನೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.<br /> <br /> ಈ ಗ್ರಂಥ ಸಮಕಾಲೀನವಾಗಿಯೂ ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ತ್ವದ ಗ್ರಂಥ ಎನಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಕಾರಣವಾದ ಅಂಶ ಮತ್ತೊಂದಿದೆ. ಅದುವೇ ಭರತನಾಟ್ಯ ಮತ್ತು ಕೂಚಿಪೂಡಿಗಳೆಂದು ಪ್ರಖ್ಯಾತವಾಗಿರುವ ಇಂದಿನ ದೇಶೀನೃತ್ಯಶೈಲಿಗಳ ಆಂಗಿಕಾಭಿನಯಕ್ಕೆ ಪ್ರಧಾನ ಆಕರವನ್ನು ಕೊಟ್ಟಿದೆ ಎಂಬುದು. ಅಂದರೆ ಗುರು ಪರಂಪರೆಯ ಮುಖೇನ ಸಾಗುತ್ತಾ ಬಂದಿರುವ ನೃತ್ಯಾಭ್ಯಾಸದ ಮೊದಲ ಹೆಜ್ಜೆಗಳಿಂದ ಅಂದರೆ ಬಾಲಪಾಠದಿಂದ ಮೊದಲ್ಗೊಂಡು ವೇದಿಕೆಯ ಪ್ರದರ್ಶನದಲ್ಲೂ ಅತ್ಯಂತ ಆವಶ್ಯಕವೆನಿಸುವ ಅಡವು ಎಂಬ ಕಾಲಿನ ಚಲನೆಗಳನ್ನು ಲಕ್ಷಣ ರೂಪದಲ್ಲಿ ದಾಖಲಿಸಿದೆ. ಮೋಹಿನಿಯಾಟ್ಟಂನಲ್ಲಿಯೂ ಅಡವುಗಳೇ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಅಭ್ಯಾಸವಿಧಿ. ಅಂತೆಯೇ ಕಳರಿಪಯಟ್ಟಿನಲ್ಲಿಯೂ ಅಡವು ಎಂಬುದು ವಿವಿಧ ಸ್ಥಿತಿ ಮತ್ತು ಗತಿಯ ಸಂಯೋಜನೆಗಳನ್ನೇ ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ. ಒಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ದಾಕ್ಷಿಣಾತ್ಯ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯ ಬಹುತೇಕ ನೃತ್ಯಕಲೆಗಳ ಪಾದಚಲನೆಗಳ ಆಧಾರ ಸೂಚಿಸುವಾಗ ಸಂಗೀತ ಸಾರಾಮೃತದ ಹೆಸರು ಬಾರದೇ ಹೋಗುವುದಿಲ್ಲ. ಅದರಲ್ಲೂ ಅಡವು ಎಂಬ ದೇಶೀ ಭಾಷೆಯ ಹೆಸರಿನಿಂದಲೇ ಗುರುತಿಸಿ ಅದರ ವಿಧಗಳನ್ನು ಸಂಸ್ಕೃತಭಾಷೆಯ ಲಕ್ಷಣಗ್ರಂಥದಲ್ಲಿ ಬರೆದಿರಿಸಿದ ಮೊದಲ ಮತ್ತು ಕೊನೆಯ ಗ್ರಂಥ ಸಂಗೀತ ಸಾರಾಮೃತ ಎಂದರೂ - ಅದು ಖಂಡಿತಾ ಅತಿಶಯವಲ್ಲ. ಏಕೆಂದರೆ ಈ ಒಂದು ಗ್ರಂಥವನ್ನುಳಿದು ಪಾದಕುಟ್ಟನ ಚಲನೆಯ ಕುರಿತ ಲಕ್ಷಣವಿಚಾರವನ್ನು ಅಡವುಗಳೆಂಬ ಹೆಸರಿನಲ್ಲೇ ಗುರುತಿಸಿಕೊಡುವ ಹಾಗೂ ಸಂಗೀತಸಾರಾಮೃತದ ವಿವರಗಳಿಗೆ ಹೊಂದಿಕೆಯಾಗುವ ಗ್ರಂಥಗಳು ಇಡಿಯ ಲಕ್ಷಣಗ್ರಂಥಗಳಲ್ಲೇ ಮತ್ತೊಂದಿಲ್ಲ.&lt;ref&gt;ಹೆಚ್ಚಿನ ವಿವರಗಳಿಗೆ ಓದಿ ಯಕ್ಷಮಾರ್ಗಮುಕುರ ಗ್ರಂಥ- ಮನೋರಮಾ ಬಿ.ಎನ್ 2022- ಕುರಿಯ ವಿಠಲ ಶಾಸ್ತ್ರಿ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾನದ ಪ್ರಕಟಣೆ. https://www.noopurabhramari.com/yakshamargamukura/ಗೆ &lt;/ref&gt;<br /> <br /> ಸಂಗೀತ ಸಾರಾಮೃತ ಹಸ್ತಪ್ರತಿಯ ಕಟ್ಟಿನೊಳಗೆ ನೃತ್ಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಅಧ್ಯಾಯವಿಲ್ಲ. ನಾಟ್ಯಾಗಮವೆಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ತುಳಜ ಮಹಾರಾಜ ಬರೆದಿದ್ದ ಎನ್ನಲಾದ; ಆದರೆ ಇಂದಿಗೆ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಕಳೆದೇ ಹೋಗಿದೆಯೆಂದು ನಂಬಿಕೊಂಡಿರುವ ಗ್ರಂಥವೊಂದಿತ್ತೆಂದೂ; ಅದರಲ್ಲಿ ನೃತ್ತಪ್ರಕರಣವೆಂಬ ಅಧ್ಯಾಯವಿದೆಯೆಂದೂ ಒಂದು ಮಾತಿದೆ. ಆದರೆ ಅದರ ಹಸ್ತಪ್ರತಿ ಸಂಗೀತಸಾರಾಮೃತದ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿದ್ದ ಕಾರಣ, ಅದು ಸಂಗೀತ ಸಾರಾಮೃತಕ್ಕೆ ಹೊಂದುವ ಅಧ್ಯಾಯವೇ ಆಗಿದೆಯೆಂದು ಗ್ರಹಿಸಿ ; ಹೀಗೆ ದೊರೆತ ಮಾಹಿತಿಗಳನ್ನು ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ ಶಾಸ್ತ್ರಿಗಳು ಸಂಪಾದಿಸಿ ಗ್ರಂಥಾರಂಭಕ್ಕೆ ಮೊದಲಿನ ಲೇಖಕರ ನುಡಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅದರಲ್ಲಿಯೇ ೧೩ ಪ್ರಧಾನವಾದ ಅಡವು ಚಲನೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಅವುಗಳ ಐದರಷ್ಟು ಒಳಬಗೆಗಳಿವೆ ಎಂದೂ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ ಶಾಸ್ತ್ರಿಗಳು ವಿವರಣೆ ಕೊಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಬಹುತೇಕ ಅಡವುಗಳು ತಕಧಿಮಿ ಇತ್ಯಾದಿ ಪಾಟಾಕ್ಷರ ಅಥವಾ ಸೊಲ್ಕಟ್ಟು ಮತ್ತು ಕಾಲಿನ ಜೊತೆಗೆ ಹಸ್ತಾಭಿನಯದ ವಿವರಗಳನ್ನೂ ಹೊಂದಿವೆ. ಇವುಗಳನ್ನು ಆಚರಿಸುವುದಕ್ಕಿಂತ ಮುಂಚೆ ಅಂದರೆ ನೃತ್ಯದ ಶಿಕ್ಷಾರಂಭಕ್ಕೆ ಶ್ರಮವಿಧಿ ಎಂಬ ಹೆಸರನ್ನು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಆ ಬಳಿಕ ಅಡವು ಎಂಬ ಪಾದಚಲನೆಗಳ ವಿವರಗಳು ಆರಂಭವಾಗುತ್ತವೆ.<br /> <br /> ಒಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಸಂಗೀತಸಾರಾಮೃತ ಗ್ರಂಥದ ಎಲ್ಲ ಭಾಗಗಳೂ ಇಂದಿಗೆ ದೊರೆತಿಲ್ಲ. ಅದರಲ್ಲೂ ನೃತ್ತವಿಚಾರ ತಿಳಿಸುವ ಅಧ್ಯಾಯದ ಬಹ್ವಂಶವೂ ತ್ರುಟಿತವಾಗಿದೆ. ದೊರೆತಿರುವ ಅಷ್ಟಿಷ್ಟು ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಎಷ್ಟೋ ಲಕ್ಷಣಗಳು ದೊರೆಯುವುದೇ ಇಲ್ಲ. ಶಿರ ಮತ್ತು ಅಭಿನಯಕ್ರಮವೆಂಬುದು ಉಲ್ಲೇಖಗೊಂಡಿವೆ; ಆದರೆ ಅದರ ಭಾಗಗಳು ಲುಪ್ತವಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಶಾಸ್ತ್ರಗ್ರಂಥಗಳ ನೃತ್ಯಾಧ್ಯಾಯಗಳು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುವ ಅಂಗ-ಪ್ರತ್ಯಂಗ-ಉಪಾಂಗ-ಹಸ್ತಪ್ರಚಾರ-ಹಸ್ತ-ಕರಣ-ಉತ್ಪ್ಲುತಿ-ಅಂಗಹಾರ-ಚಾರೀ-ಸ್ಥಾನಕಾದಿ ಲಕ್ಷಣಗಳು ದೊರೆತಿಲ್ಲ. ಬದಲಾಗಿ ಕೆಲವು ಸೂಚನೆಗಳಷ್ಟೇ ದೊರೆಯುತ್ತವೆ. ಹೀಗೆ ಉಳಿದುಬಂದಿರುವ ಪಾಠ್ಯದಿಂದಾಗಿ ತುಳಜ ಮಹಾರಾಜ ನೃತ್ಯವಿಚಾರವಾಗಿ ಬಹಳಷ್ಟು ಬರೆದಿದ್ದನೆಂಬುದಂತೂ ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ. ಜೊತೆಗೆ ಆತನ ಲಕ್ಷಣಕ್ರಮದಿಂದ ಸಂಸ್ಕೃತದಲ್ಲಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ ದಾಕ್ಷಿಣಾತ್ಯ ಭಾಷೆಗಳಾದ ತೆಲುಗು, ತಮಿಳು, ಕನ್ನಡ, ಮರಾಠಿಗಳಲ್ಲಿ ಆತನಿಗೆ ಸಮಾನಪ್ರಭುತ್ವವೂ, ಆ ಭಾಷೆಗಳ ಪ್ರಾಂತಗಳ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳ ಪರಿಚಯ ಇದ್ದದ್ದೂ ಮನವರಿಕೆಯಾಗುತ್ತದೆ.<br /> <br /> == ಸಮಾಪನ ==<br /> ಈ ಮರಾಠರ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಕಾಲ ಏನೂ ಸುಗಮದ ದಿನಗಳಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಒಂದೆಡೆ ಮುಸಲ್ಮಾನ ಸುಲ್ತಾನರ ಕಿರಿಕಿರಿ ಇನ್ನೊಂದೆಡೆ ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯರ ಆಕ್ರಮಣದ ಉಚ್ಛ್ರಾಯ ಕಾಲ. ಯುದ್ಧ-ಸಂಧಾನಗಳ ವಿಷಮಪರಿಸ್ಥಿತಿ, ರಾಜ್ಯಸಂರಕ್ಷಣೆಯ ಜೊತೆಗೆ ಪ್ರಜಾಪರಿಪಾಲನೆ, ಸಾಹಿತ್ಯ, ಕಲೆ ಮತ್ತು ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಅವರ ಅಭಿರುಚಿ, ಕೊಡುಗೆಯನ್ನು ಗಮನಿಸಿದಾಗ ಭಾರತೀಯ ರಾಜರ ಔದಾರ್ಯ, ಶೌರ್ಯಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಹೆಮ್ಮೆಯೆನಿಸುತ್ತದೆ. ಅದೇ ಅವರ ಅವನತಿಯಾಗುತ್ತಾ ಬಂದಂತೆಲ್ಲಾ.., (ನಿಟ್ಟುಸಿರು..) ಉದಾಹರಣೆಗೆ ತುಳಜನ ಸಂಗೀತ ಸಾರಾಮೃತವನ್ನೇ ತೆಗೆದುಕೊಂಡರೆ ಈ ಗ್ರಂಥದ ಬಳಿಕ ಕ್ರಮಬದ್ಧವಾಗಿ ಗೀತ-ನೃತ್ಯ-ವಾದ್ಯಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಕುರಿತ ಸಮಗ್ರ ಲಕ್ಷಣಗ್ರಂಥ ಬರೆಯುವ ಪರಂಪರೆಯೇ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಕ್ಷೀಣಿಸುತ್ತಾ ಹೋಯಿತು. ಆ ಬಳಿಕ ಬಂದ ಗ್ರಂಥಗಳಲ್ಲಿ ಬಹುತೇಕವೂ ಸಂಗ್ರಹಗ್ರಂಥಗಳೇ ಆಗಿಹೋಯಿತು. ಇಲ್ಲವೇ ಬಿಡಿಭಾಗಗಳ ಪ್ರತಿಗಳೇ ಕಂಡುಬಂದವು. ಹೀಗಾಗಿ ಪೂರ್ವಸೂರಿಗಳ ಗ್ರಂಥಗಳ ರಚನೆಯ ಭವ್ಯತೆಗೂ, ಅವು ಕ್ರಮೇಣ ಶಿಥಿಲವಾಗುತ್ತಾ ಬಂದಿರುವುದನ್ನು ಗಮನಿಸುವುದಕ್ಕೂ ಸಂಗಿತ ಸಾರಾಮೃತ ಗ್ರಂಥವು ಆಕರವಾಗುತ್ತದೆ.<br /> <br /> ಮರಾಠ ರಾಜವಂಶೀಯರಾದ ಎಲ್ಲ ರಾಜರೂ ಕವಿ, ನಾಟಕಕಾರ, ಬಹುಶ್ರುತ ವಿದ್ವಾಂಸರಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ; ಅಪ್ರತಿಮ ಗುಣಸಂಪನ್ನರು ಕೂಡಾ. ಅವರಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಭಾರತದ ಬಹುತೇಕ ಸನಾತನ ಧರ್ಮೀಯ ರಾಜ ಮಹಾರಾಜರೂ ಹೀಗೆಯೇ ಇದ್ದರು. ಸ್ವತಃ ಹಲವು ವಿದ್ಯೆಗಳನ್ನು ಬಲ್ಲ ಪರಾಕ್ರಮಶೀಲರು. ಇವರ ಆಶ್ರಯದಲ್ಲಿ ಅನೇಕಾನೇಕ ಕವಿ-ವಿದ್ವಾಂಸರು- ನಟೋತ್ತಮರು- ರಚನಕಾರರು ಇದ್ದು ನಮ್ಮ ಕಲೆ- ಸಂಸ್ಕೃತಿ-ಗ್ರಂಥಪರಂಪರೆಗಳನ್ನು ಅಪಾರವಾಗಿ ಬೆಳೆಸಿ ಉಳಿಸಿದರು. ಹಾಗೆಯೇ ಈ ತಂಜಾವೂರೂ ಮರಾಠ ರಾಜರು ಮತ್ತು ಈ ರಾಜ ಆಶ್ರಯದಲ್ಲಿದ್ದ ಅನೇಕ ಕವಿ- ವಿದ್ವಾಂಸರ ಕೃತಿಗಳು ಈಗಿನ ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಗೀತ- ಭರತನಾಟ್ಯಾದಿ ನೃತ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಇಂದಿಗೂ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಅಷ್ಟರಮಟ್ಟಿಗೆ ನಮ್ಮ ಕಲೆಗಳು ರಾಜರ ಮೂಲಕ ಇಂದಿಗೂ ಶ್ರೀಮಂತವಾಗಿವೆ, ಸುಂದರವಾಗಿವೆ, ಅರ್ಥಗರ್ಭಿತವಾಗಿವೆ, ಸನಾತನವೂ ಆಗಿವೆ.<br /> <br /> == ಪರಾಮರ್ಶನ ಗ್ರಂಥಗಳು ==<br /> Subrahmanya Sastri, S (Ed), Sangita Saramrta of Tulajajendra Bhupala, 1942,” ''MusicResearchLibrary'', accessed December 11, 2024, &lt;&lt;nowiki&gt;https://musicresearchlibrary.net/omeka/items/show/835&lt;/nowiki&gt;&gt;</div>

Manorama https://en.alpha.ikswiki.in/index.php?title=%E0%B2%A4%E0%B3%81%E0%B2%B3%E0%B2%9C%E0%B3%87%E0%B2%82%E0%B2%A6%E0%B3%8D%E0%B2%B0_%E0%B2%AD%E0%B3%82%E0%B2%AA%E0%B2%BE%E0%B2%B2%E0%B2%A8_%E0%B2%B8%E0%B2%82%E0%B2%97%E0%B3%80%E0%B2%A4_%E0%B2%B8%E0%B2%BE%E0%B2%B0%E0%B2%BE%E0%B2%AE%E0%B3%83%E0%B2%A4_%E0%B2%97%E0%B3%8D%E0%B2%B0%E0%B2%82%E0%B2%A5&diff=1260 2024-12-11T08:48:23Z

<p>Manorama: Created page with &quot; Authored by ಡಾ.ಮನೋರಮಾ ಬಿ.ಎನ್ . Published by ನೂಪುರ [https://www.noopurabhramari.com/ ಭ್ರಮರಿ]. ಈ ಲೇಖನ ನೂಪುರಭ್ರಮರಿ ಐ ಕೆ ಎಸ್ ಸೆಂಟರ್ ನ ಕೊಡುಗೆ&lt;ref&gt;ಭಾರತೀಯ ಜ್ಞಾನಪರಂಪರೆಗಳ ಅಧ್ಯಯನ ಕೇಂದ್ರ ನೂಪುರಭ್ರಮರಿಯ ಪ್ರಸ್ತುತಿ ಶಾಸ್ತ್ರರಂಗ ಭಾಗ 5 : ದಾ...&quot;</p> <hr /> <div><br /> Authored by ಡಾ.ಮನೋರಮಾ ಬಿ.ಎನ್ .<br /> Published by ನೂಪುರ [https://www.noopurabhramari.com/ ಭ್ರಮರಿ]. ಈ ಲೇಖನ ನೂಪುರಭ್ರಮರಿ ಐ ಕೆ ಎಸ್ ಸೆಂಟರ್ ನ ಕೊಡುಗೆ&lt;ref&gt;ಭಾರತೀಯ ಜ್ಞಾನಪರಂಪರೆಗಳ ಅಧ್ಯಯನ ಕೇಂದ್ರ ನೂಪುರಭ್ರಮರಿಯ ಪ್ರಸ್ತುತಿ ಶಾಸ್ತ್ರರಂಗ ಭಾಗ 5 : ದಾಕ್ಷಿಣಾತ್ಯ/ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತ ಸಂಚಿಕೆ ೬೨: ತುಳಜ ಮಹಾರಾಜನ ಸಂಗೀತ ಸಾರಾಮೃತ/Śāstra Ranga 62 : King Tulaja's Sangita Sārāmrta <br /> <br /> ಶಾಸ್ತ್ರರಂಗ ಯೂಟ್ಯೂಬ್ ಸೀರಿಸ್ . ಭಾಗ ೫: ದಾಕ್ಷಿಣಾತ್ಯ (Video series)-ಸಂಚಿಕೆ 62 [https://www.youtube.com/channel/UCzsvThi5o-5X1-5kp7jaxVQ @noopurabhramari1212]&lt;/ref&gt;, <br /> <br /> ೧೭ರಿಂದ ೧೯ ನೇ ಶತಮಾನದ ನಡುವೆ ಭಾರತದ ಮುಖ್ಯ ರಾಜಪ್ರಭುತ್ವಗಳಲ್ಲೊಂದಾಗಿ ಹೆಸರಾದವುಗಳಲ್ಲಿ ತಂಜಾವೂರಿನ ಮರಾಠಾ ರಾಜ್ಯವು ಕೂಡಾ ಒಂದು. ಇದನ್ನು ಆಳಿದವರು ಭೋಸ್ಲೆ ಕುಟುಂಬದ ರಾಜರು. ಆ ಪೈಕಿ ಒಂದನೇ ತುಳಜೇಂದ್ರ ಭೂಪಾಲ ಅಥವಾ ಒಂದನೇ ತುಳಜಾಜಿ ಮಹಾರಾಜ ಅಥವಾ ತುಕ್ಕೋಜಿಯು ಪ್ರಖ್ಯಾತನಾದ ಅರಸರಲ್ಲೊಬ್ಬ. ಈ ಮಹಾರಾಜನ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಕಾಲ ೧೭೨೮-೧೭೩೬ ನೇ ಇಸವಿಯ ಆಸುಪಾಸು. ತುಳಜ ರಾಜನು ಬರೆದ ಕಲೆಗಳ ಶಾಸ್ತ್ರ ಗ್ರಂಥವೇ ಸಂಗೀತ ಸಾರಾಮೃತ. <br /> <br /> == ತುಳಜೇಂದ್ರ ಭೂಪಾಲನ ಹಿನ್ನೆಲೆ, ವಂಶವಿಶೇಷ ಮತ್ತು ಕಲಾಸಕ್ತಿ ==<br /> ತುಳಜ ಭೂಪಾಲ ಮರಾಠಾ ರಾಜವಂಶೀಯ ಏಕೋಜಿ ಅಥವಾ ವೆಂಕೋಜಿಯ ಮೂರನೇ ಮಗ. ಈ ಏಕೋಜಿ ಹಿಂದವೀ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಸಂಸ್ಥಾಪಕನೆಂದೇ ಖ್ಯಾತನಾದ ಮಹಾಪರಾಕ್ರಮಿ ಧೀಮಂತ ಶಿವಾಜಿ ಮಹಾರಾಜನ ಮಲಸಹೋದರ. ಅಂದರೆ ಒಂದನೇ ಷಹಜಿಯ ಮಕ್ಕಳು ಈ ಏಕೋಜಿ ಮತ್ತು ಶಿವಾಜಿ. ಶಿವಾಜಿ ಮಹಾರಾಜನು ಭಾರತದ ದಕ್ಷಿಣ ಪಶ್ಚಿಮ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿ ಸನಾತನ ಭಾರತದ ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ಎತ್ತಿ ಹಿಡಿದರೆ ಏಕೋಜಿಯ ವಂಶ ಕ್ರಮೇಣ ತಂಜಾವೂರಿನಲ್ಲಿ ನೆಲೆ ಪಡೆದು ಆಳಿತು. ಈ ಏಕೋಜಿಯ ಮಕ್ಕಳೇ ಎರಡನೇ ಷಹಜಿ, ಶರಭೋಜಿ ಮತ್ತು ತುಳಜಾಜಿ. ಈ ಮೂವರು ಸಹೋದರರೂ ಪ್ರತಿಭಾಸಂಪನ್ನ ಕವಿಗಳು ಮತ್ತು ವಿದ್ವಾಂಸರು ಕೂಡಾ. ಇಂದಿಗೂ ಇವರು ಮಾಡಿದ ರಚನೆಗಳು ಮತ್ತು ಇವರನ್ನು ಸ್ತುತಿಸಿ ಬೇರೆ ಕವಿವರೇಣ್ಯರು ಬರೆದ ರಚನೆಗಳು ನೃತ್ಯ-ಸಂಗೀತ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ರೀತಿಯ ಪದ್ಯ-ಕೀರ್ತನೆಗಳಾಗಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ.<br /> <br /> ತಂಜಾವೂರು ಹೇಗಿದ್ದರೂ ತಮಿಳುನಾಡಿನ ಪ್ರಾಂತ್ಯ.. ಆಳಿದವರು ಮರಾಠಿ ಭೋಂಸ್ಲೆ ರಾಜ ಮನೆತನ. ಹೀಗಿದ್ದೂ ರಾಜ ತುಳಜೇಂದ್ರನ ಹಿರಿಯರು ಕರ್ನಾಟಕ-ಕನ್ನಡವನ್ನು ಬಲ್ಲವರೇ ಆಗಿದ್ದರು. ಈ ಭೋಂಸ್ಲೆಗಳು ಮೂಲತಃ ದೇವಗಿರಿಯ ಹೊಯ್ಸಳರು ಮತ್ತು ಹಸುಗಳನ್ನು ಕಾಯುವ ಗೋಪಾಲಕ ಯಾದವರ ಕುಲಸಂಜಾತರು. ಕ್ರಮೇಣ ತುಂಡರಸರಾದರು. ತಂಜಾವೂರು ಪ್ರದೇಶವನ್ನಾಳುತ್ತಿದ್ದ ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಸಾಮಂತವರ್ಗವಾದ ನಾಯಕರ ಆಂತರಿಕ ಕೌಟುಂಬಿಕ ಕಲಹವು ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಿ ಅಸ್ಥಿರವಾಯಿತು. ಹೀಗೆ ನಾಯಕರ ಆಳ್ವಿಕೆ ಕೊನೆಗೊಳ್ಳುತ್ತಲೇ ತಂಜಾವೂರಿನ ಮೇಲೆ ಈ ಭೋಂಸ್ಲೆ ಮರಾಠರ ಪ್ರಭುತ್ವ ಅಧಿಕಾರಕ್ಕೇರಿತ್ತು.<br /> <br /> ಈ ತಂಜಾವೂರು ಮರಾಠಾ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಮಾತೃಭಾಷೆ ಮರಾಠಿ. ಹೀಗಿದ್ದೂ ಸಂಸ್ಕೃತ, ತಮಿಳು, ತೆಲುಗು, ಕನ್ನಡ, ಪರ್ಶಿಯನ್ ಮೊದಲಾದ ಹಲವು ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಅವರಿಗೆ ಪ್ರವೇಶವೂ, ಪಾಂಡಿತ್ಯವೂ ಇತ್ತು. ಲಕ್ಷಣಗ್ರಂಥಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಗೀತಪ್ರಬಂಧಗಳು, ನೃತ್ಯನಾಟಕಗಳು, ಯಕ್ಷಗಾನ ರೂಪಕಗಳನ್ನು ಬರೆಯುವಷ್ಟರ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಲಕ್ಷ್ಯ-ಲಕ್ಷಣಗಳೆರಡರಲ್ಲೂ ಅವರಿಗೆ ಅಪಾರ ವಿದ್ವತ್ತು, ಪರಿಶ್ರಮ ಅವರಿಗಿತ್ತು. ಸುಕೃತವೆಂದರೆ, ಆಗಿನ ಕಾಲಕ್ಕೆ ಇಂದಿಗಿರುವಂತೆ ಭಾಷಾವಾರು ಆದ್ಯತೆಗಳನುಸಾರ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳ ವಿಭಜನೆಯಿರಲಿಲ್ಲ. ಹಾಗಾಗಿ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲೂ ತರತಮ ಭೇದಗಳಾಗಲೀ, ಮೇಲರಿಮೆ- ಕೀಳರಿಮೆಗಳಾಗಲೀ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಫಲವಾಗಿ ರಾಜರಿಗೂ, ಪಂಡಿತ ಪಾಮರರಿಗೂ ಬಹುಭಾಷಾ ನೈಪುಣ್ಯ ಸಹಜವಾಗಿಯೇ ಒಲಿದುಬಂದಿತ್ತು.<br /> <br /> ತನ್ನ ಹಿರಿಯ ಸಹೋದರರ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ತುಳಜಾಜಿಯು ಮನ್ನಾರ್‌ಗುಡಿಯ ಪಕ್ಕದ ಮಹದೇವಪಟ್ಟಣ ಎಂಬ ಊರಿನ ಸುಪರ್ದಿಯನ್ನು ಗಮನಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದನಂತೆ. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಗ್ರಂಥವೆನಿಸಿಕೊಂಡಿರುವ ಧನ್ವಂತರೀ ಸಾರನಿಧಿ ಮತ್ತು ತೆಲುಗು ಯಕ್ಷಗಾನ ನಾಟಕ ಶಿವಕಾಮಸುಂದರೀ ಪರಿಣಯ ಎಂಬವುಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿದ. ಈ ನಾಟಕ ಮಹದೇವಪಟ್ಟಣದ ಆದಿವರಾಹಸ್ವಾಮಿ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಜಾತ್ರೆಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಸ್ತುತಿಗೊಳ್ಳುತ್ತಿತ್ತು ಕೂಡಾ. ಇದಲ್ಲದೆ ಇನಕುಲರಾಜತೇಜೋನಿಧಿ, ಧರ್ಮಸಾರಸಂಗ್ರಹ, ರಾಜಧiಸಾರಸಂಗ್ರಹ, ಮಂತ್ರಸಾರಸಂಗ್ರಹ ಧನ್ವಂತರೀವಿಲಾಸ, ರಾಮಧ್ಯಾನಪದ್ಧತಿ, ಬಹುಲಾಕಥಾಚೂರ್ಣಿಕಾ, ವಾಕ್ಯಾಮೃತ ಮತ್ತು ಇಂದು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಪ್ರಸ್ತುತಿಗೊಳ್ಳುತ್ತಿರುವ ಸಂಗೀತ ಸಾರಾಮೃತ ಎಂಬ ಗ್ರಂಥಗಳೂ ತುಲಜನದ್ದೇ ರಚನೆಯೆಂದು ತಿಳಿದುಬರುತ್ತದೆ. ಇದರೊಂದಿಗೆ ಸಂಸ್ಕೃತ, ತೆಲುಗು, ಮರಾಠೀ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಪದ, ಕ್ಯಾಲ್ ಎಂಬ ಪದ್ಯರಚನೆಗಳನ್ನೂ ರಾಗನಿರ್ದೇಶನದ ಸಹಿತವಾಗಿ ಮಾಡಿದ್ದ ತುಳಜ ಮಹಾರಾಜ.<br /> <br /> ತನ್ನ ಅಲ್ಪ ಅವಧಿಯ ಆಡಳಿತದಲ್ಲೂ ತುಳಜಾಜಿ ಬಹಳ ದಕ್ಷರಾಜನೆಂಬ ಕೀರ್ತಿ ಪಡೆದಾತ. ಮಧುರೈನ ಮುಸ್ಲಿಂ ಆಕ್ರಮಣವನ್ನು ಹಿಮ್ಮೆಟ್ಟಿಸಿದ ಕೀರ್ತಿಗೆ ತುಳಜಾಜಿ ಪಾತ್ರನಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಶರಭೋಜಿಯು ಆರಂಭಿಸಿದ ಮಾರವಾ ಯುದ್ಧವನ್ನು ಮುಕ್ತಾಯಗೊಳಿಸಿದ ಕೀರ್ತಿಯೂ ತುಳಜನದ್ದೇ. ಜೊತೆಗೆ ಮರಾಠ ಶಾಸನಗಳು ತಿರುಚಿರಾಪಳ್ಳಿಯ ರಾಣಿ ಮೀನಾಕ್ಷಿ ವಿರುದ್ಧ ದಂಗೆ ಎದ್ದ ಪಲೈಯಕ್ಕರರ್ ವಿರುದ್ಧ ತುಕ್ಕೋಜಿಯ ಸಹಾಯವನ್ನು ದಾಖಲಿಸುತ್ತವೆ. ತುಳಜಾಜಿ ಮಹಾರಾಜನು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಹಿಂದೂ ರಾಜರ ಪರವಾಗಿ ಚಂದಾ ಸಾಹಿಬ್ ವಿರುದ್ಧ ಹೋರಾಡಿ ಆತನ ಮೊದಲ ದಂಡಯಾತ್ರೆಯನ್ನು ಹತ್ತಿಕ್ಕಿದ ಕೀರ್ತಿಯನ್ನೂ ಪಡೆದಿದ್ದ. ತುಳಜಾಜಿ ೧೭೩೬ರಲ್ಲಿ ಕೊನೆಯುಸಿರೆಳೆದದ್ದು.<br /> <br /> ತುಕ್ಕೋಜಿ ಉತ್ತಮ ಭಾಷಾಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ. ತಂಜಾವೂರಿನಲ್ಲಿ ಹಿಂದೂಸ್ಥಾನಿ ಸಂಗೀತವನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿದ ಕೀರ್ತಿಯೂ ಇವರಿಗೆ ಸಲ್ಲುತ್ತದೆ. ಅವರ ಮಂತ್ರಿ ಘನಶ್ಯಾಮ ಪಂಡಿತರು ಭವಭೂತಿಯ ಉತ್ತರರಾಮಚರಿತ್ರೆಗೆ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವನ್ನು ಬರೆದವರು. ತುಳಜಾಜಿಯ ತರುವಾಯ ಒಂದು ವರುಷ ಕಾಲ ರಾಜ್ಯವಾಳಿದ ಆತನ ಮಗ ಎರಡನೇ ಏಕೋಜಿ ಅಥವಾ ಬಾವಾ ಸಾಹೇಬ್ ಕೂಡಾ ಮೂರ್ನಾಲ್ಕು ಪ್ರಮುಖವೆನಿಸುವ ಸಂಗೀತ ನಾಟಕಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿದ್ದ.<br /> <br /> ತುಳಜನ ಸಹೋದರ ಎರಡನೆಯ ಷಹಜಿ ರಚಿಸಿದ ರಾಗಲಕ್ಷಣಮು - ತೆಲುಗು ಭಾಷೆಯ ಕರ್ನಾಟಕ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತ ಲಕ್ಷಣಗ್ರಂಥ. ಇದಲ್ಲದೆ ಶಬ್ದಾರ್ಣವ ಸಮನ್ವಯ, ಶಬ್ದರತ್ನಸಂಗ್ರಹ ಮುಂತಾದ ಲಕ್ಷಣಕೃತಿ, ಚಂದ್ರಶೇಖರ ವಿಲಾಸ, ಶೃಂಗಾರ ಮಂಜರಿ ಯಕ್ಷಗಾನ, ೪೦ ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ನಾಟಕಗಳು, ಸಾವಿರಾರು ಪದಗಳನ್ನು ಬರೆದು ಪದ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಮೂಲಪುರುಷ ಎಂಬ ಹೆಗ್ಗಳಿಕೆಗೆ ಪಾತ್ರವಾದವ ಎರಡನೆಯ ಷಹಜಿ ಮಹಾರಾಜ. ೧೬೯೩ ರಲ್ಲಿ, ಶಹಾಜಿ ತಿರುವಿಸನಲ್ಲೂರು ಗ್ರಾಮವನ್ನು ಷಹಜಿ-ರಾಜಪುರ ನಾಮಕರಣ ಮಾಡಿ ಅಲ್ಲಿ ೪೫ ವಿದ್ವಾಂಸರು ಮತ್ತು ಕವಿಗಳ ಸಭೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ. ಮತ್ತು ಷಹಜಿಯ ಮಂತ್ರಿ, ಆಸ್ಥಾನಿಕರೆಲ್ಲರೂ ವಿವಿಧ ಕ್ಷೇತ್ರ, ಧರ್ಮವಿಚಾರಗಳಲ್ಲಿ ಗ್ರಂಥಗಳನ್ನು ಬರೆದ ಮಹಾಪಂಡಿತರು ಆಗಿದ್ದರು. ತುಳಜನ ಸಂಗೀತಸಾರಾಮೃತದ ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳು ಷಹಜಿಯ ಬರೆವಣಿಗೆಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿ ಬರೆದಿರುವುದನ್ನು ಪತ್ತೆ ಹಚ್ಚಲಾಗಿದೆ. <br /> <br /> == ಸಂಗೀತ ಸಾರಾಮೃತ - ಗ್ರಂಥವಿಶೇಷ, ಲಕ್ಷಣಕ್ರಮ ==<br /> ತುಳಜಾಜಿ ಮಹಾರಾಜ ಬರೆದ ಸಂಗೀತ ಸಾರಾಮೃತ ಲಕ್ಷಣಗ್ರಂಥವು ನಾನಾ ಕಾರಣಗಳಿಂದ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖವಾದದ್ದು. ಮೊದಲನೆಯದ್ದು ವಿಜಯನಗರ ಕರ್ನಾಟ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಅವಸಾನದ ಬಳಿಕ ರಚನೆಗೊಂಡ ಪ್ರಾಚೀನ ಸಂಸ್ಕೃತ ಗ್ರಂಥಗಳ ಮಾದರಿಯನ್ನೇ ಹೋಲುವ ಗ್ರಂಥ. ಮತ್ತು ಪೂರ್ವಸೂರಿಗಳನ್ನು ನೆನೆಯುತ್ತಲೇ ತನ್ನ ಕಾಲದ ವರೆಗೆ ಬಂದಂತಹ ವಿಶಿಷ್ಟವೆನಿಸುವ ನೃತ್ಯ ಮತು ನೃತ್ತದ ಅಭಿನಯವಿಶೇಷಗಳನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿದ ಗ್ರಂಥ. ಆದ್ದರಿಂದಲೇ ಇದು ಸಂಗ್ರಹ ಅಥವಾ ಸಂಕಲನ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟ ಗ್ರಂಥದಂತೆಯೂ ಕೆಲವೆಡೆ ಭಾಸವಾಗುತ್ತದೆ. ಕಾರಣ, ತುಲಜನು ಆವರೆಗಿನ ಬಹುತೇಕ ಎಲ್ಲ ಲಾಕ್ಷಣಿಕರ ಬರೆವಣಿಗೆಗಳನ್ನೂ ಗಮನಿಸಿ ಬಹುವಾಗಿ ತನ್ನ ಗ್ರಂಥದಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಅಂದರೆ ಮತಂಗನ ಬೃಹದ್ದೇಶೀ, ಶಾರ್ಙ್ಗದೇವನ ಸಂಗೀತರತ್ನಾಕರ, ಜಾಯಪಸೇನನ ನೃತ್ತರತ್ನಾವಳಿ, ದೇವೇಂದ್ರ ಅಥವ ದೇವಣನ ಸಂಗೀತಮುಕ್ತಾವಲಿ, ನಂದಿಕೇಶ್ವರನ ಅಭಿನಯದರ್ಪಣ, ಪಂಡರೀಕ ವಿಠಲನ ನರ್ತನನಿರ್ಣಯ, ಸಂಗೀತದರ್ಪಣ, ಸಂಗೀತಮಕರಂದ, ವೆಂಕಟಮಖಿಯ ಚತುರ್ದಂಡಿ ಪ್ರಕಾಶಿಕಾ ಮತ್ತು ಅನಾಮಿಕ ಕರ್ತೃವಿನ ನಾಟ್ಯಚೂಡಾಮಣಿಗಳನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಆ ಪೈಕಿ ನೃತ್ಯವಿಚಾರವನ್ನಷ್ಟೇ ಇಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸುವುದಾದರೆ- ನಾಟ್ಯವೇದದ ಹಿನ್ನೆಲೆ, ಸ್ಥಾನಕ, ವಲನ, ಹಸ್ತಾಭಿನಯ, ರೇಚಕ, ರೇಖಾ, ಪಾದನಿಕುಟ್ಟನ, ಪ್ಲುತಿ, ಕರಣ, ಚಾರೀ, ಭ್ರಮರಿ, ಮಂಡಲ, ನ್ಯಾಯಲಕ್ಷಣ, ನಾಟ್ಯಮಂಟಪ ಲಕ್ಷಣ, ಸಭಾಸನ್ನಿವೇಶ, ಹಿಮ್ಮೇಳ ಸಂಪ್ರದಾಯ ಬೃಂದ, ನರ್ತಿಸುವವರ ಅಂದರೆ ಪಾತ್ರಾಪಾತ್ರ ಲಕ್ಷಣ ದೋಷಗಳು, ಸಭಾನಾಯಕ- ಸಭಾಸದ- ಆಚಾರ್ಯರ ಲಕ್ಷಣ, ಅಭಿನಯ ಕ್ರಮ, ನಟ-ನರ್ತಕ-ವೈತಾಳಿಕ- ಕೊಲ್ಲಟಿಕ- ಚಾರಣ ಮೊದಲಾದ ನರ್ತಕರ ವಿಚಾರ .., ಹೀಗೆ ಹಲವು ವಿವರಗಳನ್ನು ಪೂರ್ವಸೂರಿಗಳ ಗ್ರಂಥಗಳಿಂದ ಯಥಾವತ್ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿರುವುದನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಪ್ರಾಚೀನ ಪದ್ಧತಿಯಲ್ಲಿದ್ದ ಲಾಸ್ಯಾಂಗ, ಪುಷ್ಪಾಂಜಲಿ, ದರು, ಪದ, ಶುದ್ಧ ಸಾಲಗಸೂಡ ಪದ್ಧತಿ, ಪೇರಣಿ, ಪ್ರೇಂಖಣ, ಗೌಂಡಲಿ ಮೊದಲಾದ ದೇಶೀನೃತ್ಯವಿಧಿಗಳನ್ನೂ ಕೂಡಾ ಚರ್ಚಿಸಿದ್ದಾನೆ.<br /> <br /> ತಂಜಾವೂರಿನ ಸರಸ್ವತೀ ಮಹಲ್ ಗ್ರಂಥಾಲಯದಲ್ಲಿ ಇದ್ದ ಸಂಗೀತ ಸಾರಾಮೃತದ ಹಸ್ತಪ್ರತಿಯನ್ನು ವಿದ್ವಾನ್ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ ಶಾಸ್ತ್ರಿಗಳು ಸಂಪಾದಿಸಿದ್ದು ಮದ್ರಾಸಿನ ಸಂಗೀತ ವಿದ್ವತ್ಸಭಾದಿಂದ ೧೯೪೨ರಲ್ಲಿ ಮುದ್ರಿತವಾಗಿದೆ. ಹೀಗೆ ದೊರೆತ ಹಸ್ತಪ್ರತಿಯನ್ನು ಗಮನಿಸಿ ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕ ಟೀಕೆ ಬರೆಯುವುದರೊಂದಿಗೆ ಒಟ್ಟು ೧೪ ಪ್ರಕರಣಗಳೆಂಬ ಅಧ್ಯಾಯಗಳನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಅವು ಶ್ರುತಿ, ಸ್ವರ, ಗ್ರಾಮಮೂರ್ಛನ, ತಾನ, ಅಲಂಕಾರ, ಜಾತಿ, ಗತಿ, ಮೇಳ, ರಾಗ, ವಾದ್ಯ, ತಾಲ, ಪ್ರಬಂಧಗಳೆಂಬ ರಚನೆಗಳು, ಗಾನ ಗುಣ ಮೊದಲಾದವುಗಳನ್ನು ವಿವರವಾಗಿ ದಾಖಲಿಸುತ್ತದೆ. ಸಂಗೀತ ಸಾರಾಮೃತದ ಆರಂಭಿಕ ಸಾಲುಗಳು ತುಳಜಾಜಿಯ ವಂಶ, ಕುಟುಂಬದ ಹಿರಿಮೆ ಗರಿಮೆಗಳ ವರ್ಣನೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.<br /> <br /> ಈ ಗ್ರಂಥ ಸಮಕಾಲೀನವಾಗಿಯೂ ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ತ್ವದ ಗ್ರಂಥ ಎನಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಕಾರಣವಾದ ಅಂಶ ಮತ್ತೊಂದಿದೆ. ಅದುವೇ ಭರತನಾಟ್ಯ ಮತ್ತು ಕೂಚಿಪೂಡಿಗಳೆಂದು ಪ್ರಖ್ಯಾತವಾಗಿರುವ ಇಂದಿನ ದೇಶೀನೃತ್ಯಶೈಲಿಗಳ ಆಂಗಿಕಾಭಿನಯಕ್ಕೆ ಪ್ರಧಾನ ಆಕರವನ್ನು ಕೊಟ್ಟಿದೆ ಎಂಬುದು. ಅಂದರೆ ಗುರು ಪರಂಪರೆಯ ಮುಖೇನ ಸಾಗುತ್ತಾ ಬಂದಿರುವ ನೃತ್ಯಾಭ್ಯಾಸದ ಮೊದಲ ಹೆಜ್ಜೆಗಳಿಂದ ಅಂದರೆ ಬಾಲಪಾಠದಿಂದ ಮೊದಲ್ಗೊಂಡು ವೇದಿಕೆಯ ಪ್ರದರ್ಶನದಲ್ಲೂ ಅತ್ಯಂತ ಆವಶ್ಯಕವೆನಿಸುವ ಅಡವು ಎಂಬ ಕಾಲಿನ ಚಲನೆಗಳನ್ನು ಲಕ್ಷಣ ರೂಪದಲ್ಲಿ ದಾಖಲಿಸಿದೆ. ಮೋಹಿನಿಯಾಟ್ಟಂನಲ್ಲಿಯೂ ಅಡವುಗಳೇ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಅಭ್ಯಾಸವಿಧಿ. ಅಂತೆಯೇ ಕಳರಿಪಯಟ್ಟಿನಲ್ಲಿಯೂ ಅಡವು ಎಂಬುದು ವಿವಿಧ ಸ್ಥಿತಿ ಮತ್ತು ಗತಿಯ ಸಂಯೋಜನೆಗಳನ್ನೇ ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ. ಒಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ದಾಕ್ಷಿಣಾತ್ಯ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯ ಬಹುತೇಕ ನೃತ್ಯಕಲೆಗಳ ಪಾದಚಲನೆಗಳ ಆಧಾರ ಸೂಚಿಸುವಾಗ ಸಂಗೀತ ಸಾರಾಮೃತದ ಹೆಸರು ಬಾರದೇ ಹೋಗುವುದಿಲ್ಲ. ಅದರಲ್ಲೂ ಅಡವು ಎಂಬ ದೇಶೀ ಭಾಷೆಯ ಹೆಸರಿನಿಂದಲೇ ಗುರುತಿಸಿ ಅದರ ವಿಧಗಳನ್ನು ಸಂಸ್ಕೃತಭಾಷೆಯ ಲಕ್ಷಣಗ್ರಂಥದಲ್ಲಿ ಬರೆದಿರಿಸಿದ ಮೊದಲ ಮತ್ತು ಕೊನೆಯ ಗ್ರಂಥ ಸಂಗೀತ ಸಾರಾಮೃತ ಎಂದರೂ - ಅದು ಖಂಡಿತಾ ಅತಿಶಯವಲ್ಲ. ಏಕೆಂದರೆ ಈ ಒಂದು ಗ್ರಂಥವನ್ನುಳಿದು ಪಾದಕುಟ್ಟನ ಚಲನೆಯ ಕುರಿತ ಲಕ್ಷಣವಿಚಾರವನ್ನು ಅಡವುಗಳೆಂಬ ಹೆಸರಿನಲ್ಲೇ ಗುರುತಿಸಿಕೊಡುವ ಹಾಗೂ ಸಂಗೀತಸಾರಾಮೃತದ ವಿವರಗಳಿಗೆ ಹೊಂದಿಕೆಯಾಗುವ ಗ್ರಂಥಗಳು ಇಡಿಯ ಲಕ್ಷಣಗ್ರಂಥಗಳಲ್ಲೇ ಮತ್ತೊಂದಿಲ್ಲ.&lt;ref&gt;ಹೆಚ್ಚಿನ ವಿವರಗಳಿಗೆ ಓದಿ ಯಕ್ಷಮಾರ್ಗಮುಕುರ ಗ್ರಂಥ- ಮನೋರಮಾ ಬಿ.ಎನ್ 2022- ಕುರಿಯ ವಿಠಲ ಶಾಸ್ತ್ರಿ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾನದ ಪ್ರಕಟಣೆ. https://www.noopurabhramari.com/yakshamargamukura/ಗೆ &lt;/ref&gt;<br /> <br /> ಸಂಗೀತ ಸಾರಾಮೃತ ಹಸ್ತಪ್ರತಿಯ ಕಟ್ಟಿನೊಳಗೆ ನೃತ್ಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಅಧ್ಯಾಯವಿಲ್ಲ. ನಾಟ್ಯಾಗಮವೆಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ತುಳಜ ಮಹಾರಾಜ ಬರೆದಿದ್ದ ಎನ್ನಲಾದ; ಆದರೆ ಇಂದಿಗೆ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಕಳೆದೇ ಹೋಗಿದೆಯೆಂದು ನಂಬಿಕೊಂಡಿರುವ ಗ್ರಂಥವೊಂದಿತ್ತೆಂದೂ; ಅದರಲ್ಲಿ ನೃತ್ತಪ್ರಕರಣವೆಂಬ ಅಧ್ಯಾಯವಿದೆಯೆಂದೂ ಒಂದು ಮಾತಿದೆ. ಆದರೆ ಅದರ ಹಸ್ತಪ್ರತಿ ಸಂಗೀತಸಾರಾಮೃತದ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿದ್ದ ಕಾರಣ, ಅದು ಸಂಗೀತ ಸಾರಾಮೃತಕ್ಕೆ ಹೊಂದುವ ಅಧ್ಯಾಯವೇ ಆಗಿದೆಯೆಂದು ಗ್ರಹಿಸಿ ; ಹೀಗೆ ದೊರೆತ ಮಾಹಿತಿಗಳನ್ನು ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ ಶಾಸ್ತ್ರಿಗಳು ಸಂಪಾದಿಸಿ ಗ್ರಂಥಾರಂಭಕ್ಕೆ ಮೊದಲಿನ ಲೇಖಕರ ನುಡಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅದರಲ್ಲಿಯೇ ೧೩ ಪ್ರಧಾನವಾದ ಅಡವು ಚಲನೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಅವುಗಳ ಐದರಷ್ಟು ಒಳಬಗೆಗಳಿವೆ ಎಂದೂ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ ಶಾಸ್ತ್ರಿಗಳು ವಿವರಣೆ ಕೊಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಬಹುತೇಕ ಅಡವುಗಳು ತಕಧಿಮಿ ಇತ್ಯಾದಿ ಪಾಟಾಕ್ಷರ ಅಥವಾ ಸೊಲ್ಕಟ್ಟು ಮತ್ತು ಕಾಲಿನ ಜೊತೆಗೆ ಹಸ್ತಾಭಿನಯದ ವಿವರಗಳನ್ನೂ ಹೊಂದಿವೆ. ಇವುಗಳನ್ನು ಆಚರಿಸುವುದಕ್ಕಿಂತ ಮುಂಚೆ ಅಂದರೆ ನೃತ್ಯದ ಶಿಕ್ಷಾರಂಭಕ್ಕೆ ಶ್ರಮವಿಧಿ ಎಂಬ ಹೆಸರನ್ನು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಆ ಬಳಿಕ ಅಡವು ಎಂಬ ಪಾದಚಲನೆಗಳ ವಿವರಗಳು ಆರಂಭವಾಗುತ್ತವೆ.<br /> <br /> ಒಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಸಂಗೀತಸಾರಾಮೃತ ಗ್ರಂಥದ ಎಲ್ಲ ಭಾಗಗಳೂ ಇಂದಿಗೆ ದೊರೆತಿಲ್ಲ. ಅದರಲ್ಲೂ ನೃತ್ತವಿಚಾರ ತಿಳಿಸುವ ಅಧ್ಯಾಯದ ಬಹ್ವಂಶವೂ ತ್ರುಟಿತವಾಗಿದೆ. ದೊರೆತಿರುವ ಅಷ್ಟಿಷ್ಟು ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಎಷ್ಟೋ ಲಕ್ಷಣಗಳು ದೊರೆಯುವುದೇ ಇಲ್ಲ. ಶಿರ ಮತ್ತು ಅಭಿನಯಕ್ರಮವೆಂಬುದು ಉಲ್ಲೇಖಗೊಂಡಿವೆ; ಆದರೆ ಅದರ ಭಾಗಗಳು ಲುಪ್ತವಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಶಾಸ್ತ್ರಗ್ರಂಥಗಳ ನೃತ್ಯಾಧ್ಯಾಯಗಳು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುವ ಅಂಗ-ಪ್ರತ್ಯಂಗ-ಉಪಾಂಗ-ಹಸ್ತಪ್ರಚಾರ-ಹಸ್ತ-ಕರಣ-ಉತ್ಪ್ಲುತಿ-ಅಂಗಹಾರ-ಚಾರೀ-ಸ್ಥಾನಕಾದಿ ಲಕ್ಷಣಗಳು ದೊರೆತಿಲ್ಲ. ಬದಲಾಗಿ ಕೆಲವು ಸೂಚನೆಗಳಷ್ಟೇ ದೊರೆಯುತ್ತವೆ. ಹೀಗೆ ಉಳಿದುಬಂದಿರುವ ಪಾಠ್ಯದಿಂದಾಗಿ ತುಳಜ ಮಹಾರಾಜ ನೃತ್ಯವಿಚಾರವಾಗಿ ಬಹಳಷ್ಟು ಬರೆದಿದ್ದನೆಂಬುದಂತೂ ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ. ಜೊತೆಗೆ ಆತನ ಲಕ್ಷಣಕ್ರಮದಿಂದ ಸಂಸ್ಕೃತದಲ್ಲಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ ದಾಕ್ಷಿಣಾತ್ಯ ಭಾಷೆಗಳಾದ ತೆಲುಗು, ತಮಿಳು, ಕನ್ನಡ, ಮರಾಠಿಗಳಲ್ಲಿ ಆತನಿಗೆ ಸಮಾನಪ್ರಭುತ್ವವೂ, ಆ ಭಾಷೆಗಳ ಪ್ರಾಂತಗಳ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳ ಪರಿಚಯ ಇದ್ದದ್ದೂ ಮನವರಿಕೆಯಾಗುತ್ತದೆ.<br /> <br /> == ಸಮಾಪನ ==<br /> ಈ ಮರಾಠರ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಕಾಲ ಏನೂ ಸುಗಮದ ದಿನಗಳಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಒಂದೆಡೆ ಮುಸಲ್ಮಾನ ಸುಲ್ತಾನರ ಕಿರಿಕಿರಿ ಇನ್ನೊಂದೆಡೆ ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯರ ಆಕ್ರಮಣದ ಉಚ್ಛ್ರಾಯ ಕಾಲ. ಯುದ್ಧ-ಸಂಧಾನಗಳ ವಿಷಮಪರಿಸ್ಥಿತಿ, ರಾಜ್ಯಸಂರಕ್ಷಣೆಯ ಜೊತೆಗೆ ಪ್ರಜಾಪರಿಪಾಲನೆ, ಸಾಹಿತ್ಯ, ಕಲೆ ಮತ್ತು ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಅವರ ಅಭಿರುಚಿ, ಕೊಡುಗೆಯನ್ನು ಗಮನಿಸಿದಾಗ ಭಾರತೀಯ ರಾಜರ ಔದಾರ್ಯ, ಶೌರ್ಯಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಹೆಮ್ಮೆಯೆನಿಸುತ್ತದೆ. ಅದೇ ಅವರ ಅವನತಿಯಾಗುತ್ತಾ ಬಂದಂತೆಲ್ಲಾ.., (ನಿಟ್ಟುಸಿರು..) ಉದಾಹರಣೆಗೆ ತುಳಜನ ಸಂಗೀತ ಸಾರಾಮೃತವನ್ನೇ ತೆಗೆದುಕೊಂಡರೆ ಈ ಗ್ರಂಥದ ಬಳಿಕ ಕ್ರಮಬದ್ಧವಾಗಿ ಗೀತ-ನೃತ್ಯ-ವಾದ್ಯಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಕುರಿತ ಸಮಗ್ರ ಲಕ್ಷಣಗ್ರಂಥ ಬರೆಯುವ ಪರಂಪರೆಯೇ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಕ್ಷೀಣಿಸುತ್ತಾ ಹೋಯಿತು. ಆ ಬಳಿಕ ಬಂದ ಗ್ರಂಥಗಳಲ್ಲಿ ಬಹುತೇಕವೂ ಸಂಗ್ರಹಗ್ರಂಥಗಳೇ ಆಗಿಹೋಯಿತು. ಇಲ್ಲವೇ ಬಿಡಿಭಾಗಗಳ ಪ್ರತಿಗಳೇ ಕಂಡುಬಂದವು. ಹೀಗಾಗಿ ಪೂರ್ವಸೂರಿಗಳ ಗ್ರಂಥಗಳ ರಚನೆಯ ಭವ್ಯತೆಗೂ, ಅವು ಕ್ರಮೇಣ ಶಿಥಿಲವಾಗುತ್ತಾ ಬಂದಿರುವುದನ್ನು ಗಮನಿಸುವುದಕ್ಕೂ ಸಂಗಿತ ಸಾರಾಮೃತ ಗ್ರಂಥವು ಆಕರವಾಗುತ್ತದೆ.<br /> <br /> ಮರಾಠ ರಾಜವಂಶೀಯರಾದ ಎಲ್ಲ ರಾಜರೂ ಕವಿ, ನಾಟಕಕಾರ, ಬಹುಶ್ರುತ ವಿದ್ವಾಂಸರಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ; ಅಪ್ರತಿಮ ಗುಣಸಂಪನ್ನರು ಕೂಡಾ. ಅವರಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಭಾರತದ ಬಹುತೇಕ ಸನಾತನ ಧರ್ಮೀಯ ರಾಜ ಮಹಾರಾಜರೂ ಹೀಗೆಯೇ ಇದ್ದರು. ಸ್ವತಃ ಹಲವು ವಿದ್ಯೆಗಳನ್ನು ಬಲ್ಲ ಪರಾಕ್ರಮಶೀಲರು. ಇವರ ಆಶ್ರಯದಲ್ಲಿ ಅನೇಕಾನೇಕ ಕವಿ-ವಿದ್ವಾಂಸರು- ನಟೋತ್ತಮರು- ರಚನಕಾರರು ಇದ್ದು ನಮ್ಮ ಕಲೆ- ಸಂಸ್ಕೃತಿ-ಗ್ರಂಥಪರಂಪರೆಗಳನ್ನು ಅಪಾರವಾಗಿ ಬೆಳೆಸಿ ಉಳಿಸಿದರು. ಹಾಗೆಯೇ ಈ ತಂಜಾವೂರೂ ಮರಾಠ ರಾಜರು ಮತ್ತು ಈ ರಾಜ ಆಶ್ರಯದಲ್ಲಿದ್ದ ಅನೇಕ ಕವಿ- ವಿದ್ವಾಂಸರ ಕೃತಿಗಳು ಈಗಿನ ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಗೀತ- ಭರತನಾಟ್ಯಾದಿ ನೃತ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಇಂದಿಗೂ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಅಷ್ಟರಮಟ್ಟಿಗೆ ನಮ್ಮ ಕಲೆಗಳು ರಾಜರ ಮೂಲಕ ಇಂದಿಗೂ ಶ್ರೀಮಂತವಾಗಿವೆ, ಸುಂದರವಾಗಿವೆ, ಅರ್ಥಗರ್ಭಿತವಾಗಿವೆ, ಸನಾತನವೂ ಆಗಿವೆ.<br /> <br /> == ಪರಾಮರ್ಶನ ಗ್ರಂಥಗಳು ==<br /> Subrahmanya Sastri, S (Ed), Sangita Saramrta of Tulajajendra Bhupala, 1942,” ''MusicResearchLibrary'', accessed December 11, 2024, &lt;&lt;nowiki&gt;https://musicresearchlibrary.net/omeka/items/show/835&lt;/nowiki&gt;&gt;</div>

Manorama https://en.alpha.ikswiki.in/index.php?title=%E0%B2%B9%E0%B2%B8%E0%B3%8D%E0%B2%A4%E0%B2%BE%E0%B2%AD%E0%B2%BF%E0%B2%A8%E0%B2%AF_%E0%B2%B6%E0%B2%BE%E0%B2%B8%E0%B3%8D%E0%B2%A4%E0%B3%8D%E0%B2%B0%E0%B2%97%E0%B3%8D%E0%B2%B0%E0%B2%82%E0%B2%A5%E0%B2%97%E0%B2%B3%E0%B3%81&diff=1259 2024-12-11T08:43:12Z

<p>Manorama: </p> <hr /> <div><br /> Authored by ಡಾ.ಮನೋರಮಾ ಬಿ.ಎನ್ .<br /> Published by ನೂಪುರ [https://www.noopurabhramari.com/ ಭ್ರಮರಿ]. ಈ ಲೇಖನ ನೂಪುರಭ್ರಮರಿ ಐ ಕೆ ಎಸ್ ಸೆಂಟರ್ ನ ಕೊಡುಗೆ&lt;ref&gt;ಭಾರತೀಯ ಜ್ಞಾನಪರಂಪರೆಗಳ ಅಧ್ಯಯನ ಕೇಂದ್ರ ನೂಪುರಭ್ರಮರಿಯ ಪ್ರಸ್ತುತಿ ಶಾಸ್ತ್ರರಂಗ ಭಾಗ 5 : ದಾಕ್ಷಿಣಾತ್ಯ/ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತ ಸಂಚಿಕೆ 61 : ಹಸ್ತಮುದ್ರಾ ಶಾಸ್ತ್ರವಿಚಾರದ ಗ್ರಂಥಗಳು. https://www.noopurabhramari.com/shaastraranga-61-unique-texts-on-hastabhinaya/<br /> <br /> ಶಾಸ್ತ್ರರಂಗ ಯೂಟ್ಯೂಬ್ ಸೀರಿಸ್ . ಭಾಗ ೫: ದಾಕ್ಷಿಣಾತ್ಯ (Video series)-ಸಂಚಿಕೆ 61 [https://www.youtube.com/channel/UCzsvThi5o-5X1-5kp7jaxVQ @noopurabhramari1212]&lt;/ref&gt;, <br /> <br /> ಅಭಿನಯವೆಂದರೇನೇ ಸಂವಹನ ಕಲೆ. ನಮ್ಮ ಅಭಿಪ್ರಾಯ-ಉದ್ದೇಶ-ಮಾತುಗಳನ್ನು ಮತ್ತೊಬ್ಬರಿಗೂ ಅರ್ಥವಾಗುವಂತೆ ಮಾಡುವ ಕ್ರಮವೇ ಅಭಿನಯ. ಆದ್ದರಿಂದ ದೇಹದ ಅಂಗೋಪಾಂಗಗಗಳನ್ನು ಹಸ್ತದ ಜೊತೆ ಹೇಗೆ ಹೊಂದಿಸಿ ಇನ್ನೊಬ್ಬರಿಗೆ ಅರ್ಥವಾಗುವಂತೆ ಬಳಸುತ್ತೇವೆ ಎನುವುದು ಹಸ್ತಾಭಿನಯದ ಮರ್ಮ. <br /> <br /> ಇಂದಿಗೆ ಹಸ್ತಾಭಿನಯವನ್ನೇ ಪ್ರಮುಖತಃ ಆಚರಿಸುವ ಎಷ್ಟೋ ಕಲೆಗಳು ಇವೆ. ಅದರಲ್ಲೂ ಆಂಗಿಕಾಭಿನಯವನ್ನೇ ಪ್ರಧಾನವಾಗಿ ಆಚರಿಸುವ ನೃತ್ಯದಂಥ ಕಲೆಗಳಿಗೆ ತಮ್ಮ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಯ ಸಂವಹನಕ್ಕೆ ಇರುವ ಕೀಲಿಕೈ ಹಸ್ತಾಭಿನಯವೇ ಆಗಿದೆ. <br /> <br /> == ಹಸ್ತ- ಮುದ್ರೆಗಳ ವ್ಯತ್ಯಾಸ- ಶಾಸ್ತ್ರ ಲಕ್ಷಣ ==<br /> ಹಸ್ತಾಭಿನಯವು ದೇಹದ ಶಾಖೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಅಂದರೆ ಅಂದರೆ ದೇಹವೆಂಬ ಮರಕ್ಕೆ ಕೊಂಬೆಗಳು ಇದ್ದಂತೆ ಈ ಹಸ್ತಗಳು ಎಂಬ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ನಾಟ್ಯಶಾಸ್ತ್ರದಿಂದ ಮೊದಲ್ಗೊಂಡು ಈ ಕ್ಷೇತ್ರ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಇದೇ ಹಸ್ತಗಳನ್ನು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಉದ್ದೇಶ, ಪ್ರಯೋಜನಕ್ಕೆಂದು ಬಳಸುವಾಗ ಮುದ್ರೆಗಳು ಎಂಬ ಪರಿಭಾಷೆಯನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅಂದರೆ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಇಲ್ಲವೇ ಯೋಗ-ಆಗಮ ಪೂಜಾಪದ್ಧತಿಗಳಿಗೆ ಹಸ್ತಗಳನ್ನು ಬಳಸುವಾಗ ಕೈಯ ವಿವಿಧವಿಧವಾದ ಸಂಯೋಗದಿಂದ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಪರಿಣಾಮಗಳು ಉಂಟಾಗುವುದಲ್ಲ; ಅವೇ ಮುದ್ರೆಗಳು. ಅಭಿನಯಕ್ಕಾಗುವಾಗ ಹಸ್ತಗಳು. ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಉದ್ದೇಶ, ಪ್ರಯೋಜನಕ್ಕೆ ಸಾಧನೆ ಮಾಡುವಾಗ ಅವು ಮುದ್ರೆಗಳು. ಹಸ್ತ ಮತ್ತು ಮುದ್ರೆ- ಈ ಎರಡೂ ಪರಿಭಾಷೆಗೂ ಅದರದ್ದೇ ಆದ ಅರ್ಥವ್ಯತ್ಯಾಸ ಇದೆ. <br /> <br /> ಬಹುತೇಕ ಲಕ್ಷಣಗ್ರಂಥಗಳಲ್ಲೂ ಹಸ್ತಗಳ ವಿನಿಯೋಗದಲ್ಲಿ ಆರು ಆಚಾರ್ಯರಾದ ಬೃಹಸ್ಪತಿ, ಶುಕ್ರ, ಆಂಜನೇಯ, ದತ್ತಿಲ, ನಾರದ, ಕೋಹಲರೆಂಬ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಪುರುಷರ ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ಪ್ರಧಾನವಾಗಿ ಕಂಡುಬಂದಿವೆ. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಅರ್ಜುನ, ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯ, ರಾವಣ, ಉಷೆ, ವಿಘ್ನೇಶ್ವರ, ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ, ಗರುಡ ಮೊದಲಾದ ಅನೇಕ ಪುರಾಣ ಪುರುಷರು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ ಎಂಬ ಉಲ್ಲೇಖಗಳನ್ನೂ ಗುರುತಿಸಬಹುದು. <br /> <br /> == ಹಸ್ತಾಭಿನಯ ಪ್ರಾಶಸ್ತ್ಯದ ಗ್ರಂಥಗಳು ಮತ್ತುಗಳ ಲಕ್ಷಣ ವಿಚಾರ ==<br /> ಸರ್ವೇಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಎಲ್ಲ ನೃತ್ಯಲಕ್ಷಣಗ್ರಂಥಗಳಲ್ಲೂ ಹಸ್ತಾಭಿನಯದ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಅಧ್ಯಾಯವನ್ನು ಗುರುತಿಸಬಹುದು. ಅದರಲ್ಲೂ ಹಸ್ತಾಭಿನಯಕ್ಕೆ ಪ್ರಾಶಸ್ತ್ಯ ಇರುವ ನಂದಿಕೇಶ್ವರನ ಸಂಪ್ರದಾಯ, ಅದರಲ್ಲೂ ಅಭಿನಯದರ್ಪಣ, ಭರತಾರ್ಣವದಲ್ಲಿದೆ&lt;ref&gt;[[ನಂದಿಕೇಶ್ವರನ ಅಭಿನಯದರ್ಪಣ ಗ್ರಂಥ]] ಮತ್ತು [[ನಂದಿಕೇಶ್ವರನ ಭರತಾರ್ಣವ]]&lt;/ref&gt;. ಅದಲ್ಲದೆ, ಓಡ್ರಮಾಗಧೀ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯ ಗ್ರಂಥಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಹೇಳುವಾಗ ಹಸ್ತಾಭಿನಯವನ್ನೇ ಪ್ರಧಾನವಾಗಿ ಲಕ್ಷಣೀಕರಿಸಿ ಬರೆದ ಶುಭಂಕರನ ಹಸ್ತಮುಕ್ತಾವಳಿ ಗ್ರಂಥವೂ ಇದೆ. ಕುಶೀನರ ಅಥವಾ ಕುಶೀನಗರವೆಂಬ ತನ್ನ ಪ್ರದೇಶದ ಜನರು ಹಸ್ತಶಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ಅರಿತಿದ್ದಾರೆ ಎಂಬ ಅಂಶವನ್ನು ಶುಭಂಕರನ ಗ್ರಂಥವು ಹೇಳಿದೆ. ಶುಭಂಕರನ ಅನಂತರಕ್ಕೆ ನವದ್ವೀಪದ ರಾಜಾ ರಾಘವರಾಯನು ಬರೆದ ಶ್ರೀಹಸ್ತರತ್ನಾವಳಿ, ಘನಶ್ಯಾಮನ ಹಸ್ತಮುಕ್ತಾವಳೀಸಾರಸಮುದ್ರಿತಿಕಾ ಗ್ರಂಥಗಳು ಈ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವೆನಿಸುತ್ತವೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ರಾಜಾ ರಾಘವರಾಯನ ಗ್ರಂಥ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ದೊರಕುವುದಿಲ್ಲ.<br /> <br /> === '''ಹಸ್ತಲಕ್ಷಣದೀಪಿಕಾ''' ===<br /> ವರ್ತಮಾನದಲ್ಲಿ ಹಸ್ತಲಕ್ಷಣದೀಪಿಕಾ ಎಂಬುದು ಕಥಕಳಿ- ಮೋಹಿನಿಯಾಟ್ಟಂ ಕಲೆಗಳಿಗೆ ಆಧಾರಪ್ರಾಯಿಯೆನಿಸುವ ಗ್ರಂಥ. ಹಸ್ತಲಕ್ಷಣಗಳಿಗೆ ಹಿಡಿದ ಬೆಳಕು ಎಂಬರ್ಥದ ಈ ಗ್ರಂಥ ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯದ್ದು. ಬಹಳ ಪ್ರಾಚೀನದ್ದೆಂದು ಅನಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಬದಲಾಗಿ ಇತ್ತೀಚಿನ ಶತಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಗ್ರಹವಾದದ್ದು ಎಂಬುದಾಗಿ ಲಕ್ಷಣವಿಚಾರಗಳನ್ನು ಗಮನಿಸಿದಾಗ ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ. ಕಡತನಾಟ್ಟ್ ಉದಯವರ್ಮ ತಂಪೂರನ್ ಸಂಕಲಿಸಿದ ಈ ಗ್ರಂಥವನ್ನು ಮೂಲದಲ್ಲಿ ಬರೆದವರು ಯಾರೆಂಬುದು ಈವರೆಗೆ ತಿಳಿದುಬಂದಿಲ್ಲ. ಈ ಅರ್ವಾಚೀನ ಗ್ರಂಥವು ೧೮೯೨ನೇ ಇಸವಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾಗಿದೆ.<br /> <br /> ಈ ಹಸ್ತಲಕ್ಷಣದೀಪಿಕಾ ಗ್ರಂಥದಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ೨೪ ಹಸ್ತಗಳನ್ನು ಮೂಲಹಸ್ತಗಳೆನ್ನಲಾಗಿದೆ. ಇವುಗಳ ವಿನಿಯೋಗದಲ್ಲಿ ಅಸಂಯುತ- ಅಂದರೆ ಒಂದೇ ಕೈಯಿಂದ ಮಾಡುವ ಹಸ್ತಗಳು, ಸಂಯುತ- ಎರಡೂ ಕೈಗಳನ್ನು ಬಳಸಿ ಮಾಡುವಂಥವು ಹಾಗೂ ಮಿಶ್ರ ಎಂಬ ಮೂರು ವಿಂಗಡಣೆಗಳಿದ್ದು, ಈ ವಿಭಜನೆಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ೮೦೦ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಯೋಗಗಳನ್ನು ಉಳ್ಳ ಒಂದು ಹಸ್ತಭಾಷಾ ನಿಘಂಟು ಎಂದೇ ಇದನ್ನು ಕರೆಯಬಹುದು. ಈ ೨೪ ಹಸ್ತಗಳ ಹೆಸರುಗಳು ಅದೆಷ್ಟೋ ಗ್ರಂಥಗಳಲ್ಲಿರುವ ಪರಿಭಾಷೆಗಳೇ ಆಗಿದ್ದರೂ ಇವುಗಳ ಲಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ವಿನಿಯೋಗಗಳಲ್ಲಿ ಬಹಳ ವ್ಯತ್ಯಾಸವನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಪತಾಕವೆಂಬ ಹಸ್ತ. ಹಸ್ತಲಕ್ಷಣದೀಪಿಕಾದಲ್ಲಿ ಪತಾಕ ತ್ರಿಪತಾಕವೆಂಬ ಹೆಸರನ್ನೂ ತ್ರಿಪತಾಕ ಹಸ್ತವು ಪತಾಕ ಎಂಬ ಹೆಸರನ್ನು ತಾಳುವ ಮಟ್ಟಿಗೆ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿವೆ. ಹೀಗೆ ನಾಟ್ಯಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಉಳಿದ ಮಾರ್ಗೋತ್ತರ ಹಸ್ತಲಕ್ಷಣಗಳಿಗಿಂತ ಸಾಕಷ್ಟು ರೀತಿಗಳಲ್ಲಿ ಭಿನ್ನ ಲಕ್ಷಣವುಳ್ಳ ಇದು ಕೇರಳ ಭಾಗಕ್ಕೇ ಮೀಸಲಾದದ್ದು ಎಂದು ಅರ್ಥವಾಗುತ್ತದೆ. ಏಕೆಂದರೆ ಕೇರಳದ ಕಲೆಗಳನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಉಳಿದ ನೃತ್ಯ ಅಥವಾ ರಂಗಭೂಮಿ ಈ ಗ್ರಂಥವನ್ನು ಅನುಸರಿಸುವುದಿಲ್ಲ.<br /> <br /> == ಸಮಾಪನ ==<br /> ದೇಹಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಹಸ್ತಗಳು ಮುಖ್ಯವೆನ್ನುವುದೇನೋ ನಿಜ. ಹಾಗೆಂದು ಹಸ್ತಗಳನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿದಾಕ್ಷಣ ಅದು ಅಭಿನಯವಾಗದು. ಹಾಗೆಯೇ ನೃತ್ಯದ ಶಾಸ್ತ್ರವೆಂದರೆ ಹಸ್ತ-ವಿನಿಯೋಗಗಳಷ್ಟೇ, ಅವನ್ನು ಮಾಡಿದಲ್ಲಿಗೆ ಅಭಿನಯದ ಕೆಲಸ ಮುಗಿಯಿತು ಎಂಬ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳೂ - ಅಭಿನಯದ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು ಸೀಮಿತ ಮಾಡಿಸಿಬಿಡುತ್ತದೆ. ಎಷ್ಟರಮಟ್ಟಿಗೆಂದರೆ ಹಸ್ತವಿನಿಯೋಗಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುವ ಗ್ರಂಥವನ್ನೇ ಆಧಾರಗ್ರಂಥವಾಗಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು, ಆಗಷ್ಟೇ ಕಲೆ ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆ ಎಂಬಷ್ಟರ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಯೋಚಿಸುವಂತಾದರೆ ಮಿಕ್ಕೆಲ್ಲ ಅಭಿನಯಗಳೂ ಕ್ಷೀಣವಾಗುತ್ತವೆ. ಇರಲಿ, ಹಸ್ತದ ಮೂಲಕ ದೇಹವನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ಕಲಾಭಿವ್ಯಕ್ತಿಗೆ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಅಭಿನಯಕಲೆ ನಿತ್ಯವೂ ಪ್ರವರ್ಧಿಸಲಿ ಎಂದು ನಮ್ಮ ಆಶಯ ಕೂಡಾ. ಈ ಕುರಿತಾಗಿ ಇದೇ ಲೇಖಿಕೆಯ ಸಂಶೋಧನೆಯಲ್ಲಿ ಮೂಡಿಬಂದ ತೌಲನಿಕ ಅಧ್ಯಯನ ಗ್ರಂಥ ‘ಮುದ್ರಾರ್ಣವ’ ಹಾಗೂ ‘ಯಕ್ಷಮಾರ್ಗಮುಕುರ’ ಮೊದಲಾದ ಶಾಸ್ತ್ರಶೋಧ ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು  ಪರಿಶೀಲಿಸಬಹುದು.<br /> <br /> == ಪರಾಮರ್ಶನ ==<br /> श्रीहस्तमुक्तावली, 1991. Maheswar Neog Editor, Publication: Indira Gandhi National Centre for the Arts<br /> <br /> Hastha Lakshana Deepika, 1892, collected by Kadathanattu Udyavarma Thampuran https://archive.org/details/HasthaLakshanaDeepika<br /> <br /> ಯಕ್ಷಮಾರ್ಗಮುಕುರ ಗ್ರಂಥ- ಮನೋರಮಾ ಬಿ.ಎನ್ 2022- ಕುರಿಯ ವಿಠಲ ಶಾಸ್ತ್ರಿ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾನದ ಪ್ರಕಟಣೆ. &lt;nowiki&gt;https://www.noopurabhramari.com/yakshamargamukura/&lt;/nowiki&gt; <br /> <br /> ಮುದ್ರಾರ್ಣವ ಗ್ರಂಥ- ಮನೋರಮಾ ಬಿ.ಎನ್ 2010- ಕುರಿಯ ವಿಠಲ ಶಾಸ್ತ್ರಿ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾನದ ಪ್ರಕಟಣೆ. https://www.noopurabhramari.com/want-to-subscribe-noopura-bhramari-and-purchase-the-dance-books/</div>

Manorama https://en.alpha.ikswiki.in/index.php?title=%E0%B2%B9%E0%B2%B8%E0%B3%8D%E0%B2%A4%E0%B2%BE%E0%B2%AD%E0%B2%BF%E0%B2%A8%E0%B2%AF_%E0%B2%B6%E0%B2%BE%E0%B2%B8%E0%B3%8D%E0%B2%A4%E0%B3%8D%E0%B2%B0%E0%B2%97%E0%B3%8D%E0%B2%B0%E0%B2%82%E0%B2%A5%E0%B2%97%E0%B2%B3%E0%B3%81&diff=1258 2024-12-08T05:20:56Z

<p>Manorama: </p> <hr /> <div><br /> Authored by ಡಾ.ಮನೋರಮಾ ಬಿ.ಎನ್ .<br /> Published by ನೂಪುರ [https://www.noopurabhramari.com/ ಭ್ರಮರಿ]. ಈ ಲೇಖನ ನೂಪುರಭ್ರಮರಿ ಐ ಕೆ ಎಸ್ ಸೆಂಟರ್ ನ ಕೊಡುಗೆ&lt;ref&gt;ಭಾರತೀಯ ಜ್ಞಾನಪರಂಪರೆಗಳ ಅಧ್ಯಯನ ಕೇಂದ್ರ ನೂಪುರಭ್ರಮರಿಯ ಪ್ರಸ್ತುತಿ ಶಾಸ್ತ್ರರಂಗ ಭಾಗ 5 : ದಾಕ್ಷಿಣಾತ್ಯ/ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತ ಸಂಚಿಕೆ 61 : ಹಸ್ತಮುದ್ರಾ ಶಾಸ್ತ್ರವಿಚಾರದ ಗ್ರಂಥಗಳು. https://www.noopurabhramari.com/shaastraranga-61-unique-texts-on-hastabhinaya/<br /> <br /> ಶಾಸ್ತ್ರರಂಗ ಯೂಟ್ಯೂಬ್ ಸೀರಿಸ್ . ಭಾಗ ೫: ದಾಕ್ಷಿಣಾತ್ಯ (Video series)-ಸಂಚಿಕೆ 61 [https://www.youtube.com/channel/UCzsvThi5o-5X1-5kp7jaxVQ @noopurabhramari1212]&lt;/ref&gt;, <br /> <br /> ಅಭಿನಯವೆಂದರೇನೇ ಸಂವಹನ ಕಲೆ. ನಮ್ಮ ಅಭಿಪ್ರಾಯ-ಉದ್ದೇಶ-ಮಾತುಗಳನ್ನು ಮತ್ತೊಬ್ಬರಿಗೂ ಅರ್ಥವಾಗುವಂತೆ ಮಾಡುವ ಕ್ರಮವೇ ಅಭಿನಯ. ಆದ್ದರಿಂದ ದೇಹದ ಅಂಗೋಪಾಂಗಗಗಳನ್ನು ಹಸ್ತದ ಜೊತೆ ಹೇಗೆ ಹೊಂದಿಸಿ ಇನ್ನೊಬ್ಬರಿಗೆ ಅರ್ಥವಾಗುವಂತೆ ಬಳಸುತ್ತೇವೆ ಎನುವುದು ಹಸ್ತಾಭಿನಯದ ಮರ್ಮ. <br /> <br /> ಇಂದಿಗೆ ಹಸ್ತಾಭಿನಯವನ್ನೇ ಪ್ರಮುಖತಃ ಆಚರಿಸುವ ಎಷ್ಟೋ ಕಲೆಗಳು ಇವೆ. ಅದರಲ್ಲೂ ಆಂಗಿಕಾಭಿನಯವನ್ನೇ ಪ್ರಧಾನವಾಗಿ ಆಚರಿಸುವ ನೃತ್ಯದಂಥ ಕಲೆಗಳಿಗೆ ತಮ್ಮ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಯ ಸಂವಹನಕ್ಕೆ ಇರುವ ಕೀಲಿಕೈ ಹಸ್ತಾಭಿನಯವೇ ಆಗಿದೆ. <br /> <br /> == ಹಸ್ತ- ಮುದ್ರೆಗಳ ವ್ಯತ್ಯಾಸ- ಶಾಸ್ತ್ರ ಲಕ್ಷಣ ==<br /> ಹಸ್ತಾಭಿನಯವು ದೇಹದ ಶಾಖೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಅಂದರೆ ಅಂದರೆ ದೇಹವೆಂಬ ಮರಕ್ಕೆ ಕೊಂಬೆಗಳು ಇದ್ದಂತೆ ಈ ಹಸ್ತಗಳು ಎಂಬ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ನಾಟ್ಯಶಾಸ್ತ್ರದಿಂದ ಮೊದಲ್ಗೊಂಡು ಈ ಕ್ಷೇತ್ರ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಇದೇ ಹಸ್ತಗಳನ್ನು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಉದ್ದೇಶ, ಪ್ರಯೋಜನಕ್ಕೆಂದು ಬಳಸುವಾಗ ಮುದ್ರೆಗಳು ಎಂಬ ಪರಿಭಾಷೆಯನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅಂದರೆ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಇಲ್ಲವೇ ಯೋಗ-ಆಗಮ ಪೂಜಾಪದ್ಧತಿಗಳಿಗೆ ಹಸ್ತಗಳನ್ನು ಬಳಸುವಾಗ ಕೈಯ ವಿವಿಧವಿಧವಾದ ಸಂಯೋಗದಿಂದ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಪರಿಣಾಮಗಳು ಉಂಟಾಗುವುದಲ್ಲ; ಅವೇ ಮುದ್ರೆಗಳು. ಅಭಿನಯಕ್ಕಾಗುವಾಗ ಹಸ್ತಗಳು. ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಉದ್ದೇಶ, ಪ್ರಯೋಜನಕ್ಕೆ ಸಾಧನೆ ಮಾಡುವಾಗ ಅವು ಮುದ್ರೆಗಳು. ಹಸ್ತ ಮತ್ತು ಮುದ್ರೆ- ಈ ಎರಡೂ ಪರಿಭಾಷೆಗೂ ಅದರದ್ದೇ ಆದ ಅರ್ಥವ್ಯತ್ಯಾಸ ಇದೆ. <br /> <br /> ಬಹುತೇಕ ಲಕ್ಷಣಗ್ರಂಥಗಳಲ್ಲೂ ಹಸ್ತಗಳ ವಿನಿಯೋಗದಲ್ಲಿ ಆರು ಆಚಾರ್ಯರಾದ ಬೃಹಸ್ಪತಿ, ಶುಕ್ರ, ಆಂಜನೇಯ, ದತ್ತಿಲ, ನಾರದ, ಕೋಹಲರೆಂಬ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಪುರುಷರ ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ಪ್ರಧಾನವಾಗಿ ಕಂಡುಬಂದಿವೆ. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಅರ್ಜುನ, ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯ, ರಾವಣ, ಉಷೆ, ವಿಘ್ನೇಶ್ವರ, ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ, ಗರುಡ ಮೊದಲಾದ ಅನೇಕ ಪುರಾಣ ಪುರುಷರು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ ಎಂಬ ಉಲ್ಲೇಖಗಳನ್ನೂ ಗುರುತಿಸಬಹುದು. <br /> <br /> == ಹಸ್ತಾಭಿನಯ ಪ್ರಾಶಸ್ತ್ಯದ ಗ್ರಂಥಗಳು ಮತ್ತುಗಳ ಲಕ್ಷಣ ವಿಚಾರ ==<br /> ಸರ್ವೇಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಎಲ್ಲ ನೃತ್ಯಲಕ್ಷಣಗ್ರಂಥಗಳಲ್ಲೂ ಹಸ್ತಾಭಿನಯದ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಅಧ್ಯಾಯವನ್ನು ಗುರುತಿಸಬಹುದು. ಅದರಲ್ಲೂ ಹಸ್ತಾಭಿನಯಕ್ಕೆ ಪ್ರಾಶಸ್ತ್ಯ ಇರುವ ನಂದಿಕೇಶ್ವರನ ಸಂಪ್ರದಾಯ, ಅದರಲ್ಲೂ ಅಭಿನಯದರ್ಪಣ, ಭರತಾರ್ಣವದಲ್ಲಿದೆ&lt;ref&gt;[[ನಂದಿಕೇಶ್ವರನ ಅಭಿನಯದರ್ಪಣ ಗ್ರಂಥ]] ಮತ್ತು [[ನಂದಿಕೇಶ್ವರನ ಭರತಾರ್ಣವ]]&lt;/ref&gt;. ಅದಲ್ಲದೆ, ಓಡ್ರಮಾಗಧೀ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯ ಗ್ರಂಥಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಹೇಳುವಾಗ ಹಸ್ತಾಭಿನಯವನ್ನೇ ಪ್ರಧಾನವಾಗಿ ಲಕ್ಷಣೀಕರಿಸಿ ಬರೆದ ಶುಭಂಕರನ ಹಸ್ತಮುಕ್ತಾವಳಿ ಗ್ರಂಥವೂ ಇದೆ. ಕುಶೀನರ ಅಥವಾ ಕುಶೀನಗರವೆಂಬ ತನ್ನ ಪ್ರದೇಶದ ಜನರು ಹಸ್ತಶಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ಅರಿತಿದ್ದಾರೆ ಎಂಬ ಅಂಶವನ್ನು ಶುಭಂಕರನ ಗ್ರಂಥವು ಹೇಳಿದೆ. ಶುಭಂಕರನ ಅನಂತರಕ್ಕೆ ನವದ್ವೀಪದ ರಾಜಾ ರಾಘವರಾಯನು ಬರೆದ ಶ್ರೀಹಸ್ತರತ್ನಾವಳಿ, ಘನಶ್ಯಾಮನ ಹಸ್ತಮುಕ್ತಾವಳೀಸಾರಸಮುದ್ರಿತಿಕಾ ಗ್ರಂಥಗಳು ಈ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವೆನಿಸುತ್ತವೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ರಾಜಾ ರಾಘವರಾಯನ ಗ್ರಂಥ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ದೊರಕುವುದಿಲ್ಲ.<br /> <br /> === '''ಹಸ್ತಲಕ್ಷಣದೀಪಿಕಾ''' ===<br /> ವರ್ತಮಾನದಲ್ಲಿ ಹಸ್ತಲಕ್ಷಣದೀಪಿಕಾ ಎಂಬುದು ಕಥಕಳಿ- ಮೋಹಿನಿಯಾಟ್ಟಂ ಕಲೆಗಳಿಗೆ ಆಧಾರಪ್ರಾಯಿಯೆನಿಸುವ ಗ್ರಂಥ. ಹಸ್ತಲಕ್ಷಣಗಳಿಗೆ ಹಿಡಿದ ಬೆಳಕು ಎಂಬರ್ಥದ ಈ ಗ್ರಂಥ ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯದ್ದು. ಬಹಳ ಪ್ರಾಚೀನದ್ದೆಂದು ಅನಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಬದಲಾಗಿ ಇತ್ತೀಚಿನ ಶತಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಗ್ರಹವಾದದ್ದು ಎಂಬುದಾಗಿ ಲಕ್ಷಣವಿಚಾರಗಳನ್ನು ಗಮನಿಸಿದಾಗ ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ. ಕಡತನಾಟ್ಟ್ ಉದಯವರ್ಮ ತಂಪೂರನ್ ಸಂಕಲಿಸಿದ ಈ ಗ್ರಂಥವನ್ನು ಮೂಲದಲ್ಲಿ ಬರೆದವರು ಯಾರೆಂಬುದು ಈವರೆಗೆ ತಿಳಿದುಬಂದಿಲ್ಲ. ಈ ಅರ್ವಾಚೀನ ಗ್ರಂಥವು ೧೮೯೨ನೇ ಇಸವಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾಗಿದೆ.<br /> <br /> ಈ ಹಸ್ತಲಕ್ಷಣದೀಪಿಕಾ ಗ್ರಂಥದಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ೨೪ ಹಸ್ತಗಳನ್ನು ಮೂಲಹಸ್ತಗಳೆನ್ನಲಾಗಿದೆ. ಇವುಗಳ ವಿನಿಯೋಗದಲ್ಲಿ ಅಸಂಯುತ- ಅಂದರೆ ಒಂದೇ ಕೈಯಿಂದ ಮಾಡುವ ಹಸ್ತಗಳು, ಸಂಯುತ- ಎರಡೂ ಕೈಗಳನ್ನು ಬಳಸಿ ಮಾಡುವಂಥವು ಹಾಗೂ ಮಿಶ್ರ ಎಂಬ ಮೂರು ವಿಂಗಡಣೆಗಳಿದ್ದು, ಈ ವಿಭಜನೆಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ೮೦೦ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಯೋಗಗಳನ್ನು ಉಳ್ಳ ಒಂದು ಹಸ್ತಭಾಷಾ ನಿಘಂಟು ಎಂದೇ ಇದನ್ನು ಕರೆಯಬಹುದು. ಈ ೨೪ ಹಸ್ತಗಳ ಹೆಸರುಗಳು ಅದೆಷ್ಟೋ ಗ್ರಂಥಗಳಲ್ಲಿರುವ ಪರಿಭಾಷೆಗಳೇ ಆಗಿದ್ದರೂ ಇವುಗಳ ಲಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ವಿನಿಯೋಗಗಳಲ್ಲಿ ಬಹಳ ವ್ಯತ್ಯಾಸವನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಪತಾಕವೆಂಬ ಹಸ್ತ. ಹಸ್ತಲಕ್ಷಣದೀಪಿಕಾದಲ್ಲಿ ಪತಾಕ ತ್ರಿಪತಾಕವೆಂಬ ಹೆಸರನ್ನೂ ತ್ರಿಪತಾಕ ಹಸ್ತವು ಪತಾಕ ಎಂಬ ಹೆಸರನ್ನು ತಾಳುವ ಮಟ್ಟಿಗೆ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿವೆ. ಹೀಗೆ ನಾಟ್ಯಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಉಳಿದ ಮಾರ್ಗೋತ್ತರ ಹಸ್ತಲಕ್ಷಣಗಳಿಗಿಂತ ಸಾಕಷ್ಟು ರೀತಿಗಳಲ್ಲಿ ಭಿನ್ನ ಲಕ್ಷಣವುಳ್ಳ ಇದು ಕೇರಳ ಭಾಗಕ್ಕೇ ಮೀಸಲಾದದ್ದು ಎಂದು ಅರ್ಥವಾಗುತ್ತದೆ. ಏಕೆಂದರೆ ಕೇರಳದ ಕಲೆಗಳನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಉಳಿದ ನೃತ್ಯ ಅಥವಾ ರಂಗಭೂಮಿ ಈ ಗ್ರಂಥವನ್ನು ಅನುಸರಿಸುವುದಿಲ್ಲ.<br /> <br /> == ಸಮಾಪನ ==<br /> ದೇಹಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಹಸ್ತಗಳು ಮುಖ್ಯವೆನ್ನುವುದೇನೋ ನಿಜ. ಹಾಗೆಂದು ಹಸ್ತಗಳನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿದಾಕ್ಷಣ ಅದು ಅಭಿನಯವಾಗದು. ಹಾಗೆಯೇ ನೃತ್ಯದ ಶಾಸ್ತ್ರವೆಂದರೆ ಹಸ್ತ-ವಿನಿಯೋಗಗಳಷ್ಟೇ, ಅವನ್ನು ಮಾಡಿದಲ್ಲಿಗೆ ಅಭಿನಯದ ಕೆಲಸ ಮುಗಿಯಿತು ಎಂಬ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳೂ - ಅಭಿನಯದ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು ಸೀಮಿತ ಮಾಡಿಸಿಬಿಡುತ್ತದೆ. ಎಷ್ಟರಮಟ್ಟಿಗೆಂದರೆ ಹಸ್ತವಿನಿಯೋಗಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುವ ಗ್ರಂಥವನ್ನೇ ಆಧಾರಗ್ರಂಥವಾಗಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು, ಆಗಷ್ಟೇ ಕಲೆ ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆ ಎಂಬಷ್ಟರ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಯೋಚಿಸುವಂತಾದರೆ ಮಿಕ್ಕೆಲ್ಲ ಅಭಿನಯಗಳೂ ಕ್ಷೀಣವಾಗುತ್ತವೆ. ಇರಲಿ, ಹಸ್ತದ ಮೂಲಕ ದೇಹವನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ಕಲಾಭಿವ್ಯಕ್ತಿಗೆ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಅಭಿನಯಕಲೆ ನಿತ್ಯವೂ ಪ್ರವರ್ಧಿಸಲಿ ಎಂದು ನಮ್ಮ ಆಶಯ ಕೂಡಾ. ಈ ಕುರಿತಾಗಿ ಇದೇ ಲೇಖಿಕೆಯ ಸಂಶೋಧನೆಯಲ್ಲಿ ಮೂಡಿಬಂದ ತೌಲನಿಕ ಅಧ್ಯಯನ ಗ್ರಂಥ ‘ಮುದ್ರಾರ್ಣವ’ ಹಾಗೂ ‘ಯಕ್ಷಮಾರ್ಗಮುಕುರ’ ಮೊದಲಾದ ಶಾಸ್ತ್ರಶೋಧ ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು  ಪರಿಶೀಲಿಸಬಹುದು.<br /> <br /> == ಪರಾಮರ್ಶನ ==<br /> श्रीहस्तमुक्तावली, 1991. Maheswar Neog Editor, Publication : Indira Gandhi National Centre for the Arts<br /> <br /> Hastha Lakshana Deepika, 1892, collected by Kadathanattu Udyavarma Thampuran https://archive.org/details/HasthaLakshanaDeepika<br /> <br /> ಯಕ್ಷಮಾರ್ಗಮುಕುರ ಗ್ರಂಥ- ಮನೋರಮಾ ಬಿ.ಎನ್ 2022- ಕುರಿಯ ವಿಠಲ ಶಾಸ್ತ್ರಿ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾನದ ಪ್ರಕಟಣೆ. &lt;nowiki&gt;https://www.noopurabhramari.com/yakshamargamukura/&lt;/nowiki&gt; <br /> <br /> ಮುದ್ರಾರ್ಣವ ಗ್ರಂಥ- ಮನೋರಮಾ ಬಿ.ಎನ್ 2010- ಕುರಿಯ ವಿಠಲ ಶಾಸ್ತ್ರಿ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾನದ ಪ್ರಕಟಣೆ. https://www.noopurabhramari.com/want-to-subscribe-noopura-bhramari-and-purchase-the-dance-books/</div>

Manorama https://en.alpha.ikswiki.in/index.php?title=%E0%B2%B9%E0%B2%B8%E0%B3%8D%E0%B2%A4%E0%B2%BE%E0%B2%AD%E0%B2%BF%E0%B2%A8%E0%B2%AF_%E0%B2%B6%E0%B2%BE%E0%B2%B8%E0%B3%8D%E0%B2%A4%E0%B3%8D%E0%B2%B0%E0%B2%97%E0%B3%8D%E0%B2%B0%E0%B2%82%E0%B2%A5%E0%B2%97%E0%B2%B3%E0%B3%81&diff=1257 2024-12-03T04:30:00Z

<p>Manorama: Created page with &quot; Authored by ಡಾ.ಮನೋರಮಾ ಬಿ.ಎನ್ . Published by ನೂಪುರ [https://www.noopurabhramari.com/ ಭ್ರಮರಿ]. ಈ ಲೇಖನ ನೂಪುರಭ್ರಮರಿ ಐ ಕೆ ಎಸ್ ಸೆಂಟರ್ ನ ಕೊಡುಗೆ&lt;ref&gt;ಭಾರತೀಯ ಜ್ಞಾನಪರಂಪರೆಗಳ ಅಧ್ಯಯನ ಕೇಂದ್ರ ನೂಪುರಭ್ರಮರಿಯ ಪ್ರಸ್ತುತಿ ಶಾಸ್ತ್ರರಂಗ ಭಾಗ 5 : ದಾ...&quot;</p> <hr /> <div><br /> Authored by ಡಾ.ಮನೋರಮಾ ಬಿ.ಎನ್ .<br /> Published by ನೂಪುರ [https://www.noopurabhramari.com/ ಭ್ರಮರಿ]. ಈ ಲೇಖನ ನೂಪುರಭ್ರಮರಿ ಐ ಕೆ ಎಸ್ ಸೆಂಟರ್ ನ ಕೊಡುಗೆ&lt;ref&gt;ಭಾರತೀಯ ಜ್ಞಾನಪರಂಪರೆಗಳ ಅಧ್ಯಯನ ಕೇಂದ್ರ ನೂಪುರಭ್ರಮರಿಯ ಪ್ರಸ್ತುತಿ ಶಾಸ್ತ್ರರಂಗ ಭಾಗ 5 : ದಾಕ್ಷಿಣಾತ್ಯ/ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತ ಸಂಚಿಕೆ 61 : ಹಸ್ತಮುದ್ರಾ ಶಾಸ್ತ್ರವಿಚಾರದ ಗ್ರಂಥಗಳು. ಶಾಸ್ತ್ರರಂಗ ಯೂಟ್ಯೂಬ್ ಸೀರಿಸ್ . ಭಾಗ ೫: ದಾಕ್ಷಿಣಾತ್ಯ (Video series)-ಸಂಚಿಕೆ 61 [https://www.youtube.com/channel/UCzsvThi5o-5X1-5kp7jaxVQ @noopurabhramari1212]&lt;/ref&gt;, <br /> <br /> ಅಭಿನಯವೆಂದರೇನೇ ಸಂವಹನ ಕಲೆ. ನಮ್ಮ ಅಭಿಪ್ರಾಯ-ಉದ್ದೇಶ-ಮಾತುಗಳನ್ನು ಮತ್ತೊಬ್ಬರಿಗೂ ಅರ್ಥವಾಗುವಂತೆ ಮಾಡುವ ಕ್ರಮವೇ ಅಭಿನಯ. ಆದ್ದರಿಂದ ದೇಹದ ಅಂಗೋಪಾಂಗಗಗಳನ್ನು ಹಸ್ತದ ಜೊತೆ ಹೇಗೆ ಹೊಂದಿಸಿ ಇನ್ನೊಬ್ಬರಿಗೆ ಅರ್ಥವಾಗುವಂತೆ ಬಳಸುತ್ತೇವೆ ಎನುವುದು ಹಸ್ತಾಭಿನಯದ ಮರ್ಮ. <br /> <br /> ಇಂದಿಗೆ ಹಸ್ತಾಭಿನಯವನ್ನೇ ಪ್ರಮುಖತಃ ಆಚರಿಸುವ ಎಷ್ಟೋ ಕಲೆಗಳು ಇವೆ. ಅದರಲ್ಲೂ ಆಂಗಿಕಾಭಿನಯವನ್ನೇ ಪ್ರಧಾನವಾಗಿ ಆಚರಿಸುವ ನೃತ್ಯದಂಥ ಕಲೆಗಳಿಗೆ ತಮ್ಮ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಯ ಸಂವಹನಕ್ಕೆ ಇರುವ ಕೀಲಿಕೈ ಹಸ್ತಾಭಿನಯವೇ ಆಗಿದೆ. <br /> <br /> == ಹಸ್ತ- ಮುದ್ರೆಗಳ ವ್ಯತ್ಯಾಸ- ಶಾಸ್ತ್ರ ಲಕ್ಷಣ ==<br /> ಹಸ್ತಾಭಿನಯವು ದೇಹದ ಶಾಖೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಅಂದರೆ ಅಂದರೆ ದೇಹವೆಂಬ ಮರಕ್ಕೆ ಕೊಂಬೆಗಳು ಇದ್ದಂತೆ ಈ ಹಸ್ತಗಳು ಎಂಬ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ನಾಟ್ಯಶಾಸ್ತ್ರದಿಂದ ಮೊದಲ್ಗೊಂಡು ಈ ಕ್ಷೇತ್ರ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಇದೇ ಹಸ್ತಗಳನ್ನು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಉದ್ದೇಶ, ಪ್ರಯೋಜನಕ್ಕೆಂದು ಬಳಸುವಾಗ ಮುದ್ರೆಗಳು ಎಂಬ ಪರಿಭಾಷೆಯನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅಂದರೆ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಇಲ್ಲವೇ ಯೋಗ-ಆಗಮ ಪೂಜಾಪದ್ಧತಿಗಳಿಗೆ ಹಸ್ತಗಳನ್ನು ಬಳಸುವಾಗ ಕೈಯ ವಿವಿಧವಿಧವಾದ ಸಂಯೋಗದಿಂದ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಪರಿಣಾಮಗಳು ಉಂಟಾಗುವುದಲ್ಲ; ಅವೇ ಮುದ್ರೆಗಳು. ಅಭಿನಯಕ್ಕಾಗುವಾಗ ಹಸ್ತಗಳು. ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಉದ್ದೇಶ, ಪ್ರಯೋಜನಕ್ಕೆ ಸಾಧನೆ ಮಾಡುವಾಗ ಅವು ಮುದ್ರೆಗಳು. ಹಸ್ತ ಮತ್ತು ಮುದ್ರೆ- ಈ ಎರಡೂ ಪರಿಭಾಷೆಗೂ ಅದರದ್ದೇ ಆದ ಅರ್ಥವ್ಯತ್ಯಾಸ ಇದೆ. <br /> <br /> ಬಹುತೇಕ ಲಕ್ಷಣಗ್ರಂಥಗಳಲ್ಲೂ ಹಸ್ತಗಳ ವಿನಿಯೋಗದಲ್ಲಿ ಆರು ಆಚಾರ್ಯರಾದ ಬೃಹಸ್ಪತಿ, ಶುಕ್ರ, ಆಂಜನೇಯ, ದತ್ತಿಲ, ನಾರದ, ಕೋಹಲರೆಂಬ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಪುರುಷರ ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ಪ್ರಧಾನವಾಗಿ ಕಂಡುಬಂದಿವೆ. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಅರ್ಜುನ, ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯ, ರಾವಣ, ಉಷೆ, ವಿಘ್ನೇಶ್ವರ, ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ, ಗರುಡ ಮೊದಲಾದ ಅನೇಕ ಪುರಾಣ ಪುರುಷರು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ ಎಂಬ ಉಲ್ಲೇಖಗಳನ್ನೂ ಗುರುತಿಸಬಹುದು. <br /> <br /> == ಹಸ್ತಾಭಿನಯ ಪ್ರಾಶಸ್ತ್ಯದ ಗ್ರಂಥಗಳು ಮತ್ತುಗಳ ಲಕ್ಷಣ ವಿಚಾರ ==<br /> ಸರ್ವೇಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಎಲ್ಲ ನೃತ್ಯಲಕ್ಷಣಗ್ರಂಥಗಳಲ್ಲೂ ಹಸ್ತಾಭಿನಯದ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಅಧ್ಯಾಯವನ್ನು ಗುರುತಿಸಬಹುದು. ಅದರಲ್ಲೂ ಹಸ್ತಾಭಿನಯಕ್ಕೆ ಪ್ರಾಶಸ್ತ್ಯ ಇರುವ ನಂದಿಕೇಶ್ವರನ ಸಂಪ್ರದಾಯ, ಅದರಲ್ಲೂ ಅಭಿನಯದರ್ಪಣ, ಭರತಾರ್ಣವದಲ್ಲಿದೆ&lt;ref&gt;[[ನಂದಿಕೇಶ್ವರನ ಅಭಿನಯದರ್ಪಣ ಗ್ರಂಥ]] ಮತ್ತು [[ನಂದಿಕೇಶ್ವರನ ಭರತಾರ್ಣವ]]&lt;/ref&gt;. ಅದಲ್ಲದೆ, ಓಡ್ರಮಾಗಧೀ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯ ಗ್ರಂಥಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಹೇಳುವಾಗ ಹಸ್ತಾಭಿನಯವನ್ನೇ ಪ್ರಧಾನವಾಗಿ ಲಕ್ಷಣೀಕರಿಸಿ ಬರೆದ ಶುಭಂಕರನ ಹಸ್ತಮುಕ್ತಾವಳಿ ಗ್ರಂಥವೂ ಇದೆ. ಕುಶೀನರ ಅಥವಾ ಕುಶೀನಗರವೆಂಬ ತನ್ನ ಪ್ರದೇಶದ ಜನರು ಹಸ್ತಶಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ಅರಿತಿದ್ದಾರೆ ಎಂಬ ಅಂಶವನ್ನು ಶುಭಂಕರನ ಗ್ರಂಥವು ಹೇಳಿದೆ. ಶುಭಂಕರನ ಅನಂತರಕ್ಕೆ ನವದ್ವೀಪದ ರಾಜಾ ರಾಘವರಾಯನು ಬರೆದ ಶ್ರೀಹಸ್ತರತ್ನಾವಳಿ, ಘನಶ್ಯಾಮನ ಹಸ್ತಮುಕ್ತಾವಳೀಸಾರಸಮುದ್ರಿತಿಕಾ ಗ್ರಂಥಗಳು ಈ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವೆನಿಸುತ್ತವೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ರಾಜಾ ರಾಘವರಾಯನ ಗ್ರಂಥ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ದೊರಕುವುದಿಲ್ಲ.<br /> <br /> === '''ಹಸ್ತಲಕ್ಷಣದೀಪಿಕಾ''' ===<br /> ವರ್ತಮಾನದಲ್ಲಿ ಹಸ್ತಲಕ್ಷಣದೀಪಿಕಾ ಎಂಬುದು ಕಥಕಳಿ- ಮೋಹಿನಿಯಾಟ್ಟಂ ಕಲೆಗಳಿಗೆ ಆಧಾರಪ್ರಾಯಿಯೆನಿಸುವ ಗ್ರಂಥ. ಹಸ್ತಲಕ್ಷಣಗಳಿಗೆ ಹಿಡಿದ ಬೆಳಕು ಎಂಬರ್ಥದ ಈ ಗ್ರಂಥ ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯದ್ದು. ಬಹಳ ಪ್ರಾಚೀನದ್ದೆಂದು ಅನಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಬದಲಾಗಿ ಇತ್ತೀಚಿನ ಶತಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಗ್ರಹವಾದದ್ದು ಎಂಬುದಾಗಿ ಲಕ್ಷಣವಿಚಾರಗಳನ್ನು ಗಮನಿಸಿದಾಗ ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ. ಕಡತನಾಟ್ಟ್ ಉದಯವರ್ಮ ತಂಪೂರನ್ ಸಂಕಲಿಸಿದ ಈ ಗ್ರಂಥವನ್ನು ಮೂಲದಲ್ಲಿ ಬರೆದವರು ಯಾರೆಂಬುದು ಈವರೆಗೆ ತಿಳಿದುಬಂದಿಲ್ಲ. ಈ ಅರ್ವಾಚೀನ ಗ್ರಂಥವು ೧೮೯೨ನೇ ಇಸವಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾಗಿದೆ.<br /> <br /> ಈ ಹಸ್ತಲಕ್ಷಣದೀಪಿಕಾ ಗ್ರಂಥದಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ೨೪ ಹಸ್ತಗಳನ್ನು ಮೂಲಹಸ್ತಗಳೆನ್ನಲಾಗಿದೆ. ಇವುಗಳ ವಿನಿಯೋಗದಲ್ಲಿ ಅಸಂಯುತ- ಅಂದರೆ ಒಂದೇ ಕೈಯಿಂದ ಮಾಡುವ ಹಸ್ತಗಳು, ಸಂಯುತ- ಎರಡೂ ಕೈಗಳನ್ನು ಬಳಸಿ ಮಾಡುವಂಥವು ಹಾಗೂ ಮಿಶ್ರ ಎಂಬ ಮೂರು ವಿಂಗಡಣೆಗಳಿದ್ದು, ಈ ವಿಭಜನೆಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ೮೦೦ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಯೋಗಗಳನ್ನು ಉಳ್ಳ ಒಂದು ಹಸ್ತಭಾಷಾ ನಿಘಂಟು ಎಂದೇ ಇದನ್ನು ಕರೆಯಬಹುದು. ಈ ೨೪ ಹಸ್ತಗಳ ಹೆಸರುಗಳು ಅದೆಷ್ಟೋ ಗ್ರಂಥಗಳಲ್ಲಿರುವ ಪರಿಭಾಷೆಗಳೇ ಆಗಿದ್ದರೂ ಇವುಗಳ ಲಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ವಿನಿಯೋಗಗಳಲ್ಲಿ ಬಹಳ ವ್ಯತ್ಯಾಸವನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಪತಾಕವೆಂಬ ಹಸ್ತ. ಹಸ್ತಲಕ್ಷಣದೀಪಿಕಾದಲ್ಲಿ ಪತಾಕ ತ್ರಿಪತಾಕವೆಂಬ ಹೆಸರನ್ನೂ ತ್ರಿಪತಾಕ ಹಸ್ತವು ಪತಾಕ ಎಂಬ ಹೆಸರನ್ನು ತಾಳುವ ಮಟ್ಟಿಗೆ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿವೆ. ಹೀಗೆ ನಾಟ್ಯಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಉಳಿದ ಮಾರ್ಗೋತ್ತರ ಹಸ್ತಲಕ್ಷಣಗಳಿಗಿಂತ ಸಾಕಷ್ಟು ರೀತಿಗಳಲ್ಲಿ ಭಿನ್ನ ಲಕ್ಷಣವುಳ್ಳ ಇದು ಕೇರಳ ಭಾಗಕ್ಕೇ ಮೀಸಲಾದದ್ದು ಎಂದು ಅರ್ಥವಾಗುತ್ತದೆ. ಏಕೆಂದರೆ ಕೇರಳದ ಕಲೆಗಳನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಉಳಿದ ನೃತ್ಯ ಅಥವಾ ರಂಗಭೂಮಿ ಈ ಗ್ರಂಥವನ್ನು ಅನುಸರಿಸುವುದಿಲ್ಲ.<br /> <br /> == ಸಮಾಪನ ==<br /> ದೇಹಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಹಸ್ತಗಳು ಮುಖ್ಯವೆನ್ನುವುದೇನೋ ನಿಜ. ಹಾಗೆಂದು ಹಸ್ತಗಳನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿದಾಕ್ಷಣ ಅದು ಅಭಿನಯವಾಗದು. ಹಾಗೆಯೇ ನೃತ್ಯದ ಶಾಸ್ತ್ರವೆಂದರೆ ಹಸ್ತ-ವಿನಿಯೋಗಗಳಷ್ಟೇ, ಅವನ್ನು ಮಾಡಿದಲ್ಲಿಗೆ ಅಭಿನಯದ ಕೆಲಸ ಮುಗಿಯಿತು ಎಂಬ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳೂ - ಅಭಿನಯದ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು ಸೀಮಿತ ಮಾಡಿಸಿಬಿಡುತ್ತದೆ. ಎಷ್ಟರಮಟ್ಟಿಗೆಂದರೆ ಹಸ್ತವಿನಿಯೋಗಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುವ ಗ್ರಂಥವನ್ನೇ ಆಧಾರಗ್ರಂಥವಾಗಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು, ಆಗಷ್ಟೇ ಕಲೆ ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆ ಎಂಬಷ್ಟರ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಯೋಚಿಸುವಂತಾದರೆ ಮಿಕ್ಕೆಲ್ಲ ಅಭಿನಯಗಳೂ ಕ್ಷೀಣವಾಗುತ್ತವೆ. ಇರಲಿ, ಹಸ್ತದ ಮೂಲಕ ದೇಹವನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ಕಲಾಭಿವ್ಯಕ್ತಿಗೆ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಅಭಿನಯಕಲೆ ನಿತ್ಯವೂ ಪ್ರವರ್ಧಿಸಲಿ ಎಂದು ನಮ್ಮ ಆಶಯ ಕೂಡಾ. ಈ ಕುರಿತಾಗಿ ಇದೇ ಲೇಖಿಕೆಯ ಸಂಶೋಧನೆಯಲ್ಲಿ ಮೂಡಿಬಂದ ತೌಲನಿಕ ಅಧ್ಯಯನ ಗ್ರಂಥ ‘ಮುದ್ರಾರ್ಣವ’ ಹಾಗೂ ‘ಯಕ್ಷಮಾರ್ಗಮುಕುರ’ ಮೊದಲಾದ ಶಾಸ್ತ್ರಶೋಧ ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು  ಪರಿಶೀಲಿಸಬಹುದು.<br /> <br /> == ಪರಾಮರ್ಶನ ==<br /> श्रीहस्तमुक्तावली, 1991. Maheswar Neog Editor, Publication : Indira Gandhi National Centre for the Arts<br /> <br /> Hastha Lakshana Deepika, 1892, collected by Kadathanattu Udyavarma Thampuran https://archive.org/details/HasthaLakshanaDeepika<br /> <br /> ಯಕ್ಷಮಾರ್ಗಮುಕುರ ಗ್ರಂಥ- ಮನೋರಮಾ ಬಿ.ಎನ್ 2022- ಕುರಿಯ ವಿಠಲ ಶಾಸ್ತ್ರಿ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾನದ ಪ್ರಕಟಣೆ. &lt;nowiki&gt;https://www.noopurabhramari.com/yakshamargamukura/&lt;/nowiki&gt; <br /> <br /> ಮುದ್ರಾರ್ಣವ ಗ್ರಂಥ- ಮನೋರಮಾ ಬಿ.ಎನ್ 2010- ಕುರಿಯ ವಿಠಲ ಶಾಸ್ತ್ರಿ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾನದ ಪ್ರಕಟಣೆ. https://www.noopurabhramari.com/want-to-subscribe-noopura-bhramari-and-purchase-the-dance-books/</div>

Manorama https://en.alpha.ikswiki.in/index.php?title=%E0%B2%AC%E0%B2%BE%E0%B2%B2%E0%B2%B0%E0%B2%BE%E0%B2%AE%E0%B2%B5%E0%B2%B0%E0%B3%8D%E0%B2%AE%E0%B2%A8_%E0%B2%AC%E0%B2%BE%E0%B2%B2%E0%B2%B0%E0%B2%BE%E0%B2%AE%E0%B2%AD%E0%B2%B0%E0%B2%A4&diff=1256 2024-11-25T05:40:46Z

<p>Manorama: </p> <hr /> <div><br /> Authored by ಡಾ.ಮನೋರಮಾ ಬಿ.ಎನ್.<br /> Published by ನೂಪುರ [https://www.noopurabhramari.com/ ಭ್ರಮರಿ]. ಈ ಲೇಖನ ನೂಪುರಭ್ರಮರಿ ಐ ಕೆ ಎಸ್ ಸೆಂಟರ್ ನ ಕೊಡುಗೆ&lt;ref&gt;ಭಾರತೀಯ ಜ್ಞಾನಪರಂಪರೆಗಳ ಅಧ್ಯಯನ ಕೇಂದ್ರ ನೂಪುರಭ್ರಮರಿಯ ಪ್ರಸ್ತುತಿ ಶಾಸ್ತ್ರರಂಗ ಭಾಗ 5 : ದಾಕ್ಷಿಣಾತ್ಯ/ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತ ಸಂಚಿಕೆ 59 : ಕೇರಳರಾಜ ಬಾಲರಾಮವರ್ಮನ ಬಾಲರಾಮಭರತ &amp; ಕೇರಳ ಗ್ರಂಥಗಳು. https://www.noopurabhramari.com/shaastraranga-59-balarama-bharata-of-balarama-varma-and-other-kerala-texts/<br /> <br /> ಶಾಸ್ತ್ರರಂಗ ಯೂಟ್ಯೂಬ್ ಸೀರಿಸ್ . ಭಾಗ ೫: ದಾಕ್ಷಿಣಾತ್ಯ (Video series)-ಸಂಚಿಕೆ ೫೯ [https://www.youtube.com/channel/UCzsvThi5o-5X1-5kp7jaxVQ @noopurabhramari1212]&lt;/ref&gt;, <br /> <br /> ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಆಳಿದ, ಹಲವು ಪ್ರಮುಖ ಯುದ್ಧಗಳಲ್ಲಿ ಶೌರ್ಯವನ್ನು ಮೆರೆದ ಧೀಮಂತ ಅರಸ, ಧರ್ಮರಾಜನೆಂದೇ ಖ್ಯಾತನಾಗಿದ್ದ ಅಪ್ರತಿಮ ದಾನಿ, ವಾಗ್ಮಿ, ಕವಿ, ಸುಧಾರಕ - ಕಾರ್ತಿಕ ತಿರುನಾಳ್ ಬಾಲರಾಮವರ್ಮ ಕುಲಶೇಖರ ಅಥವಾ ರಾಮವರ್ಮ. <br /> <br /> ನೂತನವೆನಿಸುವ ತಿರುವಾಂಕೂರ್ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುವಲ್ಲಿ ಮಾರ್ತಾಂಡ ವರ್ಮರ ಪ್ರಯತ್ನಗಳನ್ನು ಇಂದಿಗೂ ಕೇರಳದ ಜನರು ಬಹಳ ಭಕ್ತಿ ಗೌರವದಿಂದ ಕೊಂಡಾಡುತ್ತಾರೆ. ಒಮ್ಮೆ ರಾಜ ಮಾರ್ತಾಂಡವರ್ಮನು ತಮ್ಮ ಆರಾಧ್ಯದೈವ ಶ್ರೀ ಅನಂತಪದ್ಮನಾಭ ಸ್ವಾಮಿಗೆ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಸಮರ್ಪಿಸಿದ ಬಳಿಕ ಮಾರ್ತಾಂಡ ವರ್ಮರ ನಂತರದಲ್ಲಿ ಆಳ್ವಿಕೆಗೆ ಬರುವ ಎಲ್ಲ ರಾಜರಿಗೂ ಬಾಲ ಎಂಬ ಪೂರ್ವಪ್ರತ್ಯಯ ಇಡುವ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಬೆಳೆದುಬಂತೆನ್ನಲಾಗಿದೆ. ಅವರ ನಂತರದಲ್ಲಿ ಪಟ್ಟಕ್ಕೆ ಬಂದ ರಾಮವರ್ಮರು ಬಾಲರಾಮವರ್ಮರೇ ಆದರು. ರಾಮವರ್ಮರು ತಮ್ಮ ಮನೆತನದ ಹಿರಿಯರ ಆದರ್ಶವನ್ನು ಪಾಲಿಸಿಕೊಂಡು ನಡೆದು ಬೆಳೆದು ರಾಜವಂಶದ ಕೀರ್ತಿಯನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಎತ್ತರಿಸಿದರು. ಅವರು ಹುಟ್ಟಿದ ನಕ್ಷತ್ರ ಕೃತ್ತಿಕಾ. ಹಾಗಾಗಿ ಕಾರ್ತಿಕ ತಿರುನಾಳ್ ಬಾಲರಾಮವರ್ಮ ಎಂದೇ ಸಂಬೋಧಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. <br /> <br /> == ಬಾಲರಾಮವರ್ಮರ ಬಾಲ್ಯ ಮತ್ತು ಬೆಳವಣಿಗೆ ==<br /> ವಂಚಿ ಎಂಬ ರಾಜಮನೆತನಕ್ಕೆ ಸೇರಿದವರು ಎಂದು ಕಾರ್ತಿಕ ತಿರುನಾಳ್ ರಾಮವರ್ಮ. ತಾಯಿ ಅಟ್ಟಿಂಗಲ್‌ನ ರಾಣಿ ಪಾರ್ವತಿ ಬಾಯಿ ಮತ್ತು ತಂದೆ ಕಿಲಿಮಣ್ಣೂರು ರಾಜವಂಶದ ವಲಿಯಕೋಯಿತ್ತಂಪುರನ್. ೧೭೨೪ ರಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ ರಾಮವರ್ಮ, ನಾಲ್ಕು ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಿನವರಾಗಿದ್ದಾಗ, ಅಂದರೆ ೧೭೨೮ ರಲ್ಲಿ, ತನ್ನ ಹೆತ್ತವರೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಯಾಣಿಸುವ ವೇಳೆ ಕಾಯಂಕುಲಂ ರಾಜನು ಮಾಡಿದ ಕೌಟುಂಬಿಕ ಹತ್ಯೆಯ ಪ್ರಯತ್ನವನ್ನು ಹತ್ತಿಕ್ಕಲು ಹೋಗಿ ರಾಮವರ್ಮನ ತಂದೆ ನಿಧನರಾದರು. ಅದೃಷ್ಟವೆಂಬಂತೆ ರಾಮವರ್ಮ ಬದುಕುಳಿದರು. ಅವರ ಚಿಕ್ಕಪ್ಪ ಮಹಾರಾಜ ಮಾರ್ತಾಂಡವರ್ಮ ಪ್ರೀತಿವಿಶ್ವಾಸಗಳಿಂದ ರಾಮವರ್ಮರನ್ನು ಬೆಳೆಸಿದ್ದಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ ನಾನಾ ವಿದ್ಯೆಗಳಲ್ಲಿ ಮಗನು ಪಾರಂಗತನಾಗುವಂತೆ ನೋಡಿಕೊಂಡರು. ಚಿಕ್ಕ ವಯಸ್ಸಿನಿಂದಲೇ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಶ್ರದ್ಧೆ ರಾಮವರ್ಮರಿಗೆ. ಆರು ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲೇ ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರಗಳ ಅಭ್ಯಾಸ. <br /> <br /> ಚಿಕ್ಕಪ್ಪ ಮಾರ್ತಾಂಡವರ್ಮರ ಅವರ ದಿಗ್ವಿಜಯಗಳಲ್ಲಿ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ಭಾಗವಹಿಸಿ; ಸಹಾಯ ಮಾಡಿದರು. ನೆರೆಹೊರೆಯ ಅನೇಕ ಮಹಾರಾಜರೊಂದಿಗೆ ಸ್ನೇಹ ಒಪ್ಪಂದಗಳನ್ನು ಕಾರ್ಯಗತಗೊಳಿಸಿದರು. ಆ ಪೈಕಿ ಕಲ್ಲಿಕೋಟೆಯ ಸಾಮುದ್ರಿನ್ ರಾಜ ಅಂದರೆ ಇಂದಿಗೆ ಝಮೊರಿನ್ ಎಂಬ ಅಪಭ್ರಂಶವಾದ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಕರೆಯಲ್ಪಟ್ಟ ರಾಜ ಕೊಚ್ಚಿನ್ ವ್ಯಾಪ್ತಿಗೆ ಮುತ್ತಿಗೆ ಹಾಕಿದಾಗ ಕೊಚ್ಚಿನ್ ರಾಜನ ಬೇಡಿಕೆಯ ಮೇರೆಗೆ ಮಾಡಿದ ಒಪ್ಪಂದ ಮಾತುಕತೆ ಹಾಗೂ ಯುದ್ಧ ಸಂಧಿಯೂ ಒಂದು. ೧೭೫೮ರಲ್ಲಿ ಮಾರ್ತಾಂಡವರ್ಮರ ಮರಣದೊಂದಿಗೆ, ತಿರುವಾಂಕೂರ್ ರಾಜ್ಯದ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿಯಾಗಿ ಆಳ್ವಿಕೆಗೆ ಬಂದರು. <br /> <br /> == ಯುದ್ಧ- ಪರಾಕ್ರಮ- ವಿಜಯ ==<br /> ಹೈದರ್ ಆಲಿ ಮತ್ತು ಟಿಪ್ಪು ಸುಲ್ತಾನರ ಎದುರಾಳಿ ಆಗಿ ರಾಮವರ್ಮರ ಸೇನೆ ತೋರಿದ ಶೌರ್ಯ ಸುವರ್ಣಾಕ್ಷರಗಳಲ್ಲಿ ಬರೆದಿಡುವಂಥದ್ದು. ಟಿಪ್ಪುಸುಲ್ತಾನಿನ ತಂದೆ ಹೈದರ್ ಅಲಿ ೧೭೬೬ ರಲ್ಲಿ ಮಲಬಾರ್ ಮೇಲೆ ಎರಡನೇ ಬಾರಿ ದಾಳಿ ಮಾಡಿದ. ಬಳಿಕ ಹೈದರ್ ಬಯಸಿದ್ದು ಡಚ್ಚರ ಸಹಾಯದಿಂದ ತಿರುವಾಂಕೂರಿನ ಮೇಲೆ ಅತಿಕ್ರಮಣ. ಹೈದರ್ ಅಲಿಯ ಕುತಂತ್ರ ಅರಿತ ರಾಮವರ್ಮರು ಡಚ್ಚರಿಗೆ ತಮ್ಮ ಸಹಾಯವನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಿ; ಹೈದರ್ ಆಲಿ ಮಲಬಾರ್, ಕಲ್ಲಿಕೋಟೆ, ಕೊಲತುನಾಡು ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಕೊಟ್ಟರೆ ಮಾತ್ರ ಯುದ್ಧವೆಚ್ಚ ಕೊಡಬಲ್ಲೆ ಎಂಬುದಾಗಿ ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿ, ಪರೋಕ್ಷವಾಗಿ ಬೆದರಿಸಿದರು. ಇದನ್ನು ಮನಗಂಡ ಹೈದರ್ ಅಲಿ ಶ್ರೀರಂಗಪಟ್ಟಣಕ್ಕೆ ವಾಪಾಸ್ಸಾದ.<br /> <br /> ೧೭೮೮ ರಲ್ಲಿ, ಹೈದರ್ ಅಲಿಯ ಮಗ ಟಿಪ್ಪು ಸುಲ್ತಾನ್ ಅಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ಬಂದ. ಟಿಪ್ಪು ಮಲಬಾರ್ ಮತ್ತು ಕೊಡಗಿಗೆ ಅತಿಕ್ರಮಿಸಿ ಅನೇಕ ಅನ್ಯಾಯಗಳನ್ನು ನಡೆಸಿದ. ಅನೇಕ ಅಮಾಯಕರನ್ನು ಕೊಂದ, ಕೊಲ್ಲಿಸಿದ, ಗಡೀಪಾರು ಮಾಡಿದ ಮತ್ತು ಅನೇಕ ಹಿಂದೂಗಳನ್ನು ಬಲವಂತದಿಂದ ಮತಾಂತರ ಮಾಡಿದ. ಸ್ವತಃ ಟಿಪ್ಪುವೇ ನಾಲ್ಕು ಲಕ್ಷಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಹಿಂದೂಗಳನ್ನು ಇಸ್ಲಾಂಗೆ ಮತಾಂತರಿಸಿದ್ದೇನೆ ಎಂದೂ ಬರೆದುಕೊಂಡಿರುವುದನ್ನು ಆತನ ಪತ್ರಗಳಲ್ಲಿದೆ.. ಇಂಥ ಕುಕೃತ್ಯದಿಂದ ಮಲಬಾರ್‌ನ ರಾಜ ಕುಟುಂಬಗಳು ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಹಿಂದೂ ಮತ್ತು ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಕುಟುಂಬಗಳು ತಿರುವಾಂಕೂರ್‌ಗೆ ಓಡಿಹೋದರು, ಹೀಗೆ ಮಲಬಾರ್‌ನಿಂದ ಪಲಾಯನ ಮಾಡಿದ ಸಾವಿರಾರು ಹಿಂದೂಗಳು ಮತ್ತು ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ನರಿಗೆ ಆಶ್ರಯ ನೀಡಿದರು. ರಾಮವರ್ಮರ ಔದಾರ್ಯದಿಂದಾಗಿ ಪ್ರಜೆಗಳು ಅವರನ್ನು ಧರ್ಮರಾಜ ಎಂದೇ ಸಂಬೋಧಿಸತೊಡಗಿದರು.<br /> <br /> ಟಿಪ್ಪು ಸುಲ್ತಾನನು ರಾಮವರ್ಮರನ್ನು ತನ್ನ ಸಾಮಂತನನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಅನಂತರದಲ್ಲಿ ತಂತ್ರಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಿದ. ಆದರೆ ರಾಮವರ್ಮರು ಟಿಪ್ಪು ಸುಲ್ತಾನನ ದಾಳಿಯನ್ನು ನಿರೀಕ್ಷಿಸಿ ತಿರುವಾಂಕೂರಿನ ರಕ್ಷಣೆಯಲ್ಲಿ ಸಹಾಯ ಮಾಡಲು ಬ್ರಿಟಿಷರೊಂದಿಗೆ ಮಾತುಕತೆ ನಡೆಸಿದರು. ಅಂತಿಮವಾಗಿ ೧೭೮೯ ರಲ್ಲಿ, ಟಿಪ್ಪು ಸುಲ್ತಾನ್ ಮಲಬಾರ್‌ನಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಸಂಪೂರ್ಣ ಸೈನ್ಯವನ್ನು ಒಟ್ಟುಗೂಡಿಸಿ ತಿರುವಾಂಕೂರ್ ಅನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಲು ದಂಡೆತ್ತಿ ಬಂದ. ಆದರೆ ತಿರುವಾಂಕೂರು ಸೈನಿಕರು ಹಿಂದೆ ಸರಿಯಲಿಲ್ಲ. ತಮ್ಮ ೧೪,೦೦೦ ಸೈನಿಕರ ಸಣ್ಣ ಸೇನೆಯಲ್ಲೇ ಟಿಪ್ಪುವನ್ನು ಸಮರ್ಥವಾಗಿ ಎದುರಿಸಿದರು. ಟಿಪ್ಪುವಿನ ಸೈನ್ಯವನ್ನು ಹಿಮ್ಮೆಟ್ಟಿಸಿದ್ದಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ ಅವನ ಸೇನಾಧಿಪತಿಯನ್ನು ಕೊಂದರು. ಜೊತೆಗೆ ಟಿಪ್ಪುವಿನ ಪಲ್ಲಕ್ಕಿ, ಮುದ್ರೆಗಳು, ಉಂಗುರಗಳು, ಖಡ್ಗ ಮತ್ತು ಇತರ ಆಭರಣಗಳು ತಿರುವಾಂಕೂರು ಸೈನ್ಯದ ವಶವಾಯಿತು.<br /> <br /> ಟಿಪ್ಪು ಸುಲ್ತಾನ್ ಸುಮ್ಮನೆ ಕೂರಲಿಲ್ಲ. ಬ್ರಿಟೀಷರು ತಿರುವಾಂಕೂರಿಗೆ ಸಹಾಯಕ್ಕೆ ಬರದಂತೆ ಕುತಂತ್ರ ಮಾಡಿ ತಿರುವಾಂಕೂರಿನ ಹತ್ತಿರದ ನೆಡುಮ್ಕೋಟ ಕೋಟೆಯ ಮೇಲೆ ಮತ್ತೆ ದಾಳಿ ಮಾಡಿದ. ಸುಮಾರು ಒಂದು ತಿಂಗಳ ಕಾಲ ಯುದ್ಧ ನಡೆದು, ತಿರುವಾಂಕೂರು ಸೈನ್ಯವು ನೆಡುಮ್ಕೋಟ ಕೋಟೆಗಳನ್ನೂ, ರಾಜ್ಯವನ್ನೂ ರಕ್ಷಿಸುವಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಯಿತು. ಹಾಗಿದ್ದೂ ಟಿಪ್ಪುವಿನ ಸೈನ್ಯವು ಕುತಂತ್ರದಿಂದ ಸುಮಾರು ೩/೪-ಮೈಲಿ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಸ್ವಾಧೀನಕ್ಕೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ತಿರುವಾಂಕೂರ್ ಅನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿತು. ಅತ್ತ ತಿರುವಾಂಕೂರ್‌ಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತೇವೆ ಎಂದು ಮಾತು ಕೊಟ್ಟಿದ್ದ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಪಡೆಗಳು ಕೂಡಾ ತಿರುವಾಂಕೂರ್‌ಗೆ ಸಹಾಯವನ್ನು ನೀಡಲಿಲ್ಲ, ಇದು ರಾಮವರ್ಮ ಮಹಾರಾಜರ ಹತಾಶೆಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಟಿಪ್ಪುವಿನ ಸೈನ್ಯವು ಉತ್ತರ ತಿರುವಾಂಕೂರ್ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಧ್ವಂಸಗೊಳಿಸಿತು ಮತ್ತು ಪೆರಿಯಾರ್ ನದಿಯ ಮೇಲೆ ಬೀಡುಬಿಟ್ಟಿತು, ಹಿಂದೂ ದೇವಾಲಯಗಳನ್ನು ನಾಶಪಡಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಪ್ರಜೆಗಳು ಎಷ್ಟೋ ಮಂದಿ ಓಡಿಹೋದರು. ಇಡೀ ದೇಶವು ಬೆಂಕಿ ಮತ್ತು ಖಡ್ಗದ ಬಾಯಿಗೆ ಸಿಲುಕಿ ನರಳಿತು. ಅಂತೂ ಹಲವು ತಂತ್ರ-ಪ್ರತಿತಂತ್ರಗಳು ಜರುಗಿ ಟಿಪ್ಪು ತಿರುವಾಂಕೂರ್‌ಗೆ ಬರದಂತೆ ತಡೆಯಲು ಸಿದ್ಧರಾದರು. ಟಿಪ್ಪುವಿನ ಸೈನ್ಯದ ಬಹುತೇಕರೂ ಸಾವನ್ನು ಕಂಡರು. ಟಿಪ್ಪುವಿನ ಕೆಲವು ಆಭರಣಗಳು, ಪಲ್ಲಕ್ಕಿ ಮತ್ತು ಕಠಾರಿಗಳು ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ತಿರುವಾಂಕೂರಿನ ವಶವಾದವು. ಇಂಥ ಹಲವು ಸಂಕೀರ್ಣವೆನಿಸುವ ಕಠಿಣ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳಲ್ಲಿ ರಾಮವರ್ಮರ ಬಲಗೈ ಭಂಟರೆಂಬಂತೆ ಅನೇಕ ಮಂತ್ರಿಗಳು, ದಳಪತಿಗಳು ದೇಶರಕ್ಷಣೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಆ ಪೈಕಿ ಅಯ್ಯಪ್ಪನ್ ಮಾರ್ತಾಂಡ ಪಿಳ್ಳ, ಮಹಾದೇವಯ್ಯನ್ ಸುಬ್ಬಯ್ಯನ್ ಮತ್ತು ರಾಜಾ ಕೇಶವದಾಸರಂತಹ ಘನತೆವೆತ್ತ ಚಾಣಾಕ್ಷ ಮಂತ್ರಿಗಳು ಸ್ಮರಣಾರ್ಹರು.<br /> <br /> ಬಳಿಕ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಪಡೆಗಳಿಗೆ ಟಿಪ್ಪುವಿನ ತಂತ್ರ ಅರ್ಥವಾಗಿ ಕೆಲವು ಮಹತ್ವದ ನಿರ್ಧಾರವನ್ನು ಕೈಗೊಂಡರು. ಇದನ್ನು ಅರಿತ ಟಿಪ್ಪು ಸುಲ್ತಾನ್ ಬ್ರಿಟಿಷರೊಂದಿಗಿನ ಯುದ್ಧವನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಲು ತಿರುವಾಂಕೂರು ಮತ್ತು ಮಲಬಾರ್‌ನಿಂದ ತನ್ನ ಸ್ವಂತ ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಹಿಮ್ಮೆಟ್ಟಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದ. ಆದರೆ ಯುದ್ಧವು ಸಂಭವಿಸಿತು, ಇದರಲ್ಲಿ ತಿರುವಾಂಕೂರು ತನ್ನ ಸಹಾಯವನ್ನು ಬ್ರಿಟಿಷರಿಗೆ ಕೊಟ್ಟಿತು. ಮತ್ತು ಮೂರನೇ ಆಂಗ್ಲೋ-ಮೈಸೂರು ಯುದ್ಧವು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ೧೭೯೨ ರಲ್ಲಿ ಟಿಪ್ಪು ಸುಲ್ತಾನ್ ಸೋಲಿಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಮತ್ತು ಟಿಪ್ಪು ಸಾವನ್ನಪ್ಪಿದ. <br /> <br /> == ಬಾಲರಾಮವರ್ಮರ ಆಡಳಿತ ಕೌಶಲ- ಧಾರ್ಮಿಕತೆ ==<br /> ಕಾರ್ತಿಕ ತಿರುನಾಳ್ ರಾಮವರ್ಮರ ಆಳ್ವಿಕೆಯು ಕೇರಳಕ್ಕೆ ಸುವರ್ಣ ಯುಗ ಎಂದೆನಿಸಿಕೊಂಡ ಕಾಲ. ರಾಮವರ್ಮರ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಾರ, ಸೇತುವೆ, ಕಾಲುವೆಗಳಂತಹ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯಗಳು, ಬಂದರುಗಳನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ತಿರುವಾಂಕೂರ್‌ನಿಂದ ವಿವಿಧ ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ರಫ್ತು ಮಾಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಹಡಗು ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೂ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ ನೀಡಲಾಯಿತು. ಕೋಟೆಗಳನ್ನು ಉತ್ತಮಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಮದ್ದುಗುಂಡುಗಳು ಮತ್ತು ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರಗಳ ತಯಾರಿಕೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿನ ಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಕೈಗೊಳ್ಳಲಾಯಿತು, <br /> <br /> ರಾಮವರ್ಮರ ಕಾಲದಲ್ಲೇ ತಿರುವಾಂಕೂರಿನಲ್ಲಿ ಅನಂತರಾಯನ ಪಣಂ, ’ಚಿನ್ನ ಪಣಂ’ ಮತ್ತು ’ಅನಂತವರಾಹನ್’ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಚಿನ್ನದ ನಾಣ್ಯಗಳನ್ನು ದೊಡ್ಡ ಬೆಳ್ಳಿಯ ಬೆಳ್ಳಿಯ ಜೊತೆಗೆ ಮುದ್ರಿಸಲಾಯಿತು. ಅನಂತ ಪದ್ಮನಾಭ ಸ್ವಾಮಿ ದೇವಾಲಯದ ಗೋಪುರಗಳು ಪೂರ್ಣಗೊಂಡವು. ತಮ್ಮ ತಾಯಿಯ ನಿಧನದ ಬಳಿಕ ರಾಮೇಶ್ವರದ ವರೆಗೂ ಯಾತ್ರೆ ಕೈಗೊಂಡರು. ತಿರುವನಂತಪುರದಲ್ಲಿನ ಅವರ ಅರಮನೆ ಗ್ರಂಥಾಲಯವನ್ನು ಶ್ರೀಮಂತಗೊಳಿಸಿದರು. ತಾವು ಗೆದ್ದ ರಾಜ್ಯಗಳನ್ನು ಅನಂತ ಪದ್ಮನಾಭ ಸ್ವಾಮಿಗೆ ಸಮರ್ಪಿಸಿದ್ದಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ; ದೇವರ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಅನೇಕಾನೇಕ ಸೇವೆ, ದಾನ, ಯಾಗ, ತುಲಾಭಾರಗಳನ್ನು ನಡೆಸಿದರು. ತಾವು ಬರೆದ ಎಲ್ಲ ರಚನೆಗಳಲ್ಲೂ ಅನಂತ ಪದ್ಮನಾಭ ಸ್ವಾಮಿ ದೇವರನ್ನು ಬಹಳ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಕೊಂಡಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಮತ್ತು ತಮ್ಮನ್ನೂ &quot;ಶ್ರೀ ಪದ್ಮನಾಭಕರುಣಾರಸಪಾತ್ರ, ಆತನ ಪಾದದ ಮಣಿಗಳೇ ತನ್ನ ಕಿರೀಟದಲ್ಲಿದೆ, ಶ್ರೀಪದ್ಮನಾಭಸ್ವಾಮಿಯ ಕರುಣೆಯಿಂದ ದೊರೆತ ಭೂಮಿಯ ಪಾಲಕನಾಗಿ ತಾನಿದ್ದೇನೆ. ರಾಮಾತ್ಮಭಾವದಿಂದ ಖಡ್ಗವನ್ನು ಹಿಡಿದು ರಾಮಯಾಣವನ್ನು ಕೇಳಿ ಸಿಂಧುಪ್ರವೇಶ ಮಾಡಿದೆ; ರಾಮನೇ ತನ್ನನು ಕೈ ಹಿಡಿದು ಅನುಗ್ರಹಿಸಿ ರಂಗನಾಥನ ಭಕ್ತನಾಗುವಂತೆ ಮಾಡಿದ, ರಾಮನೇ ತನ್ನೊಳಗಿನಿಂದ ರಾಜ್ಯಭಾರ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾನೆ&quot; ಎಂಬುದಾಗಿ ಸಂಬೋಧಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. <br /> <br /> == ಬಾಲರಾಮವರ್ಮರ ಕಲಾವಂತಿಕೆ ಮತ್ತು ಕಥಕಳಿ- ಮೋಹಿನಿಯಾಟ್ಟಂ ಕಲೆಗಳ ಪುನರುಜ್ಜೀವನಕ್ಕೆ ಕೊಡುಗೆ ==<br /> ರಾಮವರ್ಮರು ಶೂರ, ಉತ್ತಮ ಆಡಳಿತಗಾರರಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ; ದೈವಭಕ್ತ ಕಲಾವಂತ; ವಿದ್ವಾಂಸ; ಕಲಾಪೋಷಕ ಕೂಡಾ ಕಾಲ ಅದು. ರಾಜಮನೆತನದ ಮೊದಲ ಪಿಟೀಲು ವಾದಕರಾಗಿದ್ದರು ರಾಮವರ್ಮ. ಅವರು ಸಂಗೀತಗಾರರೂ ಹೌದು ಮತ್ತು ನೃತ್ಯದಲ್ಲಿ ವಿದ್ವಾಂಸ ಕೂಡಾ. ೧೦೦ಕ್ಕೂ ಅಧಿಕ ಕೃತಿಸಂಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಹಾಗೆಂದೇ ಸಂಗೀತತಾಲಭರತಾಂಬುಧಿಪೂರ್ಣಚಂದ್ರ ಎಂಬ ಸ್ತುತಿಗಳು ರಾಮವರ್ಮರ ರಚನೆಯ ಬಾಲರಾಮಗ್ರಂಥದಲ್ಲಿ ದೊರಕುತ್ತವೆ.<br /> <br /> ರಾಮವರ್ಮರಿಂದಾಗಿ ಕೃಷ್ಣನಾಟ್ಟಂ, ಕಥಕ್ಕಳಿ, ತುಳ್ಳಲ್ ಜನಪ್ರಿಯ ಕಲಾ ಪ್ರಕಾರಗಳಾಗಿ ಮಾರ್ಪಟ್ಟವು. ಕಥಕಳಿ ನಾಟಕಗಳ (ಅಟ್ಟಕಥಾ) ಸಂಯೋಜಕರಾಗಿ ರಾಮವರ್ಮ ಅವರು ಕಥಕಳಿ ಕಲಿಸಲು ವ್ಯವಸ್ಥಿತ ಪಠ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ರೂಪಿಸಿದರು. ಪ್ರತಿ ಪಾತ್ರಧಾರಿಗಳೂ ಶೃಂಗಾರ ಪದಗಳಿಂದಲೇ ರಂಗಪ್ರವೇಶ ಮಾಡಬೇಕೆಂಬ ನಿಯಮವನ್ನು ಅವರು ಪರಿಚಯಿಸಿದರು. ಕಂಪ್ಲಿಗಟ್ಟು ನಂಬೂದಿರಿ ಅವರನ್ನು ಕರೆಸಿ ಆಹಾಯದಿಂದ ಕಥಕ್ಕಳಿ ತೆಕ್ಕಣ ಅಂದರೆ ದಕ್ಷಿಣಭಾಗದ ಶೈಲಿಯ ಪ್ರದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಸುಧಾರಣೆ- ನಿಯಮಗಳನ್ನು ತಂದರು. ಇಂದಿಗೆ ಕಪ್ಲಿಂಗಟ್ಟು ಶೈಲಿಯೆಂದೇ ಖ್ಯಾತವಾದ ಇದರಲ್ಲಿ ರಾಮವರ್ಮರ ಕಾಲಕ್ಕೆ ಆಕರ್ಷಕವಾದ ಪ್ರಸಾಧನವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಲಾಯಿತು.<br /> <br /> ಇದರೊಂದಿಗೆ ರಾಮವರ್ಮರ ರಚನೆಯಲ್ಲಿ ೭ ಅಟ್ಟಕಥಾ ಅಂದರೆ ಪ್ರಸಂಗಗಳು ರಚನೆಯಾದವು. ಅವು - ರಾಜಸೂಯಂ, ಸುಭದ್ರಾಪಹರಣಂ, ಗಂಧರ್ವವಿಜಯಂ, ಪಾಂಚಾಲಿ ಸ್ವಯಂವರಂ, ಬಕವಧಂ, ಕಲಾಯನಸೌಗಂಧಿಕಂ ಮತ್ತು ನರಕಾಸುರವಧಮ್. ರಾಮವರ್ಮರ ಪ್ರಯತ್ನದಿಂದಾಗಿ ಕಥಕಳಿ ಕಲಾವಿದರ ತಂಡವೂ ರೂಪುಗೊಂಡಿತು. ಅವರು ಕಥಕ್ಕಳಿಗಾಗಿ ವೇಷಭೂಷಣಗಳನ್ನು ಕೂಡಾ ವಿನ್ಯಾಸ ಮಾಡಿದ್ದರೆಂಬುದೂ ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ. ಇವೆಲ್ಲವೂ ಕಥಕಳಿ ಪ್ರಸ್ತುತಿಗೆ ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕಾದ ತಂತ್ರಗಳ ಸುಧಾರಣೆಗೂ ಅನುಕೂಲವಾಗಿದೆ. ಹೀಗೆ ಪ್ರಸ್ತುತಿ, ವೈವಿಧ್ಯತೆ ಮತ್ತು ಪಾತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಕಥೆಯಲ್ಲಿನ ವಿನೂತನವಾದ ರಂಗತಂತ್ರಗಳಿಂದಾಗಿ ಇಂದಿಗೆ ಕಥಕ್ಕಳಿಯು ವಿಶ್ವಪ್ರಸಿದ್ಧ ಕಲೆಯಾಗಿ ರೂಪುಗೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕೆ ದೊಡ್ಡ ಮಟ್ಟಿನ ಸಹಾಯವಾಗಿದೆ.<br /> <br /> ಒಮ್ಮೆ ಅವರು ನೆರೆಯ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ತಂಡದ ದಾಸಿಯಾಟ್ಟಂ ಅಂದರೆ ರಾಜದಾಸಿಯರ ನೃತ್ಯವನ್ನು ನೋಡಿ ಪ್ರದರ್ಶನವನ್ನು ನೋಡಿ, ಹರುಷಪಟ್ಟು ತಮ್ಮ ಆಸ್ಥಾನ ವಿದ್ವಾಂಸರನ್ನು ಕರೆದು ಮೋಹಿನಿಯಾಟ್ಟಂ ಎಂಬುದಾಗಿ ರಚನೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಿಸಿ- ನಂತರ ಅವರೇ ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದರು. ಅದರ ಫಲವಾಗಿಯೇ ಮೋಹಿನಿಯಾಟ್ಟಂನ ವಿಕಸನಗೊಂಡಿತು ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮೋಹಿನಿಯಾಟ್ಟಂನ ಉಗಮವನ್ನು ನಿರ್ಣಯಿಸಲಾಗದಿದ್ದರೂ; ರಾಮವರ್ಮರ ಕಾಲ ಮೋಹಿನಿಯಾಟ್ಟಂನ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಮಹತ್ತ್ವದ ಕಾಲವೆನ್ನುವುದು ಅರ್ಥವಾಗುತ್ತದೆ. ಆ ಬಳಿಕ ರಾಮವರ್ಮರ ತಮ್ಮನ ಮೊಮ್ಮಗನಾಗಿದ್ದ ಕವಿ ಈರಾಯಿಮ್ಮನ್ ಥಂಪಿ ಮಹಾರಾಜ ಮತ್ತು ಸ್ವಾತಿ ತಿರುನಾಳ್ ರಾಮ ವರ್ಮ ಮಹಾರಾಜರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಮೋಹಿನಿಯಾಟ್ಟಂ ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರವರ್ಧಮಾನಕ್ಕೆ ಬಂದಿತು. <br /> <br /> == ಬಾಲರಾಮ ಭರತಮ್ ಗ್ರಂಥ ==<br /> ರಾಮವರ್ಮ ಬಹುಭಾಷಾ ಪಾರಂಗತರೂ ಕೂಡಾ. ಸಂಸ್ಕೃತ, ಪರ್ಷಿಯನ್, ಹಿಂದೂಸ್ತಾನಿ, ತಮಿಳು, ಫೋರ್ಚುಗೀಸ್, ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಮತ್ತು ಡಚ್ ಕಲಿತಿದ್ದರು. ಅವರನ್ನು ಯೋಗ ಮತ್ತು ಆತ್ಮವಿದ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಪರಿಣಿತರು ಎಂದೂ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ. <br /> <br /> ಬಾಲರಾಮವರ್ಮರು ಬಾಲರಾಮಭರತಮ್ ಈ ಗ್ರಂಥದ ರಚನಾಕಾರ ಕೂಡಾ ಹೌದು. ಭರತನಿಗೆ ಋಣಿಯಾಗಿರುವ ಶಾಸ್ತ್ರ ಎಂಬ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಬಾಲರಾಮಭರತಮ್ ಅಥವ ಬಲರಾಮಭರತವೆಂದೇ ಈ ನೃತ್ಯಶಾಸ್ತ್ರಗ್ರಂಥವನ್ನು ಹೆಸರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದರ ರಚನೆಯ ಕಾಲ ೧೭೫೮-೧೭೯೮ನೇ ಇಸವಿ. ಕೇರಳದ ಎಲ್ಲಾ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ರಂಗಭೂಮಿಯ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಮತ್ತು ಕಲಾ ಪ್ರೇಮಿಗಳಿಗೆ ಆಕರ ಗ್ರಂಥವೆಂಬಷ್ಟು ಇದಕ್ಕೆ ಪೂಜ್ಯತೆ ಇದೆ. ರಾಮವರ್ಮರು ಬಹುಶಃ ತಮ್ಮ ೬೦ ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಿನ ಅನಂತರ ಬಾಲ ರಾಮಭರತವನ್ನು ರಚಿಸಿರಬೇಕು. <br /> <br /> ಬಾಲರಾಮಭರತಂ ಗ್ರಂಥದಲ್ಲಿ ‘ಲಾಸ್ಯತಂತ್ರಾವಲೋಕ್ಯವಿಶಾಲಂ’ ಅಂದರೆ ಲಾಸ್ಯನೃತ್ಯಕ್ಕೆಂದೇ ಈ ಗ್ರಂಥವನ್ನು ಬರೆಯಲಾಗಿದೆ ಎಂಬ ಶ್ಲೋಕವು ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ದೊರಕುತ್ತವೆ. ಈ ಲಾಸ್ಯತಂತ್ರವು ಮೋಹಿನಿಯಾಟ್ಟಂನ್ನೇ ಉದ್ದೇಶಿಸಿದೆ ಎಂದೂ ಮತ್ತು ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲೂ ಮೋಹಿನೀ ನೃತ್ಯ ಎಂಬ ಹೆಸರು ಗಮನಕ್ಕೆ ಬರುವಂತೆಯೇ ಶ್ಲೋಕಗಳನ್ನು ರಚಿಸಲಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಹಾಗೂ ಮನ್ಮಥ ಮತ್ತು ರತಿದೇವಿಯಂತೆ ಶೋಭಿಸುವ ಸ್ತ್ರೀ ನರ್ತಕರು, ಅವರ ನರ್ತನದಲ್ಲಿ ಬಳಸುವ ಅಂಗೋಪಾಂಗಾಭಿನಯ, ಕಣ್ಣೋಟ, ಭಾವ-ರಸ, ಹಸ್ತಾಭಿನಯಗಳ ವಿಚಾರ ಇಲ್ಲಿದೆಯೆಂದು ಗ್ರಂಥ ಹೇಳಿರುವುದರಿಂದ ಮೋಹಿನಿಯಾಟ್ಟಂನ ಆಧಾರಪ್ರಾಯವೆನಿಸುವ ಗ್ರಂಥವಾಗಿ ಇದನ್ನು ರಚಿಸಲಾಗಿದೆ ಎಂಬ ಅನುಮಿತಿ ಮಾಡಬಹುದು. ಜೊತೆಗೆ ಪಾದಚಲನೆ, ಶ್ರುತಿ, ನಾದ, ಲಯ, ಧ್ವನಿ, ರಾಗ, ತಾಲ, ಸಂಗೀತಗಾರರು, ವಾದ್ಯಗಳು ಮೊದಲಾದ ಎಲ್ಲ ತೌರ್ಯತ್ರಿಕ ವಿಷಯಗಳ ಬಗ್ಗೆಯೂ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಒಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಕೇರಳದಲ್ಲಿದ್ದ ೨೦ಕ್ಕೂ ಅಧಿಕ ಕಲಾಪ್ರಕಾರಗಳಿಗೆ ಆಚಾರ್ಯಗ್ರಂಥದಂತೆ ಶೋಭಿಸಿದೆ ಬಾಲರಾಮಭರತ.<br /> <br /> === ಬಾಲರಾಮ ಭರತ ಗ್ರಂಥ- ಗ್ರಂಥಸಂಪಾದನೆ ಮತ್ತು ಅಧ್ಯಾಯ- ಲಕ್ಷಣಕ್ರಮ ===<br /> ಬಾಲರಾಮಭರತದ ಮೂಲಪ್ರತಿಯು ತಿರುವಾಂಕೂರಿನ ಗ್ರಂಥಾಲಯದ ಹಸ್ತಪ್ರತಿ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿದ್ದು; ಮಲಯಾಳ ಲಿಪಿಯಲ್ಲಿ ಸಂಸ್ಕೃತ ಗದ್ಯ ಮತ್ತು ಪದ್ಯಶ್ಲೋಕಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಈ ಹಸ್ತಪ್ರತಿಯನ್ನು ೧೯೩೫ರಲ್ಲಿ ತಿರುವಾಂಕೂರು ಸಂಸ್ಥಾನವೇ ಪುಸ್ತಕ ರೂಪದಲ್ಲಿ ವಿದ್ವಾನ್ ಕೆ. ಸಾಂಬಶಿವಶಾಸ್ತ್ರಿಗಳ ಸಂಪಾದನೆಯಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಸಲ ಪ್ರಕಟಿಸಿತು. ಮೂಲ ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಅಧ್ಯಾಯಗಳ ಸ್ವರೂಪ ಇಲ್ಲ. ಆದರೂ ಅನುಕೂಲಕ್ಕಾಗಿ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ೬ ಅಧ್ಯಾಯಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ. <br /> <br /> ಬಾಲರಾಮಭರತ ಗ್ರಂಥವು ಸರಸ್ವತಿ, ವಿನಾಯಕ, ಶಿವ, ಪಾರ್ವತಿ, ಆರಾಧ್ಯದೈವ ಅನಂತಪದ್ಮನಾಭ, ರಂಗಲಕ್ಷ್ಮೀ ಮತ್ತು ರಾಜವಂಶದ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಯೊಂದಿಗೆ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. ಮೊದಲ ೪೨ ಚರಣಗಳಲ್ಲಿ ದೇವರು ಮತ್ತು ದೇವತೆಗಳ ಸ್ತುತಿ ಇದ್ದು; ತದನಂತರ ರಾಮವರ್ಮರ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ತಿರುವನಂತಪುರದ ಹಿರಿಮೆ, ಆಡಳಿತ-ಸೈನ್ಯದ ಪರಾಕ್ರಮ ಹಾಗೂ ರಾಮವರ್ಮರ ಬಗೆಗಿನ ಸ್ತುತಿವಾಕ್ಯಗಳು ಇವೆ. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಬಾಲರಾವರ್ಮರ ಐತಿಹಾಸಿಕ ವಿವರ- ವೈಭೋಗಗಳೂ ತಿಳಿದುಬರುತ್ತವೆ. &quot;ಸಾವಿರಾರು ಕಲಾಭಿಮಾನಿಗಳು ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದ ಸಮಾರಂಭದಲ್ಲಿ ವಿದ್ವಾಂಸರ ಕೋರಿಕೆಯ ಮೇರೆಗೆ ಈ ಪುಸ್ತಕವನ್ನು ರಚಿಸಿದ್ದೇನೆ&quot; ಎಂದು ರಾಮವರ್ಮ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.<br /> <br /> ಬಾಲರಾಮಭರತ - ಆಂಗಿಕಾಭಿನಯದ ಸೂಕ್ಷ್ಮಾತಿ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ವರ್ಗೀಕರಣಗಳನ್ನು ಹೊಸಹೊಸತೆಂಬಂತೆ ಮಾಡುವ ಬೃಹತ್ ಗ್ರಂಥ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ : ಬೇರೆಲ್ಲ ಗ್ರಂಥಗಳಿಂದ ಭಿನ್ನವಾಗಿ ಸ್ಥಿರ ಮತ್ತು ಅಸ್ಥಿರ ಪಾದಭೇದಗಳನ್ನು ಪರಸ್ಪರ ಸಂಯೋಜನೆ ಮಾಡುತ್ತಾ ಇವುಗಳಿಂದ ಅಸಂಖ್ಯ ಪಾದಭೇದಗಳನ್ನೂ ಸೂಚಿಸಿದೆ. ಸ್ಥಿರ, ಅಸ್ಥಿರವೆಂಬ ಶಿರೋಕ್ರಮಗಳನ್ನು; ಇವುಗಳೆರಡರ ಸಂಯೋಜನೆಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತಷ್ಟು ಶಿರೋಭೇದಗಳನ್ನು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಉರಸ್, ಪಾರ್ಶ್ವ, ಕಟಿಭೇದಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಒಂದೆರಡು ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಲಕ್ಷಣಗಳು ಕಂಡುಬಂದಿವೆ. ಮೊಣಕೈ ಭಾಗಕ್ಕೆಂದೇ ಕೂರ್ಪರಭೇದಗಳು, ವಿವಿಧ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಸಂಯೋಜನೆಯ ಹಸ್ತಾಭಿನಯ ಭೇದಗಳನ್ನು ಸೂಚಿಸಿದೆ. ದೃಷ್ಟಿಭೇದಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಸ್ಥೂಲ, ಸೂಕ್ಷ್ಮ, ಸಮವೆಂಬ ವಿಭಾಗಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದಂತಿದೆ. ಜೊತೆಗೆ, ಪ್ರಾಣಿ-ಪಕ್ಷಿ ಮೊದಲಾದ ಜೀವಜಂತುಗಳಲ್ಲಿರುವ ಒಂಬತ್ತು ರಸದೃಷ್ಟಿಗಳನ್ನೂ ಹೇಳುವುದರೊಂದಿಗೆ ಸೂಕ್ಷ್ಮದೃಷ್ಟಿಯು ಪರಬ್ರಹ್ಮವಸ್ತುವನ್ನು ಕಾಣುವುದಕ್ಕಿರುವುದೆಂದೂ ವೇದಾಂತಕ್ರಮವನ್ನು ಹೇಳಿದೆ. ಈ ವಿಚಾರಗಳ ಹೆಚ್ಚಿನ ಅಧ್ಯಯನಗಳಿಗೆ ಲೇಖಿಕೆಯ ಸಂಶೋಧನ ಗ್ರಂಥ ಯಕ್ಷಮಾರ್ಗಮುಕುರವನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಬಹುದು.&lt;ref&gt;ಯಕ್ಷಮಾರ್ಗಮುಕುರ ಗ್ರಂಥ- ಡಾ.ಮನೋರಮಾ ಬಿ.ಎನ್ 2022- ಕುರಿಯ ವಿಠಲ ಶಾಸ್ತ್ರಿ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾನದ ಪ್ರಕಟಣೆ. &lt;nowiki&gt;https://www.noopurabhramari.com/yakshamargamukura/&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> ಇವೆಲ್ಲವುಗಳ ವಿಭಾಗಕ್ರಮ ಹೊಸತೆನಿಸಿದರೂ ಲಕ್ಷಣವನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸಿದಾಗ ನಾಟ್ಯಶಾಸ್ತ್ರದ ಅಂಗೋಪಾಂಗ ಪ್ರಭೇದಗಳನ್ನೇ ವಿವಿಧ ಸಂಯೋಜನೆಗಳಾಗಿಸಿ ಮತ್ತೂ ವಿಸ್ತರಿಸಿರುವ ಒಂದು ದೇಶೀಕ್ರಮ ಎನ್ನುವುದು ಅರ್ಥವಾಗುತ್ತದೆ. ಕಥಕಳಿ, ಮೋಹಿನಿಯಾಟ್ಟಂನಂಥ ಕೆಲವು ಕೇರಳ ನೃತ್ಯಪರಿಚಲನೆಗಳ ಕ್ರಮವನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿಯೇ ಈ ಗ್ರಂಥವು ಬರೆದಂತಿದೆಯಾದ್ದರಿಂದ ಇದರ ಪ್ರಯೋಜನವನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕುವಂತಿಲ್ಲ. ಇದರಲ್ಲಿ ನಂದಿಕೇಶ್ವರನ ಅಭಿನಯದರ್ಪಣ, ಶಾರ್ಙ್ಗದೇವನ ಸಂಗೀತರತ್ನಾಕರ, ಹರಿಪಾಲನ ಸಂಗೀತಸುಧಾಕರದ ಉಲ್ಲೇಖಗಳಿವೆ. ಹಾಗಿದ್ದೂ &quot;ಬಾಲರಾಮಭರತಂ ಪೂರ್ವಸೂರಿಗಳ ಕೃತಿಗಳ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿದ್ದರೂ, ಇದು ಸ್ವತಂತ್ರ ಸಂಯೋಜನೆಯಾಗಿದೆ. ಬಹುಶಃ ಇದೇ ರೀತಿಯ ಮತ್ತೊಂದು ಗ್ರಂಥ ಕೇರಳದಲ್ಲೇ ಇಲ್ಲ. ಆ ಮಟ್ಟಿಗೆ ರಾಮವರ್ಮರ ಕೆಲಸಗಳು ಕಾವ್ಯ, ರಂಗಭೂಮಿ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಅಮೂಲ್ಯ ನಿಧಿಯಂತೆ&quot; ಎಂಬ ಶ್ಲಾಘನೆ ಪಡೆದುಕೊಂಡ ವಿಶಿಷ್ಟ ಗ್ರಂಥವಿದು. &lt;ref&gt;K Sambasiva Sastri, 1935, The Balarama Bharatam. Published by Travancore Maharaja Govt.<br /> <br /> &lt;/ref&gt;<br /> <br /> == ಬಾಲರಾಮವರ್ಮರ ಕುಟುಂಬ- ಆಸ್ಥೆ- ಆಸಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಪರಂಪರೆ ==<br /> ಕಾರ್ತಿಕ ತಿರುನಾಳ್ ರಾಮವರ್ಮ ಮಹಾರಾಜರಿಗೆ ನಾಲ್ವರು ಪತ್ನಿಯರು. ಸಹೋದರ, ಪುತ್ರ ಪ್ರಪೌತ್ರರಿಂದ ಒಡಗೂಡಿದ ಭವ್ಯ ಸಂಸಾರದ ಬದುಕು ಅವರದ್ದಾಗಿತ್ತು. ನಾಲ್ಕು ದಶಕಗಳ ಕಾಲ ಆಳ್ವಿಕೆ ಮಾಡಿದರು. ಹಾಗೆಂದೇ ರಾಮವರ್ಮರಿಗೆ ಚಿರಂಜೀವಿ ಎಂಬ ಅಭಿಧಾನವೂ ಸಂದಿದೆ. ಅವರ ಮುಂದಿನ ತಲೆಮಾರು ಕೂಡಾ ಸಂಗೀತ, ನೃತ್ಯ, ಕಥಕಳಿ ಕಲೆ, ಕಾವ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಕಷ್ಟು ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಲೇ ಬಂದಿರುವುದು ವೇದ್ಯ. ಅವರಲ್ಲೂ ಎಷ್ಟೋ ಮಂದಿ ರಾಮವರ್ಮ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದಲೇ ಗುರುತಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಪರಂಪರೆಯ ಮೇಲಿನ ರಾಜಮನೆತನದ ಪ್ರೀತಿಯನ್ನು ಸಾರುತ್ತದೆ.<br /> <br /> ಪ್ರಜೆಗಳ ಕಲ್ಯಾಣವೇ ರಾಮವರ್ಮರ ಗುರಿಯಾಗಿತ್ತು. ಜೊತೆಗೆ ದೇಶದ ಔನ್ನತ್ಯವನ್ನು ಸಾರುವಲ್ಲಿ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಅಪಾರ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯಿದೆ ಎನ್ನುವುದನ್ನು ಅರಿತ ರಾಜರು ಅವರು. ರಾಮವರ್ಮರ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹವನ್ನು ಪಡೆದ ಕವಿಗಳು ಮತ್ತು ಕಲಾವಿದರು ಹಲವಾರು ಅನೇಕ ರಚನೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದರು. ಅವರ ಮಂತ್ರಿ, ಸೇನಾಧಿಪತಿಗಳೂ ಕೂಡಾ ಕಲಾಪೋಷಕರಾಗಿದ್ದರು, ಕವಿಗಳಾಗಿದ್ದರು. ಎನ್ನುವುದು ತಿಳಿದುಬರುತ್ತದೆ. ರಾಮವರ್ಮರ ರಾಜ್ಯವು ಸದಾ ಕರ್ಣಾನಂದಕರವಾದ ಸಂಗೀತ, ವೀಣೆ-ಮೃದಂಗ ವಾದ್ಯಗಳ ನಿನಾದಗಳಿಂದ ತುಂಬಿತ್ತು, ಗಂಧರ್ವರ ಗಾಯನವನ್ನು ಹೋಲುವ ಗಾಯಕರಿದ್ದರು, ರಾಜನ ಆಸ್ಥಾನವು ಹಲವಾರು ಪ್ರತಿಭಾನ್ವಿತ ನರ್ತಕ-ನರ್ತಕಿಯರೆಂಬ ಧರ್ಮ ಸಂಪತ್ತುಳ್ಳ ರಂಗಲಕ್ಷ್ಮಿಯ ಆವಾಸಸ್ಥಾನ ಎಂಬ ವರ್ಣನೆಗಳೂ ಬಾಲರಾಮಭರತದಲ್ಲಿವೆ. <br /> <br /> ಬಾಲರಾಮವರ್ಮರ ಗೆಳೆಯ, ವಿದ್ವಾಂಸ ದೇವರಾಜ, ಮೊಮ್ಮಗ ಅಶ್ವತಿ ತಿರುನಾಳ್ ಮಹಾರಾಜರ ಸಹಿತ ಇನ್ನೂ ಅನೇಕ ವಿದ್ವಾಂಸರ ನಾಟಕ-ಕಾವ್ಯಗಳಿವೆ. ಅಲ್ಲಿಯೂ ಬಾಲರಾಮವರ್ಮರ ಬಗ್ಗೆ ಅನೇಕ ಮೆಚ್ಚುಗೆಯ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಬಹುದು. ಪಂದಳಂ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ ಶಾಸ್ತ್ರಿ ಮತ್ತು ಸದಾಶಿವ ದೀಕ್ಷಿತರು ಅವರು ವಿದ್ಯಾನಾಥರ ಪ್ರತಾಪರುದ್ರನ ಯಶೋಭೂಷಣವನ್ನು ಅನುಕರಿಸಿ ಬಾಲರಾಮವರ್ಮ ಯಶೋಭೂಷಣಗಳನ್ನು ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ. ಹಾಗೆಯೇ ರಾಮವರ್ಮರ ಬದುಕು- ಭಾವದ ಬಗ್ಗೆ ಕುರಿತಂತೆ ನಾಟಕವೊಂದು ರಚಿತವಾಗಿದೆ.<br /> <br /> == ಸಮಾಪನ ==<br /> ದೆಹಲಿಯ ಸುಲ್ತಾನರ ಪರವಾಗಿ ಹೈದರಾಬಾದ್ ನಿಜಾಮರು ‘ಕಿರೀಟಪತಿ ಮನ್ನೇ ಸುಲ್ತಾನ್ ಮಹಾರಾಜ ರಾಜ ರಾಮ ರಾಜ ಬಹದ್ದೂರ್ ಶಂಶೇರ್ ಜಂಗ್’ ಎಂದು ಹೊಗಳಿ ಬಿರುದು ಕೊಟ್ಟರೆ; ರಾಮವರ್ಮರ ಆಶ್ರಯಕ್ಕೆ ಬಂದ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ನರು, ಡಚ್ಚರು, ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಕಮಿಷನರ್‌ಗಳು ಕೂಡಾ ರಾಮವರ್ಮರ ಗುಣ-ಪರಾಕ್ರಮದ ಬಗ್ಗೆ ಮೆಚ್ಚುಗೆಯನ್ನು ಮುಕ್ತಕಂಠದಿಂದ ಸೂಚಿಸಿದ ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ದೊರಕುತ್ತವೆ. ಸಮೃದ್ಧವಾದ ಸುದೀರ್ಘ ಆಳ್ವಿಕೆಯ, ಸಾಕಷ್ಟು ಸುಧಾರಣೆಗಳನ್ನು, ಲಕ್ಷ್ಯ-ಲಕ್ಷಣಗ್ರಂಥರಚನೆಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಂಡ ನಂತರ, ರಾಮವರ್ಮ ಮಹಾರಾಜರು ೧೭೯೮ ರ ಫೆಬ್ರವರಿ ೧೭ ರಂದು, ೭೪ ನೇ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ, ನಿಧನರಾದರು. ಅಂದು ಶಿವರಾತ್ರಿಯ ವಿಶೇಷ ಪರ್ವದ ದಿನ ಕೂಡಾ.<br /> <br /> ಧಾರಾನಗರದ ಭೋಜ, ಕನೌಜ್‌ನ ಹರ್ಷವರ್ಧನ ಮತ್ತು ವಿಜಯನಗರದ ಕೃಷ್ಣದೇವರಾಯರಂತಹ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಭಾರತೀಯ ಆಡಳಿತಗಾರರಿಗೆ ರಾಮವರ್ಮರನ್ನು ಹೋಲಿಸಿ ಬಾಲರಾಮ ಗ್ರಂಥದ ಸಂಪಾದಕರಾದ ವಿದ್ವಾನ್ ಸಾಂಬಶಿವ ಶಾಸ್ತ್ರಿಗಳು ಕೊಂಡಾಡಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;K Sambasiva Sastri, 1935, The Balarama Bharatam. Published by Travancore Maharaja Govt.&lt;/ref&gt; ಒಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಘನತೆವೆತ್ತ ರಾಜರ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಕಾರ್ತಿಕ ತಿರುನಾಳ ಬಾಲರಾಮವರ್ಮರ ಹೆಸರೂ ಚಿರಸ್ಥಾಯಿಯಾಗಿದೆ. ತಿರುವಾಂಕೂರಿನ ಸಾರ್ವಭೌಮತ್ವವನ್ನು ಕಾಪಾಡಿಕೊಳ್ಳುವಲ್ಲಿ, ಟಿಪ್ಪು ಸುಲ್ತಾನನ ಕ್ರೌರ್ಯವನ್ನು ಹಿಮ್ಮೆಟ್ಟಿಸುವಲ್ಲಿ, ತಿರುವಾಂಕೂರಿನ ಮತ್ತು ಅದೆಷ್ಟೋ ಸುತ್ತುಮುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶದ ಪ್ರಜೆಗಳ ಕುಟುಂಬಗಳು ಇಂದಿಗೂ ಬಾಳಿಕೊಂಡು ಬರುವಲ್ಲಿ, ಭಾರತೀಯವಾದ ಕಲೆಗಳ ಸುಧಾರಣೆಯಲ್ಲಿ ಬಾಲರಾಮವರ್ಮರ ಕೊಡುಗೆ ಅಸಾಮಾನ್ಯ.<br /> <br /> == ಪರಾಮರ್ಶನ ಗ್ರಂಥಗಳು ==<br /> <br /> : K Sambasiva Sastri, 1935, The Balarama Bharatam. Published by Travancore Maharaja Govt. https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.283004[[index.php?title=Category:Art and Culture]]</div>

Manorama https://en.alpha.ikswiki.in/index.php?title=%E0%B2%AC%E0%B2%BE%E0%B2%B2%E0%B2%B0%E0%B2%BE%E0%B2%AE%E0%B2%B5%E0%B2%B0%E0%B3%8D%E0%B2%AE%E0%B2%A8_%E0%B2%AC%E0%B2%BE%E0%B2%B2%E0%B2%B0%E0%B2%BE%E0%B2%AE%E0%B2%AD%E0%B2%B0%E0%B2%A4&diff=1255 2024-11-25T05:38:38Z

<p>Manorama: </p> <hr /> <div><br /> Authored by ಡಾ.ಮನೋರಮಾ ಬಿ.ಎನ್.<br /> Published by ನೂಪುರ [https://www.noopurabhramari.com/ ಭ್ರಮರಿ]. ಈ ಲೇಖನ ನೂಪುರಭ್ರಮರಿ ಐ ಕೆ ಎಸ್ ಸೆಂಟರ್ ನ ಕೊಡುಗೆ&lt;ref&gt;ಭಾರತೀಯ ಜ್ಞಾನಪರಂಪರೆಗಳ ಅಧ್ಯಯನ ಕೇಂದ್ರ ನೂಪುರಭ್ರಮರಿಯ ಪ್ರಸ್ತುತಿ ಶಾಸ್ತ್ರರಂಗ ಭಾಗ 5 : ದಾಕ್ಷಿಣಾತ್ಯ/ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತ ಸಂಚಿಕೆ 59 : ಕೇರಳರಾಜ ಬಾಲರಾಮವರ್ಮನ ಬಾಲರಾಮಭರತ &amp; ಕೇರಳ ಗ್ರಂಥಗಳು. https://www.noopurabhramari.com/shaastraranga-59-balarama-bharata-of-balarama-varma-and-other-kerala-texts/<br /> <br /> ಶಾಸ್ತ್ರರಂಗ ಯೂಟ್ಯೂಬ್ ಸೀರಿಸ್ . ಭಾಗ ೫: ದಾಕ್ಷಿಣಾತ್ಯ (Video series)-ಸಂಚಿಕೆ ೫೯ [https://www.youtube.com/channel/UCzsvThi5o-5X1-5kp7jaxVQ @noopurabhramari1212]&lt;/ref&gt;, <br /> <br /> ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಆಳಿದ, ಹಲವು ಪ್ರಮುಖ ಯುದ್ಧಗಳಲ್ಲಿ ಶೌರ್ಯವನ್ನು ಮೆರೆದ ಧೀಮಂತ ಅರಸ, ಧರ್ಮರಾಜನೆಂದೇ ಖ್ಯಾತನಾಗಿದ್ದ ಅಪ್ರತಿಮ ದಾನಿ, ವಾಗ್ಮಿ, ಕವಿ, ಸುಧಾರಕ - ಕಾರ್ತಿಕ ತಿರುನಾಳ್ ಬಾಲರಾಮವರ್ಮ ಕುಲಶೇಖರ ಅಥವಾ ರಾಮವರ್ಮ. <br /> <br /> ನೂತನವೆನಿಸುವ ತಿರುವಾಂಕೂರ್ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುವಲ್ಲಿ ಮಾರ್ತಾಂಡ ವರ್ಮರ ಪ್ರಯತ್ನಗಳನ್ನು ಇಂದಿಗೂ ಕೇರಳದ ಜನರು ಬಹಳ ಭಕ್ತಿ ಗೌರವದಿಂದ ಕೊಂಡಾಡುತ್ತಾರೆ. ಒಮ್ಮೆ ರಾಜ ಮಾರ್ತಾಂಡವರ್ಮನು ತಮ್ಮ ಆರಾಧ್ಯದೈವ ಶ್ರೀ ಅನಂತಪದ್ಮನಾಭ ಸ್ವಾಮಿಗೆ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಸಮರ್ಪಿಸಿದ ಬಳಿಕ ಮಾರ್ತಾಂಡ ವರ್ಮರ ನಂತರದಲ್ಲಿ ಆಳ್ವಿಕೆಗೆ ಬರುವ ಎಲ್ಲ ರಾಜರಿಗೂ ಬಾಲ ಎಂಬ ಪೂರ್ವಪ್ರತ್ಯಯ ಇಡುವ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಬೆಳೆದುಬಂತೆನ್ನಲಾಗಿದೆ. ಅವರ ನಂತರದಲ್ಲಿ ಪಟ್ಟಕ್ಕೆ ಬಂದ ರಾಮವರ್ಮರು ಬಾಲರಾಮವರ್ಮರೇ ಆದರು. ರಾಮವರ್ಮರು ತಮ್ಮ ಮನೆತನದ ಹಿರಿಯರ ಆದರ್ಶವನ್ನು ಪಾಲಿಸಿಕೊಂಡು ನಡೆದು ಬೆಳೆದು ರಾಜವಂಶದ ಕೀರ್ತಿಯನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಎತ್ತರಿಸಿದರು. ಅವರು ಹುಟ್ಟಿದ ನಕ್ಷತ್ರ ಕೃತ್ತಿಕಾ. ಹಾಗಾಗಿ ಕಾರ್ತಿಕ ತಿರುನಾಳ್ ಬಾಲರಾಮವರ್ಮ ಎಂದೇ ಸಂಬೋಧಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. <br /> <br /> == ಬಾಲರಾಮವರ್ಮರ ಬಾಲ್ಯ ಮತ್ತು ಬೆಳವಣಿಗೆ ==<br /> ವಂಚಿ ಎಂಬ ರಾಜಮನೆತನಕ್ಕೆ ಸೇರಿದವರು ಎಂದು ಕಾರ್ತಿಕ ತಿರುನಾಳ್ ರಾಮವರ್ಮ. ತಾಯಿ ಅಟ್ಟಿಂಗಲ್‌ನ ರಾಣಿ ಪಾರ್ವತಿ ಬಾಯಿ ಮತ್ತು ತಂದೆ ಕಿಲಿಮಣ್ಣೂರು ರಾಜವಂಶದ ವಲಿಯಕೋಯಿತ್ತಂಪುರನ್. ೧೭೨೪ ರಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ ರಾಮವರ್ಮ, ನಾಲ್ಕು ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಿನವರಾಗಿದ್ದಾಗ, ಅಂದರೆ ೧೭೨೮ ರಲ್ಲಿ, ತನ್ನ ಹೆತ್ತವರೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಯಾಣಿಸುವ ವೇಳೆ ಕಾಯಂಕುಲಂ ರಾಜನು ಮಾಡಿದ ಕೌಟುಂಬಿಕ ಹತ್ಯೆಯ ಪ್ರಯತ್ನವನ್ನು ಹತ್ತಿಕ್ಕಲು ಹೋಗಿ ರಾಮವರ್ಮನ ತಂದೆ ನಿಧನರಾದರು. ಅದೃಷ್ಟವೆಂಬಂತೆ ರಾಮವರ್ಮ ಬದುಕುಳಿದರು. ಅವರ ಚಿಕ್ಕಪ್ಪ ಮಹಾರಾಜ ಮಾರ್ತಾಂಡವರ್ಮ ಪ್ರೀತಿವಿಶ್ವಾಸಗಳಿಂದ ರಾಮವರ್ಮರನ್ನು ಬೆಳೆಸಿದ್ದಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ ನಾನಾ ವಿದ್ಯೆಗಳಲ್ಲಿ ಮಗನು ಪಾರಂಗತನಾಗುವಂತೆ ನೋಡಿಕೊಂಡರು. ಚಿಕ್ಕ ವಯಸ್ಸಿನಿಂದಲೇ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಶ್ರದ್ಧೆ ರಾಮವರ್ಮರಿಗೆ. ಆರು ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲೇ ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರಗಳ ಅಭ್ಯಾಸ. <br /> <br /> ಚಿಕ್ಕಪ್ಪ ಮಾರ್ತಾಂಡವರ್ಮರ ಅವರ ದಿಗ್ವಿಜಯಗಳಲ್ಲಿ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ಭಾಗವಹಿಸಿ; ಸಹಾಯ ಮಾಡಿದರು. ನೆರೆಹೊರೆಯ ಅನೇಕ ಮಹಾರಾಜರೊಂದಿಗೆ ಸ್ನೇಹ ಒಪ್ಪಂದಗಳನ್ನು ಕಾರ್ಯಗತಗೊಳಿಸಿದರು. ಆ ಪೈಕಿ ಕಲ್ಲಿಕೋಟೆಯ ಸಾಮುದ್ರಿನ್ ರಾಜ ಅಂದರೆ ಇಂದಿಗೆ ಝಮೊರಿನ್ ಎಂಬ ಅಪಭ್ರಂಶವಾದ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಕರೆಯಲ್ಪಟ್ಟ ರಾಜ ಕೊಚ್ಚಿನ್ ವ್ಯಾಪ್ತಿಗೆ ಮುತ್ತಿಗೆ ಹಾಕಿದಾಗ ಕೊಚ್ಚಿನ್ ರಾಜನ ಬೇಡಿಕೆಯ ಮೇರೆಗೆ ಮಾಡಿದ ಒಪ್ಪಂದ ಮಾತುಕತೆ ಹಾಗೂ ಯುದ್ಧ ಸಂಧಿಯೂ ಒಂದು. ೧೭೫೮ರಲ್ಲಿ ಮಾರ್ತಾಂಡವರ್ಮರ ಮರಣದೊಂದಿಗೆ, ತಿರುವಾಂಕೂರ್ ರಾಜ್ಯದ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿಯಾಗಿ ಆಳ್ವಿಕೆಗೆ ಬಂದರು. <br /> <br /> == ಯುದ್ಧ- ಪರಾಕ್ರಮ- ವಿಜಯ ==<br /> ಹೈದರ್ ಆಲಿ ಮತ್ತು ಟಿಪ್ಪು ಸುಲ್ತಾನರ ಎದುರಾಳಿ ಆಗಿ ರಾಮವರ್ಮರ ಸೇನೆ ತೋರಿದ ಶೌರ್ಯ ಸುವರ್ಣಾಕ್ಷರಗಳಲ್ಲಿ ಬರೆದಿಡುವಂಥದ್ದು. ಟಿಪ್ಪುಸುಲ್ತಾನಿನ ತಂದೆ ಹೈದರ್ ಅಲಿ ೧೭೬೬ ರಲ್ಲಿ ಮಲಬಾರ್ ಮೇಲೆ ಎರಡನೇ ಬಾರಿ ದಾಳಿ ಮಾಡಿದ. ಬಳಿಕ ಹೈದರ್ ಬಯಸಿದ್ದು ಡಚ್ಚರ ಸಹಾಯದಿಂದ ತಿರುವಾಂಕೂರಿನ ಮೇಲೆ ಅತಿಕ್ರಮಣ. ಹೈದರ್ ಅಲಿಯ ಕುತಂತ್ರ ಅರಿತ ರಾಮವರ್ಮರು ಡಚ್ಚರಿಗೆ ತಮ್ಮ ಸಹಾಯವನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಿ; ಹೈದರ್ ಆಲಿ ಮಲಬಾರ್, ಕಲ್ಲಿಕೋಟೆ, ಕೊಲತುನಾಡು ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಕೊಟ್ಟರೆ ಮಾತ್ರ ಯುದ್ಧವೆಚ್ಚ ಕೊಡಬಲ್ಲೆ ಎಂಬುದಾಗಿ ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿ, ಪರೋಕ್ಷವಾಗಿ ಬೆದರಿಸಿದರು. ಇದನ್ನು ಮನಗಂಡ ಹೈದರ್ ಅಲಿ ಶ್ರೀರಂಗಪಟ್ಟಣಕ್ಕೆ ವಾಪಾಸ್ಸಾದ.<br /> <br /> ೧೭೮೮ ರಲ್ಲಿ, ಹೈದರ್ ಅಲಿಯ ಮಗ ಟಿಪ್ಪು ಸುಲ್ತಾನ್ ಅಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ಬಂದ. ಟಿಪ್ಪು ಮಲಬಾರ್ ಮತ್ತು ಕೊಡಗಿಗೆ ಅತಿಕ್ರಮಿಸಿ ಅನೇಕ ಅನ್ಯಾಯಗಳನ್ನು ನಡೆಸಿದ. ಅನೇಕ ಅಮಾಯಕರನ್ನು ಕೊಂದ, ಕೊಲ್ಲಿಸಿದ, ಗಡೀಪಾರು ಮಾಡಿದ ಮತ್ತು ಅನೇಕ ಹಿಂದೂಗಳನ್ನು ಬಲವಂತದಿಂದ ಮತಾಂತರ ಮಾಡಿದ. ಸ್ವತಃ ಟಿಪ್ಪುವೇ ನಾಲ್ಕು ಲಕ್ಷಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಹಿಂದೂಗಳನ್ನು ಇಸ್ಲಾಂಗೆ ಮತಾಂತರಿಸಿದ್ದೇನೆ ಎಂದೂ ಬರೆದುಕೊಂಡಿರುವುದನ್ನು ಆತನ ಪತ್ರಗಳಲ್ಲಿದೆ.. ಇಂಥ ಕುಕೃತ್ಯದಿಂದ ಮಲಬಾರ್‌ನ ರಾಜ ಕುಟುಂಬಗಳು ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಹಿಂದೂ ಮತ್ತು ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಕುಟುಂಬಗಳು ತಿರುವಾಂಕೂರ್‌ಗೆ ಓಡಿಹೋದರು, ಹೀಗೆ ಮಲಬಾರ್‌ನಿಂದ ಪಲಾಯನ ಮಾಡಿದ ಸಾವಿರಾರು ಹಿಂದೂಗಳು ಮತ್ತು ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ನರಿಗೆ ಆಶ್ರಯ ನೀಡಿದರು. ರಾಮವರ್ಮರ ಔದಾರ್ಯದಿಂದಾಗಿ ಪ್ರಜೆಗಳು ಅವರನ್ನು ಧರ್ಮರಾಜ ಎಂದೇ ಸಂಬೋಧಿಸತೊಡಗಿದರು.<br /> <br /> ಟಿಪ್ಪು ಸುಲ್ತಾನನು ರಾಮವರ್ಮರನ್ನು ತನ್ನ ಸಾಮಂತನನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಅನಂತರದಲ್ಲಿ ತಂತ್ರಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಿದ. ಆದರೆ ರಾಮವರ್ಮರು ಟಿಪ್ಪು ಸುಲ್ತಾನನ ದಾಳಿಯನ್ನು ನಿರೀಕ್ಷಿಸಿ ತಿರುವಾಂಕೂರಿನ ರಕ್ಷಣೆಯಲ್ಲಿ ಸಹಾಯ ಮಾಡಲು ಬ್ರಿಟಿಷರೊಂದಿಗೆ ಮಾತುಕತೆ ನಡೆಸಿದರು. ಅಂತಿಮವಾಗಿ ೧೭೮೯ ರಲ್ಲಿ, ಟಿಪ್ಪು ಸುಲ್ತಾನ್ ಮಲಬಾರ್‌ನಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಸಂಪೂರ್ಣ ಸೈನ್ಯವನ್ನು ಒಟ್ಟುಗೂಡಿಸಿ ತಿರುವಾಂಕೂರ್ ಅನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಲು ದಂಡೆತ್ತಿ ಬಂದ. ಆದರೆ ತಿರುವಾಂಕೂರು ಸೈನಿಕರು ಹಿಂದೆ ಸರಿಯಲಿಲ್ಲ. ತಮ್ಮ ೧೪,೦೦೦ ಸೈನಿಕರ ಸಣ್ಣ ಸೇನೆಯಲ್ಲೇ ಟಿಪ್ಪುವನ್ನು ಸಮರ್ಥವಾಗಿ ಎದುರಿಸಿದರು. ಟಿಪ್ಪುವಿನ ಸೈನ್ಯವನ್ನು ಹಿಮ್ಮೆಟ್ಟಿಸಿದ್ದಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ ಅವನ ಸೇನಾಧಿಪತಿಯನ್ನು ಕೊಂದರು. ಜೊತೆಗೆ ಟಿಪ್ಪುವಿನ ಪಲ್ಲಕ್ಕಿ, ಮುದ್ರೆಗಳು, ಉಂಗುರಗಳು, ಖಡ್ಗ ಮತ್ತು ಇತರ ಆಭರಣಗಳು ತಿರುವಾಂಕೂರು ಸೈನ್ಯದ ವಶವಾಯಿತು.<br /> <br /> ಟಿಪ್ಪು ಸುಲ್ತಾನ್ ಸುಮ್ಮನೆ ಕೂರಲಿಲ್ಲ. ಬ್ರಿಟೀಷರು ತಿರುವಾಂಕೂರಿಗೆ ಸಹಾಯಕ್ಕೆ ಬರದಂತೆ ಕುತಂತ್ರ ಮಾಡಿ ತಿರುವಾಂಕೂರಿನ ಹತ್ತಿರದ ನೆಡುಮ್ಕೋಟ ಕೋಟೆಯ ಮೇಲೆ ಮತ್ತೆ ದಾಳಿ ಮಾಡಿದ. ಸುಮಾರು ಒಂದು ತಿಂಗಳ ಕಾಲ ಯುದ್ಧ ನಡೆದು, ತಿರುವಾಂಕೂರು ಸೈನ್ಯವು ನೆಡುಮ್ಕೋಟ ಕೋಟೆಗಳನ್ನೂ, ರಾಜ್ಯವನ್ನೂ ರಕ್ಷಿಸುವಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಯಿತು. ಹಾಗಿದ್ದೂ ಟಿಪ್ಪುವಿನ ಸೈನ್ಯವು ಕುತಂತ್ರದಿಂದ ಸುಮಾರು ೩/೪-ಮೈಲಿ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಸ್ವಾಧೀನಕ್ಕೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ತಿರುವಾಂಕೂರ್ ಅನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿತು. ಅತ್ತ ತಿರುವಾಂಕೂರ್‌ಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತೇವೆ ಎಂದು ಮಾತು ಕೊಟ್ಟಿದ್ದ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಪಡೆಗಳು ಕೂಡಾ ತಿರುವಾಂಕೂರ್‌ಗೆ ಸಹಾಯವನ್ನು ನೀಡಲಿಲ್ಲ, ಇದು ರಾಮವರ್ಮ ಮಹಾರಾಜರ ಹತಾಶೆಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಟಿಪ್ಪುವಿನ ಸೈನ್ಯವು ಉತ್ತರ ತಿರುವಾಂಕೂರ್ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಧ್ವಂಸಗೊಳಿಸಿತು ಮತ್ತು ಪೆರಿಯಾರ್ ನದಿಯ ಮೇಲೆ ಬೀಡುಬಿಟ್ಟಿತು, ಹಿಂದೂ ದೇವಾಲಯಗಳನ್ನು ನಾಶಪಡಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಪ್ರಜೆಗಳು ಎಷ್ಟೋ ಮಂದಿ ಓಡಿಹೋದರು. ಇಡೀ ದೇಶವು ಬೆಂಕಿ ಮತ್ತು ಖಡ್ಗದ ಬಾಯಿಗೆ ಸಿಲುಕಿ ನರಳಿತು. ಅಂತೂ ಹಲವು ತಂತ್ರ-ಪ್ರತಿತಂತ್ರಗಳು ಜರುಗಿ ಟಿಪ್ಪು ತಿರುವಾಂಕೂರ್‌ಗೆ ಬರದಂತೆ ತಡೆಯಲು ಸಿದ್ಧರಾದರು. ಟಿಪ್ಪುವಿನ ಸೈನ್ಯದ ಬಹುತೇಕರೂ ಸಾವನ್ನು ಕಂಡರು. ಟಿಪ್ಪುವಿನ ಕೆಲವು ಆಭರಣಗಳು, ಪಲ್ಲಕ್ಕಿ ಮತ್ತು ಕಠಾರಿಗಳು ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ತಿರುವಾಂಕೂರಿನ ವಶವಾದವು. ಇಂಥ ಹಲವು ಸಂಕೀರ್ಣವೆನಿಸುವ ಕಠಿಣ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳಲ್ಲಿ ರಾಮವರ್ಮರ ಬಲಗೈ ಭಂಟರೆಂಬಂತೆ ಅನೇಕ ಮಂತ್ರಿಗಳು, ದಳಪತಿಗಳು ದೇಶರಕ್ಷಣೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಆ ಪೈಕಿ ಅಯ್ಯಪ್ಪನ್ ಮಾರ್ತಾಂಡ ಪಿಳ್ಳ, ಮಹಾದೇವಯ್ಯನ್ ಸುಬ್ಬಯ್ಯನ್ ಮತ್ತು ರಾಜಾ ಕೇಶವದಾಸರಂತಹ ಘನತೆವೆತ್ತ ಚಾಣಾಕ್ಷ ಮಂತ್ರಿಗಳು ಸ್ಮರಣಾರ್ಹರು.<br /> <br /> ಬಳಿಕ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಪಡೆಗಳಿಗೆ ಟಿಪ್ಪುವಿನ ತಂತ್ರ ಅರ್ಥವಾಗಿ ಕೆಲವು ಮಹತ್ವದ ನಿರ್ಧಾರವನ್ನು ಕೈಗೊಂಡರು. ಇದನ್ನು ಅರಿತ ಟಿಪ್ಪು ಸುಲ್ತಾನ್ ಬ್ರಿಟಿಷರೊಂದಿಗಿನ ಯುದ್ಧವನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಲು ತಿರುವಾಂಕೂರು ಮತ್ತು ಮಲಬಾರ್‌ನಿಂದ ತನ್ನ ಸ್ವಂತ ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಹಿಮ್ಮೆಟ್ಟಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದ. ಆದರೆ ಯುದ್ಧವು ಸಂಭವಿಸಿತು, ಇದರಲ್ಲಿ ತಿರುವಾಂಕೂರು ತನ್ನ ಸಹಾಯವನ್ನು ಬ್ರಿಟಿಷರಿಗೆ ಕೊಟ್ಟಿತು. ಮತ್ತು ಮೂರನೇ ಆಂಗ್ಲೋ-ಮೈಸೂರು ಯುದ್ಧವು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ೧೭೯೨ ರಲ್ಲಿ ಟಿಪ್ಪು ಸುಲ್ತಾನ್ ಸೋಲಿಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಮತ್ತು ಟಿಪ್ಪು ಸಾವನ್ನಪ್ಪಿದ. <br /> <br /> == ಬಾಲರಾಮವರ್ಮರ ಆಡಳಿತ ಕೌಶಲ- ಧಾರ್ಮಿಕತೆ ==<br /> ಕಾರ್ತಿಕ ತಿರುನಾಳ್ ರಾಮವರ್ಮರ ಆಳ್ವಿಕೆಯು ಕೇರಳಕ್ಕೆ ಸುವರ್ಣ ಯುಗ ಎಂದೆನಿಸಿಕೊಂಡ ಕಾಲ. ರಾಮವರ್ಮರ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಾರ, ಸೇತುವೆ, ಕಾಲುವೆಗಳಂತಹ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯಗಳು, ಬಂದರುಗಳನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ತಿರುವಾಂಕೂರ್‌ನಿಂದ ವಿವಿಧ ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ರಫ್ತು ಮಾಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಹಡಗು ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೂ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ ನೀಡಲಾಯಿತು. ಕೋಟೆಗಳನ್ನು ಉತ್ತಮಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಮದ್ದುಗುಂಡುಗಳು ಮತ್ತು ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರಗಳ ತಯಾರಿಕೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿನ ಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಕೈಗೊಳ್ಳಲಾಯಿತು, <br /> <br /> ರಾಮವರ್ಮರ ಕಾಲದಲ್ಲೇ ತಿರುವಾಂಕೂರಿನಲ್ಲಿ ಅನಂತರಾಯನ ಪಣಂ, ’ಚಿನ್ನ ಪಣಂ’ ಮತ್ತು ’ಅನಂತವರಾಹನ್’ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಚಿನ್ನದ ನಾಣ್ಯಗಳನ್ನು ದೊಡ್ಡ ಬೆಳ್ಳಿಯ ಬೆಳ್ಳಿಯ ಜೊತೆಗೆ ಮುದ್ರಿಸಲಾಯಿತು. ಅನಂತ ಪದ್ಮನಾಭ ಸ್ವಾಮಿ ದೇವಾಲಯದ ಗೋಪುರಗಳು ಪೂರ್ಣಗೊಂಡವು. ತಮ್ಮ ತಾಯಿಯ ನಿಧನದ ಬಳಿಕ ರಾಮೇಶ್ವರದ ವರೆಗೂ ಯಾತ್ರೆ ಕೈಗೊಂಡರು. ತಿರುವನಂತಪುರದಲ್ಲಿನ ಅವರ ಅರಮನೆ ಗ್ರಂಥಾಲಯವನ್ನು ಶ್ರೀಮಂತಗೊಳಿಸಿದರು. ತಾವು ಗೆದ್ದ ರಾಜ್ಯಗಳನ್ನು ಅನಂತ ಪದ್ಮನಾಭ ಸ್ವಾಮಿಗೆ ಸಮರ್ಪಿಸಿದ್ದಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ; ದೇವರ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಅನೇಕಾನೇಕ ಸೇವೆ, ದಾನ, ಯಾಗ, ತುಲಾಭಾರಗಳನ್ನು ನಡೆಸಿದರು. ತಾವು ಬರೆದ ಎಲ್ಲ ರಚನೆಗಳಲ್ಲೂ ಅನಂತ ಪದ್ಮನಾಭ ಸ್ವಾಮಿ ದೇವರನ್ನು ಬಹಳ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಕೊಂಡಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಮತ್ತು ತಮ್ಮನ್ನೂ &quot;ಶ್ರೀ ಪದ್ಮನಾಭಕರುಣಾರಸಪಾತ್ರ, ಆತನ ಪಾದದ ಮಣಿಗಳೇ ತನ್ನ ಕಿರೀಟದಲ್ಲಿದೆ, ಶ್ರೀಪದ್ಮನಾಭಸ್ವಾಮಿಯ ಕರುಣೆಯಿಂದ ದೊರೆತ ಭೂಮಿಯ ಪಾಲಕನಾಗಿ ತಾನಿದ್ದೇನೆ. ರಾಮಾತ್ಮಭಾವದಿಂದ ಖಡ್ಗವನ್ನು ಹಿಡಿದು ರಾಮಯಾಣವನ್ನು ಕೇಳಿ ಸಿಂಧುಪ್ರವೇಶ ಮಾಡಿದೆ; ರಾಮನೇ ತನ್ನನು ಕೈ ಹಿಡಿದು ಅನುಗ್ರಹಿಸಿ ರಂಗನಾಥನ ಭಕ್ತನಾಗುವಂತೆ ಮಾಡಿದ, ರಾಮನೇ ತನ್ನೊಳಗಿನಿಂದ ರಾಜ್ಯಭಾರ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾನೆ&quot; ಎಂಬುದಾಗಿ ಸಂಬೋಧಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. <br /> <br /> == ಬಾಲರಾಮವರ್ಮರ ಕಲಾವಂತಿಕೆ ಮತ್ತು ಕಥಕಳಿ- ಮೋಹಿನಿಯಾಟ್ಟಂ ಕಲೆಗಳ ಪುನರುಜ್ಜೀವನಕ್ಕೆ ಕೊಡುಗೆ ==<br /> ರಾಮವರ್ಮರು ಶೂರ, ಉತ್ತಮ ಆಡಳಿತಗಾರರಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ; ದೈವಭಕ್ತ ಕಲಾವಂತ; ವಿದ್ವಾಂಸ; ಕಲಾಪೋಷಕ ಕೂಡಾ ಕಾಲ ಅದು. ರಾಜಮನೆತನದ ಮೊದಲ ಪಿಟೀಲು ವಾದಕರಾಗಿದ್ದರು ರಾಮವರ್ಮ. ಅವರು ಸಂಗೀತಗಾರರೂ ಹೌದು ಮತ್ತು ನೃತ್ಯದಲ್ಲಿ ವಿದ್ವಾಂಸ ಕೂಡಾ. ೧೦೦ಕ್ಕೂ ಅಧಿಕ ಕೃತಿಸಂಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಹಾಗೆಂದೇ ಸಂಗೀತತಾಲಭರತಾಂಬುಧಿಪೂರ್ಣಚಂದ್ರ ಎಂಬ ಸ್ತುತಿಗಳು ರಾಮವರ್ಮರ ರಚನೆಯ ಬಾಲರಾಮಗ್ರಂಥದಲ್ಲಿ ದೊರಕುತ್ತವೆ.<br /> <br /> ರಾಮವರ್ಮರಿಂದಾಗಿ ಕೃಷ್ಣನಾಟ್ಟಂ, ಕಥಕ್ಕಳಿ, ತುಳ್ಳಲ್ ಜನಪ್ರಿಯ ಕಲಾ ಪ್ರಕಾರಗಳಾಗಿ ಮಾರ್ಪಟ್ಟವು. ಕಥಕಳಿ ನಾಟಕಗಳ (ಅಟ್ಟಕಥಾ) ಸಂಯೋಜಕರಾಗಿ ರಾಮವರ್ಮ ಅವರು ಕಥಕಳಿ ಕಲಿಸಲು ವ್ಯವಸ್ಥಿತ ಪಠ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ರೂಪಿಸಿದರು. ಪ್ರತಿ ಪಾತ್ರಧಾರಿಗಳೂ ಶೃಂಗಾರ ಪದಗಳಿಂದಲೇ ರಂಗಪ್ರವೇಶ ಮಾಡಬೇಕೆಂಬ ನಿಯಮವನ್ನು ಅವರು ಪರಿಚಯಿಸಿದರು. ಕಂಪ್ಲಿಗಟ್ಟು ನಂಬೂದಿರಿ ಅವರನ್ನು ಕರೆಸಿ ಆಹಾಯದಿಂದ ಕಥಕ್ಕಳಿ ತೆಕ್ಕಣ ಅಂದರೆ ದಕ್ಷಿಣಭಾಗದ ಶೈಲಿಯ ಪ್ರದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಸುಧಾರಣೆ- ನಿಯಮಗಳನ್ನು ತಂದರು. ಇಂದಿಗೆ ಕಪ್ಲಿಂಗಟ್ಟು ಶೈಲಿಯೆಂದೇ ಖ್ಯಾತವಾದ ಇದರಲ್ಲಿ ರಾಮವರ್ಮರ ಕಾಲಕ್ಕೆ ಆಕರ್ಷಕವಾದ ಪ್ರಸಾಧನವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಲಾಯಿತು.<br /> <br /> ಇದರೊಂದಿಗೆ ರಾಮವರ್ಮರ ರಚನೆಯಲ್ಲಿ ೭ ಅಟ್ಟಕಥಾ ಅಂದರೆ ಪ್ರಸಂಗಗಳು ರಚನೆಯಾದವು. ಅವು - ರಾಜಸೂಯಂ, ಸುಭದ್ರಾಪಹರಣಂ, ಗಂಧರ್ವವಿಜಯಂ, ಪಾಂಚಾಲಿ ಸ್ವಯಂವರಂ, ಬಕವಧಂ, ಕಲಾಯನಸೌಗಂಧಿಕಂ ಮತ್ತು ನರಕಾಸುರವಧಮ್. ರಾಮವರ್ಮರ ಪ್ರಯತ್ನದಿಂದಾಗಿ ಕಥಕಳಿ ಕಲಾವಿದರ ತಂಡವೂ ರೂಪುಗೊಂಡಿತು. ಅವರು ಕಥಕ್ಕಳಿಗಾಗಿ ವೇಷಭೂಷಣಗಳನ್ನು ಕೂಡಾ ವಿನ್ಯಾಸ ಮಾಡಿದ್ದರೆಂಬುದೂ ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ. ಇವೆಲ್ಲವೂ ಕಥಕಳಿ ಪ್ರಸ್ತುತಿಗೆ ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕಾದ ತಂತ್ರಗಳ ಸುಧಾರಣೆಗೂ ಅನುಕೂಲವಾಗಿದೆ. ಹೀಗೆ ಪ್ರಸ್ತುತಿ, ವೈವಿಧ್ಯತೆ ಮತ್ತು ಪಾತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಕಥೆಯಲ್ಲಿನ ವಿನೂತನವಾದ ರಂಗತಂತ್ರಗಳಿಂದಾಗಿ ಇಂದಿಗೆ ಕಥಕ್ಕಳಿಯು ವಿಶ್ವಪ್ರಸಿದ್ಧ ಕಲೆಯಾಗಿ ರೂಪುಗೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕೆ ದೊಡ್ಡ ಮಟ್ಟಿನ ಸಹಾಯವಾಗಿದೆ.<br /> <br /> ಒಮ್ಮೆ ಅವರು ನೆರೆಯ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ತಂಡದ ದಾಸಿಯಾಟ್ಟಂ ಅಂದರೆ ರಾಜದಾಸಿಯರ ನೃತ್ಯವನ್ನು ನೋಡಿ ಪ್ರದರ್ಶನವನ್ನು ನೋಡಿ, ಹರುಷಪಟ್ಟು ತಮ್ಮ ಆಸ್ಥಾನ ವಿದ್ವಾಂಸರನ್ನು ಕರೆದು ಮೋಹಿನಿಯಾಟ್ಟಂ ಎಂಬುದಾಗಿ ರಚನೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಿಸಿ- ನಂತರ ಅವರೇ ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದರು. ಅದರ ಫಲವಾಗಿಯೇ ಮೋಹಿನಿಯಾಟ್ಟಂನ ವಿಕಸನಗೊಂಡಿತು ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮೋಹಿನಿಯಾಟ್ಟಂನ ಉಗಮವನ್ನು ನಿರ್ಣಯಿಸಲಾಗದಿದ್ದರೂ; ರಾಮವರ್ಮರ ಕಾಲ ಮೋಹಿನಿಯಾಟ್ಟಂನ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಮಹತ್ತ್ವದ ಕಾಲವೆನ್ನುವುದು ಅರ್ಥವಾಗುತ್ತದೆ. ಆ ಬಳಿಕ ರಾಮವರ್ಮರ ತಮ್ಮನ ಮೊಮ್ಮಗನಾಗಿದ್ದ ಕವಿ ಈರಾಯಿಮ್ಮನ್ ಥಂಪಿ ಮಹಾರಾಜ ಮತ್ತು ಸ್ವಾತಿ ತಿರುನಾಳ್ ರಾಮ ವರ್ಮ ಮಹಾರಾಜರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಮೋಹಿನಿಯಾಟ್ಟಂ ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರವರ್ಧಮಾನಕ್ಕೆ ಬಂದಿತು. <br /> <br /> == ಬಾಲರಾಮ ಭರತಮ್ ಗ್ರಂಥ ==<br /> ರಾಮವರ್ಮ ಬಹುಭಾಷಾ ಪಾರಂಗತರೂ ಕೂಡಾ. ಸಂಸ್ಕೃತ, ಪರ್ಷಿಯನ್, ಹಿಂದೂಸ್ತಾನಿ, ತಮಿಳು, ಫೋರ್ಚುಗೀಸ್, ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಮತ್ತು ಡಚ್ ಕಲಿತಿದ್ದರು. ಅವರನ್ನು ಯೋಗ ಮತ್ತು ಆತ್ಮವಿದ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಪರಿಣಿತರು ಎಂದೂ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ. <br /> <br /> ಬಾಲರಾಮವರ್ಮರು ಬಾಲರಾಮಭರತಮ್ ಈ ಗ್ರಂಥದ ರಚನಾಕಾರ ಕೂಡಾ ಹೌದು. ಭರತನಿಗೆ ಋಣಿಯಾಗಿರುವ ಶಾಸ್ತ್ರ ಎಂಬ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಬಾಲರಾಮಭರತಮ್ ಅಥವ ಬಲರಾಮಭರತವೆಂದೇ ಈ ನೃತ್ಯಶಾಸ್ತ್ರಗ್ರಂಥವನ್ನು ಹೆಸರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದರ ರಚನೆಯ ಕಾಲ ೧೭೫೮-೧೭೯೮ನೇ ಇಸವಿ. ಕೇರಳದ ಎಲ್ಲಾ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ರಂಗಭೂಮಿಯ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಮತ್ತು ಕಲಾ ಪ್ರೇಮಿಗಳಿಗೆ ಆಕರ ಗ್ರಂಥವೆಂಬಷ್ಟು ಇದಕ್ಕೆ ಪೂಜ್ಯತೆ ಇದೆ. ರಾಮವರ್ಮರು ಬಹುಶಃ ತಮ್ಮ ೬೦ ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಿನ ಅನಂತರ ಬಾಲ ರಾಮಭರತವನ್ನು ರಚಿಸಿರಬೇಕು. <br /> <br /> ಬಾಲರಾಮಭರತಂ ಗ್ರಂಥದಲ್ಲಿ ‘ಲಾಸ್ಯತಂತ್ರಾವಲೋಕ್ಯವಿಶಾಲಂ’ ಅಂದರೆ ಲಾಸ್ಯನೃತ್ಯಕ್ಕೆಂದೇ ಈ ಗ್ರಂಥವನ್ನು ಬರೆಯಲಾಗಿದೆ ಎಂಬ ಶ್ಲೋಕವು ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ದೊರಕುತ್ತವೆ. ಈ ಲಾಸ್ಯತಂತ್ರವು ಮೋಹಿನಿಯಾಟ್ಟಂನ್ನೇ ಉದ್ದೇಶಿಸಿದೆ ಎಂದೂ ಮತ್ತು ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲೂ ಮೋಹಿನೀ ನೃತ್ಯ ಎಂಬ ಹೆಸರು ಗಮನಕ್ಕೆ ಬರುವಂತೆಯೇ ಶ್ಲೋಕಗಳನ್ನು ರಚಿಸಲಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಹಾಗೂ ಮನ್ಮಥ ಮತ್ತು ರತಿದೇವಿಯಂತೆ ಶೋಭಿಸುವ ಸ್ತ್ರೀ ನರ್ತಕರು, ಅವರ ನರ್ತನದಲ್ಲಿ ಬಳಸುವ ಅಂಗೋಪಾಂಗಾಭಿನಯ, ಕಣ್ಣೋಟ, ಭಾವ-ರಸ, ಹಸ್ತಾಭಿನಯಗಳ ವಿಚಾರ ಇಲ್ಲಿದೆಯೆಂದು ಗ್ರಂಥ ಹೇಳಿರುವುದರಿಂದ ಮೋಹಿನಿಯಾಟ್ಟಂನ ಆಧಾರಪ್ರಾಯವೆನಿಸುವ ಗ್ರಂಥವಾಗಿ ಇದನ್ನು ರಚಿಸಲಾಗಿದೆ ಎಂಬ ಅನುಮಿತಿ ಮಾಡಬಹುದು. ಜೊತೆಗೆ ಪಾದಚಲನೆ, ಶ್ರುತಿ, ನಾದ, ಲಯ, ಧ್ವನಿ, ರಾಗ, ತಾಲ, ಸಂಗೀತಗಾರರು, ವಾದ್ಯಗಳು ಮೊದಲಾದ ಎಲ್ಲ ತೌರ್ಯತ್ರಿಕ ವಿಷಯಗಳ ಬಗ್ಗೆಯೂ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಒಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಕೇರಳದಲ್ಲಿದ್ದ ೨೦ಕ್ಕೂ ಅಧಿಕ ಕಲಾಪ್ರಕಾರಗಳಿಗೆ ಆಚಾರ್ಯಗ್ರಂಥದಂತೆ ಶೋಭಿಸಿದೆ ಬಾಲರಾಮಭರತ.<br /> <br /> === ಬಾಲರಾಮ ಭರತ ಗ್ರಂಥ- ಗ್ರಂಥಸಂಪಾದನೆ ಮತ್ತು ಅಧ್ಯಾಯ- ಲಕ್ಷಣಕ್ರಮ ===<br /> ಬಾಲರಾಮಭರತದ ಮೂಲಪ್ರತಿಯು ತಿರುವಾಂಕೂರಿನ ಗ್ರಂಥಾಲಯದ ಹಸ್ತಪ್ರತಿ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿದ್ದು; ಮಲಯಾಳ ಲಿಪಿಯಲ್ಲಿ ಸಂಸ್ಕೃತ ಗದ್ಯ ಮತ್ತು ಪದ್ಯಶ್ಲೋಕಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಈ ಹಸ್ತಪ್ರತಿಯನ್ನು ೧೯೩೫ರಲ್ಲಿ ತಿರುವಾಂಕೂರು ಸಂಸ್ಥಾನವೇ ಪುಸ್ತಕ ರೂಪದಲ್ಲಿ ವಿದ್ವಾನ್ ಕೆ. ಸಾಂಬಶಿವಶಾಸ್ತ್ರಿಗಳ ಸಂಪಾದನೆಯಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಸಲ ಪ್ರಕಟಿಸಿತು. ಮೂಲ ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಅಧ್ಯಾಯಗಳ ಸ್ವರೂಪ ಇಲ್ಲ. ಆದರೂ ಅನುಕೂಲಕ್ಕಾಗಿ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ೬ ಅಧ್ಯಾಯಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ. <br /> <br /> ಬಾಲರಾಮಭರತ ಗ್ರಂಥವು ಸರಸ್ವತಿ, ವಿನಾಯಕ, ಶಿವ, ಪಾರ್ವತಿ, ಆರಾಧ್ಯದೈವ ಅನಂತಪದ್ಮನಾಭ, ರಂಗಲಕ್ಷ್ಮೀ ಮತ್ತು ರಾಜವಂಶದ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಯೊಂದಿಗೆ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. ಮೊದಲ ೪೨ ಚರಣಗಳಲ್ಲಿ ದೇವರು ಮತ್ತು ದೇವತೆಗಳ ಸ್ತುತಿ ಇದ್ದು; ತದನಂತರ ರಾಮವರ್ಮರ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ತಿರುವನಂತಪುರದ ಹಿರಿಮೆ, ಆಡಳಿತ-ಸೈನ್ಯದ ಪರಾಕ್ರಮ ಹಾಗೂ ರಾಮವರ್ಮರ ಬಗೆಗಿನ ಸ್ತುತಿವಾಕ್ಯಗಳು ಇವೆ. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಬಾಲರಾವರ್ಮರ ಐತಿಹಾಸಿಕ ವಿವರ- ವೈಭೋಗಗಳೂ ತಿಳಿದುಬರುತ್ತವೆ. &quot;ಸಾವಿರಾರು ಕಲಾಭಿಮಾನಿಗಳು ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದ ಸಮಾರಂಭದಲ್ಲಿ ವಿದ್ವಾಂಸರ ಕೋರಿಕೆಯ ಮೇರೆಗೆ ಈ ಪುಸ್ತಕವನ್ನು ರಚಿಸಿದ್ದೇನೆ&quot; ಎಂದು ರಾಮವರ್ಮ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.<br /> <br /> ಬಾಲರಾಮಭರತ - ಆಂಗಿಕಾಭಿನಯದ ಸೂಕ್ಷ್ಮಾತಿ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ವರ್ಗೀಕರಣಗಳನ್ನು ಹೊಸಹೊಸತೆಂಬಂತೆ ಮಾಡುವ ಬೃಹತ್ ಗ್ರಂಥ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ : ಬೇರೆಲ್ಲ ಗ್ರಂಥಗಳಿಂದ ಭಿನ್ನವಾಗಿ ಸ್ಥಿರ ಮತ್ತು ಅಸ್ಥಿರ ಪಾದಭೇದಗಳನ್ನು ಪರಸ್ಪರ ಸಂಯೋಜನೆ ಮಾಡುತ್ತಾ ಇವುಗಳಿಂದ ಅಸಂಖ್ಯ ಪಾದಭೇದಗಳನ್ನೂ ಸೂಚಿಸಿದೆ. ಸ್ಥಿರ, ಅಸ್ಥಿರವೆಂಬ ಶಿರೋಕ್ರಮಗಳನ್ನು; ಇವುಗಳೆರಡರ ಸಂಯೋಜನೆಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತಷ್ಟು ಶಿರೋಭೇದಗಳನ್ನು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಉರಸ್, ಪಾರ್ಶ್ವ, ಕಟಿಭೇದಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಒಂದೆರಡು ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಲಕ್ಷಣಗಳು ಕಂಡುಬಂದಿವೆ. ಮೊಣಕೈ ಭಾಗಕ್ಕೆಂದೇ ಕೂರ್ಪರಭೇದಗಳು, ವಿವಿಧ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಸಂಯೋಜನೆಯ ಹಸ್ತಾಭಿನಯ ಭೇದಗಳನ್ನು ಸೂಚಿಸಿದೆ. ದೃಷ್ಟಿಭೇದಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಸ್ಥೂಲ, ಸೂಕ್ಷ್ಮ, ಸಮವೆಂಬ ವಿಭಾಗಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದಂತಿದೆ. ಜೊತೆಗೆ, ಪ್ರಾಣಿ-ಪಕ್ಷಿ ಮೊದಲಾದ ಜೀವಜಂತುಗಳಲ್ಲಿರುವ ಒಂಬತ್ತು ರಸದೃಷ್ಟಿಗಳನ್ನೂ ಹೇಳುವುದರೊಂದಿಗೆ ಸೂಕ್ಷ್ಮದೃಷ್ಟಿಯು ಪರಬ್ರಹ್ಮವಸ್ತುವನ್ನು ಕಾಣುವುದಕ್ಕಿರುವುದೆಂದೂ ವೇದಾಂತಕ್ರಮವನ್ನು ಹೇಳಿದೆ. ಈ ವಿಚಾರಗಳ ಹೆಚ್ಚಿನ ಅಧ್ಯಯನಗಳಿಗೆ ಲೇಖಿಕೆಯ ಸಂಶೋಧನ ಗ್ರಂಥ ಯಕ್ಷಮಾರ್ಗಮುಕುರವನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಬಹುದು.&lt;ref&gt;ಯಕ್ಷಮಾರ್ಗಮುಕುರ ಗ್ರಂಥ- ಡಾ.ಮನೋರಮಾ ಬಿ.ಎನ್ 2022- ಕುರಿಯ ವಿಠಲ ಶಾಸ್ತ್ರಿ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾನದ ಪ್ರಕಟಣೆ. &lt;nowiki&gt;https://www.noopurabhramari.com/yakshamargamukura/&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> ಇವೆಲ್ಲವುಗಳ ವಿಭಾಗಕ್ರಮ ಹೊಸತೆನಿಸಿದರೂ ಲಕ್ಷಣವನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸಿದಾಗ ನಾಟ್ಯಶಾಸ್ತ್ರದ ಅಂಗೋಪಾಂಗ ಪ್ರಭೇದಗಳನ್ನೇ ವಿವಿಧ ಸಂಯೋಜನೆಗಳಾಗಿಸಿ ಮತ್ತೂ ವಿಸ್ತರಿಸಿರುವ ಒಂದು ದೇಶೀಕ್ರಮ ಎನ್ನುವುದು ಅರ್ಥವಾಗುತ್ತದೆ. ಕಥಕಳಿ, ಮೋಹಿನಿಯಾಟ್ಟಂನಂಥ ಕೆಲವು ಕೇರಳ ನೃತ್ಯಪರಿಚಲನೆಗಳ ಕ್ರಮವನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿಯೇ ಈ ಗ್ರಂಥವು ಬರೆದಂತಿದೆಯಾದ್ದರಿಂದ ಇದರ ಪ್ರಯೋಜನವನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕುವಂತಿಲ್ಲ. ಇದರಲ್ಲಿ ನಂದಿಕೇಶ್ವರನ ಅಭಿನಯದರ್ಪಣ, ಶಾರ್ಙ್ಗದೇವನ ಸಂಗೀತರತ್ನಾಕರ, ಹರಿಪಾಲನ ಸಂಗೀತಸುಧಾಕರದ ಉಲ್ಲೇಖಗಳಿವೆ. ಹಾಗಿದ್ದೂ &quot;ಬಾಲರಾಮಭರತಂ ಪೂರ್ವಸೂರಿಗಳ ಕೃತಿಗಳ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿದ್ದರೂ, ಇದು ಸ್ವತಂತ್ರ ಸಂಯೋಜನೆಯಾಗಿದೆ. ಬಹುಶಃ ಇದೇ ರೀತಿಯ ಮತ್ತೊಂದು ಗ್ರಂಥ ಕೇರಳದಲ್ಲೇ ಇಲ್ಲ. ಆ ಮಟ್ಟಿಗೆ ರಾಮವರ್ಮರ ಕೆಲಸಗಳು ಕಾವ್ಯ, ರಂಗಭೂಮಿ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಅಮೂಲ್ಯ ನಿಧಿಯಂತೆ&quot; ಎಂಬ ಶ್ಲಾಘನೆ ಪಡೆದುಕೊಂಡ ವಿಶಿಷ್ಟ ಗ್ರಂಥವಿದು. &lt;ref&gt;K Sambasiva Sastri, 1935, The Balarama Bharatam. Published by Travancore Maharaja Govt.<br /> <br /> &lt;/ref&gt;<br /> <br /> == ಬಾಲರಾಮವರ್ಮರ ಕುಟುಂಬ- ಆಸ್ಥೆ- ಆಸಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಪರಂಪರೆ ==<br /> ಕಾರ್ತಿಕ ತಿರುನಾಳ್ ರಾಮವರ್ಮ ಮಹಾರಾಜರಿಗೆ ನಾಲ್ವರು ಪತ್ನಿಯರು. ಸಹೋದರ, ಪುತ್ರ ಪ್ರಪೌತ್ರರಿಂದ ಒಡಗೂಡಿದ ಭವ್ಯ ಸಂಸಾರದ ಬದುಕು ಅವರದ್ದಾಗಿತ್ತು. ನಾಲ್ಕು ದಶಕಗಳ ಕಾಲ ಆಳ್ವಿಕೆ ಮಾಡಿದರು. ಹಾಗೆಂದೇ ರಾಮವರ್ಮರಿಗೆ ಚಿರಂಜೀವಿ ಎಂಬ ಅಭಿಧಾನವೂ ಸಂದಿದೆ. ಅವರ ಮುಂದಿನ ತಲೆಮಾರು ಕೂಡಾ ಸಂಗೀತ, ನೃತ್ಯ, ಕಥಕಳಿ ಕಲೆ, ಕಾವ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಕಷ್ಟು ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಲೇ ಬಂದಿರುವುದು ವೇದ್ಯ. ಅವರಲ್ಲೂ ಎಷ್ಟೋ ಮಂದಿ ರಾಮವರ್ಮ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದಲೇ ಗುರುತಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಪರಂಪರೆಯ ಮೇಲಿನ ರಾಜಮನೆತನದ ಪ್ರೀತಿಯನ್ನು ಸಾರುತ್ತದೆ.<br /> <br /> ಪ್ರಜೆಗಳ ಕಲ್ಯಾಣವೇ ರಾಮವರ್ಮರ ಗುರಿಯಾಗಿತ್ತು. ಜೊತೆಗೆ ದೇಶದ ಔನ್ನತ್ಯವನ್ನು ಸಾರುವಲ್ಲಿ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಅಪಾರ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯಿದೆ ಎನ್ನುವುದನ್ನು ಅರಿತ ರಾಜರು ಅವರು. ರಾಮವರ್ಮರ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹವನ್ನು ಪಡೆದ ಕವಿಗಳು ಮತ್ತು ಕಲಾವಿದರು ಹಲವಾರು ಅನೇಕ ರಚನೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದರು. ಅವರ ಮಂತ್ರಿ, ಸೇನಾಧಿಪತಿಗಳೂ ಕೂಡಾ ಕಲಾಪೋಷಕರಾಗಿದ್ದರು, ಕವಿಗಳಾಗಿದ್ದರು. ಎನ್ನುವುದು ತಿಳಿದುಬರುತ್ತದೆ. ರಾಮವರ್ಮರ ರಾಜ್ಯವು ಸದಾ ಕರ್ಣಾನಂದಕರವಾದ ಸಂಗೀತ, ವೀಣೆ-ಮೃದಂಗ ವಾದ್ಯಗಳ ನಿನಾದಗಳಿಂದ ತುಂಬಿತ್ತು, ಗಂಧರ್ವರ ಗಾಯನವನ್ನು ಹೋಲುವ ಗಾಯಕರಿದ್ದರು, ರಾಜನ ಆಸ್ಥಾನವು ಹಲವಾರು ಪ್ರತಿಭಾನ್ವಿತ ನರ್ತಕ-ನರ್ತಕಿಯರೆಂಬ ಧರ್ಮ ಸಂಪತ್ತುಳ್ಳ ರಂಗಲಕ್ಷ್ಮಿಯ ಆವಾಸಸ್ಥಾನ ಎಂಬ ವರ್ಣನೆಗಳೂ ಬಾಲರಾಮಭರತದಲ್ಲಿವೆ. <br /> <br /> ಬಾಲರಾಮವರ್ಮರ ಗೆಳೆಯ, ವಿದ್ವಾಂಸ ದೇವರಾಜ, ಮೊಮ್ಮಗ ಅಶ್ವತಿ ತಿರುನಾಳ್ ಮಹಾರಾಜರ ಸಹಿತ ಇನ್ನೂ ಅನೇಕ ವಿದ್ವಾಂಸರ ನಾಟಕ-ಕಾವ್ಯಗಳಿವೆ. ಅಲ್ಲಿಯೂ ಬಾಲರಾಮವರ್ಮರ ಬಗ್ಗೆ ಅನೇಕ ಮೆಚ್ಚುಗೆಯ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಬಹುದು. ಪಂದಳಂ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ ಶಾಸ್ತ್ರಿ ಮತ್ತು ಸದಾಶಿವ ದೀಕ್ಷಿತರು ಅವರು ವಿದ್ಯಾನಾಥರ ಪ್ರತಾಪರುದ್ರನ ಯಶೋಭೂಷಣವನ್ನು ಅನುಕರಿಸಿ ಬಾಲರಾಮವರ್ಮ ಯಶೋಭೂಷಣಗಳನ್ನು ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ. ಹಾಗೆಯೇ ರಾಮವರ್ಮರ ಬದುಕು- ಭಾವದ ಬಗ್ಗೆ ಕುರಿತಂತೆ ನಾಟಕವೊಂದು ರಚಿತವಾಗಿದೆ.<br /> <br /> == ಸಮಾಪನ ==<br /> ದೆಹಲಿಯ ಸುಲ್ತಾನರ ಪರವಾಗಿ ಹೈದರಾಬಾದ್ ನಿಜಾಮರು ‘ಕಿರೀಟಪತಿ ಮನ್ನೇ ಸುಲ್ತಾನ್ ಮಹಾರಾಜ ರಾಜ ರಾಮ ರಾಜ ಬಹದ್ದೂರ್ ಶಂಶೇರ್ ಜಂಗ್’ ಎಂದು ಹೊಗಳಿ ಬಿರುದು ಕೊಟ್ಟರೆ; ರಾಮವರ್ಮರ ಆಶ್ರಯಕ್ಕೆ ಬಂದ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ನರು, ಡಚ್ಚರು, ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಕಮಿಷನರ್‌ಗಳು ಕೂಡಾ ರಾಮವರ್ಮರ ಗುಣ-ಪರಾಕ್ರಮದ ಬಗ್ಗೆ ಮೆಚ್ಚುಗೆಯನ್ನು ಮುಕ್ತಕಂಠದಿಂದ ಸೂಚಿಸಿದ ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ದೊರಕುತ್ತವೆ. ಧಾರಾನಗರದ ಭೋಜ, ಕನೌಜ್‌ನ ಹರ್ಷವರ್ಧನ ಮತ್ತು ವಿಜಯನಗರದ ಕೃಷ್ಣದೇವರಾಯರಂತಹ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಭಾರತೀಯ ಆಡಳಿತಗಾರರಿಗೆ ರಾಮವರ್ಮರನ್ನು ಹೋಲಿಸಿ ಬಾಲರಾಮ ಗ್ರಂಥದ ಸಂಪಾದಕರಾದ ವಿದ್ವಾನ್ ಸಾಂಬಶಿವ ಶಾಸ್ತ್ರಿಗಳು ಕೊಂಡಾಡಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;K Sambasiva Sastri, 1935, The Balarama Bharatam. Published by Travancore Maharaja Govt.&lt;/ref&gt; <br /> <br /> ಸಮೃದ್ಧವಾದ ಸುದೀರ್ಘ ಆಳ್ವಿಕೆಯ, ಸಾಕಷ್ಟು ಸುಧಾರಣೆಗಳನ್ನು, ಲಕ್ಷ್ಯ-ಲಕ್ಷಣಗ್ರಂಥರಚನೆಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಂಡ ನಂತರ, ರಾಮವರ್ಮ ಮಹಾರಾಜರು ೧೭೯೮ ರ ಫೆಬ್ರವರಿ ೧೭ ರಂದು, ೭೪ ನೇ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ, ನಿಧನರಾದರು. ಅಂದು ಶಿವರಾತ್ರಿಯ ವಿಶೇಷ ಪರ್ವದ ದಿನ ಕೂಡಾ. <br /> <br /> ಒಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಘನತೆವೆತ್ತ ಭಾರತದ ರಾಜರ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ರಾಮವರ್ಮರ ಹೆಸರೂ ಚಿರಸ್ಥಾಯಿಯಾಗಿದೆ. ತಿರುವಾಂಕೂರಿನ ಸಾರ್ವಭೌಮತ್ವವನ್ನು ಕಾಪಾಡಿಕೊಳ್ಳುವಲ್ಲಿ, ಟಿಪ್ಪು ಸುಲ್ತಾನನ ಕ್ರೌರ್ಯವನ್ನು ಹಿಮ್ಮೆಟ್ಟಿಸುವಲ್ಲಿ, ತಿರುವಾಂಕೂರಿನ ಮತ್ತು ಅದೆಷ್ಟೋ ಸುತ್ತುಮುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶದ ಪ್ರಜೆಗಳ ಕುಟುಂಬಗಳು ಇಂದಿಗೂ ಬಾಳಿಕೊಂಡು ಬರುವಲ್ಲಿ, ಭಾರತೀಯವಾದ ಕಲೆಗಳ ಸುಧಾರಣೆಯಲ್ಲಿ ರಾಮವರ್ಮರ ಕೊಡುಗೆ ಅಸಾಮಾನ್ಯ. <br /> <br /> == ಪರಾಮರ್ಶನ ಗ್ರಂಥಗಳು ==<br /> <br /> : K Sambasiva Sastri, 1935, The Balarama Bharatam. Published by Travancore Maharaja Govt. https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.283004[[index.php?title=Category:Art and Culture]]</div>

Manorama https://en.alpha.ikswiki.in/index.php?title=%E0%B2%AC%E0%B2%BE%E0%B2%B2%E0%B2%B0%E0%B2%BE%E0%B2%AE%E0%B2%B5%E0%B2%B0%E0%B3%8D%E0%B2%AE%E0%B2%A8_%E0%B2%AC%E0%B2%BE%E0%B2%B2%E0%B2%B0%E0%B2%BE%E0%B2%AE%E0%B2%AD%E0%B2%B0%E0%B2%A4&diff=1254 2024-11-25T05:30:51Z

<p>Manorama: </p> <hr /> <div><br /> Authored by ಡಾ.ಮನೋರಮಾ ಬಿ.ಎನ್.<br /> Published by ನೂಪುರ [https://www.noopurabhramari.com/ ಭ್ರಮರಿ]. ಈ ಲೇಖನ ನೂಪುರಭ್ರಮರಿ ಐ ಕೆ ಎಸ್ ಸೆಂಟರ್ ನ ಕೊಡುಗೆ&lt;ref&gt;ಭಾರತೀಯ ಜ್ಞಾನಪರಂಪರೆಗಳ ಅಧ್ಯಯನ ಕೇಂದ್ರ ನೂಪುರಭ್ರಮರಿಯ ಪ್ರಸ್ತುತಿ ಶಾಸ್ತ್ರರಂಗ ಭಾಗ 5 : ದಾಕ್ಷಿಣಾತ್ಯ/ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತ ಸಂಚಿಕೆ 59 : ಕೇರಳರಾಜ ಬಾಲರಾಮವರ್ಮನ ಬಾಲರಾಮಭರತ &amp; ಕೇರಳ ಗ್ರಂಥಗಳು. https://www.noopurabhramari.com/shaastraranga-59-balarama-bharata-of-balarama-varma-and-other-kerala-texts/<br /> <br /> ಶಾಸ್ತ್ರರಂಗ ಯೂಟ್ಯೂಬ್ ಸೀರಿಸ್ . ಭಾಗ ೫: ದಾಕ್ಷಿಣಾತ್ಯ (Video series)-ಸಂಚಿಕೆ ೫೯ [https://www.youtube.com/channel/UCzsvThi5o-5X1-5kp7jaxVQ @noopurabhramari1212]&lt;/ref&gt;, <br /> <br /> ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಆಳಿದ, ಹಲವು ಪ್ರಮುಖ ಯುದ್ಧಗಳಲ್ಲಿ ಶೌರ್ಯವನ್ನು ಮೆರೆದ ಧೀಮಂತ ಅರಸ, ಧರ್ಮರಾಜನೆಂದೇ ಖ್ಯಾತನಾಗಿದ್ದ ಅಪ್ರತಿಮ ದಾನಿ, ವಾಗ್ಮಿ, ಕವಿ, ಸುಧಾರಕ - ಕಾರ್ತಿಕ ತಿರುನಾಳ್ ಬಾಲರಾಮವರ್ಮ ಕುಲಶೇಖರ ಅಥವಾ ರಾಮವರ್ಮ. <br /> <br /> ನೂತನವೆನಿಸುವ ತಿರುವಾಂಕೂರ್ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುವಲ್ಲಿ ಮಾರ್ತಾಂಡ ವರ್ಮರ ಪ್ರಯತ್ನಗಳನ್ನು ಇಂದಿಗೂ ಕೇರಳದ ಜನರು ಬಹಳ ಭಕ್ತಿ ಗೌರವದಿಂದ ಕೊಂಡಾಡುತ್ತಾರೆ. ಒಮ್ಮೆ ರಾಜ ಮಾರ್ತಾಂಡವರ್ಮನು ತಮ್ಮ ಆರಾಧ್ಯದೈವ ಶ್ರೀ ಅನಂತಪದ್ಮನಾಭ ಸ್ವಾಮಿಗೆ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಸಮರ್ಪಿಸಿದ ಬಳಿಕ ಮಾರ್ತಾಂಡ ವರ್ಮರ ನಂತರದಲ್ಲಿ ಆಳ್ವಿಕೆಗೆ ಬರುವ ಎಲ್ಲ ರಾಜರಿಗೂ ಬಾಲ ಎಂಬ ಪೂರ್ವಪ್ರತ್ಯಯ ಇಡುವ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಬೆಳೆದುಬಂತೆನ್ನಲಾಗಿದೆ. ಅವರ ನಂತರದಲ್ಲಿ ಪಟ್ಟಕ್ಕೆ ಬಂದ ರಾಮವರ್ಮರು ಬಾಲರಾಮವರ್ಮರೇ ಆದರು. ರಾಮವರ್ಮರು ತಮ್ಮ ಮನೆತನದ ಹಿರಿಯರ ಆದರ್ಶವನ್ನು ಪಾಲಿಸಿಕೊಂಡು ನಡೆದು ಬೆಳೆದು ರಾಜವಂಶದ ಕೀರ್ತಿಯನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಎತ್ತರಿಸಿದರು. ಅವರು ಹುಟ್ಟಿದ ನಕ್ಷತ್ರ ಕೃತ್ತಿಕಾ. ಹಾಗಾಗಿ ಕಾರ್ತಿಕ ತಿರುನಾಳ್ ಬಾಲರಾಮವರ್ಮ ಎಂದೇ ಸಂಬೋಧಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. <br /> <br /> == ಬಾಲರಾಮವರ್ಮರ ಬಾಲ್ಯ ಮತ್ತು ಬೆಳವಣಿಗೆ ==<br /> ವಂಚಿ ಎಂಬ ರಾಜಮನೆತನಕ್ಕೆ ಸೇರಿದವರು ಎಂದು ಕಾರ್ತಿಕ ತಿರುನಾಳ್ ರಾಮವರ್ಮ. ತಾಯಿ ಅಟ್ಟಿಂಗಲ್‌ನ ರಾಣಿ ಪಾರ್ವತಿ ಬಾಯಿ ಮತ್ತು ತಂದೆ ಕಿಲಿಮಣ್ಣೂರು ರಾಜವಂಶದ ವಲಿಯಕೋಯಿತ್ತಂಪುರನ್. ೧೭೨೪ ರಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ ರಾಮವರ್ಮ, ನಾಲ್ಕು ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಿನವರಾಗಿದ್ದಾಗ, ಅಂದರೆ ೧೭೨೮ ರಲ್ಲಿ, ತನ್ನ ಹೆತ್ತವರೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಯಾಣಿಸುವ ವೇಳೆ ಕಾಯಂಕುಲಂ ರಾಜನು ಮಾಡಿದ ಕೌಟುಂಬಿಕ ಹತ್ಯೆಯ ಪ್ರಯತ್ನವನ್ನು ಹತ್ತಿಕ್ಕಲು ಹೋಗಿ ರಾಮವರ್ಮನ ತಂದೆ ನಿಧನರಾದರು. ಅದೃಷ್ಟವೆಂಬಂತೆ ರಾಮವರ್ಮ ಬದುಕುಳಿದರು. ಅವರ ಚಿಕ್ಕಪ್ಪ ಮಹಾರಾಜ ಮಾರ್ತಾಂಡವರ್ಮ ಪ್ರೀತಿವಿಶ್ವಾಸಗಳಿಂದ ರಾಮವರ್ಮರನ್ನು ಬೆಳೆಸಿದ್ದಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ ನಾನಾ ವಿದ್ಯೆಗಳಲ್ಲಿ ಮಗನು ಪಾರಂಗತನಾಗುವಂತೆ ನೋಡಿಕೊಂಡರು. ಚಿಕ್ಕ ವಯಸ್ಸಿನಿಂದಲೇ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಶ್ರದ್ಧೆ ರಾಮವರ್ಮರಿಗೆ. ಆರು ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲೇ ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರಗಳ ಅಭ್ಯಾಸ. <br /> <br /> ಚಿಕ್ಕಪ್ಪ ಮಾರ್ತಾಂಡವರ್ಮರ ಅವರ ದಿಗ್ವಿಜಯಗಳಲ್ಲಿ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ಭಾಗವಹಿಸಿ; ಸಹಾಯ ಮಾಡಿದರು. ನೆರೆಹೊರೆಯ ಅನೇಕ ಮಹಾರಾಜರೊಂದಿಗೆ ಸ್ನೇಹ ಒಪ್ಪಂದಗಳನ್ನು ಕಾರ್ಯಗತಗೊಳಿಸಿದರು. ಆ ಪೈಕಿ ಕಲ್ಲಿಕೋಟೆಯ ಸಾಮುದ್ರಿನ್ ರಾಜ ಅಂದರೆ ಇಂದಿಗೆ ಝಮೊರಿನ್ ಎಂಬ ಅಪಭ್ರಂಶವಾದ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಕರೆಯಲ್ಪಟ್ಟ ರಾಜ ಕೊಚ್ಚಿನ್ ವ್ಯಾಪ್ತಿಗೆ ಮುತ್ತಿಗೆ ಹಾಕಿದಾಗ ಕೊಚ್ಚಿನ್ ರಾಜನ ಬೇಡಿಕೆಯ ಮೇರೆಗೆ ಮಾಡಿದ ಒಪ್ಪಂದ ಮಾತುಕತೆ ಹಾಗೂ ಯುದ್ಧ ಸಂಧಿಯೂ ಒಂದು. ೧೭೫೮ರಲ್ಲಿ ಮಾರ್ತಾಂಡವರ್ಮರ ಮರಣದೊಂದಿಗೆ, ತಿರುವಾಂಕೂರ್ ರಾಜ್ಯದ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿಯಾಗಿ ಆಳ್ವಿಕೆಗೆ ಬಂದರು. <br /> <br /> == ಯುದ್ಧ- ಪರಾಕ್ರಮ- ವಿಜಯ ==<br /> ಹೈದರ್ ಆಲಿ ಮತ್ತು ಟಿಪ್ಪು ಸುಲ್ತಾನರ ಎದುರಾಳಿ ಆಗಿ ರಾಮವರ್ಮರ ಸೇನೆ ತೋರಿದ ಶೌರ್ಯ ಸುವರ್ಣಾಕ್ಷರಗಳಲ್ಲಿ ಬರೆದಿಡುವಂಥದ್ದು. ಟಿಪ್ಪುಸುಲ್ತಾನಿನ ತಂದೆ ಹೈದರ್ ಅಲಿ ೧೭೬೬ ರಲ್ಲಿ ಮಲಬಾರ್ ಮೇಲೆ ಎರಡನೇ ಬಾರಿ ದಾಳಿ ಮಾಡಿದ. ಬಳಿಕ ಹೈದರ್ ಬಯಸಿದ್ದು ಡಚ್ಚರ ಸಹಾಯದಿಂದ ತಿರುವಾಂಕೂರಿನ ಮೇಲೆ ಅತಿಕ್ರಮಣ. ಹೈದರ್ ಅಲಿಯ ಕುತಂತ್ರ ಅರಿತ ರಾಮವರ್ಮರು ಡಚ್ಚರಿಗೆ ತಮ್ಮ ಸಹಾಯವನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಿ; ಹೈದರ್ ಆಲಿ ಮಲಬಾರ್, ಕಲ್ಲಿಕೋಟೆ, ಕೊಲತುನಾಡು ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಕೊಟ್ಟರೆ ಮಾತ್ರ ಯುದ್ಧವೆಚ್ಚ ಕೊಡಬಲ್ಲೆ ಎಂಬುದಾಗಿ ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿ, ಪರೋಕ್ಷವಾಗಿ ಬೆದರಿಸಿದರು. ಇದನ್ನು ಮನಗಂಡ ಹೈದರ್ ಅಲಿ ಶ್ರೀರಂಗಪಟ್ಟಣಕ್ಕೆ ವಾಪಾಸ್ಸಾದ.<br /> <br /> ೧೭೮೮ ರಲ್ಲಿ, ಹೈದರ್ ಅಲಿಯ ಮಗ ಟಿಪ್ಪು ಸುಲ್ತಾನ್ ಅಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ಬಂದ. ಟಿಪ್ಪು ಮಲಬಾರ್ ಮತ್ತು ಕೊಡಗಿಗೆ ಅತಿಕ್ರಮಿಸಿ ಅನೇಕ ಅನ್ಯಾಯಗಳನ್ನು ನಡೆಸಿದ. ಅನೇಕ ಅಮಾಯಕರನ್ನು ಕೊಂದ, ಕೊಲ್ಲಿಸಿದ, ಗಡೀಪಾರು ಮಾಡಿದ ಮತ್ತು ಅನೇಕ ಹಿಂದೂಗಳನ್ನು ಬಲವಂತದಿಂದ ಮತಾಂತರ ಮಾಡಿದ. ಸ್ವತಃ ಟಿಪ್ಪುವೇ ನಾಲ್ಕು ಲಕ್ಷಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಹಿಂದೂಗಳನ್ನು ಇಸ್ಲಾಂಗೆ ಮತಾಂತರಿಸಿದ್ದೇನೆ ಎಂದೂ ಬರೆದುಕೊಂಡಿರುವುದನ್ನು ಆತನ ಪತ್ರಗಳಲ್ಲಿದೆ.. ಇಂಥ ಕುಕೃತ್ಯದಿಂದ ಮಲಬಾರ್‌ನ ರಾಜ ಕುಟುಂಬಗಳು ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಹಿಂದೂ ಮತ್ತು ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಕುಟುಂಬಗಳು ತಿರುವಾಂಕೂರ್‌ಗೆ ಓಡಿಹೋದರು, ಹೀಗೆ ಮಲಬಾರ್‌ನಿಂದ ಪಲಾಯನ ಮಾಡಿದ ಸಾವಿರಾರು ಹಿಂದೂಗಳು ಮತ್ತು ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ನರಿಗೆ ಆಶ್ರಯ ನೀಡಿದರು. ರಾಮವರ್ಮರ ಔದಾರ್ಯದಿಂದಾಗಿ ಪ್ರಜೆಗಳು ಅವರನ್ನು ಧರ್ಮರಾಜ ಎಂದೇ ಸಂಬೋಧಿಸತೊಡಗಿದರು.<br /> <br /> ಟಿಪ್ಪು ಸುಲ್ತಾನನು ರಾಮವರ್ಮರನ್ನು ತನ್ನ ಸಾಮಂತನನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಅನಂತರದಲ್ಲಿ ತಂತ್ರಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಿದ. ಆದರೆ ರಾಮವರ್ಮರು ಟಿಪ್ಪು ಸುಲ್ತಾನನ ದಾಳಿಯನ್ನು ನಿರೀಕ್ಷಿಸಿ ತಿರುವಾಂಕೂರಿನ ರಕ್ಷಣೆಯಲ್ಲಿ ಸಹಾಯ ಮಾಡಲು ಬ್ರಿಟಿಷರೊಂದಿಗೆ ಮಾತುಕತೆ ನಡೆಸಿದರು. ಅಂತಿಮವಾಗಿ ೧೭೮೯ ರಲ್ಲಿ, ಟಿಪ್ಪು ಸುಲ್ತಾನ್ ಮಲಬಾರ್‌ನಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಸಂಪೂರ್ಣ ಸೈನ್ಯವನ್ನು ಒಟ್ಟುಗೂಡಿಸಿ ತಿರುವಾಂಕೂರ್ ಅನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಲು ದಂಡೆತ್ತಿ ಬಂದ. ಆದರೆ ತಿರುವಾಂಕೂರು ಸೈನಿಕರು ಹಿಂದೆ ಸರಿಯಲಿಲ್ಲ. ತಮ್ಮ ೧೪,೦೦೦ ಸೈನಿಕರ ಸಣ್ಣ ಸೇನೆಯಲ್ಲೇ ಟಿಪ್ಪುವನ್ನು ಸಮರ್ಥವಾಗಿ ಎದುರಿಸಿದರು. ಟಿಪ್ಪುವಿನ ಸೈನ್ಯವನ್ನು ಹಿಮ್ಮೆಟ್ಟಿಸಿದ್ದಷ್ಟೇ ಅಲದೆ ಅವನ ಸೇನಾಧಿಪತಿಯನ್ನು ಕೊಂದರು. ಜೊತೆಗೆ ಟಿಪ್ಪುವಿನ ಪಲ್ಲಕ್ಕಿ, ಮುದ್ರೆಗಳು, ಉಂಗುರಗಳು, ಖಡ್ಗ ಮತ್ತು ಇತರ ಆಭರಣಗಳು ತಿರುವಾಂಕೂರು ಸೈನ್ಯದ ವಶವಾಯಿತು.<br /> <br /> ಟಿಪ್ಪು ಸುಲ್ತಾನ್ ಸುಮ್ಮನೆ ಕೂರಲಿಲ್ಲ. ಬ್ರಿಟೀಷರು ತಿರುವಾಂಕೂರಿಗೆ ಸಹಾಯಕ್ಕೆ ಬರದಂತೆ ಕುತಂತ್ರ ಮಾಡಿ ತಿರುವಾಂಕೂರಿನ ಹತ್ತಿರದ ನೆಡುಮ್ಕೋಟ ಕೋಟೆಯ ಮೇಲೆ ಮತ್ತೆ ದಾಳಿ ಮಾಡಿದ. ಸುಮಾರು ಒಂದು ತಿಂಗಳ ಕಾಲ ಯುದ್ಧ ನಡೆದು, ತಿರುವಾಂಕೂರು ಸೈನ್ಯವು ನೆಡುಮ್ಕೋಟ ಕೋಟೆಗಳನ್ನೂ, ರಾಜ್ಯವನ್ನೂ ರಕ್ಷಿಸುವಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಯಿತು. ಹಾಗಿದ್ದೂ ಟಿಪ್ಪುವಿನ ಸೈನ್ಯವು ಕುತಂತ್ರದಿಂದ ಸುಮಾರು ೩/೪-ಮೈಲಿ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಸ್ವಾಧೀನಕ್ಕೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ತಿರುವಾಂಕೂರ್ ಅನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿತು. ಅತ್ತ ತಿರುವಾಂಕೂರ್‌ಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತೇವೆ ಎಂದು ಮಾತು ಕೊಟ್ಟಿದ್ದ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಪಡೆಗಳು ಕೂಡಾ ತಿರುವಾಂಕೂರ್‌ಗೆ ಸಹಾಯವನ್ನು ನೀಡಲಿಲ್ಲ, ಇದು ರಾಮವರ್ಮ ಮಹಾರಾಜರ ಹತಾಶೆಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಟಿಪ್ಪುವಿನ ಸೈನ್ಯವು ಉತ್ತರ ತಿರುವಾಂಕೂರ್ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಧ್ವಂಸಗೊಳಿಸಿತು ಮತ್ತು ಪೆರಿಯಾರ್ ನದಿಯ ಮೇಲೆ ಬೀಡುಬಿಟ್ಟಿತು, ಹಿಂದೂ ದೇವಾಲಯಗಳನ್ನು ನಾಶಪಡಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಪ್ರಜೆಗಳು ಎಷ್ಟೋ ಮಂದಿ ಓಡಿಹೋದರು. ಇಡೀ ದೇಶವು ಬೆಂಕಿ ಮತ್ತು ಖಡ್ಗದ ಬಾಯಿಗೆ ಸಿಲುಕಿ ನರಳಿತು. ಅಂತೂ ಹಲವು ತಂತ್ರ-ಪ್ರತಿತಂತ್ರಗಳು ಜರುಗಿ ಅಂತೂ ತಿರುವಾಂಕೂರಿನ ಟಿಪ್ಪು ತಿರುವಾಂಕೂರ್‌ಗೆ ಬರದಂತೆ ತಡೆಯಲು ಸಿದ್ಧರಾದರು. ಟಿಪ್ಪುವಿನ ಸೈನ್ಯದ ಬಹುತೇಕರೂ ಸಾವನ್ನು ಕಂಡರು. ಟಿಪ್ಪುವಿನ ಕೆಲವು ಆಭರಣಗಳು, ಪಲ್ಲಕ್ಕಿ ಮತ್ತು ಕಠಾರಿಗಳು ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ತಿರುವಾಂಕೂರಿನ ವಶವಾದವು. ಇಂಥ ಹಲವು ಸಂಕೀರ್ಣವೆನಿಸುವ ಕಠಿಣ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳಲ್ಲಿ ರಾಮವರ್ಮರ ಬಲಗೈ ಭಂಟರೆಂಬಂತೆ ಅನೇಕ ಮಂತ್ರಿಗಳು, ದಳಪತಿಗಳು ದೇಶರಕ್ಷಣೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಆ ಪೈಕಿ ಅಯ್ಯಪ್ಪನ್ ಮಾರ್ತಾಂಡ ಪಿಳ್ಳ, ಮಹಾದೇವಯ್ಯನ್ ಸುಬ್ಬಯ್ಯನ್ ಮತ್ತು ರಾಜಾ ಕೇಶವದಾಸರಂತಹ ಘನತೆವೆತ್ತ ಚಾಣಾಕ್ಷ ಮಂತ್ರಿಗಳು ಸ್ಮರಣಾರ್ಹರು.<br /> <br /> ಬಳಿಕ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಪಡೆಗಳಿಗೆ ಟಿಪ್ಪುವಿನ ತಂತ್ರ ಅರ್ಥವಾಗಿ ಕೆಲವು ಮಹತ್ವದ ನಿರ್ಧಾರವನ್ನು ಕೈಗೊಂಡರು. ಇದನ್ನು ಅರಿತ ಟಿಪ್ಪು ಸುಲ್ತಾನ್ ಬ್ರಿಟಿಷರೊಂದಿಗಿನ ಯುದ್ಧವನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಲು ತಿರುವಾಂಕೂರು ಮತ್ತು ಮಲಬಾರ್‌ನಿಂದ ತನ್ನ ಸ್ವಂತ ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಹಿಮ್ಮೆಟ್ಟಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದ. ಆದರೆ ಯುದ್ಧವು ಸಂಭವಿಸಿತು, ಇದರಲ್ಲಿ ತಿರುವಾಂಕೂರು ತನ್ನ ಸಹಾಯವನ್ನು ಬ್ರಿಟಿಷರಿಗೆ ಕೊಟ್ಟಿತು. ಮತ್ತು ಮೂರನೇ ಆಂಗ್ಲೋ-ಮೈಸೂರು ಯುದ್ಧವು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ೧೭೯೨ ರಲ್ಲಿ ಟಿಪ್ಪು ಸುಲ್ತಾನ್ ಸೋಲಿಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. <br /> <br /> == ಬಾಲರಾಮವರ್ಮರ ಆಡಳಿತ ಕೌಶಲ- ಧಾರ್ಮಿಕತೆ ==<br /> ಕಾರ್ತಿಕ ತಿರುನಾಳ್ ರಾಮವರ್ಮರ ಆಳ್ವಿಕೆಯು ಕೇರಳಕ್ಕೆ ಸುವರ್ಣ ಯುಗ ಎಂದೆನಿಸಿಕೊಂಡ ಕಾಲ. ರಾಮವರ್ಮರ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಾರ, ಸೇತುವೆ, ಕಾಲುವೆಗಳಂತಹ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯಗಳು, ಬಂದರುಗಳನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ತಿರುವಾಂಕೂರ್‌ನಿಂದ ವಿವಿಧ ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ರಫ್ತು ಮಾಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಹಡಗು ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೂ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ ನೀಡಲಾಯಿತು. ಕೋಟೆಗಳನ್ನು ಉತ್ತಮಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಮದ್ದುಗುಂಡುಗಳು ಮತ್ತು ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರಗಳ ತಯಾರಿಕೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿನ ಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಕೈಗೊಳ್ಳಲಾಯಿತು, <br /> <br /> ರಾಮವರ್ಮರ ಕಾಲದಲ್ಲೇ ತಿರುವಾಂಕೂರಿನಲ್ಲಿ ಅನಂತರಾಯನ ಪಣಂ, ’ಚಿನ್ನ ಪಣಂ’ ಮತ್ತು ’ಅನಂತವರಾಹನ್’ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಚಿನ್ನದ ನಾಣ್ಯಗಳನ್ನು ದೊಡ್ಡ ಬೆಳ್ಳಿಯ ಬೆಳ್ಳಿಯ ಜೊತೆಗೆ ಮುದ್ರಿಸಲಾಯಿತು. ಅನಂತ ಪದ್ಮನಾಭ ಸ್ವಾಮಿ ದೇವಾಲಯದ ಗೋಪುರಗಳು ಪೂರ್ಣಗೊಂಡವು. ತಮ್ಮ ತಾಯಿಯ ನಿಧನದ ಬಳಿಕ ರಾಮೇಶ್ವರದ ವರೆಗೂ ಯಾತ್ರೆ ಕೈಗೊಂಡರು. ತಿರುವನಂತಪುರದಲ್ಲಿನ ಅವರ ಅರಮನೆ ಗ್ರಂಥಾಲಯವನ್ನು ಶ್ರೀಮಂತಗೊಳಿಸಿದರು. ತಾವು ಗೆದ್ದ ರಾಜ್ಯಗಳನ್ನು ಅನಂತ ಪದ್ಮನಾಭ ಸ್ವಾಮಿಗೆ ಸಮರ್ಪಿಸಿದ್ದಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ; ದೇವರ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಅನೇಕಾನೇಕ ಸೇವೆ, ದಾನ, ಯಾಗ, ತುಲಾಭಾರಗಳನ್ನು ನಡೆಸಿದರು. ತಾವು ಬರೆದ ಎಲ್ಲ ರಚನೆಗಳಲ್ಲೂ ಅನಂತ ಪದ್ಮನಾಭ ಸ್ವಾಮಿ ದೇವರನ್ನು ಬಹಳ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಕೊಂಡಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಮತ್ತು ತಮ್ಮನ್ನೂ &quot;ಶ್ರೀ ಪದ್ಮನಾಭಕರುಣಾರಸಪಾತ್ರ, ಆತನ ಪಾದದ ಮಣಿಗಳೇ ತನ್ನ ಕಿರೀಟದಲ್ಲಿದೆ, ಶ್ರೀಪದ್ಮನಾಭಕರುಣೆಯಿಂದ ದೊರೆತ ಭೂಮಿಯ ಪಾಲಕ ತಾನು ರಾಮಾತ್ಮಭಾವದಿಂದ ಖಡ್ಗವನ್ನು ಹಿಡಿದು ರಾಮಯಾಣವನ್ನು ಕೇಳಿ ಸಿಂಧುಪ್ರವೇಶ ಮಾಡಿದೆ; ರಾಮನೇ ತನ್ನನು ಕೈ ಹಿಡಿದು ಅನುಗ್ರಹಿಸಿ ರಂಗನಾಥನ ಭಕ್ತನಾಗುವಂತೆ ಮಾಡಿದ, ರಾಮನೇ ತನ್ನೊಳಗಿನಿಂದ ರಾಜ್ಯಭಾರ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾನೆ&quot; ಎಂಬುದಾಗಿ ಸಂಬೋಧಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. <br /> <br /> == ಬಾಲರಾಮವರ್ಮರ ಕಲಾವಂತಿಕೆ ಮತ್ತು ಕಥಕಳಿ- ಮೋಹಿನಿಯಾಟ್ಟಂ ಕಲೆಗಳ ಪುನರುಜ್ಜೀವನಕ್ಕೆ ಕೊಡುಗೆ ==<br /> ರಾಮವರ್ಮರು ಶೂರ, ಉತ್ತಮ ಆಡಳಿತಗಾರರಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ; ದೈವಭಕ್ತ ಕಲಾವಂತ; ವಿದ್ವಾಂಸ; ಕಲಾಪೋಷಕ ಕೂಡಾ ಕಾಲ ಅದು. ರಾಜಮನೆತನದ ಮೊದಲ ಪಿಟೀಲು ವಾದಕರಾಗಿದ್ದರು ರಾಮವರ್ಮ. ಅವರು ಸಂಗೀತಗಾರರೂ ಹೌದು ಮತ್ತು ನೃತ್ಯದಲ್ಲಿ ವಿದ್ವಾಂಸ ಕೂಡಾ. ೧೦೦ಕ್ಕೂ ಅಧಿಕ ಕೃತಿಸಂಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಹಾಗೆಂದೇ ಸಂಗೀತತಾಲಭರತಾಂಬುಧಿಪೂರ್ಣಚಂದ್ರ ಎಂಬ ಸ್ತುತಿಗಳು ರಾಮವರ್ಮರ ರಚನೆಯ ಬಾಲರಾಮಗ್ರಂಥದಲ್ಲಿ ದೊರಕುತ್ತವೆ.<br /> <br /> ರಾಮವರ್ಮರಿಂದಾಗಿ ಕೃಷ್ಣನಾಟ್ಟಂ, ಕಥಕ್ಕಳಿ, ತುಳ್ಳಲ್ ಜನಪ್ರಿಯ ಕಲಾ ಪ್ರಕಾರಗಳಾಗಿ ಮಾರ್ಪಟ್ಟವು. ಕಥಕಳಿ ನಾಟಕಗಳ (ಅಟ್ಟಕಥಾ) ಸಂಯೋಜಕರಾಗಿ ರಾಮವರ್ಮ ಅವರು ಕಥಕಳಿ ಕಲಿಸಲು ವ್ಯವಸ್ಥಿತ ಪಠ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ರೂಪಿಸಿದರು. ಪ್ರತಿ ಪಾತ್ರಧಾರಿಗಳೂ ಶೃಂಗಾರ ಪದಗಳಿಂದಲೇ ರಂಗಪ್ರವೇಶ ಮಾಡಬೇಕೆಂಬ ನಿಯಮವನ್ನು ಅವರು ಪರಿಚಯಿಸಿದರು. ಕಂಪ್ಲಿಗಟ್ಟು ನಂಬೂದಿರಿ ಅವರನ್ನು ಕರೆಸಿ ಆಹಾಯದಿಂದ ಕಥಕ್ಕಳಿ ತೆಕ್ಕಣ ಅಂದರೆ ದಕ್ಷಿಣಭಾಗದ ಶೈಲಿಯ ಪ್ರದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಸುಧಾರಣೆ- ನಿಯಮಗಳನ್ನು ತಂದರು. ಇಂದಿಗೆ ಕಪ್ಲಿಂಗಟ್ಟು ಶೈಲಿಯೆಂದೇ ಖ್ಯಾತವಾದ ಇದರಲ್ಲಿ ರಾಮವರ್ಮರ ಕಾಲಕ್ಕೆ ಆಕರ್ಷಕವಾದ ಪ್ರಸಾಧನವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಲಾಯಿತು.<br /> <br /> ಇದರೊಂದಿಗೆ ರಾಮವರ್ಮರ ರಚನೆಯಲ್ಲಿ ೭ ಅಟ್ಟಕಥಾ ಅಂದರೆ ಪ್ರಸಂಗಗಳು ರಚನೆಯಾದವು. ಅವು - ರಾಜಸೂಯಂ, ಸುಭದ್ರಾಪಹರಣಂ, ಗಂಧರ್ವವಿಜಯಂ, ಪಾಂಚಾಲಿ ಸ್ವಯಂವರಂ, ಬಕವಧಂ, ಕಲಾಯನಸೌಗಂಧಿಕಂ ಮತ್ತು ನರಕಾಸುರವಧಮ್. ರಾಮವರ್ಮರ ಪ್ರಯತ್ನದಿಂದಾಗಿ ಕಥಕಳಿ ಕಲಾವಿದರ ತಂಡವೂ ರೂಪುಗೊಂಡಿತು. ಅವರು ಕಥಕ್ಕಳಿಗಾಗಿ ವೇಷಭೂಷಣಗಳನ್ನು ಕೂಡಾ ವಿನ್ಯಾಸ ಮಾಡಿದ್ದರೆಂಬುದೂ ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ. ಇವೆಲ್ಲವೂ ಕಥಕಳಿ ಪ್ರಸ್ತುತಿಗೆ ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕಾದ ತಂತ್ರಗಳ ಸುಧಾರಣೆಗೂ ಅನುಕೂಲವಾಗಿದೆ. ಹೀಗೆ ಪ್ರಸ್ತುತಿ, ವೈವಿಧ್ಯತೆ ಮತ್ತು ಪಾತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಕಥೆಯಲ್ಲಿನ ವಿನೂತನವಾದ ರಂಗತಂತ್ರಗಳಿಂದಾಗಿ ಇಂದಿಗೆ ಕಥಕ್ಕಳಿಯು ವಿಶ್ವಪ್ರಸಿದ್ಧ ಕಲೆಯಾಗಿ ರೂಪುಗೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕೆ ದೊಡ್ಡ ಮಟ್ಟಿನ ಸಹಾಯವಾಗಿದೆ.<br /> <br /> ಒಮ್ಮೆ ಅವರು ನೆರೆಯ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ತಂಡದ ದಾಸಿಯಾಟ್ಟಂ ಅಂದರೆ ರಾಜದಾಸಿಯರ ನೃತ್ಯವನ್ನು ನೋಡಿ ಪ್ರದರ್ಶನವನ್ನು ನೋಡಿ, ಹರುಷಪಟ್ಟು ತಮ್ಮ ಆಸ್ಥಾನ ವಿದ್ವಾಂಸರನ್ನು ಕರೆದು ಮೋಹಿನಿಯಾಟ್ಟಂ ಎಂಬುದಾಗಿ ರಚನೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಿಸಿ- ನಂತರ ಅವರೇ ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದರು. ಅದರ ಫಲವಾಗಿಯೇ ಮೋಹಿನಿಯಾಟ್ಟಂನ ವಿಕಸನಗೊಂಡಿತು ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮೋಹಿನಿಯಾಟ್ಟಂನ ಉಗಮವನ್ನು ನಿರ್ಣಯಿಸಲಾಗದಿದ್ದರೂ; ರಾಮವರ್ಮರ ಕಾಲ ಮೋಹಿನಿಯಾಟ್ಟಂನ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಮಹತ್ತ್ವದ ಕಾಲವೆನ್ನುವುದು ಅರ್ಥವಾಗುತ್ತದೆ. ಆ ಬಳಿಕ ರಾಮವರ್ಮರ ತಮ್ಮನ ಮೊಮ್ಮಗನಾಗಿದ್ದ ಕವಿ ಈರಾಯಿಮ್ಮನ್ ಥಂಪಿ ಮಹಾರಾಜ ಮತ್ತು ಸ್ವಾತಿ ತಿರುನಾಳ್ ರಾಮ ವರ್ಮ ಮಹಾರಾಜರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಮೋಹಿನಿಯಾಟ್ಟಂ ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರವರ್ಧಮಾನಕ್ಕೆ ಬಂದಿತು. <br /> <br /> == ಬಾಲರಾಮ ಭರತಮ್ ಗ್ರಂಥ ==<br /> ರಾಮವರ್ಮ ಬಹುಭಾಷಾ ಪಾರಂಗತರೂ ಕೂಡಾ. ಸಂಸ್ಕೃತ, ಪರ್ಷಿಯನ್, ಹಿಂದೂಸ್ತಾನಿ, ತಮಿಳು, ಫೋರ್ಚುಗೀಸ್, ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಮತ್ತು ಡಚ್ ಕಲಿತಿದ್ದರು. ಅವರನ್ನು ಯೋಗ ಮತ್ತು ಆತ್ಮವಿದ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಪರಿಣಿತರು ಎಂದೂ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ. <br /> <br /> ಬಾಲರಾಮವರ್ಮರು ಬಾಲರಾಮಭರತಮ್ ಈ ಗ್ರಂಥದ ರಚನಾಕಾರ ಕೂಡಾ ಹೌದು. ಭರತನಿಗೆ ಋಣಿಯಾಗಿರುವ ಶಾಸ್ತ್ರ ಎಂಬ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಬಾಲರಾಮಭರತಮ್ ಅಥವ ಬಲರಾಮಭರತವೆಂದೇ ಈ ನೃತ್ಯಶಾಸ್ತ್ರಗ್ರಂಥವನ್ನು ಹೆಸರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದರ ರಚನೆಯ ಕಾಲ ೧೭೫೮-೧೭೯೮ನೇ ಇಸವಿ. ಕೇರಳದ ಎಲ್ಲಾ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ರಂಗಭೂಮಿಯ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಮತ್ತು ಕಲಾ ಪ್ರೇಮಿಗಳಿಗೆ ಆಕರ ಗ್ರಂಥವೆಂಬಷ್ಟು ಇದಕ್ಕೆ ಪೂಜ್ಯತೆ ಇದೆ. ರಾಮವರ್ಮರು ಬಹುಶಃ ತಮ್ಮ ೬೦ ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಿನ ಅನಂತರ ಬಾಲ ರಾಮಭರತವನ್ನು ರಚಿಸಿರಬೇಕು. <br /> <br /> ಬಾಲರಾಮಭರತಂ ಗ್ರಂಥದಲ್ಲಿ ‘ಲಾಸ್ಯತಂತ್ರಾವಲೋಕ್ಯವಿಶಾಲಂ’ ಅಂದರೆ ಲಾಸ್ಯನೃತ್ಯಕ್ಕೆಂದೇ ಈ ಗ್ರಂಥವನ್ನು ಬರೆಯಲಾಗಿದೆ ಎಂಬ ಶ್ಲೋಕವು ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ದೊರಕುತ್ತವೆ. ಈ ಲಾಸ್ಯತಂತ್ರವು ಮೋಹಿನಿಯಾಟ್ಟಂನ್ನೇ ಉದ್ದೇಶಿಸಿದೆ ಎಂದೂ ಮತ್ತು ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲೂ ಮೋಹಿನೀ ನೃತ್ಯ ಎಂಬ ಹೆಸರು ಗಮನಕ್ಕೆ ಬರುವಂತೆಯೇ ಶ್ಲೋಕಗಳನ್ನು ರಚಿಸಲಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಹಾಗೂ ಮನ್ಮಥ ಮತ್ತು ರತಿದೇವಿಯಂತೆ ಶೋಭಿಸುವ ಸ್ತ್ರೀ ನರ್ತಕರು, ಅವರ ನರ್ತನದಲ್ಲಿ ಬಳಸುವ ಅಂಗೋಪಾಂಗಾಭಿನಯ, ಕಣ್ಣೋಟ, ಭಾವ-ರಸ, ಹಸ್ತಾಭಿನಯಗಳ ವಿಚಾರ ಇಲ್ಲಿದೆಯೆಂದು ಗ್ರಂಥ ಹೇಳಿರುವುದರಿಂದ ಮೋಹಿನಿಯಾಟ್ಟಂನ ಆಧಾರಪ್ರಾಯವೆನಿಸುವ ಗ್ರಂಥವಾಗಿ ಇದನ್ನು ರಚಿಸಲಾಗಿದೆ ಎಂಬ ಅನುಮಿತಿ ಮಾಡಬಹುದು. ಜೊತೆಗೆ ಪಾದಚಲನೆ, ಶ್ರುತಿ, ನಾದ, ಲಯ, ಧ್ವನಿ, ರಾಗ, ತಾಲ, ಸಂಗೀತಗಾರರು, ವಾದ್ಯಗಳು ಮೊದಲಾದ ಎಲ್ಲ ತೌರ್ಯತ್ರಿಕ ವಿಷಯಗಳ ಬಗ್ಗೆಯೂ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಒಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಕೇರಳದಲ್ಲಿದ್ದ ೨೦ಕ್ಕೂ ಅಧಿಕ ಕಲಾಪ್ರಕಾರಗಳಿಗೆ ಆಚಾರ್ಯಗ್ರಂಥದಂತೆ ಶೋಭಿಸಿದೆ ಬಾಲರಾಮಭರತ.<br /> <br /> === ಬಾಲರಾಮ ಭರತ ಗ್ರಂಥ- ಗ್ರಂಥಸಂಪಾದನೆ ಮತ್ತು ಅಧ್ಯಾಯ- ಲಕ್ಷಣಕ್ರಮ ===<br /> ಬಾಲರಾಮಭರತದ ಮೂಲಪ್ರತಿಯು ತಿರುವಾಂಕೂರಿನ ಗ್ರಂಥಾಲಯದ ಹಸ್ತಪ್ರತಿ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿದ್ದು; ಮಲಯಾಳ ಲಿಪಿಯಲ್ಲಿ ಸಂಸ್ಕೃತ ಗದ್ಯ ಮತ್ತು ಪದ್ಯಶ್ಲೋಕಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಈ ಹಸ್ತಪ್ರತಿಯನ್ನು ೧೯೩೫ರಲ್ಲಿ ತಿರುವಾಂಕೂರು ಸಂಸ್ಥಾನವೇ ಪುಸ್ತಕ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಕೆ. ಸಾಂಬಶಿವಶಾಸ್ತ್ರಿಗಳ ಸಂಪಾದನೆಯಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಸಲ ಪ್ರಕಟಿಸಿತು. ಮೂಲ ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಅಧ್ಯಾಯಗಳ ಸ್ವರೂಪ ಇಲ್ಲ. ಆದರೂ ಅನುಕೂಲಕ್ಕಾಗಿ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ೬ ಅಧ್ಯಾಯಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ. <br /> <br /> ಬಾಲರಾಮಭರತ ಗ್ರಂಥವು ಸರಸ್ವತಿ, ವಿನಾಯಕ, ಶಿವ, ಪಾರ್ವತಿ, ಆರಾಧ್ಯದೈವ ಅನಂತಪದ್ಮನಾಭ, ರಂಗಲಕ್ಷ್ಮೀ ಮತ್ತು ರಾಜವಂಶದ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಯೊಂದಿಗೆ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. ಮೊದಲ ೪೨ ಚರಣಗಳಲ್ಲಿ ದೇವರು ಮತ್ತು ದೇವತೆಗಳ ಸ್ತುತಿ ಇದ್ದು; ತದನಂತರ ರಾಮವರ್ಮರ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ತಿರುವನಂತಪುರದ ಹಿರಿಮೆ, ಆಡಳಿತ-ಸೈನ್ಯದ ಪರಾಕ್ರಮ ಹಾಗೂ ರಾಮವರ್ಮರ ಬಗೆಗಿನ ಸ್ತುತಿವಾಕ್ಯಗಳು ಇವೆ. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಬಾಲರಾವರ್ಮರ ಐತಿಹಾಸಿಕ ವಿವರ- ವೈಭೋಗಗಳೂ ತಿಳಿದುಬರುತ್ತವೆ. &quot;ಸಾವಿರಾರು ಕಲಾಭಿಮಾನಿಗಳು ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದ ಸಮಾರಂಭದಲ್ಲಿ ವಿದ್ವಾಂಸರ ಕೋರಿಕೆಯ ಮೇರೆಗೆ ಈ ಪುಸ್ತಕವನ್ನು ರಚಿಸಿದ್ದೇನೆ&quot; ಎಂದು ರಾಮವರ್ಮ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.<br /> <br /> ಬಾಲರಾಮಭರತ - ಆಂಗಿಕಾಭಿನಯದ ಸೂಕ್ಷ್ಮಾತಿ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ವರ್ಗೀಕರಣಗಳನ್ನು ಹೊಸಹೊಸತೆಂಬಂತೆ ಮಾಡುವ ಬೃಹತ್ ಗ್ರಂಥ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ : ಬೇರೆಲ್ಲ ಗ್ರಂಥಗಳಿಂದ ಭಿನ್ನವಾಗಿ ಸ್ಥಿರ ಮತ್ತು ಅಸ್ಥಿರ ಪಾದಭೇದಗಳನ್ನು ಪರಸ್ಪರ ಸಂಯೋಜನೆ ಮಾಡುತ್ತಾ ಇವುಗಳಿಂದ ಅಸಂಖ್ಯ ಪಾದಭೇದಗಳ ಹುಟ್ಟನ್ನೂ ಸೂಚಿಸಿದೆ. ಸ್ಥಿರ, ಅಸ್ಥಿರವೆಂಬ ಶಿರೋಕ್ರಮಗಳನ್ನು; ಇವುಗಳೆರಡರ ಸಂಯೋಜನೆಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತಷ್ಟು ಶಿರೋಭೇದಗಳನ್ನು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಉರಸ್, ಪಾರ್ಶ್ವ, ಕಟಿಭೇದಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಒಂದೆರಡು ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಲಕ್ಷಣಗಳು ಕಂಡುಬಂದಿವೆ. ಮೊಣಕೈ ಭಾಗಕ್ಕೆಂದೇ ಕೂರ್ಪರಭೇದಗಳು, ವಿವಿಧ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಸಂಯೋಜನೆಯ ಹಸ್ತಾಭಿನಯ ಭೇದಗಳನ್ನು ಸೂಚಿಸಿದೆ. ದೃಷ್ಟಿಭೇದಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಸ್ಥೂಲ, ಸೂಕ್ಷ್ಮ, ಸಮವೆಂಬ ವಿಭಾಗಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದಂತಿದೆ. ಜೊತೆಗೆ, ಪ್ರಾಣಿ-ಪಕ್ಷಿ ಮೊದಲಾದ ಜೀವಜಂತುಗಳಲ್ಲಿರುವ ಒಂಬತ್ತು ರಸದೃಷ್ಟಿಗಳನ್ನೂ ಹೇಳುವುದರೊಂದಿಗೆ ಸೂಕ್ಷ್ಮದೃಷ್ಟಿಯು ಪರಬ್ರಹ್ಮವಸ್ತುವನ್ನು ಕಾಣುವುದಕ್ಕಿರುವುದೆಂದೂ ವೇದಾಂತಕ್ರಮವನ್ನು ಹೇಳಿದೆ. ಈ ವಿಚಾರಗಳ ಹೆಚ್ಚಿನ ಅಧ್ಯಯನಗಳಿಗೆ ಲೇಖಿಕೆಯ ಸಂಶೋಧನ ಗ್ರಂಥ ಯಕ್ಷಮಾರ್ಗಮುಕುರವನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಬಹುದು.&lt;ref&gt;ಯಕ್ಷಮಾರ್ಗಮುಕುರ ಗ್ರಂಥ- ಡಾ.ಮನೋರಮಾ ಬಿ.ಎನ್ 2022- ಕುರಿಯ ವಿಠಲ ಶಾಸ್ತ್ರಿ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾನದ ಪ್ರಕಟಣೆ. &lt;nowiki&gt;https://www.noopurabhramari.com/yakshamargamukura/&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> ಇವೆಲ್ಲವುಗಳ ವಿಭಾಗಕ್ರಮ ಹೊಸತೆನಿಸಿದರೂ ಲಕ್ಷಣವನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸಿದಾಗ ನಾಟ್ಯಶಾಸ್ತ್ರದ ಅಂಗೋಪಾಂಗ ಪ್ರಭೇದಗಳನ್ನೇ ವಿವಿಧ ಸಂಯೋಜನೆಗಳಾಗಿಸಿ ಮತ್ತೂ ವಿಸ್ತರಿಸಿರುವ ಒಂದು ದೇಶೀಕ್ರಮ ಎನ್ನುವುದು ಅರ್ಥವಾಗುತ್ತದೆ. ಕಥಕಳಿ, ಮೋಹಿನಿಯಾಟ್ಟಂನಂಥ ಕೆಲವು ಕೇರಳ ನೃತ್ಯಪರಿಚಲನೆಗಳ ಕ್ರಮವನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿಯೇ ಈ ಗ್ರಂಥವು ಬರೆದಂತಿದೆಯಾದ್ದರಿಂದ ಇದರ ಪ್ರಯೋಜನವನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕುವಂತಿಲ್ಲ. ಇದರಲ್ಲಿ ನಂದಿಕೇಶ್ವರನ ಅಭಿನಯದರ್ಪಣ, ಶಾರ್ಙ್ಗದೇವನ ಸಂಗೀತರತ್ನಾಕರ, ಹರಿಪಾಲನ ಸಂಗೀತಸುಧಾಕರದ ಉಲ್ಲೇಖಗಳಿವೆ. ಹಾಗಿದ್ದೂ &quot;ಬಾಲರಾಮಭರತಂ ಪೂರ್ವಸೂರಿಗಳ ಕೃತಿಗಳ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿದ್ದರೂ, ಇದು ಸ್ವತಂತ್ರ ಸಂಯೋಜನೆಯಾಗಿದೆ. ಬಹುಶಃ ಇದೇ ರೀತಿಯ ಮತ್ತೊಂದು ಗ್ರಂಥ ಕೇರಳದಲ್ಲೇ ಇಲ್ಲ. ಆ ಮಟ್ಟಿಗೆ ರಾಮವರ್ಮರ ಕೆಲಸಗಳು ಕಾವ್ಯ, ರಂಗಭೂಮಿ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಅಮೂಲ್ಯ ನಿಧಿಯಂತೆ&quot; ಎಂಬ ಶ್ಲಾಘನೆ ಪಡೆದುಕೊಂಡ ವಿಶಿಷ್ಟ ಗ್ರಂಥವಿದು. &lt;ref&gt;K Sambasiva Sastri, 1935, The Balarama Bharatam. Published by Travancore Maharaja Govt.<br /> <br /> &lt;/ref&gt;<br /> <br /> == ಬಾಲರಾಮವರ್ಮರ ಕುಟುಂಬ- ಆಸ್ಥೆ- ಆಸಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಪರಂಪರೆ ==<br /> ಕಾರ್ತಿಕ ತಿರುನಾಳ್ ರಾಮವರ್ಮ ಮಹಾರಾಜರಿಗೆ ನಾಲ್ವರು ಪತ್ನಿಯರು. ಸಹೋದರ, ಪುತ್ರ ಪ್ರಪೌತ್ರರಿಂದ ಒಡಗೂಡಿದ ಭವ್ಯ ಸಂಸಾರದ ಬದುಕು ಅವರದ್ದಾಗಿತ್ತು. ನಾಲ್ಕು ದಶಕಗಳ ಕಾಲ ಆಳ್ವಿಕೆ ಮಾಡಿದರು. ಹಾಗೆಂದೇ ರಾಮವರ್ಮರಿಗೆ ಚಿರಂಜೀವಿ ಎಂಬ ಅಭಿಧಾನವೂ ಸಂದಿದೆ. ಅವರ ಮುಂದಿನ ತಲೆಮಾರು ಕೂಡಾ ಸಂಗೀತ, ನೃತ್ಯ, ಕಥಕಳಿ ಕಲೆ, ಕಾವ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಕಷ್ಟು ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಲೇ ಬಂದಿರುವುದು ವೇದ್ಯ. ಅವರಲ್ಲೂ ಎಷ್ಟೋ ಮಂದಿ ರಾಮವರ್ಮ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದಲೇ ಗುರುತಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಪರಂಪರೆಯ ಮೇಲಿನ ರಾಜಮನೆತನದ ಪ್ರೀತಿಯನ್ನು ಸಾರುತ್ತದೆ.<br /> <br /> ಪ್ರಜೆಗಳ ಕಲ್ಯಾಣವೇ ರಾಮವರ್ಮರ ಗುರಿಯಾಗಿತ್ತು. ಜೊತೆಗೆ ದೇಶದ ಔನ್ನತ್ಯವನ್ನು ಸಾರುವಲ್ಲಿ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಅಪಾರ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯಿದೆ ಎನ್ನುವುದನ್ನು ಅರಿತ ರಾಜರು ಅವರು. ರಾಮವರ್ಮರ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹವನ್ನು ಪಡೆದ ಕವಿಗಳು ಮತ್ತು ಕಲಾವಿದರು ಹಲವಾರು ಅನೇಕ ರಚನೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದರು. ಅವರ ಮಂತ್ರಿ, ಸೇನಾಧಿಪತಿಗಳೂ ಕೂಡಾ ಕಲಾಪೋಷಕರಾಗಿದ್ದರು, ಕವಿಗಳಾಗಿದ್ದರು. ಎನ್ನುವುದು ತಿಳಿದುಬರುತ್ತದೆ. ರಾಮವರ್ಮರ ರಾಜ್ಯವು ಸದಾ ಕರ್ಣಾನಂದಕರವಾದ ಸಂಗೀತ, ವೀಣೆ-ಮೃದಂಗ ವಾದ್ಯಗಳ ನಿನಾದಗಳಿಂದ ತುಂಬಿತ್ತು, ಗಂಧರ್ವರ ಗಾಯನವನ್ನು ಹೋಲುವ ಗಾಯಕರಿದ್ದರು, ರಾಜನ ಆಸ್ಥಾನವು ಹಲವಾರು ಪ್ರತಿಭಾನ್ವಿತ ನರ್ತಕ-ನರ್ತಕಿಯರೆಂಬ ಧರ್ಮ ಸಂಪತ್ತುಳ್ಳ ರಂಗಲಕ್ಷ್ಮಿಯ ಆವಾಸಸ್ಥಾನ ಎಂಬ ವರ್ಣನೆಗಳೂ ಬಾಲರಾಮಭರತದಲ್ಲಿವೆ. <br /> <br /> ಬಾಲರಾಮವರ್ಮರ ಗೆಳೆಯ, ವಿದ್ವಾಂಸ ದೇವರಾಜ, ಮೊಮ್ಮಗ ಅಶ್ವತಿ ತಿರುನಾಳ್ ಮಹಾರಾಜರ ಸಹಿತ ಇನ್ನೂ ಅನೇಕ ವಿದ್ವಾಂಸರ ನಾಟಕ-ಕಾವ್ಯಗಳಿವೆ. ಅಲ್ಲಿಯೂ ಬಾಲರಾಮವರ್ಮರ ಬಗ್ಗೆ ಅನೇಕ ಮೆಚ್ಚುಗೆಯ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಬಹುದು. ಪಂದಳಂ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ ಶಾಸ್ತ್ರಿ ಮತ್ತು ಸದಾಶಿವ ದೀಕ್ಷಿತರು ಅವರು ವಿದ್ಯಾನಾಥರ ಪ್ರತಾಪರುದ್ರನ ಯಶೋಭೂಷಣವನ್ನು ಅನುಕರಿಸಿ ಬಾಲರಾಮವರ್ಮ ಯಶೋಭೂಷಣಗಳನ್ನು ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ. ಹಾಗೆಯೇ ರಾಮವರ್ಮರ ಬದುಕು- ಭಾವದ ಬಗ್ಗೆ ಕುರಿತಂತೆ ನಾಟಕವೊಂದು ರಚಿತವಾಗಿದೆ.<br /> <br /> == ಸಮಾಪನ ==<br /> ದೆಹಲಿಯ ಸುಲ್ತಾನರ ಪರವಾಗಿ ಹೈದರಾಬಾದ್ ನಿಜಾಮರು ‘ಕಿರೀಟಪತಿ ಮನ್ನೇ ಸುಲ್ತಾನ್ ಮಹಾರಾಜ ರಾಜ ರಾಮ ರಾಜ ಬಹದ್ದೂರ್ ಶಂಶೇರ್ ಜಂಗ್’ ಎಂದು ಹೊಗಳಿ ಬಿರುದು ಕೊಟ್ಟರೆ ; ರಾಮವರ್ಮರ ಆಶ್ರಯಕ್ಕೆ ಬಂದ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ನರು, ಡಚ್ಚರು, ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಕಮಿಷನರ್‌ಗಳು ಕೂಡಾ ರಾಮವರ್ಮರ ಗುಣ-ಪರಾಕ್ರಮದ ಬಗ್ಗೆ ಮೆಚ್ಚುಗೆಯನ್ನು ಮುಕ್ತಕಂಠದಿಂದ ಸೂಚಿಸಿದ ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ದೊರಕುತ್ತವೆ. ಧಾರಾನಗರದ ಭೋಜ, ಕನೌಜ್‌ನ ಹರ್ಷವರ್ಧನ ಮತ್ತು ವಿಜಯನಗರದ ಕೃಷ್ಣದೇವರಾಯರಂತಹ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಭಾರತೀಯ ಆಡಳಿತಗಾರರಿಗೆ ರಾಮವರ್ಮರನ್ನು ಹೋಲಿಸಿ ಬಾಲರಾಮ ಗ್ರಂಥದ ಸಂಪಾದಕರಾದ ವಿದ್ವಾನ್ ಸಾಂಬಶಿವ ಶಾಸ್ತ್ರಿಗಳು ಕೊಂಡಾಡಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;K Sambasiva Sastri, 1935, The Balarama Bharatam. Published by Travancore Maharaja Govt.&lt;/ref&gt; <br /> <br /> ಸಮೃದ್ಧವಾದ ಸುದೀರ್ಘ ಆಳ್ವಿಕೆಯ, ಸಾಕಷ್ಟು ಸುಧಾರಣೆಗಳನ್ನು, ಲಕ್ಷ್ಯ-ಲಕ್ಷಣಗ್ರಂಥರಚನೆಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಂಡ ನಂತರ, ರಾಮವರ್ಮ ಮಹಾರಾಜರು ೧೭೯೮ ರ ಫೆಬ್ರವರಿ ೧೭ ರಂದು, ೭೪ ನೇ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ, ನಿಧನರಾದರು. ಅಂದು ಶಿವರಾತ್ರಿಯ ವಿಶೇಷ ಪರ್ವದ ದಿನ ಕೂಡಾ. <br /> <br /> ಒಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಘನತೆವೆತ್ತ ಭಾರತದ ರಾಜರ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ರಾಮವರ್ಮರ ಹೆಸರೂ ಚಿರಸ್ಥಾಯಿಯಾಗಿದೆ. ತಿರುವಾಂಕೂರಿನ ಸಾರ್ವಭೌಮತ್ವವನ್ನು ಕಾಪಾಡಿಕೊಳ್ಳುವಲ್ಲಿ, ಟಿಪ್ಪು ಸುಲ್ತಾನನ ಕ್ರೌರ್ಯವನ್ನು ಹಿಮ್ಮೆಟ್ಟಿಸುವಲ್ಲಿ, ತಿರುವಾಂಕೂರಿನ ಮತ್ತು ಅದೆಷ್ಟೋ ಸುತ್ತುಮುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶದ ಪ್ರಜೆಗಳ ಕುಟುಂಬಗಳು ಇಂದಿಗೂ ಬಾಳಿಕೊಂಡು ಬರುವಲ್ಲಿ, ಭಾರತೀಯವಾದ ಕಲೆಗಳ ಸುಧಾರಣೆಯಲ್ಲಿ ರಾಮವರ್ಮರ ಕೊಡುಗೆ ಅಸಾಮಾನ್ಯ. <br /> <br /> == ಪರಾಮರ್ಶನ ಗ್ರಂಥಗಳು ==<br /> <br /> : K Sambasiva Sastri, 1935, The Balarama Bharatam. Published by Travancore Maharaja Govt. https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.283004[[Category:Art and Culture]]</div>

Manorama https://en.alpha.ikswiki.in/index.php?title=%E0%B2%AC%E0%B2%BE%E0%B2%B2%E0%B2%B0%E0%B2%BE%E0%B2%AE%E0%B2%B5%E0%B2%B0%E0%B3%8D%E0%B2%AE%E0%B2%A8_%E0%B2%AC%E0%B2%BE%E0%B2%B2%E0%B2%B0%E0%B2%BE%E0%B2%AE%E0%B2%AD%E0%B2%B0%E0%B2%A4&diff=1253 2024-11-25T05:28:41Z

<p>Manorama: </p> <hr /> <div><br /> Authored by ಡಾ.ಮನೋರಮಾ ಬಿ.ಎನ್.<br /> Published by ನೂಪುರ [https://www.noopurabhramari.com/ ಭ್ರಮರಿ]. ಈ ಲೇಖನ ನೂಪುರಭ್ರಮರಿ ಐ ಕೆ ಎಸ್ ಸೆಂಟರ್ ನ ಕೊಡುಗೆ&lt;ref&gt;ಭಾರತೀಯ ಜ್ಞಾನಪರಂಪರೆಗಳ ಅಧ್ಯಯನ ಕೇಂದ್ರ ನೂಪುರಭ್ರಮರಿಯ ಪ್ರಸ್ತುತಿ ಶಾಸ್ತ್ರರಂಗ ಭಾಗ 5 : ದಾಕ್ಷಿಣಾತ್ಯ/ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತ ಸಂಚಿಕೆ 59 : ಕೇರಳರಾಜ ಬಾಲರಾಮವರ್ಮನ ಬಾಲರಾಮಭರತ &amp; ಕೇರಳ ಗ್ರಂಥಗಳು. https://www.noopurabhramari.com/shaastraranga-59-balarama-bharata-of-balarama-varma-and-other-kerala-texts/<br /> <br /> ಶಾಸ್ತ್ರರಂಗ ಯೂಟ್ಯೂಬ್ ಸೀರಿಸ್ . ಭಾಗ ೫: ದಾಕ್ಷಿಣಾತ್ಯ (Video series)-ಸಂಚಿಕೆ ೫೯ [https://www.youtube.com/channel/UCzsvThi5o-5X1-5kp7jaxVQ @noopurabhramari1212]&lt;/ref&gt;, <br /> <br /> ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಆಳಿದ, ಹಲವು ಪ್ರಮುಖ ಯುದ್ಧಗಳಲ್ಲಿ ಶೌರ್ಯವನ್ನು ಮೆರೆದ ಧೀಮಂತ ಅರಸ, ಧರ್ಮರಾಜನೆಂದೇ ಖ್ಯಾತನಾಗಿದ್ದ ಅಪ್ರತಿಮ ದಾನಿ, ವಾಗ್ಮಿ, ಕವಿ, ಸುಧಾರಕ - ಕಾರ್ತಿಕ ತಿರುನಾಳ್ ಬಾಲರಾಮವರ್ಮ ಕುಲಶೇಖರ ಅಥವಾ ರಾಮವರ್ಮ. <br /> <br /> ನೂತನವೆನಿಸುವ ತಿರುವಾಂಕೂರ್ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುವಲ್ಲಿ ಮಾರ್ತಾಂಡ ವರ್ಮರ ಪ್ರಯತ್ನಗಳನ್ನು ಇಂದಿಗೂ ಕೇರಳದ ಜನರು ಬಹಳ ಭಕ್ತಿ ಗೌರವದಿಂದ ಕೊಂಡಾಡುತ್ತಾರೆ. ಒಮ್ಮೆ ರಾಜ ಮಾರ್ತಾಂಡವರ್ಮನು ತಮ್ಮ ಆರಾಧ್ಯದೈವ ಶ್ರೀ ಅನಂತಪದ್ಮನಾಭ ಸ್ವಾಮಿಗೆ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಸಮರ್ಪಿಸಿದ ಬಳಿಕ ಮಾರ್ತಾಂಡ ವರ್ಮರ ನಂತರದಲ್ಲಿ ಆಳ್ವಿಕೆಗೆ ಬರುವ ಎಲ್ಲ ರಾಜರಿಗೂ ಬಾಲ ಎಂಬ ಪೂರ್ವಪ್ರತ್ಯಯ ಇಡುವ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಬೆಳೆದುಬಂತೆನ್ನಲಾಗಿದೆ. ಅವರ ನಂತರದಲ್ಲಿ ಪಟ್ಟಕ್ಕೆ ಬಂದ ರಾಮವರ್ಮರು ಬಾಲರಾಮವರ್ಮರೇ ಆದರು. ರಾಮವರ್ಮರು ತಮ್ಮ ಮನೆತನದ ಹಿರಿಯರ ಆದರ್ಶವನ್ನು ಪಾಲಿಸಿಕೊಂಡು ನಡೆದು ಬೆಳೆದು ರಾಜವಂಶದ ಕೀರ್ತಿಯನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಎತ್ತರಿಸಿದರು. ಅವರು ಹುಟ್ಟಿದ ನಕ್ಷತ್ರ ಕೃತ್ತಿಕಾ. ಹಾಗಾಗಿ ಕಾರ್ತಿಕ ತಿರುನಾಳ್ ಬಾಲರಾಮವರ್ಮ ಎಂದೇ ಸಂಬೋಧಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. <br /> <br /> == ಬಾಲರಾಮವರ್ಮರ ಬಾಲ್ಯ ಮತ್ತು ಬೆಳವಣಿಗೆ ==<br /> ವಂಚಿ ಎಂಬ ರಾಜಮನೆತನಕ್ಕೆ ಸೇರಿದವರು ಎಂದು ಕಾರ್ತಿಕ ತಿರುನಾಳ್ ರಾಮವರ್ಮ. ತಾಯಿ ಅಟ್ಟಿಂಗಲ್‌ನ ರಾಣಿ ಪಾರ್ವತಿ ಬಾಯಿ ಮತ್ತು ತಂದೆ ಕಿಲಿಮಣ್ಣೂರು ರಾಜವಂಶದ ವಲಿಯಕೋಯಿತ್ತಂಪುರನ್. ೧೭೨೪ ರಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ ರಾಮವರ್ಮ, ನಾಲ್ಕು ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಿನವರಾಗಿದ್ದಾಗ, ಅಂದರೆ ೧೭೨೮ ರಲ್ಲಿ, ತನ್ನ ಹೆತ್ತವರೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಯಾಣಿಸುವ ವೇಳೆ ಕಾಯಂಕುಲಂ ರಾಜನು ಮಾಡಿದ ಕೌಟುಂಬಿಕ ಹತ್ಯೆಯ ಪ್ರಯತ್ನವನ್ನು ಹತ್ತಿಕ್ಕಲು ಹೋಗಿ ರಾಮವರ್ಮನ ತಂದೆ ನಿಧನರಾದರು. ಅದೃಷ್ಟವೆಂಬಂತೆ ರಾಮವರ್ಮ ಬದುಕುಳಿದರು. ಅವರ ಚಿಕ್ಕಪ್ಪ ಮಹಾರಾಜ ಮಾರ್ತಾಂಡವರ್ಮ ಪ್ರೀತಿವಿಶ್ವಾಸಗಳಿಂದ ರಾಮವರ್ಮರನ್ನು ಬೆಳೆಸಿದ್ದಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ ನಾನಾ ವಿದ್ಯೆಗಳಲ್ಲಿ ಮಗನು ಪಾರಂಗತನಾಗುವಂತೆ ನೋಡಿಕೊಂಡರು. ಚಿಕ್ಕ ವಯಸ್ಸಿನಿಂದಲೇ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಶ್ರದ್ಧೆ ರಾಮವರ್ಮರಿಗೆ. ಆರು ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲೇ ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರಗಳ ಅಭ್ಯಾಸ. <br /> <br /> ಚಿಕ್ಕಪ್ಪ ಮಾರ್ತಾಂಡವರ್ಮರ ಅವರ ದಿಗ್ವಿಜಯಗಳಲ್ಲಿ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ಭಾಗವಹಿಸಿ; ಸಹಾಯ ಮಾಡಿದರು. ನೆರೆಹೊರೆಯ ಅನೇಕ ಮಹಾರಾಜರೊಂದಿಗೆ ಸ್ನೇಹ ಒಪ್ಪಂದಗಳನ್ನು ಕಾರ್ಯಗತಗೊಳಿಸಿದರು. ಆ ಪೈಕಿ ಕಲ್ಲಿಕೋಟೆಯ ಸಾಮುದ್ರಿನ್ ರಾಜ ಅಂದರೆ ಇಂದಿಗೆ ಝಮೊರಿನ್ ಎಂಬ ಅಪಭ್ರಂಶವಾದ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಕರೆಯಲ್ಪಟ್ಟ ರಾಜ ಕೊಚ್ಚಿನ್ ವ್ಯಾಪ್ತಿಗೆ ಮುತ್ತಿಗೆ ಹಾಕಿದಾಗ ಕೊಚ್ಚಿನ್ ರಾಜನ ಬೇಡಿಕೆಯ ಮೇರೆಗೆ ಮಾಡಿದ ಒಪ್ಪಂದ ಮಾತುಕತೆ ಹಾಗೂ ಯುದ್ಧ ಸಂಧಿಯೂ ಒಂದು. ೧೭೫೮ರಲ್ಲಿ ಮಾರ್ತಾಂಡವರ್ಮರ ಮರಣದೊಂದಿಗೆ, ತಿರುವಾಂಕೂರ್ ರಾಜ್ಯದ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿಯಾಗಿ ಆಳ್ವಿಕೆಗೆ ಬಂದರು. <br /> <br /> == ಯುದ್ಧ- ಪರಾಕ್ರಮ- ವಿಜಯ ==<br /> ಹೈದರ್ ಆಲಿ ಮತ್ತು ಟಿಪ್ಪು ಸುಲ್ತಾನರ ಎದುರಾಳಿ ಆಗಿ ರಾಮವರ್ಮರ ಸೇನೆ ತೋರಿದ ಶೌರ್ಯ ಸುವರ್ಣಾಕ್ಷರಗಳಲ್ಲಿ ಬರೆದಿಡುವಂಥದ್ದು. ಟಿಪ್ಪುಸುಲ್ತಾನಿನ ತಂದೆ ಹೈದರ್ ಅಲಿ ೧೭೬೬ ರಲ್ಲಿ ಮಲಬಾರ್ ಮೇಲೆ ಎರಡನೇ ಬಾರಿ ದಾಳಿ ಮಾಡಿದ. ಬಳಿಕ ಹೈದರ್ ಬಯಸಿದ್ದು ಡಚ್ಚರ ಸಹಾಯದಿಂದ ತಿರುವಾಂಕೂರಿನ ಮೇಲೆ ಅತಿಕ್ರಮಣ. ಹೈದರ್ ಅಲಿಯ ಕುತಂತ್ರ ಅರಿತ ರಾಮವರ್ಮರು ಡಚ್ಚರಿಗೆ ತಮ್ಮ ಸಹಾಯವನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಿ; ಹೈದರ್ ಆಲಿ ಮಲಬಾರ್, ಕಲ್ಲಿಕೋಟೆ, ಕೊಲತುನಾಡು ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಕೊಟ್ಟರೆ ಮಾತ್ರ ಯುದ್ಧವೆಚ್ಚ ಕೊಡಬಲ್ಲೆ ಎಂಬುದಾಗಿ ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿ, ಪರೋಕ್ಷವಾಗಿ ಬೆದರಿಸಿದರು. ಇದನ್ನು ಮನಗಂಡ ಹೈದರ್ ಅಲಿ ಶ್ರೀರಂಗಪಟ್ಟಣಕ್ಕೆ ವಾಪಾಸ್ಸಾದ.<br /> <br /> ೧೭೮೮ ರಲ್ಲಿ, ಹೈದರ್ ಅಲಿಯ ಮಗ ಟಿಪ್ಪು ಸುಲ್ತಾನ್ ಅಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ಬಂದ. ಟಿಪ್ಪು ಮಲಬಾರ್ ಮತ್ತು ಕೊಡಗಿಗೆ ಅತಿಕ್ರಮಿಸಿ ಅನೇಕ ಅನ್ಯಾಯಗಳನ್ನು ನಡೆಸಿದ. ಅನೇಕ ಅಮಾಯಕರನ್ನು ಕೊಂದ, ಕೊಲ್ಲಿಸಿದ, ಗಡೀಪಾರು ಮಾಡಿದ ಮತ್ತು ಅನೇಕ ಹಿಂದೂಗಳನ್ನು ಬಲವಂತದಿಂದ ಮತಾಂತರ ಮಾಡಿದ. ಸ್ವತಃ ಟಿಪ್ಪುವೇ ನಾಲ್ಕು ಲಕ್ಷಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಹಿಂದೂಗಳನ್ನು ಇಸ್ಲಾಂಗೆ ಮತಾಂತರಿಸಿದ್ದೇನೆ ಎಂದೂ ಬರೆದುಕೊಂಡಿರುವುದನ್ನು ಆತನ ಪತ್ರಗಳಲ್ಲಿದೆ.. ಇಂಥ ಕುಕೃತ್ಯದಿಂದ ಮಲಬಾರ್‌ನ ರಾಜ ಕುಟುಂಬಗಳು ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಹಿಂದೂ ಮತ್ತು ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಕುಟುಂಬಗಳು ತಿರುವಾಂಕೂರ್‌ಗೆ ಓಡಿಹೋದರು, ಹೀಗೆ ಮಲಬಾರ್‌ನಿಂದ ಪಲಾಯನ ಮಾಡಿದ ಸಾವಿರಾರು ಹಿಂದೂಗಳು ಮತ್ತು ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ನರಿಗೆ ಆಶ್ರಯ ನೀಡಿದರು. ರಾಮವರ್ಮರ ಔದಾರ್ಯದಿಂದಾಗಿ ಪ್ರಜೆಗಳು ಅವರನ್ನು ಧರ್ಮರಾಜ ಎಂದೇ ಸಂಬೋಧಿಸತೊಡಗಿದರು.<br /> <br /> ಟಿಪ್ಪು ಸುಲ್ತಾನನು ರಾಮವರ್ಮರನ್ನು ತನ್ನ ಸಾಮಂತನನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಅನಂತರದಲ್ಲಿ ತಂತ್ರಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಿದ. ಆದರೆ ರಾಮವರ್ಮರು ಟಿಪ್ಪು ಸುಲ್ತಾನನ ದಾಳಿಯನ್ನು ನಿರೀಕ್ಷಿಸಿ ತಿರುವಾಂಕೂರಿನ ರಕ್ಷಣೆಯಲ್ಲಿ ಸಹಾಯ ಮಾಡಲು ಬ್ರಿಟಿಷರೊಂದಿಗೆ ಮಾತುಕತೆ ನಡೆಸಿದರು. ಅಂತಿಮವಾಗಿ ೧೭೮೯ ರಲ್ಲಿ, ಟಿಪ್ಪು ಸುಲ್ತಾನ್ ಮಲಬಾರ್‌ನಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಸಂಪೂರ್ಣ ಸೈನ್ಯವನ್ನು ಒಟ್ಟುಗೂಡಿಸಿ ತಿರುವಾಂಕೂರ್ ಅನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಲು ದಂಡೆತ್ತಿ ಬಂದ. ಆದರೆ ತಿರುವಾಂಕೂರು ಸೈನಿಕರು ಹಿಂದೆ ಸರಿಯಲಿಲ್ಲ. ತಮ್ಮ ೧೪,೦೦೦ ಸೈನಿಕರ ಸಣ್ಣ ಸೇನೆಯಲ್ಲೇ ಟಿಪ್ಪುವನ್ನು ಸಮರ್ಥವಾಗಿ ಎದುರಿಸಿದರು. ಟಿಪ್ಪುವಿನ ಸೈನ್ಯವನ್ನು ಹಿಮ್ಮೆಟ್ಟಿಸಿದ್ದಷ್ಟೇ ಅಲದೆ ಅವನ ಸೇನಾಧಿಪತಿಯನ್ನು ಕೊಂದರು. ಜೊತೆಗೆ ಟಿಪ್ಪುವಿನ ಪಲ್ಲಕ್ಕಿ, ಮುದ್ರೆಗಳು, ಉಂಗುರಗಳು, ಖಡ್ಗ ಮತ್ತು ಇತರ ಆಭರಣಗಳು ತಿರುವಾಂಕೂರು ಸೈನ್ಯದ ವಶವಾಯಿತು.<br /> <br /> ಟಿಪ್ಪು ಸುಲ್ತಾನ್ ಸುಮ್ಮನೆ ಕೂರಲಿಲ್ಲ. ಬ್ರಿಟೀಷರು ತಿರುವಾಂಕೂರಿಗೆ ಸಹಾಯಕ್ಕೆ ಬರದಂತೆ ಕುತಂತ್ರ ಮಾಡಿ ತಿರುವಾಂಕೂರಿನ ಹತ್ತಿರದ ನೆಡುಮ್ಕೋಟ ಕೋಟೆಯ ಮೇಲೆ ಮತ್ತೆ ದಾಳಿ ಮಾಡಿದ. ಸುಮಾರು ಒಂದು ತಿಂಗಳ ಕಾಲ ಯುದ್ಧ ನಡೆದು, ತಿರುವಾಂಕೂರು ಸೈನ್ಯವು ನೆಡುಮ್ಕೋಟ ಕೋಟೆಗಳನ್ನೂ, ರಾಜ್ಯವನ್ನೂ ರಕ್ಷಿಸುವಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಯಿತು. ಹಾಗಿದ್ದೂ ಟಿಪ್ಪುವಿನ ಸೈನ್ಯವು ಕುತಂತ್ರದಿಂದ ಸುಮಾರು ೩/೪-ಮೈಲಿ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಸ್ವಾಧೀನಕ್ಕೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ತಿರುವಾಂಕೂರ್ ಅನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿತು. ಅತ್ತ ತಿರುವಾಂಕೂರ್‌ಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತೇವೆ ಎಂದು ಮಾತು ಕೊಟ್ಟಿದ್ದ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಪಡೆಗಳು ಕೂಡಾ ತಿರುವಾಂಕೂರ್‌ಗೆ ಸಹಾಯವನ್ನು ನೀಡಲಿಲ್ಲ, ಇದು ರಾಮವರ್ಮ ಮಹಾರಾಜರ ಹತಾಶೆಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಟಿಪ್ಪುವಿನ ಸೈನ್ಯವು ಉತ್ತರ ತಿರುವಾಂಕೂರ್ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಧ್ವಂಸಗೊಳಿಸಿತು ಮತ್ತು ಪೆರಿಯಾರ್ ನದಿಯ ಮೇಲೆ ಬೀಡುಬಿಟ್ಟಿತು, ಹಿಂದೂ ದೇವಾಲಯಗಳನ್ನು ನಾಶಪಡಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಪ್ರಜೆಗಳು ಎಷ್ಟೋ ಮಂದಿ ಓಡಿಹೋದರು. ಇಡೀ ದೇಶವು ಬೆಂಕಿ ಮತ್ತು ಖಡ್ಗದ ಬಾಯಿಗೆ ಸಿಲುಕಿ ನರಳಿತು. ಅಂತೂ ಹಲವು ತಂತ್ರ-ಪ್ರತಿತಂತ್ರಗಳು ಜರುಗಿ ಅಂತೂ ತಿರುವಾಂಕೂರಿನ ಟಿಪ್ಪು ತಿರುವಾಂಕೂರ್‌ಗೆ ಬರದಂತೆ ತಡೆಯಲು ಸಿದ್ಧರಾದರು. ಟಿಪ್ಪುವಿನ ಸೈನ್ಯದ ಬಹುತೇಕರೂ ಸಾವನ್ನು ಕಂಡರು. ಟಿಪ್ಪುವಿನ ಕೆಲವು ಆಭರಣಗಳು, ಪಲ್ಲಕ್ಕಿ ಮತ್ತು ಕಠಾರಿಗಳು ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ತಿರುವಾಂಕೂರಿನ ವಶವಾದವು. ಇಂಥ ಹಲವು ಸಂಕೀರ್ಣವೆನಿಸುವ ಕಠಿಣ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳಲ್ಲಿ ರಾಮವರ್ಮರ ಬಲಗೈ ಭಂಟರೆಂಬಂತೆ ಅನೇಕ ಮಂತ್ರಿಗಳು, ದಳಪತಿಗಳು ದೇಶರಕ್ಷಣೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಆ ಪೈಕಿ ಅಯ್ಯಪ್ಪನ್ ಮಾರ್ತಾಂಡ ಪಿಳ್ಳ, ಮಹಾದೇವಯ್ಯನ್ ಸುಬ್ಬಯ್ಯನ್ ಮತ್ತು ರಾಜಾ ಕೇಶವದಾಸರಂತಹ ಘನತೆವೆತ್ತ ಚಾಣಾಕ್ಷ ಮಂತ್ರಿಗಳು ಸ್ಮರಣಾರ್ಹರು.<br /> <br /> ಬಳಿಕ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಪಡೆಗಳಿಗೆ ಟಿಪ್ಪುವಿನ ತಂತ್ರ ಅರ್ಥವಾಗಿ ಕೆಲವು ಮಹತ್ವದ ನಿರ್ಧಾರವನ್ನು ಕೈಗೊಂಡರು. ಇದನ್ನು ಅರಿತ ಟಿಪ್ಪು ಸುಲ್ತಾನ್ ಬ್ರಿಟಿಷರೊಂದಿಗಿನ ಯುದ್ಧವನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಲು ತಿರುವಾಂಕೂರು ಮತ್ತು ಮಲಬಾರ್‌ನಿಂದ ತನ್ನ ಸ್ವಂತ ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಹಿಮ್ಮೆಟ್ಟಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದ. ಆದರೆ ಯುದ್ಧವು ಸಂಭವಿಸಿತು, ಇದರಲ್ಲಿ ತಿರುವಾಂಕೂರು ತನ್ನ ಸಹಾಯವನ್ನು ಬ್ರಿಟಿಷರಿಗೆ ಕೊಟ್ಟಿತು. ಮತ್ತು ಮೂರನೇ ಆಂಗ್ಲೋ-ಮೈಸೂರು ಯುದ್ಧವು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ೧೭೯೨ ರಲ್ಲಿ ಟಿಪ್ಪು ಸುಲ್ತಾನ್ ಸೋಲಿಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. <br /> <br /> == ಬಾಲರಾಮವರ್ಮರ ಆಡಳಿತ ಕೌಶಲ- ಧಾರ್ಮಿಕತೆ ==<br /> ಕಾರ್ತಿಕ ತಿರುನಾಳ್ ರಾಮವರ್ಮರ ಆಳ್ವಿಕೆಯು ಕೇರಳಕ್ಕೆ ಸುವರ್ಣ ಯುಗ ಎಂದೆನಿಸಿಕೊಂಡ ಕಾಲ. ರಾಮವರ್ಮರ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಾರ, ಸೇತುವೆ, ಕಾಲುವೆಗಳಂತಹ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯಗಳು, ಬಂದರುಗಳನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ತಿರುವಾಂಕೂರ್‌ನಿಂದ ವಿವಿಧ ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ರಫ್ತು ಮಾಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಹಡಗು ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೂ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ ನೀಡಲಾಯಿತು. ಕೋಟೆಗಳನ್ನು ಉತ್ತಮಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಮದ್ದುಗುಂಡುಗಳು ಮತ್ತು ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರಗಳ ತಯಾರಿಕೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿನ ಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಕೈಗೊಳ್ಳಲಾಯಿತು, <br /> <br /> ರಾಮವರ್ಮರ ಕಾಲದಲ್ಲೇ ತಿರುವಾಂಕೂರಿನಲ್ಲಿ ಅನಂತರಾಯನ ಪಣಂ, ’ಚಿನ್ನ ಪಣಂ’ ಮತ್ತು ’ಅನಂತವರಾಹನ್’ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಚಿನ್ನದ ನಾಣ್ಯಗಳನ್ನು ದೊಡ್ಡ ಬೆಳ್ಳಿಯ ಬೆಳ್ಳಿಯ ಜೊತೆಗೆ ಮುದ್ರಿಸಲಾಯಿತು. ಅನಂತ ಪದ್ಮನಾಭ ಸ್ವಾಮಿ ದೇವಾಲಯದ ಗೋಪುರಗಳು ಪೂರ್ಣಗೊಂಡವು. ತಮ್ಮ ತಾಯಿಯ ನಿಧನದ ಬಳಿಕ ರಾಮೇಶ್ವರದ ವರೆಗೂ ಯಾತ್ರೆ ಕೈಗೊಂಡರು. ತಿರುವನಂತಪುರದಲ್ಲಿನ ಅವರ ಅರಮನೆ ಗ್ರಂಥಾಲಯವನ್ನು ಶ್ರೀಮಂತಗೊಳಿಸಿದರು. ತಾವು ಗೆದ್ದ ರಾಜ್ಯಗಳನ್ನು ಅನಂತ ಪದ್ಮನಾಭ ಸ್ವಾಮಿಗೆ ಸಮರ್ಪಿಸಿದ್ದಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ; ದೇವರ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಅನೇಕಾನೇಕ ಸೇವೆ, ದಾನ, ಯಾಗ, ತುಲಾಭಾರಗಳನ್ನು ನಡೆಸಿದರು. ತಾವು ಬರೆದ ಎಲ್ಲ ರಚನೆಗಳಲ್ಲೂ ಅನಂತ ಪದ್ಮನಾಭ ಸ್ವಾಮಿ ದೇವರನ್ನು ಬಹಳ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಕೊಂಡಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಮತ್ತು ತಮ್ಮನ್ನೂ &quot;ಶ್ರೀ ಪದ್ಮನಾಭಕರುಣಾರಸಪಾತ್ರ, ಆತನ ಪಾದದ ಮಣಿಗಳೇ ತನ್ನ ಕಿರೀಟದಲ್ಲಿದೆ, ಶ್ರೀಪದ್ಮನಾಭಕರುಣೆಯಿಂದ ದೊರೆತ ಭೂಮಿಯ ಪಾಲಕ ತಾನು ರಾಮಾತ್ಮಭಾವದಿಂದ ಖಡ್ಗವನ್ನು ಹಿಡಿದು ರಾಮಯಾಣವನ್ನು ಕೇಳಿ ಸಿಂಧುಪ್ರವೇಶ ಮಾಡಿದೆ; ರಾಮನೇ ತನ್ನನು ಕೈ ಹಿಡಿದು ಅನುಗ್ರಹಿಸಿ ರಂಗನಾಥನ ಭಕ್ತನಾಗುವಂತೆ ಮಾಡಿದ, ರಾಮನೇ ತನ್ನೊಳಗಿನಿಂದ ರಾಜ್ಯಭಾರ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾನೆ&quot; ಎಂಬುದಾಗಿ ಸಂಬೋಧಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. <br /> <br /> == ಬಾಲರಾಮವರ್ಮರ ಕಲಾವಂತಿಕೆ ಮತ್ತು ಕಥಕಳಿ- ಮೋಹಿನಿಯಾಟ್ಟಂ ಕಲೆಗಳ ಪುನರುಜ್ಜೀವನಕ್ಕೆ ಕೊಡುಗೆ ==<br /> ರಾಮವರ್ಮರು ಶೂರ, ಉತ್ತಮ ಆಡಳಿತಗಾರರಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ; ದೈವಭಕ್ತ ಕಲಾವಂತ; ವಿದ್ವಾಂಸ; ಕಲಾಪೋಷಕ ಕೂಡಾ ಕಾಲ ಅದು. ರಾಜಮನೆತನದ ಮೊದಲ ಪಿಟೀಲು ವಾದಕರಾಗಿದ್ದರು ರಾಮವರ್ಮ. ಅವರು ಸಂಗೀತಗಾರರೂ ಹೌದು ಮತ್ತು ನೃತ್ಯದಲ್ಲಿ ವಿದ್ವಾಂಸ ಕೂಡಾ. ೧೦೦ಕ್ಕೂ ಅಧಿಕ ಕೃತಿಸಂಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಹಾಗೆಂದೇ ಸಂಗೀತತಾಲಭರತಾಂಬುಧಿಪೂರ್ಣಚಂದ್ರ ಎಂಬ ಸ್ತುತಿಗಳು ರಾಮವರ್ಮರ ರಚನೆಯ ಬಾಲರಾಮಗ್ರಂಥದಲ್ಲಿ ದೊರಕುತ್ತವೆ.<br /> <br /> ರಾಮವರ್ಮರಿಂದಾಗಿ ಕೃಷ್ಣನಾಟ್ಟಂ, ಕಥಕ್ಕಳಿ, ತುಳ್ಳಲ್ ಜನಪ್ರಿಯ ಕಲಾ ಪ್ರಕಾರಗಳಾಗಿ ಮಾರ್ಪಟ್ಟವು. ಕಥಕಳಿ ನಾಟಕಗಳ (ಅಟ್ಟಕಥಾ) ಸಂಯೋಜಕರಾಗಿ ರಾಮವರ್ಮ ಅವರು ಕಥಕಳಿ ಕಲಿಸಲು ವ್ಯವಸ್ಥಿತ ಪಠ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ರೂಪಿಸಿದರು. ಪ್ರತಿ ಪಾತ್ರಧಾರಿಗಳೂ ಶೃಂಗಾರ ಪದಗಳಿಂದಲೇ ರಂಗಪ್ರವೇಶ ಮಾಡಬೇಕೆಂಬ ನಿಯಮವನ್ನು ಅವರು ಪರಿಚಯಿಸಿದರು. ಕಂಪ್ಲಿಗಟ್ಟು ನಂಬೂದಿರಿ ಅವರನ್ನು ಕರೆಸಿ ಆಹಾಯದಿಂದ ಕಥಕ್ಕಳಿ ತೆಕ್ಕಣ ಅಂದರೆ ದಕ್ಷಿಣಭಾಗದ ಶೈಲಿಯ ಪ್ರದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಸುಧಾರಣೆ- ನಿಯಮಗಳನ್ನು ತಂದರು. ಇಂದಿಗೆ ಕಪ್ಲಿಂಗಟ್ಟು ಶೈಲಿಯೆಂದೇ ಖ್ಯಾತವಾದ ಇದರಲ್ಲಿ ರಾಮವರ್ಮರ ಕಾಲಕ್ಕೆ ಆಕರ್ಷಕವಾದ ಪ್ರಸಾಧನವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಲಾಯಿತು.<br /> <br /> ಇದರೊಂದಿಗೆ ರಾಮವರ್ಮರ ರಚನೆಯಲ್ಲಿ ೭ ಅಟ್ಟಕಥಾ ಅಂದರೆ ಪ್ರಸಂಗಗಳು ರಚನೆಯಾದವು. ಅವು - ರಾಜಸೂಯಂ, ಸುಭದ್ರಾಪಹರಣಂ, ಗಂಧರ್ವವಿಜಯಂ, ಪಾಂಚಾಲಿ ಸ್ವಯಂವರಂ, ಬಕವಧಂ, ಕಲಾಯನಸೌಗಂಧಿಕಂ ಮತ್ತು ನರಕಾಸುರವಧಮ್. ರಾಮವರ್ಮರ ಪ್ರಯತ್ನದಿಂದಾಗಿ ಕಥಕಳಿ ಕಲಾವಿದರ ತಂಡವೂ ರೂಪುಗೊಂಡಿತು. ಅವರು ಕಥಕ್ಕಳಿಗಾಗಿ ವೇಷಭೂಷಣಗಳನ್ನು ಕೂಡಾ ವಿನ್ಯಾಸ ಮಾಡಿದ್ದರೆಂಬುದೂ ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ. ಇವೆಲ್ಲವೂ ಕಥಕಳಿ ಪ್ರಸ್ತುತಿಗೆ ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕಾದ ತಂತ್ರಗಳ ಸುಧಾರಣೆಗೂ ಅನುಕೂಲವಾಗಿದೆ. ಹೀಗೆ ಪ್ರಸ್ತುತಿ, ವೈವಿಧ್ಯತೆ ಮತ್ತು ಪಾತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಕಥೆಯಲ್ಲಿನ ವಿನೂತನವಾದ ರಂಗತಂತ್ರಗಳಿಂದಾಗಿ ಇಂದಿಗೆ ಕಥಕ್ಕಳಿಯು ವಿಶ್ವಪ್ರಸಿದ್ಧ ಕಲೆಯಾಗಿ ರೂಪುಗೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕೆ ದೊಡ್ಡ ಮಟ್ಟಿನ ಸಹಾಯವಾಗಿದೆ.<br /> <br /> ಒಮ್ಮೆ ಅವರು ನೆರೆಯ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ತಂಡದ ದಾಸಿಯಾಟ್ಟಂ ಅಂದರೆ ರಾಜದಾಸಿಯರ ನೃತ್ಯವನ್ನು ನೋಡಿ ಪ್ರದರ್ಶನವನ್ನು ನೋಡಿ, ಹರುಷಪಟ್ಟು ತಮ್ಮ ಆಸ್ಥಾನ ವಿದ್ವಾಂಸರನ್ನು ಕರೆದು ಮೋಹಿನಿಯಾಟ್ಟಂ ಎಂಬುದಾಗಿ ರಚನೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಿಸಿ- ನಂತರ ಅವರೇ ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದರು. ಅದರ ಫಲವಾಗಿಯೇ ಮೋಹಿನಿಯಾಟ್ಟಂನ ವಿಕಸನಗೊಂಡಿತು ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮೋಹಿನಿಯಾಟ್ಟಂನ ಉಗಮವನ್ನು ನಿರ್ಣಯಿಸಲಾಗದಿದ್ದರೂ; ರಾಮವರ್ಮರ ಕಾಲ ಮೋಹಿನಿಯಾಟ್ಟಂನ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಮಹತ್ತ್ವದ ಕಾಲವೆನ್ನುವುದು ಅರ್ಥವಾಗುತ್ತದೆ. ಆ ಬಳಿಕ ರಾಮವರ್ಮರ ತಮ್ಮನ ಮೊಮ್ಮಗನಾಗಿದ್ದ ಕವಿ ಈರಾಯಿಮ್ಮನ್ ಥಂಪಿ ಮಹಾರಾಜ ಮತ್ತು ಸ್ವಾತಿ ತಿರುನಾಳ್ ರಾಮ ವರ್ಮ ಮಹಾರಾಜರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಮೋಹಿನಿಯಾಟ್ಟಂ ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರವರ್ಧಮಾನಕ್ಕೆ ಬಂದಿತು. <br /> <br /> == ಬಾಲರಾಮ ಭರತಮ್ ಗ್ರಂಥ ==<br /> ರಾಮವರ್ಮ ಬಹುಭಾಷಾ ಪಾರಂಗತರೂ ಕೂಡಾ. ಸಂಸ್ಕೃತ, ಪರ್ಷಿಯನ್, ಹಿಂದೂಸ್ತಾನಿ, ತಮಿಳು, ಫೋರ್ಚುಗೀಸ್, ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಮತ್ತು ಡಚ್ ಕಲಿತಿದ್ದರು. ಅವರನ್ನು ಯೋಗ ಮತ್ತು ಆತ್ಮವಿದ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಪರಿಣಿತರು ಎಂದೂ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ. <br /> <br /> ಬಾಲರಾಮವರ್ಮರು ಬಾಲರಾಮಭರತಮ್ ಈ ಗ್ರಂಥದ ರಚನಾಕಾರ ಕೂಡಾ ಹೌದು. ಭರತನಿಗೆ ಋಣಿಯಾಗಿರುವ ಶಾಸ್ತ್ರ ಎಂಬ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಬಾಲರಾಮಭರತಮ್ ಅಥವ ಬಲರಾಮಭರತವೆಂದೇ ಈ ನೃತ್ಯಶಾಸ್ತ್ರಗ್ರಂಥವನ್ನು ಹೆಸರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದರ ರಚನೆಯ ಕಾಲ ೧೭೫೮-೧೭೯೮ನೇ ಇಸವಿ. ಕೇರಳದ ಎಲ್ಲಾ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ರಂಗಭೂಮಿಯ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಮತ್ತು ಕಲಾ ಪ್ರೇಮಿಗಳಿಗೆ ಆಕರ ಗ್ರಂಥವೆಂಬಷ್ಟು ಇದಕ್ಕೆ ಪೂಜ್ಯತೆ ಇದೆ. ರಾಮವರ್ಮರು ಬಹುಶಃ ತಮ್ಮ ೬೦ ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಿನ ಅನಂತರ ಬಾಲ ರಾಮಭರತವನ್ನು ರಚಿಸಿರಬೇಕು. <br /> <br /> ಬಾಲರಾಮಭರತಂ ಗ್ರಂಥದಲ್ಲಿ ‘ಲಾಸ್ಯತಂತ್ರಾವಲೋಕ್ಯವಿಶಾಲಂ’ ಅಂದರೆ ಲಾಸ್ಯನೃತ್ಯಕ್ಕೆಂದೇ ಈ ಗ್ರಂಥವನ್ನು ಬರೆಯಲಾಗಿದೆ ಎಂಬ ಶ್ಲೋಕವು ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ದೊರಕುತ್ತವೆ. ಈ ಲಾಸ್ಯತಂತ್ರವು ಮೋಹಿನಿಯಾಟ್ಟಂನ್ನೇ ಉದ್ದೇಶಿಸಿದೆ ಎಂದೂ ಮತ್ತು ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲೂ ಮೋಹಿನೀ ನೃತ್ಯ ಎಂಬ ಹೆಸರು ಗಮನಕ್ಕೆ ಬರುವಂತೆಯೇ ಶ್ಲೋಕಗಳನ್ನು ರಚಿಸಲಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಹಾಗೂ ಮನ್ಮಥ ಮತ್ತು ರತಿದೇವಿಯಂತೆ ಶೋಭಿಸುವ ಸ್ತ್ರೀ ನರ್ತಕರು, ಅವರ ನರ್ತನದಲ್ಲಿ ಬಳಸುವ ಅಂಗೋಪಾಂಗಾಭಿನಯ, ಕಣ್ಣೋಟ, ಭಾವ-ರಸ, ಹಸ್ತಾಭಿನಯಗಳ ವಿಚಾರ ಇಲ್ಲಿದೆಯೆಂದು ಗ್ರಂಥ ಹೇಳಿರುವುದರಿಂದ ಮೋಹಿನಿಯಾಟ್ಟಂನ ಆಧಾರಪ್ರಾಯವೆನಿಸುವ ಗ್ರಂಥವಾಗಿ ಇದನ್ನು ರಚಿಸಲಾಗಿದೆ ಎಂಬ ಅನುಮಿತಿ ಮಾಡಬಹುದು. ಜೊತೆಗೆ ಪಾದಚಲನೆ, ಶ್ರುತಿ, ನಾದ, ಲಯ, ಧ್ವನಿ, ರಾಗ, ತಾಲ, ಸಂಗೀತಗಾರರು, ವಾದ್ಯಗಳು ಮೊದಲಾದ ಎಲ್ಲ ತೌರ್ಯತ್ರಿಕ ವಿಷಯಗಳ ಬಗ್ಗೆಯೂ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಒಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಕೇರಳದಲ್ಲಿದ್ದ ೨೦ಕ್ಕೂ ಅಧಿಕ ಕಲಾಪ್ರಕಾರಗಳಿಗೆ ಆಚಾರ್ಯಗ್ರಂಥದಂತೆ ಶೋಭಿಸಿದೆ ಬಾಲರಾಮಭರತ.<br /> <br /> === ಬಾಲರಾಮ ಭರತ ಗ್ರಂಥ- ಗ್ರಂಥಸಂಪಾದನೆ ಮತ್ತು ಅಧ್ಯಾಯ- ಲಕ್ಷಣಕ್ರಮ ===<br /> ಬಾಲರಾಮಭರತದ ಮೂಲಪ್ರತಿಯು ತಿರುವಾಂಕೂರಿನ ಗ್ರಂಥಾಲಯದ ಹಸ್ತಪ್ರತಿ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿದ್ದು; ಮಲಯಾಳ ಲಿಪಿಯಲ್ಲಿ ಸಂಸ್ಕೃತ ಗದ್ಯ ಮತ್ತು ಪದ್ಯಶ್ಲೋಕಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಈ ಹಸ್ತಪ್ರತಿಯನ್ನು ೧೯೩೫ರಲ್ಲಿ ತಿರುವಾಂಕೂರು ಸಂಸ್ಥಾನವೇ ಪುಸ್ತಕ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಕೆ. ಸಾಂಬಶಿವಶಾಸ್ತ್ರಿಗಳ ಸಂಪಾದನೆಯಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಸಲ ಪ್ರಕಟಿಸಿತು. ಮೂಲ ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಅಧ್ಯಾಯಗಳ ಸ್ವರೂಪ ಇಲ್ಲ. ಆದರೂ ಅನುಕೂಲಕ್ಕಾಗಿ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ೬ ಅಧ್ಯಾಯಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ. <br /> <br /> ಬಾಲರಾಮಭರತ ಗ್ರಂಥವು ಸರಸ್ವತಿ, ವಿನಾಯಕ, ಶಿವ, ಪಾರ್ವತಿ, ಆರಾಧ್ಯದೈವ ಅನಂತಪದ್ಮನಾಭ, ರಂಗಲಕ್ಷ್ಮೀ ಮತ್ತು ರಾಜವಂಶದ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಯೊಂದಿಗೆ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. ಮೊದಲ ೪೨ ಚರಣಗಳಲ್ಲಿ ದೇವರು ಮತ್ತು ದೇವತೆಗಳ ಸ್ತುತಿ ಇದ್ದು; ತದನಂತರ ರಾಮವರ್ಮರ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ತಿರುವನಂತಪುರದ ಹಿರಿಮೆ, ಆಡಳಿತ-ಸೈನ್ಯದ ಪರಾಕ್ರಮ ಹಾಗೂ ರಾಮವರ್ಮರ ಬಗೆಗಿನ ಸ್ತುತಿವಾಕ್ಯಗಳು ಇವೆ. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಬಾಲರಾವರ್ಮರ ಐತಿಹಾಸಿಕ ವಿವರ- ವೈಭೋಗಗಳೂ ತಿಳಿದುಬರುತ್ತವೆ. &quot;ಸಾವಿರಾರು ಕಲಾಭಿಮಾನಿಗಳು ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದ ಸಮಾರಂಭದಲ್ಲಿ ವಿದ್ವಾಂಸರ ಕೋರಿಕೆಯ ಮೇರೆಗೆ ಈ ಪುಸ್ತಕವನ್ನು ರಚಿಸಿದ್ದೇನೆ&quot; ಎಂದು ರಾಮವರ್ಮ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.<br /> <br /> ಬಾಲರಾಮಭರತ - ಆಂಗಿಕಾಭಿನಯದ ಸೂಕ್ಷ್ಮಾತಿ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ವರ್ಗೀಕರಣಗಳನ್ನು ಹೊಸಹೊಸತೆಂಬಂತೆ ಮಾಡುವ ಬೃಹತ್ ಗ್ರಂಥ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ : ಬೇರೆಲ್ಲ ಗ್ರಂಥಗಳಿಂದ ಭಿನ್ನವಾಗಿ ಸ್ಥಿರ ಮತ್ತು ಅಸ್ಥಿರ ಪಾದಭೇದಗಳನ್ನು ಪರಸ್ಪರ ಸಂಯೋಜನೆ ಮಾಡುತ್ತಾ ಇವುಗಳಿಂದ ಅಸಂಖ್ಯ ಪಾದಭೇದಗಳ ಹುಟ್ಟನ್ನೂ ಸೂಚಿಸಿದೆ. ಸ್ಥಿರ, ಅಸ್ಥಿರವೆಂಬ ಶಿರೋಕ್ರಮಗಳನ್ನು; ಇವುಗಳೆರಡರ ಸಂಯೋಜನೆಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತಷ್ಟು ಶಿರೋಭೇದಗಳನ್ನು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಉರಸ್, ಪಾರ್ಶ್ವ, ಕಟಿಭೇದಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಒಂದೆರಡು ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಲಕ್ಷಣಗಳು ಕಂಡುಬಂದಿವೆ. ಮೊಣಕೈ ಭಾಗಕ್ಕೆಂದೇ ಕೂರ್ಪರಭೇದಗಳು, ವಿವಿಧ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಸಂಯೋಜನೆಯ ಹಸ್ತಾಭಿನಯ ಭೇದಗಳನ್ನು ಸೂಚಿಸಿದೆ. ದೃಷ್ಟಿಭೇದಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಸ್ಥೂಲ, ಸೂಕ್ಷ್ಮ, ಸಮವೆಂಬ ವಿಭಾಗಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದಂತಿದೆ. ಜೊತೆಗೆ, ಪ್ರಾಣಿ-ಪಕ್ಷಿ ಮೊದಲಾದ ಜೀವಜಂತುಗಳಲ್ಲಿರುವ ಒಂಬತ್ತು ರಸದೃಷ್ಟಿಗಳನ್ನೂ ಹೇಳುವುದರೊಂದಿಗೆ ಸೂಕ್ಷ್ಮದೃಷ್ಟಿಯು ಪರಬ್ರಹ್ಮವಸ್ತುವನ್ನು ಕಾಣುವುದಕ್ಕಿರುವುದೆಂದೂ ವೇದಾಂತಕ್ರಮವನ್ನು ಹೇಳಿದೆ. ಈ ವಿಚಾರಗಳ ಹೆಚ್ಚಿನ ಅಧ್ಯಯನಗಳಿಗೆ ಲೇಖಿಕೆಯ ಸಂಶೋಧನ ಗ್ರಂಥ ಯಕ್ಷಮಾರ್ಗಮುಕುರವನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಬಹುದು.&lt;ref&gt;ಯಕ್ಷಮಾರ್ಗಮುಕುರ ಗ್ರಂಥ- ಡಾ.ಮನೋರಮಾ ಬಿ.ಎನ್ 2022- ಕುರಿಯ ವಿಠಲ ಶಾಸ್ತ್ರಿ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾನದ ಪ್ರಕಟಣೆ. &lt;nowiki&gt;https://www.noopurabhramari.com/yakshamargamukura/&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> ಇವೆಲ್ಲವುಗಳ ವಿಭಾಗಕ್ರಮ ಹೊಸತೆನಿಸಿದರೂ ಲಕ್ಷಣವನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸಿದಾಗ ನಾಟ್ಯಶಾಸ್ತ್ರದ ಅಂಗೋಪಾಂಗ ಪ್ರಭೇದಗಳನ್ನೇ ವಿವಿಧ ಸಂಯೋಜನೆಗಳಾಗಿಸಿ ಮತ್ತೂ ವಿಸ್ತರಿಸಿರುವ ಒಂದು ದೇಶೀಕ್ರಮ ಎನ್ನುವುದು ಅರ್ಥವಾಗುತ್ತದೆ. ಕಥಕಳಿ, ಮೋಹಿನಿಯಾಟ್ಟಂನಂಥ ಕೆಲವು ಕೇರಳ ನೃತ್ಯಪರಿಚಲನೆಗಳ ಕ್ರಮವನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿಯೇ ಈ ಗ್ರಂಥವು ಬರೆದಂತಿದೆಯಾದ್ದರಿಂದ ಇದರ ಪ್ರಯೋಜನವನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕುವಂತಿಲ್ಲ. ಇದರಲ್ಲಿ ನಂದಿಕೇಶ್ವರನ ಅಭಿನಯದರ್ಪಣ, ಶಾರ್ಙ್ಗದೇವನ ಸಂಗೀತರತ್ನಾಕರ, ಹರಿಪಾಲನ ಸಂಗೀತಸುಧಾಕರದ ಉಲ್ಲೇಖಗಳಿವೆ. ಹಾಗಿದ್ದೂ &quot;ಬಾಲರಾಮಭರತಂ ಪೂರ್ವಸೂರಿಗಳ ಕೃತಿಗಳ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿದ್ದರೂ, ಇದು ಸ್ವತಂತ್ರ ಸಂಯೋಜನೆಯಾಗಿದೆ. ಬಹುಶಃ ಇದೇ ರೀತಿಯ ಮತ್ತೊಂದು ಗ್ರಂಥ ಕೇರಳದಲ್ಲೇ ಇಲ್ಲ. ಆ ಮಟ್ಟಿಗೆ ರಾಮವರ್ಮರ ಕೆಲಸಗಳು ಕಾವ್ಯ, ರಂಗಭೂಮಿ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಅಮೂಲ್ಯ ನಿಧಿಯಂತೆ&quot; ಎಂಬ ಶ್ಲಾಘನೆ ಪಡೆದುಕೊಂಡ ವಿಶಿಷ್ಟ ಗ್ರಂಥವಿದು. &lt;ref&gt;K Sambasiva Sastri, 1935, The Balarama Bharatam. Published by Travancore Maharaja Govt.<br /> <br /> &lt;/ref&gt;<br /> <br /> == ಬಾಲರಾಮವರ್ಮರ ಕುಟುಂಬ- ಆಸ್ಥೆ- ಆಸಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಪರಂಪರೆ ==<br /> ಕಾರ್ತಿಕ ತಿರುನಾಳ್ ರಾಮವರ್ಮ ಮಹಾರಾಜರಿಗೆ ನಾಲ್ವರು ಪತ್ನಿಯರು. ಸಹೋದರ, ಪುತ್ರ ಪ್ರಪೌತ್ರರಿಂದ ಒಡಗೂಡಿದ ಭವ್ಯ ಸಂಸಾರದ ಬದುಕು ಅವರದ್ದಾಗಿತ್ತು. ನಾಲ್ಕು ದಶಕಗಳ ಕಾಲ ಆಳ್ವಿಕೆ ಮಾಡಿದರು. ಹಾಗೆಂದೇ ರಾಮವರ್ಮರಿಗೆ ಚಿರಂಜೀವಿ ಎಂಬ ಅಭಿಧಾನವೂ ಸಂದಿದೆ. ಅವರ ಮುಂದಿನ ತಲೆಮಾರು ಕೂಡಾ ಸಂಗೀತ, ನೃತ್ಯ, ಕಥಕಳಿ ಕಲೆ, ಕಾವ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಕಷ್ಟು ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಲೇ ಬಂದಿರುವುದು ವೇದ್ಯ. ಅವರಲ್ಲೂ ಎಷ್ಟೋ ಮಂದಿ ರಾಮವರ್ಮ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದಲೇ ಗುರುತಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಪರಂಪರೆಯ ಮೇಲಿನ ರಾಜಮನೆತನದ ಪ್ರೀತಿಯನ್ನು ಸಾರುತ್ತದೆ.<br /> <br /> ಪ್ರಜೆಗಳ ಕಲ್ಯಾಣವೇ ರಾಮವರ್ಮರ ಗುರಿಯಾಗಿತ್ತು. ಜೊತೆಗೆ ದೇಶದ ಔನ್ನತ್ಯವನ್ನು ಸಾರುವಲ್ಲಿ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಅಪಾರ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯಿದೆ ಎನ್ನುವುದನ್ನು ಅರಿತ ರಾಜರು ಅವರು. ರಾಮವರ್ಮರ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹವನ್ನು ಪಡೆದ ಕವಿಗಳು ಮತ್ತು ಕಲಾವಿದರು ಹಲವಾರು ಅನೇಕ ರಚನೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದರು. ಅವರ ಮಂತ್ರಿ, ಸೇನಾಧಿಪತಿಗಳೂ ಕೂಡಾ ಕಲಾಪೋಷಕರಾಗಿದ್ದರು, ಕವಿಗಳಾಗಿದ್ದರು. ಎನ್ನುವುದು ತಿಳಿದುಬರುತ್ತದೆ. ರಾಮವರ್ಮರ ರಾಜ್ಯವು ಸದಾ ಕರ್ಣಾನಂದಕರವಾದ ಸಂಗೀತ, ವೀಣೆ-ಮೃದಂಗ ವಾದ್ಯಗಳ ನಿನಾದಗಳಿಂದ ತುಂಬಿತ್ತು, ಗಂಧರ್ವರ ಗಾಯನವನ್ನು ಹೋಲುವ ಗಾಯಕರಿದ್ದರು, ರಾಜನ ಆಸ್ಥಾನವು ಹಲವಾರು ಪ್ರತಿಭಾನ್ವಿತ ನರ್ತಕ-ನರ್ತಕಿಯರೆಂಬ ಧರ್ಮ ಸಂಪತ್ತುಳ್ಳ ರಂಗಲಕ್ಷ್ಮಿಯ ಆವಾಸಸ್ಥಾನ ಎಂಬ ವರ್ಣನೆಗಳೂ ಬಾಲರಾಮಭರತದಲ್ಲಿವೆ. <br /> <br /> ಬಾಲರಾಮವರ್ಮರ ಗೆಳೆಯ, ವಿದ್ವಾಂಸ ದೇವರಾಜ, ಮೊಮ್ಮಗ ಅಶ್ವತಿ ತಿರುನಾಳ್ ಮಹಾರಾಜರ ಸಹಿತ ಇನ್ನೂ ಅನೇಕ ವಿದ್ವಾಂಸರ ನಾಟಕ-ಕಾವ್ಯಗಳಿವೆ. ಅಲ್ಲಿಯೂ ಬಾಲರಾಮವರ್ಮರ ಬಗ್ಗೆ ಅನೇಕ ಮೆಚ್ಚುಗೆಯ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಬಹುದು. ಪಂದಳಂ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ ಶಾಸ್ತ್ರಿ ಮತ್ತು ಸದಾಶಿವ ದೀಕ್ಷಿತರು ಅವರು ವಿದ್ಯಾನಾಥರ ಪ್ರತಾಪರುದ್ರನ ಯಶೋಭೂಷಣವನ್ನು ಅನುಕರಿಸಿ ಬಾಲರಾಮವರ್ಮ ಯಶೋಭೂಷಣಗಳನ್ನು ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ. ಹಾಗೆಯೇ ರಾಮವರ್ಮರ ಬದುಕು- ಭಾವದ ಬಗ್ಗೆ ಕುರಿತಂತೆ ನಾಟಕವೊಂದು ರಚಿತವಾಗಿದೆ.<br /> <br /> == ಸಮಾಪನ ==<br /> ದೆಹಲಿಯ ಸುಲ್ತಾನರ ಪರವಾಗಿ ಹೈದರಾಬಾದ್ ನಿಜಾಮರು ‘ಕಿರೀಟಪತಿ ಮನ್ನೇ ಸುಲ್ತಾನ್ ಮಹಾರಾಜ ರಾಜ ರಾಮ ರಾಜ ಬಹದ್ದೂರ್ ಶಂಶೇರ್ ಜಂಗ್’ ಎಂದು ಹೊಗಳಿ ಬಿರುದು ಕೊಟ್ಟರೆ ; ರಾಮವರ್ಮರ ಆಶ್ರಯಕ್ಕೆ ಬಂದ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ನರು, ಡಚ್ಚರು, ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಕಮಿಷನರ್‌ಗಳು ಕೂಡಾ ರಾಮವರ್ಮರ ಗುಣ-ಪರಾಕ್ರಮದ ಬಗ್ಗೆ ಮೆಚ್ಚುಗೆಯನ್ನು ಮುಕ್ತಕಂಠದಿಂದ ಸೂಚಿಸಿದ ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ದೊರಕುತ್ತವೆ. ಧಾರಾನಗರದ ಭೋಜ, ಕನೌಜ್‌ನ ಹರ್ಷವರ್ಧನ ಮತ್ತು ವಿಜಯನಗರದ ಕೃಷ್ಣದೇವರಾಯರಂತಹ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಭಾರತೀಯ ಆಡಳಿತಗಾರರಿಗೆ ರಾಮವರ್ಮರನ್ನು ಹೋಲಿಸಿ ಬಾಲರಾಮ ಗ್ರಂಥದ ಸಂಪಾದಕರಾದ ವಿದ್ವಾನ್ ಸಾಂಬಶಿವ ಶಾಸ್ತ್ರಿಗಳು ಕೊಂಡಾಡಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;K Sambasiva Sastri, 1935, The Balarama Bharatam. Published by Travancore Maharaja Govt.&lt;/ref&gt; <br /> <br /> ಸಮೃದ್ಧವಾದ ಸುದೀರ್ಘ ಆಳ್ವಿಕೆಯ, ಸಾಕಷ್ಟು ಸುಧಾರಣೆಗಳನ್ನು, ಲಕ್ಷ್ಯ-ಲಕ್ಷಣಗ್ರಂಥರಚನೆಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಂಡ ನಂತರ, ರಾಮವರ್ಮ ಮಹಾರಾಜರು ೧೭೯೮ ರ ಫೆಬ್ರವರಿ ೧೭ ರಂದು, ೭೪ ನೇ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ, ನಿಧನರಾದರು. ಅಂದು ಶಿವರಾತ್ರಿಯ ವಿಶೇಷ ಪರ್ವದ ದಿನ ಕೂಡಾ. <br /> <br /> ಒಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಘನತೆವೆತ್ತ ಭಾರತದ ರಾಜರ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ರಾಮವರ್ಮರ ಹೆಸರೂ ಚಿರಸ್ಥಾಯಿಯಾಗಿದೆ. ತಿರುವಾಂಕೂರಿನ ಸಾರ್ವಭೌಮತ್ವವನ್ನು ಕಾಪಾಡಿಕೊಳ್ಳುವಲ್ಲಿ, ಟಿಪ್ಪು ಸುಲ್ತಾನನ ಕ್ರೌರ್ಯವನ್ನು ಹಿಮ್ಮೆಟ್ಟಿಸುವಲ್ಲಿ, ತಿರುವಾಂಕೂರಿನ ಮತ್ತು ಅದೆಷ್ಟೋ ಸುತ್ತುಮುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶದ ಪ್ರಜೆಗಳ ಕುಟುಂಬಗಳು ಇಂದಿಗೂ ಬಾಳಿಕೊಂಡು ಬರುವಲ್ಲಿ, ಭಾರತೀಯವಾದ ಕಲೆಗಳ ಸುಧಾರಣೆಯಲ್ಲಿ ರಾಮವರ್ಮರ ಕೊಡುಗೆ ಅಸಾಮಾನ್ಯ. <br /> <br /> == ಪರಾಮರ್ಶನ ಗ್ರಂಥಗಳು ==<br /> <br /> : K Sambasiva Sastri, 1935, The Balarama Bharatam. Published by Travancore Maharaja Govt. https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.283004</div>

Manorama https://en.alpha.ikswiki.in/index.php?title=%E0%B2%AC%E0%B2%BE%E0%B2%B2%E0%B2%B0%E0%B2%BE%E0%B2%AE%E0%B2%B5%E0%B2%B0%E0%B3%8D%E0%B2%AE%E0%B2%A8_%E0%B2%AC%E0%B2%BE%E0%B2%B2%E0%B2%B0%E0%B2%BE%E0%B2%AE%E0%B2%AD%E0%B2%B0%E0%B2%A4&diff=1252 2024-11-21T12:14:12Z

<p>Manorama: Created page with &quot; Authored by ಡಾ.ಮನೋರಮಾ ಬಿ.ಎನ್. Published by ನೂಪುರ [https://www.noopurabhramari.com/ ಭ್ರಮರಿ]. ಈ ಲೇಖನ ನೂಪುರಭ್ರಮರಿ ಐ ಕೆ ಎಸ್ ಸೆಂಟರ್ ನ ಕೊಡುಗೆ&lt;ref&gt;ಭಾರತೀಯ ಜ್ಞಾನಪರಂಪರೆಗಳ ಅಧ್ಯಯನ ಕೇಂದ್ರ ನೂಪುರಭ್ರಮರಿಯ ಪ್ರಸ್ತುತಿ ಶಾಸ್ತ್ರರಂಗ ಭಾಗ 5 : ದಾಕ...&quot;</p> <hr /> <div><br /> Authored by ಡಾ.ಮನೋರಮಾ ಬಿ.ಎನ್.<br /> Published by ನೂಪುರ [https://www.noopurabhramari.com/ ಭ್ರಮರಿ]. ಈ ಲೇಖನ ನೂಪುರಭ್ರಮರಿ ಐ ಕೆ ಎಸ್ ಸೆಂಟರ್ ನ ಕೊಡುಗೆ&lt;ref&gt;ಭಾರತೀಯ ಜ್ಞಾನಪರಂಪರೆಗಳ ಅಧ್ಯಯನ ಕೇಂದ್ರ ನೂಪುರಭ್ರಮರಿಯ ಪ್ರಸ್ತುತಿ ಶಾಸ್ತ್ರರಂಗ ಭಾಗ 5 : ದಾಕ್ಷಿಣಾತ್ಯ/ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತ ಸಂಚಿಕೆ 59 : ಶಾಸ್ತ್ರರಂಗ ಯೂಟ್ಯೂಬ್ ಸೀರಿಸ್ . ಭಾಗ ೫: ದಾಕ್ಷಿಣಾತ್ಯ (Video series)-ಸಂಚಿಕೆ ೫೯ [https://www.youtube.com/channel/UCzsvThi5o-5X1-5kp7jaxVQ @noopurabhramari1212]&lt;/ref&gt;, <br /> <br /> ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಆಳಿದ, ಹಲವು ಪ್ರಮುಖ ಯುದ್ಧಗಳಲ್ಲಿ ಶೌರ್ಯವನ್ನು ಮೆರೆದ ಧೀಮಂತ ಅರಸ, ಧರ್ಮರಾಜನೆಂದೇ ಖ್ಯಾತನಾಗಿದ್ದ ಅಪ್ರತಿಮ ದಾನಿ, ವಾಗ್ಮಿ, ಕವಿ, ಸುಧಾರಕ - ಕಾರ್ತಿಕ ತಿರುನಾಳ್ ಬಾಲರಾಮವರ್ಮ ಕುಲಶೇಖರ ಅಥವಾ ರಾಮವರ್ಮ. <br /> <br /> ನೂತನವೆನಿಸುವ ತಿರುವಾಂಕೂರ್ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುವಲ್ಲಿ ಮಾರ್ತಾಂಡ ವರ್ಮರ ಪ್ರಯತ್ನಗಳನ್ನು ಇಂದಿಗೂ ಕೇರಳದ ಜನರು ಬಹಳ ಭಕ್ತಿ ಗೌರವದಿಂದ ಕೊಂಡಾಡುತ್ತಾರೆ. ಒಮ್ಮೆ ರಾಜ ಮಾರ್ತಾಂಡವರ್ಮನು ತಮ್ಮ ಆರಾಧ್ಯದೈವ ಶ್ರೀ ಅನಂತಪದ್ಮನಾಭ ಸ್ವಾಮಿಗೆ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಸಮರ್ಪಿಸಿದ ಬಳಿಕ ಮಾರ್ತಾಂಡ ವರ್ಮರ ನಂತರದಲ್ಲಿ ಆಳ್ವಿಕೆಗೆ ಬರುವ ಎಲ್ಲ ರಾಜರಿಗೂ ಬಾಲ ಎಂಬ ಪೂರ್ವಪ್ರತ್ಯಯ ಇಡುವ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಬೆಳೆದುಬಂತೆನ್ನಲಾಗಿದೆ. ಅವರ ನಂತರದಲ್ಲಿ ಪಟ್ಟಕ್ಕೆ ಬಂದ ರಾಮವರ್ಮರು ಬಾಲರಾಮವರ್ಮರೇ ಆದರು. ರಾಮವರ್ಮರು ತಮ್ಮ ಮನೆತನದ ಹಿರಿಯರ ಆದರ್ಶವನ್ನು ಪಾಲಿಸಿಕೊಂಡು ನಡೆದು ಬೆಳೆದು ರಾಜವಂಶದ ಕೀರ್ತಿಯನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಎತ್ತರಿಸಿದರು. ಅವರು ಹುಟ್ಟಿದ ನಕ್ಷತ್ರ ಕೃತ್ತಿಕಾ. ಹಾಗಾಗಿ ಕಾರ್ತಿಕ ತಿರುನಾಳ್ ಬಾಲರಾಮವರ್ಮ ಎಂದೇ ಸಂಬೋಧಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. <br /> <br /> == ಬಾಲರಾಮವರ್ಮರ ಬಾಲ್ಯ ಮತ್ತು ಬೆಳವಣಿಗೆ ==<br /> ವಂಚಿ ಎಂಬ ರಾಜಮನೆತನಕ್ಕೆ ಸೇರಿದವರು ಎಂದು ಕಾರ್ತಿಕ ತಿರುನಾಳ್ ರಾಮವರ್ಮ. ತಾಯಿ ಅಟ್ಟಿಂಗಲ್‌ನ ರಾಣಿ ಪಾರ್ವತಿ ಬಾಯಿ ಮತ್ತು ತಂದೆ ಕಿಲಿಮಣ್ಣೂರು ರಾಜವಂಶದ ವಲಿಯಕೋಯಿತ್ತಂಪುರನ್. ೧೭೨೪ ರಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ ರಾಮವರ್ಮ, ನಾಲ್ಕು ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಿನವರಾಗಿದ್ದಾಗ, ಅಂದರೆ ೧೭೨೮ ರಲ್ಲಿ, ತನ್ನ ಹೆತ್ತವರೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಯಾಣಿಸುವ ವೇಳೆ ಕಾಯಂಕುಲಂ ರಾಜನು ಮಾಡಿದ ಕೌಟುಂಬಿಕ ಹತ್ಯೆಯ ಪ್ರಯತ್ನವನ್ನು ಹತ್ತಿಕ್ಕಲು ಹೋಗಿ ರಾಮವರ್ಮನ ತಂದೆ ನಿಧನರಾದರು. ಅದೃಷ್ಟವೆಂಬಂತೆ ರಾಮವರ್ಮ ಬದುಕುಳಿದರು. ಅವರ ಚಿಕ್ಕಪ್ಪ ಮಹಾರಾಜ ಮಾರ್ತಾಂಡವರ್ಮ ಪ್ರೀತಿವಿಶ್ವಾಸಗಳಿಂದ ರಾಮವರ್ಮರನ್ನು ಬೆಳೆಸಿದ್ದಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ ನಾನಾ ವಿದ್ಯೆಗಳಲ್ಲಿ ಮಗನು ಪಾರಂಗತನಾಗುವಂತೆ ನೋಡಿಕೊಂಡರು. ಚಿಕ್ಕ ವಯಸ್ಸಿನಿಂದಲೇ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಶ್ರದ್ಧೆ ರಾಮವರ್ಮರಿಗೆ. ಆರು ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲೇ ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರಗಳ ಅಭ್ಯಾಸ. <br /> <br /> ಚಿಕ್ಕಪ್ಪ ಮಾರ್ತಾಂಡವರ್ಮರ ಅವರ ದಿಗ್ವಿಜಯಗಳಲ್ಲಿ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ಭಾಗವಹಿಸಿ; ಸಹಾಯ ಮಾಡಿದರು. ನೆರೆಹೊರೆಯ ಅನೇಕ ಮಹಾರಾಜರೊಂದಿಗೆ ಸ್ನೇಹ ಒಪ್ಪಂದಗಳನ್ನು ಕಾರ್ಯಗತಗೊಳಿಸಿದರು. ಆ ಪೈಕಿ ಕಲ್ಲಿಕೋಟೆಯ ಸಾಮುದ್ರಿನ್ ರಾಜ ಅಂದರೆ ಇಂದಿಗೆ ಝಮೊರಿನ್ ಎಂಬ ಅಪಭ್ರಂಶವಾದ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಕರೆಯಲ್ಪಟ್ಟ ರಾಜ ಕೊಚ್ಚಿನ್ ವ್ಯಾಪ್ತಿಗೆ ಮುತ್ತಿಗೆ ಹಾಕಿದಾಗ ಕೊಚ್ಚಿನ್ ರಾಜನ ಬೇಡಿಕೆಯ ಮೇರೆಗೆ ಮಾಡಿದ ಒಪ್ಪಂದ ಮಾತುಕತೆ ಹಾಗೂ ಯುದ್ಧ ಸಂಧಿಯೂ ಒಂದು. ೧೭೫೮ರಲ್ಲಿ ಮಾರ್ತಾಂಡವರ್ಮರ ಮರಣದೊಂದಿಗೆ, ತಿರುವಾಂಕೂರ್ ರಾಜ್ಯದ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿಯಾಗಿ ಆಳ್ವಿಕೆಗೆ ಬಂದರು. <br /> <br /> == ಯುದ್ಧ- ಪರಾಕ್ರಮ- ವಿಜಯ ==<br /> ಹೈದರ್ ಆಲಿ ಮತ್ತು ಟಿಪ್ಪು ಸುಲ್ತಾನರ ಎದುರಾಳಿ ಆಗಿ ರಾಮವರ್ಮರ ಸೇನೆ ತೋರಿದ ಶೌರ್ಯ ಸುವರ್ಣಾಕ್ಷರಗಳಲ್ಲಿ ಬರೆದಿಡುವಂಥದ್ದು. ಟಿಪ್ಪುಸುಲ್ತಾನಿನ ತಂದೆ ಹೈದರ್ ಅಲಿ ೧೭೬೬ ರಲ್ಲಿ ಮಲಬಾರ್ ಮೇಲೆ ಎರಡನೇ ಬಾರಿ ದಾಳಿ ಮಾಡಿದ. ಬಳಿಕ ಹೈದರ್ ಬಯಸಿದ್ದು ಡಚ್ಚರ ಸಹಾಯದಿಂದ ತಿರುವಾಂಕೂರಿನ ಮೇಲೆ ಅತಿಕ್ರಮಣ. ಹೈದರ್ ಅಲಿಯ ಕುತಂತ್ರ ಅರಿತ ರಾಮವರ್ಮರು ಡಚ್ಚರಿಗೆ ತಮ್ಮ ಸಹಾಯವನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಿ; ಹೈದರ್ ಆಲಿ ಮಲಬಾರ್, ಕಲ್ಲಿಕೋಟೆ, ಕೊಲತುನಾಡು ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಕೊಟ್ಟರೆ ಮಾತ್ರ ಯುದ್ಧವೆಚ್ಚ ಕೊಡಬಲ್ಲೆ ಎಂಬುದಾಗಿ ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿ, ಪರೋಕ್ಷವಾಗಿ ಬೆದರಿಸಿದರು. ಇದನ್ನು ಮನಗಂಡ ಹೈದರ್ ಅಲಿ ಶ್ರೀರಂಗಪಟ್ಟಣಕ್ಕೆ ವಾಪಾಸ್ಸಾದ.<br /> <br /> ೧೭೮೮ ರಲ್ಲಿ, ಹೈದರ್ ಅಲಿಯ ಮಗ ಟಿಪ್ಪು ಸುಲ್ತಾನ್ ಅಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ಬಂದ. ಟಿಪ್ಪು ಮಲಬಾರ್ ಮತ್ತು ಕೊಡಗಿಗೆ ಅತಿಕ್ರಮಿಸಿ ಅನೇಕ ಅನ್ಯಾಯಗಳನ್ನು ನಡೆಸಿದ. ಅನೇಕ ಅಮಾಯಕರನ್ನು ಕೊಂದ, ಕೊಲ್ಲಿಸಿದ, ಗಡೀಪಾರು ಮಾಡಿದ ಮತ್ತು ಅನೇಕ ಹಿಂದೂಗಳನ್ನು ಬಲವಂತದಿಂದ ಮತಾಂತರ ಮಾಡಿದ. ಸ್ವತಃ ಟಿಪ್ಪುವೇ ನಾಲ್ಕು ಲಕ್ಷಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಹಿಂದೂಗಳನ್ನು ಇಸ್ಲಾಂಗೆ ಮತಾಂತರಿಸಿದ್ದೇನೆ ಎಂದೂ ಬರೆದುಕೊಂಡಿರುವುದನ್ನು ಆತನ ಪತ್ರಗಳಲ್ಲಿದೆ.. ಇಂಥ ಕುಕೃತ್ಯದಿಂದ ಮಲಬಾರ್‌ನ ರಾಜ ಕುಟುಂಬಗಳು ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಹಿಂದೂ ಮತ್ತು ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಕುಟುಂಬಗಳು ತಿರುವಾಂಕೂರ್‌ಗೆ ಓಡಿಹೋದರು, ಹೀಗೆ ಮಲಬಾರ್‌ನಿಂದ ಪಲಾಯನ ಮಾಡಿದ ಸಾವಿರಾರು ಹಿಂದೂಗಳು ಮತ್ತು ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ನರಿಗೆ ಆಶ್ರಯ ನೀಡಿದರು. ರಾಮವರ್ಮರ ಔದಾರ್ಯದಿಂದಾಗಿ ಪ್ರಜೆಗಳು ಅವರನ್ನು ಧರ್ಮರಾಜ ಎಂದೇ ಸಂಬೋಧಿಸತೊಡಗಿದರು.<br /> <br /> ಟಿಪ್ಪು ಸುಲ್ತಾನನು ರಾಮವರ್ಮರನ್ನು ತನ್ನ ಸಾಮಂತನನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಅನಂತರದಲ್ಲಿ ತಂತ್ರಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಿದ. ಆದರೆ ರಾಮವರ್ಮರು ಟಿಪ್ಪು ಸುಲ್ತಾನನ ದಾಳಿಯನ್ನು ನಿರೀಕ್ಷಿಸಿ ತಿರುವಾಂಕೂರಿನ ರಕ್ಷಣೆಯಲ್ಲಿ ಸಹಾಯ ಮಾಡಲು ಬ್ರಿಟಿಷರೊಂದಿಗೆ ಮಾತುಕತೆ ನಡೆಸಿದರು. ಅಂತಿಮವಾಗಿ ೧೭೮೯ ರಲ್ಲಿ, ಟಿಪ್ಪು ಸುಲ್ತಾನ್ ಮಲಬಾರ್‌ನಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಸಂಪೂರ್ಣ ಸೈನ್ಯವನ್ನು ಒಟ್ಟುಗೂಡಿಸಿ ತಿರುವಾಂಕೂರ್ ಅನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಲು ದಂಡೆತ್ತಿ ಬಂದ. ಆದರೆ ತಿರುವಾಂಕೂರು ಸೈನಿಕರು ಹಿಂದೆ ಸರಿಯಲಿಲ್ಲ. ತಮ್ಮ ೧೪,೦೦೦ ಸೈನಿಕರ ಸಣ್ಣ ಸೇನೆಯಲ್ಲೇ ಟಿಪ್ಪುವನ್ನು ಸಮರ್ಥವಾಗಿ ಎದುರಿಸಿದರು. ಟಿಪ್ಪುವಿನ ಸೈನ್ಯವನ್ನು ಹಿಮ್ಮೆಟ್ಟಿಸಿದ್ದಷ್ಟೇ ಅಲದೆ ಅವನ ಸೇನಾಧಿಪತಿಯನ್ನು ಕೊಂದರು. ಜೊತೆಗೆ ಟಿಪ್ಪುವಿನ ಪಲ್ಲಕ್ಕಿ, ಮುದ್ರೆಗಳು, ಉಂಗುರಗಳು, ಖಡ್ಗ ಮತ್ತು ಇತರ ಆಭರಣಗಳು ತಿರುವಾಂಕೂರು ಸೈನ್ಯದ ವಶವಾಯಿತು.<br /> <br /> ಟಿಪ್ಪು ಸುಲ್ತಾನ್ ಸುಮ್ಮನೆ ಕೂರಲಿಲ್ಲ. ಬ್ರಿಟೀಷರು ತಿರುವಾಂಕೂರಿಗೆ ಸಹಾಯಕ್ಕೆ ಬರದಂತೆ ಕುತಂತ್ರ ಮಾಡಿ ತಿರುವಾಂಕೂರಿನ ಹತ್ತಿರದ ನೆಡುಮ್ಕೋಟ ಕೋಟೆಯ ಮೇಲೆ ಮತ್ತೆ ದಾಳಿ ಮಾಡಿದ. ಸುಮಾರು ಒಂದು ತಿಂಗಳ ಕಾಲ ಯುದ್ಧ ನಡೆದು, ತಿರುವಾಂಕೂರು ಸೈನ್ಯವು ನೆಡುಮ್ಕೋಟ ಕೋಟೆಗಳನ್ನೂ, ರಾಜ್ಯವನ್ನೂ ರಕ್ಷಿಸುವಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಯಿತು. ಹಾಗಿದ್ದೂ ಟಿಪ್ಪುವಿನ ಸೈನ್ಯವು ಕುತಂತ್ರದಿಂದ ಸುಮಾರು ೩/೪-ಮೈಲಿ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಸ್ವಾಧೀನಕ್ಕೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ತಿರುವಾಂಕೂರ್ ಅನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿತು. ಅತ್ತ ತಿರುವಾಂಕೂರ್‌ಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತೇವೆ ಎಂದು ಮಾತು ಕೊಟ್ಟಿದ್ದ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಪಡೆಗಳು ಕೂಡಾ ತಿರುವಾಂಕೂರ್‌ಗೆ ಸಹಾಯವನ್ನು ನೀಡಲಿಲ್ಲ, ಇದು ರಾಮವರ್ಮ ಮಹಾರಾಜರ ಹತಾಶೆಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಟಿಪ್ಪುವಿನ ಸೈನ್ಯವು ಉತ್ತರ ತಿರುವಾಂಕೂರ್ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಧ್ವಂಸಗೊಳಿಸಿತು ಮತ್ತು ಪೆರಿಯಾರ್ ನದಿಯ ಮೇಲೆ ಬೀಡುಬಿಟ್ಟಿತು, ಹಿಂದೂ ದೇವಾಲಯಗಳನ್ನು ನಾಶಪಡಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಪ್ರಜೆಗಳು ಎಷ್ಟೋ ಮಂದಿ ಓಡಿಹೋದರು. ಇಡೀ ದೇಶವು ಬೆಂಕಿ ಮತ್ತು ಖಡ್ಗದ ಬಾಯಿಗೆ ಸಿಲುಕಿ ನರಳಿತು. ಅಂತೂ ಹಲವು ತಂತ್ರ-ಪ್ರತಿತಂತ್ರಗಳು ಜರುಗಿ ಅಂತೂ ತಿರುವಾಂಕೂರಿನ ಟಿಪ್ಪು ತಿರುವಾಂಕೂರ್‌ಗೆ ಬರದಂತೆ ತಡೆಯಲು ಸಿದ್ಧರಾದರು. ಟಿಪ್ಪುವಿನ ಸೈನ್ಯದ ಬಹುತೇಕರೂ ಸಾವನ್ನು ಕಂಡರು. ಟಿಪ್ಪುವಿನ ಕೆಲವು ಆಭರಣಗಳು, ಪಲ್ಲಕ್ಕಿ ಮತ್ತು ಕಠಾರಿಗಳು ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ತಿರುವಾಂಕೂರಿನ ವಶವಾದವು. ಇಂಥ ಹಲವು ಸಂಕೀರ್ಣವೆನಿಸುವ ಕಠಿಣ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳಲ್ಲಿ ರಾಮವರ್ಮರ ಬಲಗೈ ಭಂಟರೆಂಬಂತೆ ಅನೇಕ ಮಂತ್ರಿಗಳು, ದಳಪತಿಗಳು ದೇಶರಕ್ಷಣೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಆ ಪೈಕಿ ಅಯ್ಯಪ್ಪನ್ ಮಾರ್ತಾಂಡ ಪಿಳ್ಳ, ಮಹಾದೇವಯ್ಯನ್ ಸುಬ್ಬಯ್ಯನ್ ಮತ್ತು ರಾಜಾ ಕೇಶವದಾಸರಂತಹ ಘನತೆವೆತ್ತ ಚಾಣಾಕ್ಷ ಮಂತ್ರಿಗಳು ಸ್ಮರಣಾರ್ಹರು.<br /> <br /> ಬಳಿಕ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಪಡೆಗಳಿಗೆ ಟಿಪ್ಪುವಿನ ತಂತ್ರ ಅರ್ಥವಾಗಿ ಕೆಲವು ಮಹತ್ವದ ನಿರ್ಧಾರವನ್ನು ಕೈಗೊಂಡರು. ಇದನ್ನು ಅರಿತ ಟಿಪ್ಪು ಸುಲ್ತಾನ್ ಬ್ರಿಟಿಷರೊಂದಿಗಿನ ಯುದ್ಧವನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಲು ತಿರುವಾಂಕೂರು ಮತ್ತು ಮಲಬಾರ್‌ನಿಂದ ತನ್ನ ಸ್ವಂತ ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಹಿಮ್ಮೆಟ್ಟಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದ. ಆದರೆ ಯುದ್ಧವು ಸಂಭವಿಸಿತು, ಇದರಲ್ಲಿ ತಿರುವಾಂಕೂರು ತನ್ನ ಸಹಾಯವನ್ನು ಬ್ರಿಟಿಷರಿಗೆ ಕೊಟ್ಟಿತು. ಮತ್ತು ಮೂರನೇ ಆಂಗ್ಲೋ-ಮೈಸೂರು ಯುದ್ಧವು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ೧೭೯೨ ರಲ್ಲಿ ಟಿಪ್ಪು ಸುಲ್ತಾನ್ ಸೋಲಿಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. <br /> <br /> == ಬಾಲರಾಮವರ್ಮರ ಆಡಳಿತ ಕೌಶಲ- ಧಾರ್ಮಿಕತೆ ==<br /> ಕಾರ್ತಿಕ ತಿರುನಾಳ್ ರಾಮವರ್ಮರ ಆಳ್ವಿಕೆಯು ಕೇರಳಕ್ಕೆ ಸುವರ್ಣ ಯುಗ ಎಂದೆನಿಸಿಕೊಂಡ ಕಾಲ. ರಾಮವರ್ಮರ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಾರ, ಸೇತುವೆ, ಕಾಲುವೆಗಳಂತಹ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯಗಳು, ಬಂದರುಗಳನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ತಿರುವಾಂಕೂರ್‌ನಿಂದ ವಿವಿಧ ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ರಫ್ತು ಮಾಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಹಡಗು ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೂ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ ನೀಡಲಾಯಿತು. ಕೋಟೆಗಳನ್ನು ಉತ್ತಮಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಮದ್ದುಗುಂಡುಗಳು ಮತ್ತು ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರಗಳ ತಯಾರಿಕೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿನ ಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಕೈಗೊಳ್ಳಲಾಯಿತು, <br /> <br /> ರಾಮವರ್ಮರ ಕಾಲದಲ್ಲೇ ತಿರುವಾಂಕೂರಿನಲ್ಲಿ ಅನಂತರಾಯನ ಪಣಂ, ’ಚಿನ್ನ ಪಣಂ’ ಮತ್ತು ’ಅನಂತವರಾಹನ್’ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಚಿನ್ನದ ನಾಣ್ಯಗಳನ್ನು ದೊಡ್ಡ ಬೆಳ್ಳಿಯ ಬೆಳ್ಳಿಯ ಜೊತೆಗೆ ಮುದ್ರಿಸಲಾಯಿತು. ಅನಂತ ಪದ್ಮನಾಭ ಸ್ವಾಮಿ ದೇವಾಲಯದ ಗೋಪುರಗಳು ಪೂರ್ಣಗೊಂಡವು. ತಮ್ಮ ತಾಯಿಯ ನಿಧನದ ಬಳಿಕ ರಾಮೇಶ್ವರದ ವರೆಗೂ ಯಾತ್ರೆ ಕೈಗೊಂಡರು. ತಿರುವನಂತಪುರದಲ್ಲಿನ ಅವರ ಅರಮನೆ ಗ್ರಂಥಾಲಯವನ್ನು ಶ್ರೀಮಂತಗೊಳಿಸಿದರು. ತಾವು ಗೆದ್ದ ರಾಜ್ಯಗಳನ್ನು ಅನಂತ ಪದ್ಮನಾಭ ಸ್ವಾಮಿಗೆ ಸಮರ್ಪಿಸಿದ್ದಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ; ದೇವರ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಅನೇಕಾನೇಕ ಸೇವೆ, ದಾನ, ಯಾಗ, ತುಲಾಭಾರಗಳನ್ನು ನಡೆಸಿದರು. ತಾವು ಬರೆದ ಎಲ್ಲ ರಚನೆಗಳಲ್ಲೂ ಅನಂತ ಪದ್ಮನಾಭ ಸ್ವಾಮಿ ದೇವರನ್ನು ಬಹಳ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಕೊಂಡಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಮತ್ತು ತಮ್ಮನ್ನೂ &quot;ಶ್ರೀ ಪದ್ಮನಾಭಕರುಣಾರಸಪಾತ್ರ, ಆತನ ಪಾದದ ಮಣಿಗಳೇ ತನ್ನ ಕಿರೀಟದಲ್ಲಿದೆ, ಶ್ರೀಪದ್ಮನಾಭಕರುಣೆಯಿಂದ ದೊರೆತ ಭೂಮಿಯ ಪಾಲಕ ತಾನು ರಾಮಾತ್ಮಭಾವದಿಂದ ಖಡ್ಗವನ್ನು ಹಿಡಿದು ರಾಮಯಾಣವನ್ನು ಕೇಳಿ ಸಿಂಧುಪ್ರವೇಶ ಮಾಡಿದೆ; ರಾಮನೇ ತನ್ನನು ಕೈ ಹಿಡಿದು ಅನುಗ್ರಹಿಸಿ ರಂಗನಾಥನ ಭಕ್ತನಾಗುವಂತೆ ಮಾಡಿದ, ರಾಮನೇ ತನ್ನೊಳಗಿನಿಂದ ರಾಜ್ಯಭಾರ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾನೆ&quot; ಎಂಬುದಾಗಿ ಸಂಬೋಧಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. <br /> <br /> == ಬಾಲರಾಮವರ್ಮರ ಕಲಾವಂತಿಕೆ ಮತ್ತು ಕಥಕಳಿ- ಮೋಹಿನಿಯಾಟ್ಟಂ ಕಲೆಗಳ ಪುನರುಜ್ಜೀವನಕ್ಕೆ ಕೊಡುಗೆ ==<br /> ರಾಮವರ್ಮರು ಶೂರ, ಉತ್ತಮ ಆಡಳಿತಗಾರರಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ; ದೈವಭಕ್ತ ಕಲಾವಂತ; ವಿದ್ವಾಂಸ; ಕಲಾಪೋಷಕ ಕೂಡಾ ಕಾಲ ಅದು. ರಾಜಮನೆತನದ ಮೊದಲ ಪಿಟೀಲು ವಾದಕರಾಗಿದ್ದರು ರಾಮವರ್ಮ. ಅವರು ಸಂಗೀತಗಾರರೂ ಹೌದು ಮತ್ತು ನೃತ್ಯದಲ್ಲಿ ವಿದ್ವಾಂಸ ಕೂಡಾ. ೧೦೦ಕ್ಕೂ ಅಧಿಕ ಕೃತಿಸಂಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಹಾಗೆಂದೇ ಸಂಗೀತತಾಲಭರತಾಂಬುಧಿಪೂರ್ಣಚಂದ್ರ ಎಂಬ ಸ್ತುತಿಗಳು ರಾಮವರ್ಮರ ರಚನೆಯ ಬಾಲರಾಮಗ್ರಂಥದಲ್ಲಿ ದೊರಕುತ್ತವೆ.<br /> <br /> ರಾಮವರ್ಮರಿಂದಾಗಿ ಕೃಷ್ಣನಾಟ್ಟಂ, ಕಥಕ್ಕಳಿ, ತುಳ್ಳಲ್ ಜನಪ್ರಿಯ ಕಲಾ ಪ್ರಕಾರಗಳಾಗಿ ಮಾರ್ಪಟ್ಟವು. ಕಥಕಳಿ ನಾಟಕಗಳ (ಅಟ್ಟಕಥಾ) ಸಂಯೋಜಕರಾಗಿ ರಾಮವರ್ಮ ಅವರು ಕಥಕಳಿ ಕಲಿಸಲು ವ್ಯವಸ್ಥಿತ ಪಠ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ರೂಪಿಸಿದರು. ಪ್ರತಿ ಪಾತ್ರಧಾರಿಗಳೂ ಶೃಂಗಾರ ಪದಗಳಿಂದಲೇ ರಂಗಪ್ರವೇಶ ಮಾಡಬೇಕೆಂಬ ನಿಯಮವನ್ನು ಅವರು ಪರಿಚಯಿಸಿದರು. ಕಂಪ್ಲಿಗಟ್ಟು ನಂಬೂದಿರಿ ಅವರನ್ನು ಕರೆಸಿ ಆಹಾಯದಿಂದ ಕಥಕ್ಕಳಿ ತೆಕ್ಕಣ ಅಂದರೆ ದಕ್ಷಿಣಭಾಗದ ಶೈಲಿಯ ಪ್ರದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಸುಧಾರಣೆ- ನಿಯಮಗಳನ್ನು ತಂದರು. ಇಂದಿಗೆ ಕಪ್ಲಿಂಗಟ್ಟು ಶೈಲಿಯೆಂದೇ ಖ್ಯಾತವಾದ ಇದರಲ್ಲಿ ರಾಮವರ್ಮರ ಕಾಲಕ್ಕೆ ಆಕರ್ಷಕವಾದ ಪ್ರಸಾಧನವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಲಾಯಿತು.<br /> <br /> ಇದರೊಂದಿಗೆ ರಾಮವರ್ಮರ ರಚನೆಯಲ್ಲಿ ೭ ಅಟ್ಟಕಥಾ ಅಂದರೆ ಪ್ರಸಂಗಗಳು ರಚನೆಯಾದವು. ಅವು - ರಾಜಸೂಯಂ, ಸುಭದ್ರಾಪಹರಣಂ, ಗಂಧರ್ವವಿಜಯಂ, ಪಾಂಚಾಲಿ ಸ್ವಯಂವರಂ, ಬಕವಧಂ, ಕಲಾಯನಸೌಗಂಧಿಕಂ ಮತ್ತು ನರಕಾಸುರವಧಮ್. ರಾಮವರ್ಮರ ಪ್ರಯತ್ನದಿಂದಾಗಿ ಕಥಕಳಿ ಕಲಾವಿದರ ತಂಡವೂ ರೂಪುಗೊಂಡಿತು. ಅವರು ಕಥಕ್ಕಳಿಗಾಗಿ ವೇಷಭೂಷಣಗಳನ್ನು ಕೂಡಾ ವಿನ್ಯಾಸ ಮಾಡಿದ್ದರೆಂಬುದೂ ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ. ಇವೆಲ್ಲವೂ ಕಥಕಳಿ ಪ್ರಸ್ತುತಿಗೆ ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕಾದ ತಂತ್ರಗಳ ಸುಧಾರಣೆಗೂ ಅನುಕೂಲವಾಗಿದೆ. ಹೀಗೆ ಪ್ರಸ್ತುತಿ, ವೈವಿಧ್ಯತೆ ಮತ್ತು ಪಾತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಕಥೆಯಲ್ಲಿನ ವಿನೂತನವಾದ ರಂಗತಂತ್ರಗಳಿಂದಾಗಿ ಇಂದಿಗೆ ಕಥಕ್ಕಳಿಯು ವಿಶ್ವಪ್ರಸಿದ್ಧ ಕಲೆಯಾಗಿ ರೂಪುಗೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕೆ ದೊಡ್ಡ ಮಟ್ಟಿನ ಸಹಾಯವಾಗಿದೆ.<br /> <br /> ಒಮ್ಮೆ ಅವರು ನೆರೆಯ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ತಂಡದ ದಾಸಿಯಾಟ್ಟಂ ಅಂದರೆ ರಾಜದಾಸಿಯರ ನೃತ್ಯವನ್ನು ನೋಡಿ ಪ್ರದರ್ಶನವನ್ನು ನೋಡಿ, ಹರುಷಪಟ್ಟು ತಮ್ಮ ಆಸ್ಥಾನ ವಿದ್ವಾಂಸರನ್ನು ಕರೆದು ಮೋಹಿನಿಯಾಟ್ಟಂ ಎಂಬುದಾಗಿ ರಚನೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಿಸಿ- ನಂತರ ಅವರೇ ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದರು. ಅದರ ಫಲವಾಗಿಯೇ ಮೋಹಿನಿಯಾಟ್ಟಂನ ವಿಕಸನಗೊಂಡಿತು ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮೋಹಿನಿಯಾಟ್ಟಂನ ಉಗಮವನ್ನು ನಿರ್ಣಯಿಸಲಾಗದಿದ್ದರೂ; ರಾಮವರ್ಮರ ಕಾಲ ಮೋಹಿನಿಯಾಟ್ಟಂನ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಮಹತ್ತ್ವದ ಕಾಲವೆನ್ನುವುದು ಅರ್ಥವಾಗುತ್ತದೆ. ಆ ಬಳಿಕ ರಾಮವರ್ಮರ ತಮ್ಮನ ಮೊಮ್ಮಗನಾಗಿದ್ದ ಕವಿ ಈರಾಯಿಮ್ಮನ್ ಥಂಪಿ ಮಹಾರಾಜ ಮತ್ತು ಸ್ವಾತಿ ತಿರುನಾಳ್ ರಾಮ ವರ್ಮ ಮಹಾರಾಜರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಮೋಹಿನಿಯಾಟ್ಟಂ ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರವರ್ಧಮಾನಕ್ಕೆ ಬಂದಿತು. <br /> <br /> == ಬಾಲರಾಮ ಭರತಮ್ ಗ್ರಂಥ ==<br /> ರಾಮವರ್ಮ ಬಹುಭಾಷಾ ಪಾರಂಗತರೂ ಕೂಡಾ. ಸಂಸ್ಕೃತ, ಪರ್ಷಿಯನ್, ಹಿಂದೂಸ್ತಾನಿ, ತಮಿಳು, ಫೋರ್ಚುಗೀಸ್, ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಮತ್ತು ಡಚ್ ಕಲಿತಿದ್ದರು. ಅವರನ್ನು ಯೋಗ ಮತ್ತು ಆತ್ಮವಿದ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಪರಿಣಿತರು ಎಂದೂ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ. <br /> <br /> ಬಾಲರಾಮವರ್ಮರು ಬಾಲರಾಮಭರತಮ್ ಈ ಗ್ರಂಥದ ರಚನಾಕಾರ ಕೂಡಾ ಹೌದು. ಭರತನಿಗೆ ಋಣಿಯಾಗಿರುವ ಶಾಸ್ತ್ರ ಎಂಬ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಬಾಲರಾಮಭರತಮ್ ಅಥವ ಬಲರಾಮಭರತವೆಂದೇ ಈ ನೃತ್ಯಶಾಸ್ತ್ರಗ್ರಂಥವನ್ನು ಹೆಸರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದರ ರಚನೆಯ ಕಾಲ ೧೭೫೮-೧೭೯೮ನೇ ಇಸವಿ. ಕೇರಳದ ಎಲ್ಲಾ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ರಂಗಭೂಮಿಯ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಮತ್ತು ಕಲಾ ಪ್ರೇಮಿಗಳಿಗೆ ಆಕರ ಗ್ರಂಥವೆಂಬಷ್ಟು ಇದಕ್ಕೆ ಪೂಜ್ಯತೆ ಇದೆ. ರಾಮವರ್ಮರು ಬಹುಶಃ ತಮ್ಮ ೬೦ ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಿನ ಅನಂತರ ಬಾಲ ರಾಮಭರತವನ್ನು ರಚಿಸಿರಬೇಕು. <br /> <br /> ಬಾಲರಾಮಭರತಂ ಗ್ರಂಥದಲ್ಲಿ ‘ಲಾಸ್ಯತಂತ್ರಾವಲೋಕ್ಯವಿಶಾಲಂ’ ಅಂದರೆ ಲಾಸ್ಯನೃತ್ಯಕ್ಕೆಂದೇ ಈ ಗ್ರಂಥವನ್ನು ಬರೆಯಲಾಗಿದೆ ಎಂಬ ಶ್ಲೋಕವು ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ದೊರಕುತ್ತವೆ. ಈ ಲಾಸ್ಯತಂತ್ರವು ಮೋಹಿನಿಯಾಟ್ಟಂನ್ನೇ ಉದ್ದೇಶಿಸಿದೆ ಎಂದೂ ಮತ್ತು ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲೂ ಮೋಹಿನೀ ನೃತ್ಯ ಎಂಬ ಹೆಸರು ಗಮನಕ್ಕೆ ಬರುವಂತೆಯೇ ಶ್ಲೋಕಗಳನ್ನು ರಚಿಸಲಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಹಾಗೂ ಮನ್ಮಥ ಮತ್ತು ರತಿದೇವಿಯಂತೆ ಶೋಭಿಸುವ ಸ್ತ್ರೀ ನರ್ತಕರು, ಅವರ ನರ್ತನದಲ್ಲಿ ಬಳಸುವ ಅಂಗೋಪಾಂಗಾಭಿನಯ, ಕಣ್ಣೋಟ, ಭಾವ-ರಸ, ಹಸ್ತಾಭಿನಯಗಳ ವಿಚಾರ ಇಲ್ಲಿದೆಯೆಂದು ಗ್ರಂಥ ಹೇಳಿರುವುದರಿಂದ ಮೋಹಿನಿಯಾಟ್ಟಂನ ಆಧಾರಪ್ರಾಯವೆನಿಸುವ ಗ್ರಂಥವಾಗಿ ಇದನ್ನು ರಚಿಸಲಾಗಿದೆ ಎಂಬ ಅನುಮಿತಿ ಮಾಡಬಹುದು. ಜೊತೆಗೆ ಪಾದಚಲನೆ, ಶ್ರುತಿ, ನಾದ, ಲಯ, ಧ್ವನಿ, ರಾಗ, ತಾಲ, ಸಂಗೀತಗಾರರು, ವಾದ್ಯಗಳು ಮೊದಲಾದ ಎಲ್ಲ ತೌರ್ಯತ್ರಿಕ ವಿಷಯಗಳ ಬಗ್ಗೆಯೂ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಒಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಕೇರಳದಲ್ಲಿದ್ದ ೨೦ಕ್ಕೂ ಅಧಿಕ ಕಲಾಪ್ರಕಾರಗಳಿಗೆ ಆಚಾರ್ಯಗ್ರಂಥದಂತೆ ಶೋಭಿಸಿದೆ ಬಾಲರಾಮಭರತ.<br /> <br /> === ಬಾಲರಾಮ ಭರತ ಗ್ರಂಥ- ಗ್ರಂಥಸಂಪಾದನೆ ಮತ್ತು ಅಧ್ಯಾಯ- ಲಕ್ಷಣಕ್ರಮ ===<br /> ಬಾಲರಾಮಭರತದ ಮೂಲಪ್ರತಿಯು ತಿರುವಾಂಕೂರಿನ ಗ್ರಂಥಾಲಯದ ಹಸ್ತಪ್ರತಿ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿದ್ದು; ಮಲಯಾಳ ಲಿಪಿಯಲ್ಲಿ ಸಂಸ್ಕೃತ ಗದ್ಯ ಮತ್ತು ಪದ್ಯಶ್ಲೋಕಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಈ ಹಸ್ತಪ್ರತಿಯನ್ನು ೧೯೩೫ರಲ್ಲಿ ತಿರುವಾಂಕೂರು ಸಂಸ್ಥಾನವೇ ಪುಸ್ತಕ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಕೆ. ಸಾಂಬಶಿವಶಾಸ್ತ್ರಿಗಳ ಸಂಪಾದನೆಯಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಸಲ ಪ್ರಕಟಿಸಿತು. ಮೂಲ ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಅಧ್ಯಾಯಗಳ ಸ್ವರೂಪ ಇಲ್ಲ. ಆದರೂ ಅನುಕೂಲಕ್ಕಾಗಿ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ೬ ಅಧ್ಯಾಯಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ. <br /> <br /> ಬಾಲರಾಮಭರತ ಗ್ರಂಥವು ಸರಸ್ವತಿ, ವಿನಾಯಕ, ಶಿವ, ಪಾರ್ವತಿ, ಆರಾಧ್ಯದೈವ ಅನಂತಪದ್ಮನಾಭ, ರಂಗಲಕ್ಷ್ಮೀ ಮತ್ತು ರಾಜವಂಶದ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಯೊಂದಿಗೆ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. ಮೊದಲ ೪೨ ಚರಣಗಳಲ್ಲಿ ದೇವರು ಮತ್ತು ದೇವತೆಗಳ ಸ್ತುತಿ ಇದ್ದು; ತದನಂತರ ರಾಮವರ್ಮರ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ತಿರುವನಂತಪುರದ ಹಿರಿಮೆ, ಆಡಳಿತ-ಸೈನ್ಯದ ಪರಾಕ್ರಮ ಹಾಗೂ ರಾಮವರ್ಮರ ಬಗೆಗಿನ ಸ್ತುತಿವಾಕ್ಯಗಳು ಇವೆ. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಬಾಲರಾವರ್ಮರ ಐತಿಹಾಸಿಕ ವಿವರ- ವೈಭೋಗಗಳೂ ತಿಳಿದುಬರುತ್ತವೆ. &quot;ಸಾವಿರಾರು ಕಲಾಭಿಮಾನಿಗಳು ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದ ಸಮಾರಂಭದಲ್ಲಿ ವಿದ್ವಾಂಸರ ಕೋರಿಕೆಯ ಮೇರೆಗೆ ಈ ಪುಸ್ತಕವನ್ನು ರಚಿಸಿದ್ದೇನೆ&quot; ಎಂದು ರಾಮವರ್ಮ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.<br /> <br /> ಬಾಲರಾಮಭರತ - ಆಂಗಿಕಾಭಿನಯದ ಸೂಕ್ಷ್ಮಾತಿ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ವರ್ಗೀಕರಣಗಳನ್ನು ಹೊಸಹೊಸತೆಂಬಂತೆ ಮಾಡುವ ಬೃಹತ್ ಗ್ರಂಥ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ : ಬೇರೆಲ್ಲ ಗ್ರಂಥಗಳಿಂದ ಭಿನ್ನವಾಗಿ ಸ್ಥಿರ ಮತ್ತು ಅಸ್ಥಿರ ಪಾದಭೇದಗಳನ್ನು ಪರಸ್ಪರ ಸಂಯೋಜನೆ ಮಾಡುತ್ತಾ ಇವುಗಳಿಂದ ಅಸಂಖ್ಯ ಪಾದಭೇದಗಳ ಹುಟ್ಟನ್ನೂ ಸೂಚಿಸಿದೆ. ಸ್ಥಿರ, ಅಸ್ಥಿರವೆಂಬ ಶಿರೋಕ್ರಮಗಳನ್ನು; ಇವುಗಳೆರಡರ ಸಂಯೋಜನೆಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತಷ್ಟು ಶಿರೋಭೇದಗಳನ್ನು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಉರಸ್, ಪಾರ್ಶ್ವ, ಕಟಿಭೇದಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಒಂದೆರಡು ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಲಕ್ಷಣಗಳು ಕಂಡುಬಂದಿವೆ. ಮೊಣಕೈ ಭಾಗಕ್ಕೆಂದೇ ಕೂರ್ಪರಭೇದಗಳು, ವಿವಿಧ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಸಂಯೋಜನೆಯ ಹಸ್ತಾಭಿನಯ ಭೇದಗಳನ್ನು ಸೂಚಿಸಿದೆ. ದೃಷ್ಟಿಭೇದಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಸ್ಥೂಲ, ಸೂಕ್ಷ್ಮ, ಸಮವೆಂಬ ವಿಭಾಗಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದಂತಿದೆ. ಜೊತೆಗೆ, ಪ್ರಾಣಿ-ಪಕ್ಷಿ ಮೊದಲಾದ ಜೀವಜಂತುಗಳಲ್ಲಿರುವ ಒಂಬತ್ತು ರಸದೃಷ್ಟಿಗಳನ್ನೂ ಹೇಳುವುದರೊಂದಿಗೆ ಸೂಕ್ಷ್ಮದೃಷ್ಟಿಯು ಪರಬ್ರಹ್ಮವಸ್ತುವನ್ನು ಕಾಣುವುದಕ್ಕಿರುವುದೆಂದೂ ವೇದಾಂತಕ್ರಮವನ್ನು ಹೇಳಿದೆ. ಈ ವಿಚಾರಗಳ ಹೆಚ್ಚಿನ ಅಧ್ಯಯನಗಳಿಗೆ ಲೇಖಿಕೆಯ ಸಂಶೋಧನ ಗ್ರಂಥ ಯಕ್ಷಮಾರ್ಗಮುಕುರವನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಬಹುದು.&lt;ref&gt;ಯಕ್ಷಮಾರ್ಗಮುಕುರ ಗ್ರಂಥ- ಡಾ.ಮನೋರಮಾ ಬಿ.ಎನ್ 2022- ಕುರಿಯ ವಿಠಲ ಶಾಸ್ತ್ರಿ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾನದ ಪ್ರಕಟಣೆ. &lt;nowiki&gt;https://www.noopurabhramari.com/yakshamargamukura/&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> ಇವೆಲ್ಲವುಗಳ ವಿಭಾಗಕ್ರಮ ಹೊಸತೆನಿಸಿದರೂ ಲಕ್ಷಣವನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸಿದಾಗ ನಾಟ್ಯಶಾಸ್ತ್ರದ ಅಂಗೋಪಾಂಗ ಪ್ರಭೇದಗಳನ್ನೇ ವಿವಿಧ ಸಂಯೋಜನೆಗಳಾಗಿಸಿ ಮತ್ತೂ ವಿಸ್ತರಿಸಿರುವ ಒಂದು ದೇಶೀಕ್ರಮ ಎನ್ನುವುದು ಅರ್ಥವಾಗುತ್ತದೆ. ಕಥಕಳಿ, ಮೋಹಿನಿಯಾಟ್ಟಂನಂಥ ಕೆಲವು ಕೇರಳ ನೃತ್ಯಪರಿಚಲನೆಗಳ ಕ್ರಮವನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿಯೇ ಈ ಗ್ರಂಥವು ಬರೆದಂತಿದೆಯಾದ್ದರಿಂದ ಇದರ ಪ್ರಯೋಜನವನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕುವಂತಿಲ್ಲ. ಇದರಲ್ಲಿ ನಂದಿಕೇಶ್ವರನ ಅಭಿನಯದರ್ಪಣ, ಶಾರ್ಙ್ಗದೇವನ ಸಂಗೀತರತ್ನಾಕರ, ಹರಿಪಾಲನ ಸಂಗೀತಸುಧಾಕರದ ಉಲ್ಲೇಖಗಳಿವೆ. ಹಾಗಿದ್ದೂ &quot;ಬಾಲರಾಮಭರತಂ ಪೂರ್ವಸೂರಿಗಳ ಕೃತಿಗಳ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿದ್ದರೂ, ಇದು ಸ್ವತಂತ್ರ ಸಂಯೋಜನೆಯಾಗಿದೆ. ಬಹುಶಃ ಇದೇ ರೀತಿಯ ಮತ್ತೊಂದು ಗ್ರಂಥ ಕೇರಳದಲ್ಲೇ ಇಲ್ಲ. ಆ ಮಟ್ಟಿಗೆ ರಾಮವರ್ಮರ ಕೆಲಸಗಳು ಕಾವ್ಯ, ರಂಗಭೂಮಿ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಅಮೂಲ್ಯ ನಿಧಿಯಂತೆ&quot; ಎಂಬ ಶ್ಲಾಘನೆ ಪಡೆದುಕೊಂಡ ವಿಶಿಷ್ಟ ಗ್ರಂಥವಿದು. &lt;ref&gt;K Sambasiva Sastri, 1935, The Balarama Bharatam. Published by Travancore Maharaja Govt.<br /> <br /> &lt;/ref&gt;<br /> <br /> == ಬಾಲರಾಮವರ್ಮರ ಕುಟುಂಬ- ಆಸ್ಥೆ- ಆಸಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಪರಂಪರೆ ==<br /> ಕಾರ್ತಿಕ ತಿರುನಾಳ್ ರಾಮವರ್ಮ ಮಹಾರಾಜರಿಗೆ ನಾಲ್ವರು ಪತ್ನಿಯರು. ಸಹೋದರ, ಪುತ್ರ ಪ್ರಪೌತ್ರರಿಂದ ಒಡಗೂಡಿದ ಭವ್ಯ ಸಂಸಾರದ ಬದುಕು ಅವರದ್ದಾಗಿತ್ತು. ನಾಲ್ಕು ದಶಕಗಳ ಕಾಲ ಆಳ್ವಿಕೆ ಮಾಡಿದರು. ಹಾಗೆಂದೇ ರಾಮವರ್ಮರಿಗೆ ಚಿರಂಜೀವಿ ಎಂಬ ಅಭಿಧಾನವೂ ಸಂದಿದೆ. ಅವರ ಮುಂದಿನ ತಲೆಮಾರು ಕೂಡಾ ಸಂಗೀತ, ನೃತ್ಯ, ಕಥಕಳಿ ಕಲೆ, ಕಾವ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಕಷ್ಟು ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಲೇ ಬಂದಿರುವುದು ವೇದ್ಯ. ಅವರಲ್ಲೂ ಎಷ್ಟೋ ಮಂದಿ ರಾಮವರ್ಮ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದಲೇ ಗುರುತಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಪರಂಪರೆಯ ಮೇಲಿನ ರಾಜಮನೆತನದ ಪ್ರೀತಿಯನ್ನು ಸಾರುತ್ತದೆ.<br /> <br /> ಪ್ರಜೆಗಳ ಕಲ್ಯಾಣವೇ ರಾಮವರ್ಮರ ಗುರಿಯಾಗಿತ್ತು. ಜೊತೆಗೆ ದೇಶದ ಔನ್ನತ್ಯವನ್ನು ಸಾರುವಲ್ಲಿ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಅಪಾರ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯಿದೆ ಎನ್ನುವುದನ್ನು ಅರಿತ ರಾಜರು ಅವರು. ರಾಮವರ್ಮರ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹವನ್ನು ಪಡೆದ ಕವಿಗಳು ಮತ್ತು ಕಲಾವಿದರು ಹಲವಾರು ಅನೇಕ ರಚನೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದರು. ಅವರ ಮಂತ್ರಿ, ಸೇನಾಧಿಪತಿಗಳೂ ಕೂಡಾ ಕಲಾಪೋಷಕರಾಗಿದ್ದರು, ಕವಿಗಳಾಗಿದ್ದರು. ಎನ್ನುವುದು ತಿಳಿದುಬರುತ್ತದೆ. ರಾಮವರ್ಮರ ರಾಜ್ಯವು ಸದಾ ಕರ್ಣಾನಂದಕರವಾದ ಸಂಗೀತ, ವೀಣೆ-ಮೃದಂಗ ವಾದ್ಯಗಳ ನಿನಾದಗಳಿಂದ ತುಂಬಿತ್ತು, ಗಂಧರ್ವರ ಗಾಯನವನ್ನು ಹೋಲುವ ಗಾಯಕರಿದ್ದರು, ರಾಜನ ಆಸ್ಥಾನವು ಹಲವಾರು ಪ್ರತಿಭಾನ್ವಿತ ನರ್ತಕ-ನರ್ತಕಿಯರೆಂಬ ಧರ್ಮ ಸಂಪತ್ತುಳ್ಳ ರಂಗಲಕ್ಷ್ಮಿಯ ಆವಾಸಸ್ಥಾನ ಎಂಬ ವರ್ಣನೆಗಳೂ ಬಾಲರಾಮಭರತದಲ್ಲಿವೆ. <br /> <br /> ಬಾಲರಾಮವರ್ಮರ ಗೆಳೆಯ, ವಿದ್ವಾಂಸ ದೇವರಾಜ, ಮೊಮ್ಮಗ ಅಶ್ವತಿ ತಿರುನಾಳ್ ಮಹಾರಾಜರ ಸಹಿತ ಇನ್ನೂ ಅನೇಕ ವಿದ್ವಾಂಸರ ನಾಟಕ-ಕಾವ್ಯಗಳಿವೆ. ಅಲ್ಲಿಯೂ ಬಾಲರಾಮವರ್ಮರ ಬಗ್ಗೆ ಅನೇಕ ಮೆಚ್ಚುಗೆಯ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಬಹುದು. ಪಂದಳಂ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ ಶಾಸ್ತ್ರಿ ಮತ್ತು ಸದಾಶಿವ ದೀಕ್ಷಿತರು ಅವರು ವಿದ್ಯಾನಾಥರ ಪ್ರತಾಪರುದ್ರನ ಯಶೋಭೂಷಣವನ್ನು ಅನುಕರಿಸಿ ಬಾಲರಾಮವರ್ಮ ಯಶೋಭೂಷಣಗಳನ್ನು ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ. ಹಾಗೆಯೇ ರಾಮವರ್ಮರ ಬದುಕು- ಭಾವದ ಬಗ್ಗೆ ಕುರಿತಂತೆ ನಾಟಕವೊಂದು ರಚಿತವಾಗಿದೆ.<br /> <br /> == ಸಮಾಪನ ==<br /> ದೆಹಲಿಯ ಸುಲ್ತಾನರ ಪರವಾಗಿ ಹೈದರಾಬಾದ್ ನಿಜಾಮರು ‘ಕಿರೀಟಪತಿ ಮನ್ನೇ ಸುಲ್ತಾನ್ ಮಹಾರಾಜ ರಾಜ ರಾಮ ರಾಜ ಬಹದ್ದೂರ್ ಶಂಶೇರ್ ಜಂಗ್’ ಎಂದು ಹೊಗಳಿ ಬಿರುದು ಕೊಟ್ಟರೆ ; ರಾಮವರ್ಮರ ಆಶ್ರಯಕ್ಕೆ ಬಂದ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ನರು, ಡಚ್ಚರು, ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಕಮಿಷನರ್‌ಗಳು ಕೂಡಾ ರಾಮವರ್ಮರ ಗುಣ-ಪರಾಕ್ರಮದ ಬಗ್ಗೆ ಮೆಚ್ಚುಗೆಯನ್ನು ಮುಕ್ತಕಂಠದಿಂದ ಸೂಚಿಸಿದ ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ದೊರಕುತ್ತವೆ. ಧಾರಾನಗರದ ಭೋಜ, ಕನೌಜ್‌ನ ಹರ್ಷವರ್ಧನ ಮತ್ತು ವಿಜಯನಗರದ ಕೃಷ್ಣದೇವರಾಯರಂತಹ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಭಾರತೀಯ ಆಡಳಿತಗಾರರಿಗೆ ರಾಮವರ್ಮರನ್ನು ಹೋಲಿಸಿ ಬಾಲರಾಮ ಗ್ರಂಥದ ಸಂಪಾದಕರಾದ ವಿದ್ವಾನ್ ಸಾಂಬಶಿವ ಶಾಸ್ತ್ರಿಗಳು ಕೊಂಡಾಡಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;K Sambasiva Sastri, 1935, The Balarama Bharatam. Published by Travancore Maharaja Govt.&lt;/ref&gt; <br /> <br /> ಸಮೃದ್ಧವಾದ ಸುದೀರ್ಘ ಆಳ್ವಿಕೆಯ, ಸಾಕಷ್ಟು ಸುಧಾರಣೆಗಳನ್ನು, ಲಕ್ಷ್ಯ-ಲಕ್ಷಣಗ್ರಂಥರಚನೆಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಂಡ ನಂತರ, ರಾಮವರ್ಮ ಮಹಾರಾಜರು ೧೭೯೮ ರ ಫೆಬ್ರವರಿ ೧೭ ರಂದು, ೭೪ ನೇ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ, ನಿಧನರಾದರು. ಅಂದು ಶಿವರಾತ್ರಿಯ ವಿಶೇಷ ಪರ್ವದ ದಿನ ಕೂಡಾ. <br /> <br /> ಒಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಘನತೆವೆತ್ತ ಭಾರತದ ರಾಜರ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ರಾಮವರ್ಮರ ಹೆಸರೂ ಚಿರಸ್ಥಾಯಿಯಾಗಿದೆ. ತಿರುವಾಂಕೂರಿನ ಸಾರ್ವಭೌಮತ್ವವನ್ನು ಕಾಪಾಡಿಕೊಳ್ಳುವಲ್ಲಿ, ಟಿಪ್ಪು ಸುಲ್ತಾನನ ಕ್ರೌರ್ಯವನ್ನು ಹಿಮ್ಮೆಟ್ಟಿಸುವಲ್ಲಿ, ತಿರುವಾಂಕೂರಿನ ಮತ್ತು ಅದೆಷ್ಟೋ ಸುತ್ತುಮುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶದ ಪ್ರಜೆಗಳ ಕುಟುಂಬಗಳು ಇಂದಿಗೂ ಬಾಳಿಕೊಂಡು ಬರುವಲ್ಲಿ, ಭಾರತೀಯವಾದ ಕಲೆಗಳ ಸುಧಾರಣೆಯಲ್ಲಿ ರಾಮವರ್ಮರ ಕೊಡುಗೆ ಅಸಾಮಾನ್ಯ. <br /> <br /> == ಪರಾಮರ್ಶನ ಗ್ರಂಥಗಳು ==<br /> <br /> : K Sambasiva Sastri, 1935, The Balarama Bharatam. Published by Travancore Maharaja Govt. https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.283004</div>

Manorama https://en.alpha.ikswiki.in/index.php?title=%E0%B2%89%E0%B2%AE%E0%B2%BE%E0%B2%AA%E0%B2%A4%E0%B2%BF%E0%B2%AF_%E0%B2%94%E0%B2%AE%E0%B2%BE%E0%B2%AA%E0%B2%A4_%E0%B2%97%E0%B3%8D%E0%B2%B0%E0%B2%82%E0%B2%A5&diff=1251 2024-11-21T12:13:22Z

<p>Manorama: </p> <hr /> <div><br /> Authored by ಡಾ.ಮನೋರಮಾ ಬಿ.ಎನ್. <br /> Published by ನೂಪುರ [https://www.noopurabhramari.com/ ಭ್ರಮರಿ]. ಈ ಲೇಖನ ನೂಪುರಭ್ರಮರಿ ಐ ಕೆ ಎಸ್ ಸೆಂಟರ್ ನ ಕೊಡುಗೆ&lt;ref&gt;ಭಾರತೀಯ ಜ್ಞಾನಪರಂಪರೆಗಳ ಅಧ್ಯಯನ ಕೇಂದ್ರ ನೂಪುರಭ್ರಮರಿಯ ಪ್ರಸ್ತುತಿ ಶಾಸ್ತ್ರರಂಗ ಭಾಗ 5 : ದಾಕ್ಷಿಣಾತ್ಯ/ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತ ಸಂಚಿಕೆ 55 : ಉಮಾಪತಿಯ ಔಮಾಪತ https://www.noopurabhramari.com/shaastraranga-54-aumapatha-by-umapathi/<br /> <br /> ಶಾಸ್ತ್ರರಂಗ ಯೂಟ್ಯೂಬ್ ಸೀರಿಸ್ . ಭಾಗ ೫: ದಾಕ್ಷಿಣಾತ್ಯ (Video series)-ಸಂಚಿಕೆ ೫೫ [https://www.youtube.com/channel/UCzsvThi5o-5X1-5kp7jaxVQ @noopurabhramari1212]&lt;/ref&gt;, <br /> <br /> ಉಮಾಪತಿ ಎಂಬಾತನಿಂದ ರಚಿಸಲ್ಪಟ್ಟದ್ದು ಔಮಾಪತ. ಪರಶಿವನು ಪಾರ್ವತಿದೇವಿಗೆ ನೃತ್ಯ-ಗೀತಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಹೇಳಿದನೆನ್ನಲಾದ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನುಳ್ಳ ಗ್ರಂಥ ಎಂಬ ಅಭಿಧಾನವುಳ್ಳದ್ದು ಔಮಾಪತ. ಇದರ ಕಾಲವನ್ನು ೧೨೫೦-೧೪೫೦ನೇ ಇಸವಿ ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸಬಹುದು. <br /> <br /> ನಂದಿಯ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿಯೂ ಔಮಾಪತವೆಂಬ ಗ್ರಂಥವಿದೆ. ಆದರೆ ಅದು ಇದುವೇ ಆಗಿದ್ದಂತಿಲ್ಲ. ಹಾಗೆಂದೇ ಔಮಾಪತವೆಂಬ ಹೆಸರಿನ ಮತ್ತೊಂದು ಗ್ರಂಥ ನಷ್ಟವಾಗಿದ್ದಿರಬೇಕು ಎನಿಸುತ್ತದೆ. ಈಗ ಲಭ್ಯವಿರುವ ಔಮಾಪತವನ್ನು ತಂಜಾವೂರಿನ ರಾಜ ರಘುನಾಥ ನಾಯಕ ಮತ್ತು ಕವಿ ಗೋವಿಂದದೀಕ್ಷಿತರು ‘ಉಮಾಪತೇರಾಧುನಿಕಸ್ಯ ತಂತ್ರಂ ವಿಲೋಕ್ಯ ನಂದೀಶಮತಾನುಸಾರಿ ’ ಎಂದಿದ್ದಾರೆ. ವಿಚಿತ್ರವೆಂದರೆ ಈ ಔಮಾಪತದ ಲಕ್ಷಣಕ್ರಮ ನಂದಿಯ ಭರತಾರ್ಣವ ಗ್ರಂಥದ ಮಾದರಿಯನ್ನು ಕೆಲವೆಡೆ ಹೋಲುತ್ತದೆ. <br /> <br /> == ಔಮಾಪತ - ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯ, ಲಕ್ಷಣ ಕ್ರಮ ==<br /> ಔಮಾಪತ ಬಹಳ ಸಣ್ಣ ಗ್ರಂಥ. ಹೆಚ್ಚಿನ ವಿವರಣೆಗಳಿಲ್ಲ. ರಾಗ, ದೇಶೀತಾಳ, ವಾದ್ಯ, ಧ್ರುವಾ, ನೃತ್ಯ, ದೇಶೀ ಗೀತ ಮತ್ತು ತಾಲ ಪ್ರಬಂಧಗಳ ಎಲ್ಲ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನೂ ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾಗಿ ವ್ಯವಹರಿಸಿದೆ. ಹಾಗಿದ್ದೂ ೩೮ ಅಧ್ಯಾಯಗಳಾಗಿ ಔಮಾಪತವನ್ನು ರಚಿಸಲಾಗಿದೆ. ಗ್ರಂಥವು ಶಿವಸ್ತುತಿಯಿಂದ ಆರಂಭಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ನಾದಜ್ಯೋತಿರ್‌ಬ್ರಹ್ಮ ಎಂಬುದಾಗಿ ಸಹಸ್ರಾರ ಚಕ್ರದ ಸಮಾಧಿಸ್ಥಿತಿಯ ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ಹೇಳಿ ಕೊನೆಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಈಶ್ವರನು ಹೇಳಿದ ಎಂಬಂತೆಯೇ ಶ್ಲೋಕಗಳನ್ನು ರಚಿಸಲಾಗಿದೆ.<br /> <br /> ನಂದಿಕೇಶ್ವರನ ಗ್ರಂಥಗಳಲ್ಲೊಂದಾದ ಅಭಿನಯದರ್ಪಣವನ್ನೂ ಹೊಂದಿಕೊಂಡಂತೆ ಭರತಚಾತ್ತಿರಂ, ಪಂಚಮರಬು, ಸದಾಶಿವಭರತ ಮೊದಲಾದ ಇನ್ನೂ ಅನೇಕ ಗ್ರಂಥಗಳಲ್ಲಿ ಶಿವ-ಪಾರ್ವತಿ ಮೊದಲಾದ ಪುರಾಣಪರಿಪಾಠವನ್ನು ಔಮಾಪತದಲ್ಲೂ ಗುರುತಿಸಬಹುದು. ಜೊತೆಗೆ ಎಂಟು ವಿಧವಾದ ನರ್ತನಗಳನ್ನು ತಾಂಡವ ಮತ್ತು ಲಾಸ್ಯಗಳ ವಿಧಗಳಾಗಿ ವರ್ಗೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಚಿತ್ರ-ವಿಚಿತ್ರ-ಸ್ಥಾನ-ವಿಮುಖ-ಏಕಪಾದಗಳೆಂಬ ಐದು ಭ್ರಮರಿಗಳ ಹೆಸರು ಸೂಚಿಸಿದೆ. ಕುಂಡಲಿನೃತ್ಯಕ್ಕೆ ಅಳವಡುವಂಥ ಕೆಲವೊಂದಷ್ಟು ಶಬ್ದಪ್ರಬಂಧಗಳೆಂಬ ರಚನೆಗಳನ್ನೂ ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾಗಿ ಚರ್ಚಿಸಿದೆ ಈ ಗ್ರಂಥ.<br /> <br /> ಔಮಾಪತವು ಉಳಿದ ಗ್ರಂಥಗಳಂತೆಯೇ ಅಂಗೋಪಾಂಗ ಅಭಿನಯ, ದೃಷ್ಟಿಭೇದ, ರಸ-ಭಾವಗಳ ಪಟ್ಟಿಯನು ಮಾಡಿದೆ. ಆದರೆ ಉಳಿದ ಎಷ್ಟೋ ಗ್ರಂಥಗಳ ಪರಿಭಾಷೆಗಳಿಂದ ಭಿನ್ನವಾಗಿ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಬರೆಯುತ್ತದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ - ಗತಿಸಹಿತವಾದ ೧೭ ಬಗೆಯ ಪಾದಭಂಗಿಯ ಭೇದಗಳು, ಸ್ಥಿತಿಶೀಲ ಭಂಗಿಯನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುವ ೧೭ ಬಗೆಯ ಸ್ಥಾನ/ಪಾದಭೇದಗಳು, ಕೋಮಲ, ಕೋಪ, ವಿಷಣ್ಣ, ನಾಚಿಕೆ ಹೀಗೆ ಅನೇಕ ಭಾವಗಳನ್ನಾಶ್ರಯಿಸಿ ೨೮ ಶಿರೋಭೇದಗಳು, ೩೮ ಭಾವಾಧರಿತವಾದ ದೃಷ್ಟಿಭೇದಗಳು, ೧೭ ಸಂಚರ ದೃಷ್ಟಿಭೇದಗಳು, ೮ ಪ್ರಮಾಣದೃಷ್ಟಿಭೇದಗಳು. ಒಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಲಕ್ಷಣಗಳ ಕ್ರಮವನ್ನು ಆಧಿಭೌತಿಕ, ಆಧಿದೈವಿಕ, ಅಧ್ಯಾತ್ಮದ ಆಯಾಮಗಳು ದೊರೆಯುತ್ತದೆ. <br /> <br /> == ಸಮಾಪನ ==<br /> ಎಷ್ಟೋ ಕಡೆ ಅಸ್ಪಷ್ಟ ಮತ್ತು ಭಿನ್ನವೆನಿಸುವ ಲಕ್ಷಣಗಳಿದ್ದರೂ ನಾಟ್ಯಶಾಸ್ತ್ರದ ಲಕ್ಷಣಗಳಿಂದ ಇವು ಹೊರತಾದುದಲ್ಲ. ಈ ಕುರಿತಾದ ಹೆಚ್ಚಿನ ವಿವರಗಳಿಗೆ ಲೇಖಿಕೆಯ ಸಂಶೋಧನ ಗ್ರಂಥ ಯಕ್ಷಮಾರ್ಗಮುಕುರವನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಬಹುದು.&lt;ref&gt;ಯಕ್ಷಮಾರ್ಗಮುಕುರ ಗ್ರಂಥ- ಡಾ.ಮನೋರಮಾ ಬಿ.ಎನ್ 2022- ಕುರಿಯ ವಿಠಲ ಶಾಸ್ತ್ರಿ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾನದ ಪ್ರಕಟಣೆ. &lt;nowiki&gt;https://www.noopurabhramari.com/yakshamargamukura/&lt;/nowiki&gt; &lt;/ref&gt;<br /> <br /> ಪುಣೆ ಮತ್ತು ಕಲ್ಲಿಕೋಟೆಯಲ್ಲಿ ದೊರೆತ ಈ ಗ್ರಂಥ ಹಸ್ತಪ್ರತಿಗಳನ್ನು ಸಂಪಾದಿಸಿರುವ ವಿದ್ವಾನ್ ವಾಸುದೇವ ಶಾಸ್ತ್ರಿಗಳು ಅದರ ಭಾವಾರ್ಥವನ್ನು ಅರಿತು ವಿವರಣೆ ನೀಡಲು ಪ್ರವೇಶಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದ್ದಾರೆ. ೧೯೫೭ರಲ್ಲೇ ಮದ್ರಾಸ್ ಹಸ್ತಪ್ರತಿ ಗ್ರಂಥಾಲಯದಿಂದ ಪ್ರಕಟಗೊಂಡಿದೆ.<br /> <br /> == ಪರಾಮರ್ಶನ ಗ್ರಂಥಗಳು ==<br /> Vasudeva Sastri, “Aumapatam of Umapati, edited by K Vasudeva Sastri,” ''MusicResearchLibrary'', accessed October 30, 2024, &lt;nowiki&gt;http://musicresearchlibrary.net/omeka/items/show/775&lt;/nowiki&gt;. <br /> <br /> [[ನಂದಿಕೇಶ್ವರನ ಭರತಾರ್ಣವ]] <br /> <br /> ಯಕ್ಷಮಾರ್ಗಮುಕುರ . 2022. ಮನೋರಮಾ ಬಿ.ಎನ್. ಉಜಿರೆ :ಕುರಿಯ ವಿಠಲ ಶಾಸ್ತ್ರಿ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾನ[[index.php?title=Category:Art and Culture]]</div>

Manorama https://en.alpha.ikswiki.in/index.php?title=Noopura_Bhramari&diff=1250 2024-11-03T09:27:26Z

<p>Manorama: </p> <hr /> <div><br /> Authored by Dr Manorama and Editorial committee .<br /> Published by Noopurabhramari IKS Centre, <br /> <br /> Noopura Bhramari (R.) one of the meritorious institutions dedicated to the publication, advanced research, documentation, cultural journalism and scholarship in performing and allied arts. This centre has the credit of many programmes and schemes; serving for the great Indian knowledge traditions, proposes to address a long felt, un-spelt academic need. This institution started in 2006 as journal and developed as research institution. This institute is devoted exclusively to the promotion of publication, advanced research and scholarship on Dance and allied arts as well as to developing requisite resources in Art. It has been accredited as an '''Centre for Indian Knowledge systems (IKS Centre)''' and its own objectives have blended beautifully with the objectives of Indian Knowledge System- an innovative self under the Ministry of Education at AICTE, Government of India. It is a representation of the needy art community towards self-help and thereby leaves a contribution behind it towards developing a fertile field for the future as well. Founder Chairman was B. G. Narayana Bhat who has guided the foundation for 13 years; currently Dr Manorama B N is working as Principal Investigator, Editor, Publisher and President. <br /> <br /> The youngsters being the torch bearers of our culture need to understand the field thoroughly. Hence such programs has been organized to introduce different aspects of Dance and provoke their thoughts. An academic insight is given at such sessions.  The motto behind is to promote a theoretical approach that would inspire and evolve their performing capabilities which is again a research orientation to students. <br /> <br /> === '''Research Symposium/Seminars/Conference on different themes:''' ===<br /> Bridging the gap between Theory and Practice,<br /> <br /> Dance Texts, their Applications and Re-interpretations,<br /> <br />  Applying the concepts of ''Nāṭyaśāstra'' in Dance and ''Yakshagana, etc…  ''<br /> <br />  Confluence of Dance and Sculptures<br /> <br /> === '''Internships''': ===<br />  '''''Nrityaśilpayātra'''—''A Pilgrimage of ''Adhyayana-'' Study of Indian Temple sculptures and its varieties and Aesthetics<br /> <br />  '''''Śāstra Raṅga''''' ''–'' A platform for the study of ancient Treatises <br /> <br /> === '''Art Research Journal and magazine: ''' ===<br /> ''Noopura Bhramari with ISSN No publications.'' <br /> <br /> ''[https://www.noopurabhramari.com/ www.noopurabhramari.com] ; [https://www.noopuradancejournal.org/ www.noopuradancejournal.org]'' <br /> <br /> === '''Book and online Publications:''' ===<br /> '''''Nṛtya Mārga Mukura''''' ''–'' About History of ''Bharatanatya'' <br /> <br /> '''''Bharata Nāṭyabodhini'''-'' Book Useful for Karnataka State Board/Gandharva Mandal/ ''Nāṭyaśāstra'' / Competitive/Eligibility/ Entrance Exams.<br /> <br /> '''''Nāyikantaranga''''' ''–'' Research work on Hero and Heroines of ancient treatises <br /> <br /> '''''Nātyāyana''''' ''–'' Research book on Dance and its aesthetics<br /> <br /> '''''Nārāyaṇa Darśana''''' ''–'' An auto biography of Temple Purohit B G Narayana Bhat<br /> <br /> '''''Abhinaya Bharati''''' ''–'' 150 unique Hero and Heroines (''Nayika-Nayaka'' compositions)<br /> <br /> '''''Nrityaśilpayātra'' volume 1 - '' Devālaya Śilpagaḷa Nāṭyāyamānate-''''' Temple Sculptures – its aesthetics, governing principles, and interpretation techniques with special connection to Dance and Treatises.<br /> <br /> '''''Nrityaśilpayātra'' volume 2- ''Śilpa-Śodha-Saṅgraha-''''' More than 300 photographs of sculptures have been employed here. Interdisciplinary Topics covered in this book: Identification of Dance sculptures and its interpretation techniques, Echoed Emotions, Sculptures found in the London Museum, Architectural features of Temples, ''Āngikābhinaya,'' Costumes, Jewellery, ''Keśālaṅkāra,'' Musical instruments, Folkdances, Status of women, Social life, Dhārmic values, Dancing Deities, ''Yoga,'' Mythical Beings, Gaṇas, Sculptures to Sarees etc.<br /> <br /> '''''Tālāntaranga- Narma Naṭṭuvānga-''''' Research publication on History and practices of Tāla and Naṭṭuvānga system with contemporary approach.. <br /> <br /> More than 500 articles in online journal and website. Among them interns special, feature, research articles publication is almost 75 in number in 2023- 24.<br /> <br /> '''''Shodha Vijaya :''''' An E book on Research articles authored by interns and fellows and edited by Dr Manorama B N; on the period of Vijayanagara dynasty age and around. available at IKS division website. https://iksindia.org/ebook.php <br /> <br /> === '''Audio and Video Series in Youtube NoopuraBhramari Page''' ===<br />  '''''Śravaṇa Saraṇi''''' - A weekly expert lecture series on innovative art concepts combining the ancient knowledge. Total 10 episodes. <br /> <br />  '''''Śodha saraṇi -''''' A weekly research based talk by research scholars arranged as competition. Total 10 episodes.<br /> <br /> '''''Śāstra Ranga-''''' A first and foremost documentation and research on the different Shāstra text on music and dance of ancient India. total 67 episodes,; weekly upload. <br /> <br /> === '''Awards from the institute:''' ===<br />   Best critic ''– '''Vimarshā Vangmayi'''''<br /> <br />   Best organiser ''– '''Kalāyojana Kouśika'''''<br /> <br />   Life time achievement ''– '''Noopura Kalā Kalahamsa'''''<br /> <br />   Best connoisseur''- '''Sahridaya śreśta'''''<br /> <br />   Best dance teacher ''- '''Nāṭya vivardhini'''''<br /> <br /> === '''Special Dance performance with research approach:''' ===<br />   '''''Karnāṭa śilpa siri-''''' A sculptural interpretation through Bharatanatya and Kolata<br /> <br />   '''''Bharata Manoratha -''''' Natyashastric journey with Deshi approach <br /> <br />   '''''Nritya adhyayana dwāra Śivārādhana''' -'' Nataraja based special compositions<br /> <br />   '''''Dūti Karma Prakāśa treatise of Pandarīka Vittala of Karnataka-''''' A dance reinterpretation with contemporary approach.<br /> <br />   '''''Kalāgowri Sandhye''' –'' An evening of dancing deities<br /> <br />   '''''Janaranga-''''' Social communication of ''Bharatanatya'' <br /> <br />   '''''Śilpa Sandhya''-''' Application of Sculptures in dance<br /> <br /> === Yakshagana- with research approch ===<br /> '''Yaksha Bhānika- Suyodhana''' : A solo Yakshagana presentation with Bhāṇika kind of Uparūpaka approach.<br /> <br /> '''''Madhurā Vijayā :''''' An artistic adaptation of historical story and poetry of Vijayanagara Karnāṭa dynasty to ''Tenkutiṭṭu Yakshagana- Kannada language''<br /> <br /> === '''Certificate and Orientation courses and Study oriented programs:''' ===<br />   '''''Nāṭyaśāstra'' and different Regional Treatises'''- Overview classes and In depth learning <br /> <br /> '''Nāṭyashastra''' - '''Karana Lakshana Jnana -''' Courses on Nāṭyashastra based Angikābhinaya theory and practice. <br /> <br />   '''''Nāyikantaranga''' - Nāyika'' and ''Nāyaka bhedhas'' (Classifications of Hero and Heroines)<br /> <br />   '''''Nāṭyālankāra-''''' Indian Aesthetics with performing arts outlook<br /> <br />   '''''Nattuvanga Tala''' –'' Courses on Cymbals and Nattuvanga of Bharatanatya<br /> <br />   '''''Śodha sankalpa''-''' Research methodology<br /> <br />   '''''Puranakatha-Darshana –''' Courses on Purāṇa'' stories<br /> <br />   '''''Sāmskṛtika Patrikodyama''-''' Cultural journalism<br /> <br />   '''''Nṛtyānukīrtana''''' - Compositions and its Choreography techniques <br /> <br /> '''Nāṭya Bodhini -''' Course on various dance Exam based teaching and practices <br /> <br /> === '''Theoretical and Practical Programmes on Performing arts for children:''' ===<br />   '''''Nāṭya Cintana'''- Nāṭyaśāstra'' to Children<br /> <br />   '''''Spardha''-''' Quiz and elocution competitions<br /> <br /> '''Posters making on ''Hasta-samvahana''''' -  Small-scale projects like ''Hastābhinaya'' and its uses in contemporary life<br /> <br /> === '''Open house classrooms, Discussion forums and workshops:''' ===<br />   ''Bhāva'' and ''Abhinaya'' <br /> <br />   ''Sva- Rūpa'' - Choreography techniques<br /> <br />   ''Śāstra-Prayoga Nṛtya Cintana -'' Recreate the compositions based on Treatises and Literature, etc<br /> <br />   ''Vikasana Gośti –'' Experts Discussion forum<br /> <br />   ''Kalāsamvāda -''  Open house discussion forum<br /> <br />   ''Nārāyaṇa Smaraṇa -'' In the memory of great thinkers…. <br /> <br /> === '''Performing arts’ Research Wing:''' ===<br />   Guidance, Training and publication to projects, fellowships, Ph.D/Dlitt and small-scale projects on different topics<br /> <br />   Giving suitable platforms for research paper publication<br /> <br />   Directory of Research topics in Karnataka upto 2013.<br /> <br />   In-depth interviews and enhancing the skills of studies in the aspirants with interdisciplinary approach<br /> <br />   Promoting and publishing the educational and research Documentaries<br /> <br />  Expert lecture –demonstrations by scholars<br /> <br />   ''Varṇana''- Poster publication<br /> <br />   ''Citra rūpaṇa-'' New sketches and practical reinterpretations through the medium of Painting and designing. <br /> <br />   Helping for the Book publication by other publishers and authors<br /> <br />   Production and performing team consist of dancers, theatre artistes, writers, authors, researchers and scholars too.</div>

Manorama https://en.alpha.ikswiki.in/index.php?title=%E0%B2%B8%E0%B2%82%E0%B2%97%E0%B3%80%E0%B2%A4_%E0%B2%AE%E0%B2%95%E0%B2%B0%E0%B2%82%E0%B2%A6_%E0%B2%97%E0%B3%8D%E0%B2%B0%E0%B2%82%E0%B2%A5%E0%B2%97%E0%B2%B3%E0%B3%81&diff=1249 2024-11-03T09:12:21Z

<p>Manorama: </p> <hr /> <div><br /> Authored by ಡಾ.ಮನೋರಮಾ ಬಿ.ಎನ್ .<br /> Published by ನೂಪುರ [https://www.noopurabhramari.com/ ಭ್ರಮರಿ]. ಈ ಲೇಖನ ನೂಪುರಭ್ರಮರಿ ಐ ಕೆ ಎಸ್ ಸೆಂಟರ್ ನ ಕೊಡುಗೆ&lt;ref&gt;https://www.noopurabhramari.com/shaastraranga-epsiode-18-sangita-amakaranda-of-narada-and-vedasuri/[https://www.noopurabhramari.com/shaastraranga-epsiode-18-sangita-amakaranda-of-narada-and-vedasuri/][https://www.youtube.com/channel/UCzsvThi5o-5X1-5kp7jaxVQ @noopurabhramari1212] &lt;/ref&gt; <br /> <br /> ಗೀತ-ವಾದ್ಯ-ನರ್ತನವೆಂಬ ಸಂಗೀತಕ್ಷೇತ್ರದ ಮಕರಂದ ಅಂದರೆ ಹೂವಿನೊಳಗಿನ ಮಧುಮೃಧುರ ಭಾಗವೆಂಬ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಸಂಗೀತದ ಸಿಹಿ, ಜೇನು, ಮುಖ್ಯಹೃದಯ ಭಾಗ, ಸತ್ತ್ವವಿರುವ ಸಂಗತಿ ಎಂಬುದನ್ನು ಸೂಚಿಸುವ ಹೆಸರನ್ನುಳ್ಳ ಗ್ರಂಥವೇ ಸಂಗೀತಮಕರಂದ. ಇದು ಒಂದೇ ಗ್ರಂಥವಲ್ಲ. ಬದಲಾಗಿ ಸುಮಾರು ೧೬೦೦ನೇ ಇಸವಿಯ ಆಸುಪಾಸಿನಲ್ಲಿ ರಚಿತವಾದ ಎರಡು ಗ್ರಂಥಗಳು ಇವು. ಒಂದು ಗ್ರಂಥವು ನಾರದ ಎಂಬ ಲಾಕ್ಷಣಿಕನ ರಚನೆಯಲ್ಲಿದ್ದು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದರೆ; ಮತ್ತೊಂದು ವೇದಸೂರಿಯೆಂಬುವನ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿದೆ. ರದನ ಸಂಗೀತಮಕರಂದ -೭ರಿಂದ ೧೧ನೇ ಶತಮಾನದ್ದೆಂದು ತರ್ಕಗಳಿದ್ದರೂ ೧೭ನೇ ಶತಮಾನಕ್ಕೆ ಸಲ್ಲುವಂತೆ ಸಾಕಷ್ಟು ಪರಿಷ್ಕಾರಗಳನ್ನು ಕಂಡಿದೆ ನಿರ್ಣಯವೂ ಇದೆ. ವೇದಸೂರಿಯ ಸಂಗೀತಮಕರಂದ ಸುಮಾರು ೧೬೦೦-೧೬೪೦ ನೇ ಇಸವಿಯಲ್ಲಿ ರಚನೆಗೊಂಡ ಗ್ರಂಥ- ಇದು ಎರಡು ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಮುದ್ರಿತವಾಗಿದೆ. <br /> <br /> == ನಾರದನ ಸಂಗೀತ ಮಕರಂದ-ವೈಯಕ್ತಿಕ ವಿವರ, ಗ್ರಂಥವಿಶೇಷ, ಅಧ್ಯಾಯ ಮತ್ತು ಲಕ್ಷಣಗಳು ==<br /> ಲೋಕಸಂಚಾರಿಯಾದ ಬ್ರಹ್ಮಮಾನಸಪುತ್ರ ನಾರದ ಪೌರಾಣಿಕ ಪುರುಷ. ನಾರದನನ್ನು ಸಾಕಷ್ಟು ಲಾಕ್ಷಣಿಕರು ತಮ್ಮ ಗ್ರಂಥಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಗೀತಶಾಸ್ತ್ರಕ್ಕೆ ಆಧಾರಪ್ರಾಯನಾದ ಮುನಿ ಎಂಬರ್ಥದಲ್ಲಿ ಸ್ಮರಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಭರತನೂ ನಾಟ್ಯಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ನಾರದನನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಸಂಗೀತಕ್ಷೇತ್ರದ ಪೂರ್ವಸೂರಿಗಳ ಪೈಕಿ ಭರತ, ಕಾಶ್ಯಪ, ಯಾಷ್ಟಿಕ, ವಿಶ್ವಾಖಿಲ, ತುಂಬುರು, ವಾಯು, ಅಶ್ವತರ, ಕಂಬಲ, ವಿಶ್ವಾವಸು, ಅರ್ಜುನ, ಹನುಮಂತ, ಶಾರ್ದೂಲ, ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯ, ಕೋಹಲ, ಸ್ವಾತಿ, ನಂದಿಕೇಶ್ವರ ಮೊದಲಾದ ಪುರಾಣಪುರುಷರೆನಿಸಿಕೊಳ್ಳುವವರ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ನಾರದನ ಹೆಸರೂ ಕಾಣಸಿಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ನಾರದೀಶಿಕ್ಷಾ, ರಾಗನಿರೂಪಣ, ಪಂಚಮಸಾರಸಂಹಿತಾಗಳೆಂಬ ಗ್ರಂಥಗಳ ಸಹಿತ ಇನ್ನೂ ಅನೇಕ ಗ್ರಂಥಗಳು ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಕಾಲಘಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿ ನಾರದನ ಹೆಸರಲ್ಲಿ ರಚನೆಯಾಗಿವೆ. ಆದ್ದರಿಂದಲೇ ಈ ನಾರದನು ಪೌರಾಣಿಕ ಪುರುಷನಲ್ಲ. ಬದಲಾಗಿ ಐತಿಹಾಸಿಕ ವ್ಯಕ್ತಿಯೆಂದೇ ತೋರುತ್ತದೆ.<br /> <br /> ನಾರದನ ಸಂಗೀತ ಮಕರಂದವು ಶಿವನ ಕುರಿತಾದ ನಾಂದೀಸ್ತುತಿಯೊಂದಿಗೆ ಆರಂಭಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಇದು ಸಂಗೀತ ಮತ್ತು ನರ್ತನ ಎಂಬ ಅಧ್ಯಾಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು ಪ್ರತೀ ಅಧ್ಯಾಯವೂ ತಲಾ ನಾಲ್ಕು ಪಾದಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದೂ ನಾದ, ಶ್ರುತಿ, ಸ್ವರ, ಗ್ರಾಮ, ವಾದಿ, ಅಲಂಕಾರ, ರಾಗ, ವೀಣೆ, ತಾಳ, ನರ್ತನಗಳನ್ನು ಚರ್ಚಿಸುತ್ತದೆ. ಸ್ವರಗಳನ್ನು ಹೇಳುವಾಗ ಅವುಗಳಿಗೆ ಸ್ವರದೇವತೆ, ಛಂದಸ್ಸು, ಗೋತ್ರ, ದ್ವೀಪ, ನಕ್ಷತ್ರಪುಂಜ, ನಕ್ಷತ್ರ, ರಾಶಿ, ರಾಗರಾಗಿಣಿಗಳನ್ನು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ, ೯೩ ರಾಗಗಳನ್ನು ಚರ್ಚಿಸುವಾಗ ಪುರುಷ-ಸ್ತ್ರೀ-ನಪುಂಸಕ ಎಂಬ ರಾಗವಿಭಾಗಗಳನ್ನು ಮಾಡುತ್ತದೆ. ೨೨ ಶ್ರುತಿಗಳನ್ನು ಉಳಿದ ಸಂಗೀತ ಗ್ರಂಥಗಳಿಗಿಂತ ಬೇರೆಯದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಹೆಸರಿಸುತ್ತದೆ.<br /> <br /> ನಾರದನ ಸಂಗೀತಮಕರಂದದ ನರ್ತನಾಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ನಾಟ್ಯಶಾಲಸಭಾ ಸಭಾಪತಿ ಪಾತ್ರಪುಷ್ಪಾಂಜಲಿ ಪಂಚತಾಲೋತ್ಪತ್ತಿ ನಿರೂಪಣ, ಏಕೋತ್ತರ ಶತತಾಲ ಮಾತ್ರಾನಿರ್ಣಯ, ತಾಲದಶನಿರೂಪಣ, ಮೃದಂಗೋತ್ಪತ್ತಿದ್ವಾದನಪ್ರಕಾರಾದಿಕಥನಮ್ ಮತ್ತು ನಟೀಭಾವನಿರೂಪಣ-ಹಸ್ತಪ್ರಕರಣ ಎಂಬ ೪ ಪಾದಗಳಿವೆ. ಆ ಪೈಕಿ ಕೊನೆಯದಾದ ಹಸ್ತಪ್ರಕರಣವೆಂಬ ನರ್ತನವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ವೀಣಾ-ಮೃದಂಗ ವಿಷಯಗಳು ಬೆರಕೆಯಾಗಿರುವಂತೆ ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ. ಉಳಿದ ಯಾವ ಗ್ರಂಥಗಳಲ್ಲೂ ಕಂಡುಬರದ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಪಾದಭೇದ, ಶಿರೋಭೇದ, ಅಷ್ಟಭ್ರಮರಿ ಮತ್ತು ಗಮನಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಸೂಚಿಸಿದೆ. <br /> <br /> ಕೆಲವು ಶ್ಲೋಕಭಾಗಗಳು ನಷ್ಟಗೊಂಡಿವೆಯಾದರೂ ಇದರಲ್ಲಿ ಪ್ರಸ್ತಾವಗೊಂಡ ಅನೇಕ ಹೆಸರುಗಳು ಪ್ರಾಕೃತ; ಅದರಲ್ಲೂ ಕನ್ನಡ/ಮರಾಠೀ ಭಾಷೆಯದ್ದೆಂದು ತೋರುತ್ತದೆ. ಶಾಸ್ತ್ರಗ್ರಂಥಗಳ ಪೈಕಿ ಈ ಮಾದರಿಯಾದ ದೇಶೀ ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ದೊರಕುವುದು ಸುಮಾರು ೧೧ನೇ ಶತಮಾನದ ಅನಂತರದಲ್ಲಿಯೇ. ಪಂಡರೀಕವಿಠಲನ ನರ್ತನನಿರ್ಣಯ, ವೇದನ ಸಂಗೀತಮಕರಂದದಂತಹ ಗ್ರಂಥಗಳಲ್ಲೂ ಈ ಬಗೆಯ ಪ್ರಾಂತೀಯ ಪರಿಭಾಷೆಗಳನ್ನು ಮಿಶ್ರ ಮಾಡಿದ ಸಂಸ್ಕೃತ ಲಕ್ಷಣಗಳಿವೆ. ಮತ್ತು ವಿಜಯನಗರ ಕರ್ನಾಟ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಆಸುಪಾಸಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರಖ್ಯಾತವಾದ ತಾಲದಶಪ್ರಾಣಗಳನ್ನು, ಸೂಳಾದಿ ತಾಳಗಳನ್ನು ಇದರಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು. <br /> <br /> ನಾಟ್ಯಶಾಲಸಭಾ ಸಭಾಪತಿ ಪಾತ್ರಪುಷ್ಪಾಂಜಲಿ ಪಂಚತಾಲೋತ್ಪತ್ತಿ ಎಂಬ ಎಂಬ ಅಧ್ಯಾಯ ಪಾದವೂ ಹೀಗೆಯೇ.. ನರ್ತಕ, ಪಾತ್ರ, ಸಭಾಪತಿ, ಸಭಾಸದ, ಇತಿಹಾಸ, ವೈದ್ಯ, ಪುರಾಣಿಕ, ಪರಿಹಾಸ, ಕವಿ, ಭಟ, ಗಾಯಕ, ವಿದ್ವಾಂಸ.. ಹೀಗೆ ಎಷ್ಟೋ ಮಧ್ಯಕಾಲೀನ ಯುಗದ ಬಳಿಕ ಕಂಡುಬರುವ ದೇಶೀ ಎನಿಸುವ ಸಂಗತಿಗಳನ್ನು ಚರ್ಚಿಸುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;For More Information ಯಕ್ಷಮಾರ್ಗಮುಕುರ ಗ್ರಂಥ- ಡಾ.ಮನೋರಮಾ ಬಿ.ಎನ್ ರಚಿತ- 2022- ಕುರಿಯ ವಿಠಲ ಶಾಸ್ತ್ರಿ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾನದ ಪ್ರಕಟಣೆ. &lt;/ref&gt; <br /> <br /> ಈ ಎಲ್ಲ ಮಾದರಿಗಳಿಂದ ಇದು ಒಂದೋ ಸಂಗೀತರತ್ನಾಕರಕ್ಕಿಂತ ಮೊದಲೇ ರಚನೆಯಾಗಿದ್ದರೂ ಸಾಕಷ್ಟು ಲಕ್ಷಣಗಳು ಅನಂತರದಲ್ಲೂ ಸೇರಿಕೊಂಡ ಅರ್ವಾಚೀನ ಗ್ರಂಥವೆಂದೇ ಎಣಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಅದರಲ್ಲೂ ವಿಜಯನಗರ ಅವಸಾನ ಕಾಲಕ್ಕೆ ಸುಮಾರು ೧೬-೧೭ನೇ ಶತಮಾನದ ಅಂದಾಜಿಗೆ ಕರ್ನಾಟಕ ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಇದರ ರಚನೆಯಾಗಿದ್ದಿರಬಹುದು. ವಿಜಯನಗರಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಕೃಷ್ಣಾಜಿ ದತ್ತ ಎಂಬವನು ಈ ಗ್ರಂಥವನ್ನು ೧೬೭೭ರಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ಮಾಡಿಟ್ಟದ್ದು ಗ್ರಂಥ ಸಂಪಾದನೆಯ ವೇಳೆ ಕಂಡುಬಂದಿದೆ.<br /> <br /> == ವೇದಸೂರಿಯ ಸಂಗೀತಮಕರಂದ : ವೈಯಕ್ತಿಕ ವಿವರ, ಗ್ರಂಥವಿಶೇಷ, ಅಧ್ಯಾಯ ಮತ್ತು ಲಕ್ಷಣಗಳು ==<br /> ಸಂಗೀತಮಕರಂದವೆಂಬ ಮತ್ತೊಂದು ಗ್ರಂಥ ವೇದಸೂರಿಯ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿದೆ. ಈ ಲಕ್ಷಣಕಾರನ ಜನ್ಮನಾಮವು ಅನಂತ ಎಂಬುದಾಗಿ. ವೇದನ ಆಶ್ರಯದಾತ ಮರಾಠಾ ಅರಸ ಶಾಹಜಿ. ಈತ ಛತ್ರಪತಿ ಶಿವಾಜಿಯ ತಂದೆ. ಶಿವಾಜಿಯ ಅಣ್ಣ ಶಾಂಭಾಜಿಯು ವೇದನ ಸಂಗೀತೋಪಾಧ್ಯಾಯನೆಂದು ತಿಳಿದುಬರುತ್ತದೆ. ಹಾಗಾಗಿ ಷಹಜಿಯ ವಂಶಾವಳಿ, ಆತನ ಗುಣ ಪ್ರತಾಪಕೀರ್ತಿಗಳನ್ನು ಮುಕ್ತಕಂಠದಿಂದ ಗ್ರಂಥಾಂತ್ಯಕ್ಕೆ ವೇದನು ಪ್ರಶಂಸಿಸಿದ್ದನ್ನೂ ಕಾಣಬಹುದು. ಜೊತೆಗೆ ತಾನು ಲಾಕ್ಷಣಿಕನಾದ ಚತುರದಾಮೋದರನ ಮಗನೆಂದೂ ರಾಜ ಶಾಹಜಿಯ ಆಸ್ಥಾನ ಪಂಡಿತನೆಂದೂ ಅವನ ಆಣತಿಯಂತೆ ಸಂಗೀತಮಕರಂದವನ್ನು ರಚಿಸಿ, ಮಕರಂದಭೂಪನೆಂದು ಹೆಸರುಳ್ಳ ರಾಜ ಶಹಜಿಗೆ ಅಂಕಿತಗೊಳಿಸಿ ಸಂಗೀತಮಕರಂದ ಸಮರ್ಪಿಸಿದ್ದೇನೆಂದು ಸ್ವತಃ ವೇದನೇ ಹೇಳಿಕೊಂಡಿದ್ದಾನೆ. ಆಗಾಗ್ಗೆ ದರ್ಪಣ ಸಂಮತಿ ಎಂದು ತನ್ನ ಲಕ್ಷಣರಚನೆಯೊಳಗೆ ಹೇಳಿರುವುದರಿಂದ ತಂದೆ ಚತುರ ದಾಮೋದರನ ಸಂಗೀತದರ್ಪಣವು ಈತನಿಗೆ ಮಾದರಿಯಾಗಿದೆಯೆಂದೇ ತೋರುತ್ತದೆ. ಜೊತೆಗೆ, ತನ್ನ ತಂದೆಯನ್ನು ಸಂಗೀತಸಿಂಧುತರಣೀಕರಣಪ್ರವೀಣನೆಂದು ಕೊಂಡಾಡಿದ್ದಾನೆ.<br /> <br /> ವೇದಸೂರಿಯು ತನ್ನ ಆಶ್ರಯದಾತಾರನ ಸುಪರ್ದಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಪುಷ್ಪಾಂಜಲಿನೃತ್ಯದ ವಿಧಿಗಳನ್ನು ತನ್ನ ಗ್ರಂಥ ಸಂಗೀತಮಕರಂದದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸ್ತಾವಿಸಿದ್ದಾನೆ. ತನ್ನ ಗ್ರಂಥದ ಆದ್ಯಂತವೂ ನಾಟ್ಯಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಉತ್ಪ್ಲುತಿ ಕರಣ-ಚಾರಿಗಳ ಅನೇಕ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಹೇಳಿದ್ದಾನೆ. ಈ ಮರಾಠಾ ಅರಸರು ಮೊದಲಿಗೆ ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಆಡಳಿತಾಧಿಕಾರಿಗಳಾಗಿದ್ದುದರಿಂದ ಕರ್ಣಾಟ ಅರಸರ ಕಾಲದ ನೃತ್ಯಸಂಗೀತ ವಿಚಾರಗಳಿಗೂ ಈತನ ಗ್ರಂಥ ದಿಕ್ಕು ತೋರುತ್ತದೆ. ಜೊತೆಗೆ ವೇದಸೂರಿಯು ಪಂಡರೀಕ ವಿಠ್ಠಲನ ನರ್ತನನಿರ್ಣಯವನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿದ್ದಾನೆ ಎಂಬುದನ್ನೂ ಗುರುತಿಸುವಂತೆ ಪೇರಣಿ, ಪ್ರೇಂಖಣೀ, ಗೌಂದಲೀ ಮೊದಲಾದ ದೇಶೀನೃತ್ಯಗಳಿದ್ದದ್ದು, ಉರುಪ- ತಿರಿಪ-ಲಾಗ- ಧುವಾಢಗಳ ಕ್ರಮಕ್ಕೆ ನರ್ತನ, ದೇಶೀಕಟ್ಟರಿಗಳ ನೃತ್ಯಗಳ ಲಕ್ಷಣಗಳೆಲ್ಲವೂ ಕಂಡುಬಂದಿದೆ. ಈ ಗ್ರಂಥದ ನೃತ್ಯಸಂಬಂಧಿತ ಅಧ್ಯಾಯಗಳಷ್ಟೇ ಇಂದಿಗೆ ಲಭ್ಯ. ಗೀತ ವಾದ್ಯ ತಾಲಾಧ್ಯಾಯಗಳು ಬಹುಶಃ ನಷ್ಟವಾಗಿವೆ.<br /> <br /> ವೇದನ ಸಂಗೀತಮಕರಂದವು ಎರಡು ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಪಾದಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಒಂದು ತಂಜಾವೂರು ಸರಸ್ವತಿ ಮಹಲ್ ಗ್ರಂಥಾಲಯದಿಂದ. ಮತ್ತೊಂದು ಮೈಸೂರಿನ ಪ್ರಾಚ್ಯವಿದ್ಯಾ ಸಂಶೋಧನಾಲಯದಿಂದ. ಎರಡೂ ಹಸ್ತಪ್ರತಿಗಳಲ್ಲಿ ಗಣಪತಿ ಮತ್ತು ಸರಸ್ವತಿಯರಿಗೆ ಅಭಿವಂದಿಸಿದ ನಾಂದೀಸ್ತುತಿಯನ್ನು ಗುರುತಿಸಬಹುದು. ಮೊದಲ ಭಾಗವು ನೃತ್ಯಪುಷ್ಪಾಂಜಲಿಯೆಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ನೃತ್ಯದ ಪೂರ್ವರಂಗಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ರಂಗಭೂಮಿ, ಪ್ರಭುಲಕ್ಷಣ, ಬೃಂದಲಕ್ಷಣ, ಮೇಲಾಪಕ, ಜವನಿಕಾ, ಪಾತ್ರಲಕ್ಷಣ, ಸಭಾಸನ್ನಿವೇಶ, ದಿಕ್ಪಾಲಕಪೂಜೆ, ತ್ರಿಮೂರ್ತಿ ವಂದನ ಮತ್ತು ಪುಷ್ಪಾಂಜಲಿ ನೆರವೇರಿಸುವಾಗ ಬಳಸುವ ಹಸ್ತ- ಸ್ಥಾನಕ- ಚಾರಿ-ಕರಣಗಳ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನೇ ಬರೆದಿದೆ. ಎರಡನೆಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ದೇಶೀನೃತ್ಯಪದ್ಧತಿಗಳ ಕ್ರಮವನ್ನು ವಿಸ್ತಾರವಾಗಿ ಬರೆಯಲಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿಯೂ ಮುಖಚಾಲೀ ಎಂಬ ಪುಷ್ಪಾಂಜಲಿ ವಿಧಿಯ ವಿವರಣೆಯಿದೆ. ಅದಾಗಿ ಗತಿಶೃಂಖಲೆ, ನೀರಾಜನ ಪದ್ಯ, ದೇಶೀಲಾಸ್ಯಾಂಗಗಳು, ಯತಿನೃತ್ಯ, ಶಬ್ದಚಾಲೀನೃತ್ಯ, ದ್ವಾಢ, ತಿರಿಪ- ಉರುಪಗಳು, ಸೂಡಾದಿ ಶಬ್ದ ನೃತ್ಯ, ಕ್ವಾಡನೃತ್ಯ, ಪ್ರಬಂಧ ನೃತ್ಯ, ಗೌಂಡಲೀನೃತ್ಯ, ಚಿಂದು, ಧರುನೃತ್ಯ, ಕರ್ನಾಟಕದ ವಿಶೇಷ ಕಟ್ಟರೀ&lt;ref&gt;Read the research article on Kaṭṭari Dances with special mention on Yakshagana. Authored by Dr Manorama B N; Published by Bhavan's Journal Newdelhi. ''Uparūpaka.'' &lt;/ref&gt; ನೃತ್ಯಗಳು, ವಿವಿಧ ಶಬ್ದನರ್ತನ, ವೈಪೋತಾಖ್ಯ ನೃತ್ಯ, ಜಕ್ಕರಿ, ಧ್ರುವಪದ ನೃತ್ಯ, ಬಹುರೂಪ ಪೇರಣಿ, ಚರ್ಚರೀ, ಕಲ್ಪನೃತ್ತ, ಬಂಧನೃತ್ತ, ಕೌಚಟ, ರವಭೇದ ನೃತ್ಯ ಹೀಗೆ ಸುಮಾರು ೫೦ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ನೃತ್ಯತಂತ್ರಗಳನ್ನು ಚಾರಿ, ಸ್ಥಾನಕ, ಹಸ್ತ, ಮಾರ್ಗ ಕರಣ, ಉತ್ಪ್ಲುತಿ ಕರಣ, ಲಾಗ, ನೇರಿ, ತಾಲ, ಪಾಟಾಕ್ಷರಗಳನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತಾ ವಿವರಿಸಿದ್ದಾನೆ.&lt;ref&gt;ಹೆಚ್ಚಿನ ವಿವರಗಳಿಗೆ ಓದಿ. ಯಕ್ಷಮಾರ್ಗಮುಕುರ ಗ್ರಂಥ- ಡಾ.ಮನೋರಮಾ ಬಿ.ಎನ್ 2022- ಕುರಿಯ ವಿಠಲ ಶಾಸ್ತ್ರಿ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾನದ ಪ್ರಕಟಣೆ. &lt;nowiki&gt;https://www.noopurabhramari.com/yakshamargamukura/&lt;/nowiki&gt;<br /> <br /> ಹಾಗೂ ನೃತ್ಯಮಾರ್ಗ ಮುಕುರ ಡಾ. ಮನೋರಮಾ ಬಿ.ಎನ್. ಸಾನಿಧ್ಯ ಪ್ರಕಾಶನ. ೨೦೧೧.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> ಸಂಗೀತಮುಕ್ತಾವಳಿ, ನರ್ತನನಿರ್ಣಯ, ಸಂಗೀತದರ್ಪಣಗಳಲ್ಲಿ ನೇರವಾಗಿ ಅಂಗೋಪಾಂಗ ವಿಧಿ-ನಿಯಮಗಳಾದ ಚಾರಿ, ಸ್ಥಾನಕ, ಕರಣ ಮೊದಲಾದವನ್ನು ಬೇರೆ ಬೇರೆಯಾದ ವರ್ಗೀಕರಣಗಳಂತೆ ಹೇಳಿಲ್ಲ. ಬದಲಾಗಿ ಆಯಾ ನೃತ್ಯಪ್ರಯೋಗಕ್ರಮಗಳು ಹೇಗೆ ಜರುಗುತ್ತಿದ್ದವೋ ಅದಕ್ಕೆ ಅನುಸಾರವಾಗಿ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಬರೆದ ಪದ್ಧತಿಯಿದೆ. ಕೋಹಲ, ಮತಂಗ, ಹನುಮ, ತಂಡು, ಶಾಙ್ಗದೇವ, ದಾಮೋದರರನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತಲೇ ಸಂಸ್ಕೃತ- ಪ್ರಾಕೃತಮಿಶ್ರವಾಗಿ ಹಲವು ದೇಶೀ ಪರಿಭಾಷೆಗಳನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಿ ಲಕ್ಷಣವನ್ನು ಟಂಕಿಸಿದ್ದಾನೆ.<br /> <br /> == ಸಮಾರೋಪ ==<br /> ಒಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಭಾರತವು ಅನೇಕ ಸಂಪದ್ಬರಿತ ನೃತ್ಯ-ಗೀತ-ವಾದ್ಯ-ತಾಲಗಳಿಗೆ ಆಶ್ರಯಿಯಾಗಿತ್ತು. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಪ್ರಾಂತಗಳೂ ಈ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಶ್ರೀಮಂತವೇ. ಅಂತೆಯೇ ಅವನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿದ ಕ್ರಮಗಳೂ ಒಂದಕ್ಕಿಂತ ಒಂದು ವಿಶೇಷ. ಇವನ್ನು ಗುರುತಿಸುತ್ತಾ ಹೋದಂತೆಲ್ಲ ನಮ್ಮ ಪ್ರಾಚೀನರ ಕಲಾವೈಭೋಗ ನಿಬ್ಬೆರಗಾಗಿಸುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಎಷ್ಟೋ ದಾಳಿ, ಶೈಥಿಲ್ಯ, ಸ್ಥಿತ್ಯಂತರ, ನಷ್ಟಳಿಂದಾಚೆಗೂ ಉಳಿದು ಬೆಳೆದು ಬಂದಿರುವ ಅವಿಚ್ಛಿನ್ನವೆನಿಸುವ ಈ ಪರಂಪರೆ, ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳನ್ನು ಎಷ್ಟು ಧನ್ಯತೆಯಿಂದ ಕೊಂಡಾಡಿ ಮಣಿದರೂ ಸಾಲದೆನಿಸುತ್ತದೆ.<br /> <br /> == ಪರಾಮರ್ಶನ ಗ್ರಂಥಗಳು ==<br /> Sastri, Subhramanya (Ed.) (1953). Sangeeta Ratnakara of Saranga deva with Kalanidhi of Kallinatha and Sudhakara of Simhabhupala commentaries.  Madras: Adyar Library. https://archive.org/details/SangitaRatnakaraVolume4-chapter7<br /> <br /> Sastri, Vasudeva ( 1952). Sangita Darpana of Damodara TMSSML 1952 0101. madars Governmental oriental series. https://archive.org/details/TxtSktSangItaDarpaNaDamodaraTMSSML19520101_201508/page/n3/mode/2up<br /> <br /> Sastri, Vasudeva,K (Ed and Tr.) (1965). Nrtya Pushpanjali By Vedasuri. Tanjore: Darpana Publication. https://musicresearchlibrary.net/omeka/items/show/2962<br /> <br /> Sangita Muktavali by Chintamani Devendra (Devanagari Manuscript). 1 and 2 - RSN-TMSSML-6646B, Tanjore: Maharaja Serfoji Saraswati Mahal Library. https://musicresearchlibrary.net/omeka/items/show/1255<br /> <br /> Telang, Ramakrishna, Mangesha (Ed.) (1920). Sangita Makaranda of Narada. Baroda: Central Library. https://musicresearchlibrary.net/omeka/items/show/822<br /> <br /> Venkataramanan, N (Ed.) (1991). Sangita Muktavali of Devanacharya- Natyashastra. Tanjavur: Maharaja Serfoji’s Sarasvati Mahal Library. https://archive.org/details/sangeetha-muktavali-of-devanacharya-series-no.-322-thanjavur-sarasvati-mahal-series<br /> <br /> ರಾಮಚಂದ್ರ, ತುಳಸೀ. (೨೦೧೧). ವೇದವಿರಚಿತ ಸಂಗೀತ ಮಕರಂದ. ಮೈಸೂರು : ಕರ್ನಾಟಕ ಪತ್ರಾಗಾರ ಇಲಾಖೆ. <br /> <br /> ಸತ್ಯನಾರಾಯಣ, ರಾ. (೧೯೮೬). ಪುಂಡರೀಕಮಾಲಾ-ಶ್ರೀ ಪಂಡರೀಕ ವಿಠ್ಠಲನ ಸದ್ರಾಗ ಚಂದ್ರೋದಯ, ರಾಗಮಾಲಾ, ರಾಗಮಂಜರೀ, ಮತ್ತು ನರ್ತನನಿರ್ಣಯ. ಬೆಂಗಳೂರು: ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಗೀತ ನೃತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿ ಮತ್ತು ಕನ್ನಡ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿ ನಿರ್ದೇಶನಾಲಯ.<br /> <br /> ಮನೋರಮಾ ಬಿ.ಎನ್. ಶಾಸ್ತ್ರರಂಗ. ಸಂಚಿಕೆ ೧೮. ನಾರದ &amp; ವೇದಸೂರಿಯ ಸಂಗೀತಮಕರಂದ. https://www.noopurabhramari.com/shaastraranga-epsiode-18-sangita-amakaranda-of-narada-and-vedasuri/ https://www.noopurabhramari.com/[[Category:Art and Culture]]</div>

Manorama https://en.alpha.ikswiki.in/index.php?title=%E0%B2%89%E0%B2%AE%E0%B2%BE%E0%B2%AA%E0%B2%A4%E0%B2%BF%E0%B2%AF_%E0%B2%94%E0%B2%AE%E0%B2%BE%E0%B2%AA%E0%B2%A4_%E0%B2%97%E0%B3%8D%E0%B2%B0%E0%B2%82%E0%B2%A5&diff=1248 2024-11-03T09:12:01Z

<p>Manorama: </p> <hr /> <div><br /> Authored by ಡಾ.ಮನೋರಮಾ ಬಿ.ಎನ್. <br /> Published by ನೂಪುರ [https://www.noopurabhramari.com/ ಭ್ರಮರಿ]. ಈ ಲೇಖನ ನೂಪುರಭ್ರಮರಿ ಐ ಕೆ ಎಸ್ ಸೆಂಟರ್ ನ ಕೊಡುಗೆ&lt;ref&gt;ಭಾರತೀಯ ಜ್ಞಾನಪರಂಪರೆಗಳ ಅಧ್ಯಯನ ಕೇಂದ್ರ ನೂಪುರಭ್ರಮರಿಯ ಪ್ರಸ್ತುತಿ ಶಾಸ್ತ್ರರಂಗ ಭಾಗ 5 : ದಾಕ್ಷಿಣಾತ್ಯ/ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತ ಸಂಚಿಕೆ 55 : ಉಮಾಪತಿಯ ಔಮಾಪತ https://www.noopurabhramari.com/shaastraranga-54-aumapatha-by-umapathi/<br /> <br /> ಶಾಸ್ತ್ರರಂಗ ಯೂಟ್ಯೂಬ್ ಸೀರಿಸ್ . ಭಾಗ ೫: ದಾಕ್ಷಿಣಾತ್ಯ (Video series)-ಸಂಚಿಕೆ ೫೫ [https://www.youtube.com/channel/UCzsvThi5o-5X1-5kp7jaxVQ @noopurabhramari1212]&lt;/ref&gt;, <br /> <br /> ಉಮಾಪತಿ ಎಂಬಾತನಿಂದ ರಚಿಸಲ್ಪಟ್ಟದ್ದು ಔಮಾಪತ. ಪರಶಿವನು ಪಾರ್ವತಿದೇವಿಗೆ ನೃತ್ಯ-ಗೀತಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಹೇಳಿದನೆನ್ನಲಾದ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನುಳ್ಳ ಗ್ರಂಥ ಎಂಬ ಅಭಿಧಾನವುಳ್ಳದ್ದು ಔಮಾಪತ. ಇದರ ಕಾಲವನ್ನು ೧೨೫೦-೧೪೫೦ನೇ ಇಸವಿ ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸಬಹುದು. <br /> <br /> ನಂದಿಯ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿಯೂ ಔಮಾಪತವೆಂಬ ಗ್ರಂಥವಿದೆ. ಆದರೆ ಅದು ಇದುವೇ ಆಗಿದ್ದಂತಿಲ್ಲ. ಹಾಗೆಂದೇ ಔಮಾಪತವೆಂಬ ಹೆಸರಿನ ಮತ್ತೊಂದು ಗ್ರಂಥ ನಷ್ಟವಾಗಿದ್ದಿರಬೇಕು ಎನಿಸುತ್ತದೆ. ಈಗ ಲಭ್ಯವಿರುವ ಔಮಾಪತವನ್ನು ತಂಜಾವೂರಿನ ರಾಜ ರಘುನಾಥ ನಾಯಕ ಮತ್ತು ಕವಿ ಗೋವಿಂದದೀಕ್ಷಿತರು ‘ಉಮಾಪತೇರಾಧುನಿಕಸ್ಯ ತಂತ್ರಂ ವಿಲೋಕ್ಯ ನಂದೀಶಮತಾನುಸಾರಿ ’ ಎಂದಿದ್ದಾರೆ. ವಿಚಿತ್ರವೆಂದರೆ ಈ ಔಮಾಪತದ ಲಕ್ಷಣಕ್ರಮ ನಂದಿಯ ಭರತಾರ್ಣವ ಗ್ರಂಥದ ಮಾದರಿಯನ್ನು ಕೆಲವೆಡೆ ಹೋಲುತ್ತದೆ. <br /> <br /> == ಔಮಾಪತ - ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯ, ಲಕ್ಷಣ ಕ್ರಮ ==<br /> ಔಮಾಪತ ಬಹಳ ಸಣ್ಣ ಗ್ರಂಥ. ಹೆಚ್ಚಿನ ವಿವರಣೆಗಳಿಲ್ಲ. ರಾಗ, ದೇಶೀತಾಳ, ವಾದ್ಯ, ಧ್ರುವಾ, ನೃತ್ಯ, ದೇಶೀ ಗೀತ ಮತ್ತು ತಾಲ ಪ್ರಬಂಧಗಳ ಎಲ್ಲ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನೂ ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾಗಿ ವ್ಯವಹರಿಸಿದೆ. ಹಾಗಿದ್ದೂ ೩೮ ಅಧ್ಯಾಯಗಳಾಗಿ ಔಮಾಪತವನ್ನು ರಚಿಸಲಾಗಿದೆ. ಗ್ರಂಥವು ಶಿವಸ್ತುತಿಯಿಂದ ಆರಂಭಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ನಾದಜ್ಯೋತಿರ್‌ಬ್ರಹ್ಮ ಎಂಬುದಾಗಿ ಸಹಸ್ರಾರ ಚಕ್ರದ ಸಮಾಧಿಸ್ಥಿತಿಯ ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ಹೇಳಿ ಕೊನೆಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಈಶ್ವರನು ಹೇಳಿದ ಎಂಬಂತೆಯೇ ಶ್ಲೋಕಗಳನ್ನು ರಚಿಸಲಾಗಿದೆ.<br /> <br /> ನಂದಿಕೇಶ್ವರನ ಗ್ರಂಥಗಳಲ್ಲೊಂದಾದ ಅಭಿನಯದರ್ಪಣವನ್ನೂ ಹೊಂದಿಕೊಂಡಂತೆ ಭರತಚಾತ್ತಿರಂ, ಪಂಚಮರಬು, ಸದಾಶಿವಭರತ ಮೊದಲಾದ ಇನ್ನೂ ಅನೇಕ ಗ್ರಂಥಗಳಲ್ಲಿ ಶಿವ-ಪಾರ್ವತಿ ಮೊದಲಾದ ಪುರಾಣಪರಿಪಾಠವನ್ನು ಔಮಾಪತದಲ್ಲೂ ಗುರುತಿಸಬಹುದು. ಜೊತೆಗೆ ಎಂಟು ವಿಧವಾದ ನರ್ತನಗಳನ್ನು ತಾಂಡವ ಮತ್ತು ಲಾಸ್ಯಗಳ ವಿಧಗಳಾಗಿ ವರ್ಗೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಚಿತ್ರ-ವಿಚಿತ್ರ-ಸ್ಥಾನ-ವಿಮುಖ-ಏಕಪಾದಗಳೆಂಬ ಐದು ಭ್ರಮರಿಗಳ ಹೆಸರು ಸೂಚಿಸಿದೆ. ಕುಂಡಲಿನೃತ್ಯಕ್ಕೆ ಅಳವಡುವಂಥ ಕೆಲವೊಂದಷ್ಟು ಶಬ್ದಪ್ರಬಂಧಗಳೆಂಬ ರಚನೆಗಳನ್ನೂ ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾಗಿ ಚರ್ಚಿಸಿದೆ ಈ ಗ್ರಂಥ.<br /> <br /> ಔಮಾಪತವು ಉಳಿದ ಗ್ರಂಥಗಳಂತೆಯೇ ಅಂಗೋಪಾಂಗ ಅಭಿನಯ, ದೃಷ್ಟಿಭೇದ, ರಸ-ಭಾವಗಳ ಪಟ್ಟಿಯನು ಮಾಡಿದೆ. ಆದರೆ ಉಳಿದ ಎಷ್ಟೋ ಗ್ರಂಥಗಳ ಪರಿಭಾಷೆಗಳಿಂದ ಭಿನ್ನವಾಗಿ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಬರೆಯುತ್ತದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ - ಗತಿಸಹಿತವಾದ ೧೭ ಬಗೆಯ ಪಾದಭಂಗಿಯ ಭೇದಗಳು, ಸ್ಥಿತಿಶೀಲ ಭಂಗಿಯನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುವ ೧೭ ಬಗೆಯ ಸ್ಥಾನ/ಪಾದಭೇದಗಳು, ಕೋಮಲ, ಕೋಪ, ವಿಷಣ್ಣ, ನಾಚಿಕೆ ಹೀಗೆ ಅನೇಕ ಭಾವಗಳನ್ನಾಶ್ರಯಿಸಿ ೨೮ ಶಿರೋಭೇದಗಳು, ೩೮ ಭಾವಾಧರಿತವಾದ ದೃಷ್ಟಿಭೇದಗಳು, ೧೭ ಸಂಚರ ದೃಷ್ಟಿಭೇದಗಳು, ೮ ಪ್ರಮಾಣದೃಷ್ಟಿಭೇದಗಳು. ಒಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಲಕ್ಷಣಗಳ ಕ್ರಮವನ್ನು ಆಧಿಭೌತಿಕ, ಆಧಿದೈವಿಕ, ಅಧ್ಯಾತ್ಮದ ಆಯಾಮಗಳು ದೊರೆಯುತ್ತದೆ. <br /> <br /> == ಸಮಾಪನ ==<br /> ಎಷ್ಟೋ ಕಡೆ ಅಸ್ಪಷ್ಟ ಮತ್ತು ಭಿನ್ನವೆನಿಸುವ ಲಕ್ಷಣಗಳಿದ್ದರೂ ನಾಟ್ಯಶಾಸ್ತ್ರದ ಲಕ್ಷಣಗಳಿಂದ ಇವು ಹೊರತಾದುದಲ್ಲ. ಈ ಕುರಿತಾದ ಹೆಚ್ಚಿನ ವಿವರಗಳಿಗೆ ಲೇಖಿಕೆಯ ಸಂಶೋಧನ ಗ್ರಂಥ ಯಕ್ಷಮಾರ್ಗಮುಕುರವನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಬಹುದು.&lt;ref&gt;ಯಕ್ಷಮಾರ್ಗಮುಕುರ ಗ್ರಂಥ- ಡಾ.ಮನೋರಮಾ ಬಿ.ಎನ್ 2022- ಕುರಿಯ ವಿಠಲ ಶಾಸ್ತ್ರಿ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾನದ ಪ್ರಕಟಣೆ. &lt;nowiki&gt;https://www.noopurabhramari.com/yakshamargamukura/&lt;/nowiki&gt; &lt;/ref&gt;<br /> <br /> ಪುಣೆ ಮತ್ತು ಕಲ್ಲಿಕೋಟೆಯಲ್ಲಿ ದೊರೆತ ಈ ಗ್ರಂಥ ಹಸ್ತಪ್ರತಿಗಳನ್ನು ಸಂಪಾದಿಸಿರುವ ವಿದ್ವಾನ್ ವಾಸುದೇವ ಶಾಸ್ತ್ರಿಗಳು ಅದರ ಭಾವಾರ್ಥವನ್ನು ಅರಿತು ವಿವರಣೆ ನೀಡಲು ಪ್ರವೇಶಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದ್ದಾರೆ. ೧೯೫೭ರಲ್ಲೇ ಮದ್ರಾಸ್ ಹಸ್ತಪ್ರತಿ ಗ್ರಂಥಾಲಯದಿಂದ ಪ್ರಕಟಗೊಂಡಿದೆ.<br /> <br /> == ಪರಾಮರ್ಶನ ಗ್ರಂಥಗಳು ==<br /> Vasudeva Sastri, “Aumapatam of Umapati, edited by K Vasudeva Sastri,” ''MusicResearchLibrary'', accessed October 30, 2024, &lt;nowiki&gt;http://musicresearchlibrary.net/omeka/items/show/775&lt;/nowiki&gt;.<br /> <br /> <br /> <br /> [[ನಂದಿಕೇಶ್ವರನ ಭರತಾರ್ಣವ]] <br /> <br /> ಯಕ್ಷಮಾರ್ಗಮುಕುರ . 2022. ಮನೋರಮಾ ಬಿ.ಎನ್. ಉಜಿರೆ :ಕುರಿಯ ವಿಠಲ ಶಾಸ್ತ್ರಿ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾನ[[Category:Art and Culture]]</div>

Manorama https://en.alpha.ikswiki.in/index.php?title=%E0%B2%AD%E0%B2%B0%E0%B2%A4_%E0%B2%97%E0%B3%8D%E0%B2%B0%E0%B2%82%E0%B2%A5%E0%B2%97%E0%B2%B3%E0%B3%81&diff=1247 2024-11-03T09:11:44Z

<p>Manorama: </p> <hr /> <div><br /> Authored by ಡಾ.ಮನೋರಮಾ ಬಿ.ಎನ್. <br /> Published by ನೂಪುರ [https://www.noopurabhramari.com/ ಭ್ರಮರಿ]. ಈ ಲೇಖನ ನೂಪುರಭ್ರಮರಿ ಐ ಕೆ ಎಸ್ ಸೆಂಟರ್ ನ ಕೊಡುಗೆ,&lt;ref&gt;ಭಾರತೀಯ ಜ್ಞಾನಪರಂಪರೆಗಳ ಅಧ್ಯಯನ ಕೇಂದ್ರ ನೂಪುರಭ್ರಮರಿಯ ಪ್ರಸ್ತುತಿ ಶಾಸ್ತ್ರರಂಗ ಭಾಗ 5 : ದಾಕ್ಷಿಣಾತ್ಯ/ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತ ಸಂಚಿಕೆ 55 : https://www.noopurabhramari.com/shaastraranga-56-various-scriptures-ending-with-bharata/<br /> <br /> [https://www.youtube.com/channel/UCzsvThi5o-5X1-5kp7jaxVQ @noopurabhramari1212]&lt;/ref&gt; <br /> <br /> == ಭರತರು- ಯಾರು, ಎಷ್ಟು ಮಂದಿ? ==<br /> ಭರತಖಂಡದಲ್ಲಿ ಹಲವು ಭರತರು ಆಗಿಹೋಗಿದ್ದಾರೆ. ಭರತ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ಕೀರ್ತಿಯು ಅಚಂದ್ರಾರ್ಕವಾಗಿ ಹಬ್ಬಿದೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಭರತಮುನಿ ಕಲ್ಪಿತ ವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಿರಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ದಶರಥ ಪುತ್ರ-ರಾಮಸಹೋದರ ಭರತನಂತೂ ವಿಶ್ವಪ್ರಸಿದ್ಧ. ದುಷ್ಯಂತನ ಮಗನೂ ಭರತ. ಮಾಂಧಾತೃವಿನ ಮೊಮ್ಮಗ ಭರತ, ಋಷಭದೇವನ ಮಗ ಭರತ. ಇನ್ನು ವೇದಾಂತರಹಸ್ಯವನ್ನು ಅರುಹಿದ ಜಡಭರತನ ಕತೆಯನ್ನೂ ಕೇಳಿ ಬಲ್ಲೆವು. ಸರಸ್ವತಿ ನದಿತೀರದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದ ವೇದಕಾಲಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಭರತರೆಂದೇ ಹೆಸರಾದ ಜನಾಂಗವೂ ಅಗ್ನಿಯನ್ನು ಭಾರತಿಯೆಂದೇ ಕರೆದು ಪೂಜಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ಮಹಾಭಾರತದ ಕಥೆ ‘ಭರತರ ಕಥೆ’ಯೆಂದೇ ಪ್ರಸಿದ್ಧ. ಕೃಷ್ಣನು ಭಗವದ್ಗೀತೆಯಲ್ಲಿ ಅರ್ಜುನನನ್ನು ‘ಭರತರ್ಷಭ’, ‘ಭಾರತ’ನೆಂದೇ ಅಂದರೆ ಭಾರತದೇಶಕ್ಕೆ ಸೇರಿದವನೆಂದು, ಭರತವಂಶೀಯನೆಂದು ಕರೆಯುವ ಉಲ್ಲೇಖವಿದೆ. ಇನ್ನು ಬ್ರಹ್ಮನಿರ್ಮಿತ ಬೃಹತ್ ವಿಶ್ವವನ್ನು ರಂಗವೆಂಬ ಸೂಕ್ಷ್ಮರೂಪದಲ್ಲಿ ಪುನರ್ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಗುರುವರೇಣ್ಯನೂ ಕೂಡಾ ಮಹಾಮುನಿ ಭರತ. <br /> <br /> == ಮಹಾಮುನಿ ಭರತನ ನಾಟ್ಯಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಅರ್ವಾಚೀನ ಭರತನಾಮಕ ಗ್ರಂಥಗಳ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯ ==<br /> ‘ಭೃಂಞ ಭರಣೇ’ ಎಂಬ ಧಾತುವಿನಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ ಸಂಸ್ಕೃತ ಶಬ್ದವೇ ಭರತ. ಇದರ ಅರ್ಥವೇ ಭರಿಸುವುದು, ತುಂಬಿಸುವುದು ಎಂಬುದಾಗಿ. ‘ಭ’ ಅಕ್ಷರ ಬ್ರಹ್ಮನನ್ನೇ ಸೂಚಿಸಿದರೆ ‘ರತ’ ಎಂಬುದು ಬ್ರಹ್ಮನಿಗೆ ಒಳಪಡುವ ಎಲ್ಲದೂ ಅಥವಾ ಭರಿಸಿದ್ದು ಎಂಬರ್ಥವಾಗುತ್ತದೆ. ಅದಲ್ಲದೆ ನಾಟ್ಯಶಾಸ್ತ್ರದ ೩೫ನೇ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ‘ಭರತ’ ಎಂಬ ಶಬ್ದಕ್ಕೆ ನಿರ್ದೇಶಕ ಎಂಬ ಅರ್ಥವನ್ನೂ ಗಮನಿಸಬಹುದು. ನೊಗವನ್ನು ಹೊತ್ತ ಎತ್ತಿನಂತೆ ಎಲ್ಲ ಭಾರವನ್ನು ಹೊತ್ತು, ಅನೇಕ ಪಾತ್ರಗಳಿಗೆ ಉಪಯುಕ್ತವೆನ್ನಿಸಿ, ಸಂಗೀತ, ನಾಟ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ತಜ್ಞನಾಗಿದ್ದು ಅನೇಕ ವಾದ್ಯಗಳನ್ನು ನುಡಿಸಲು ಸಮರ್ಥನಾದವನು ‘ಭರತ’ ಎನ್ನಲಾಗಿದೆ. ಅದಲ್ಲದೆ ಸ್ವತಃ ಭರತನ ಮಕ್ಕಳು ಅಂದರೆ ಆತನ ಪೀಳಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಮುಂದುವರಿದು ಬಂದ ಕಲಾವಿದರ ವಂಶವೂ ಭರತರೆಂದೇ ಕರೆದುಕೊಳ್ಳಲು ಅರ್ಹರು. ಮಹಾಮುನಿ ಭರತನ ನೂರಾರು ಮಂದಿ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಭರತರೆಂದೇ ಕರೆದ ಉಲ್ಲೇಖಗಳಿವೆ. <br /> <br /> ಮೂಲತಃ ನಾಟ್ಯಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ದ್ವಾದಶಸಾಹಸ್ತ್ರೀ ಷಟ್‌ಸಾಹಸ್ರೀ ಎಂಬ ೧೨ಸಾವಿರ, ೬ ಸಾವಿರ ಶ್ಲೋಕಗಳ ಪ್ರತಿಯಿದ್ದವಂತೆ. ಆ ಪೈಕಿ ಈಗ ಬರೆವಣಿಗೆಯ ರೂಪದಲ್ಲಿ ದೊರೆತು ಉಳಿದುಬಂದಿರುವುದು ಆರು ಸಾವಿರ ಶ್ಲೋಕಗಳ ಷಟ್ಸಾಹ್ಸ್ತ್ರೀ. ಇದಲ್ಲದೆ ಮೂವತ್ತೆರಡು ಸಾವಿರ ಶೋಕಗಳದ್ದೂ ಒಂದು ಪರಂಪರೆಯಿತ್ತಂತೆ. ಇಂಥ ಗ್ರಂಥಪರಂಪರೆಗೆ ಅಧಿಕಾರಿಗಳೆಂಬಂತೆ ಸದಾಶಿವ, ಬ್ರಹ್ಮ ಮತ್ತು ಭರತ ಎಂಬ ಮೂರು ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅಭಿನವಗುಪ್ತನ ಅಭಿನವಭಾರತಿಯೂ ಮೂರು ಪರಂಪರೆಗಳಿತ್ತೆಂದು ಸುಳುಹು ಕೊಡುತ್ತದೆ. ಹೇಗಿದ್ದರೂ ಭರತನೇ ನಾಟ್ಯಶಾಸ್ತ್ರದ ನಾಂದಿ ಶ್ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಪಿತಾಮಹನಾದ ಬ್ರಹ್ಮ, ಮಹೇಶ್ವರರಿಗೆ ವಂದಿಸಿಯೇ ಗ್ರಂಥಾರಂಭವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾನಾದ್ದರಿಂದ ಬ್ರಹ್ಮ, ಸದಾಶಿವರ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿಯೂ ನಾಟ್ಯ ಮತ್ತು ಸಂಗೀತದ ಮೇಲಿನ ದೊಡ್ಡದಾದ ಭರತನಾಮಕ ಗ್ರಂಥಗಳಿವೆ ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ. ಬಹುಶಃ ಈ ಕಾರಣಕ್ಕೇ ಭರತನ ಪೀಳಿಗೆಯಲ್ಲಿ ವೃದ್ಧಭರತ, ಆದಿಭರತ ಎಂಬ ಹೆಸರುಗಳೂ ಆಗಿಹೋಗಿದ್ದಿರಬಹುದು. ಮತ್ತು ಹಲವು ಭರತರು ನಾಟ್ಯಶಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ಬರೆದರು ಎಂಬ ಜನಜನಿತ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಬೆಳೆದುಬಂದಿದೆ.<br /> <br /> ಆ ಪೈಕಿ ಆದಿಭರತ, ವೃದ್ಧಭರತ, ಬ್ರಹ್ಮಭರತ, ಸದಾಶಿವಭರತ, ಹನುಮದ್ ಭರತ್, ಅರ್ಜುನ ಭರತ, ಗುಹೇಶ ಭರತ, ನಂದಿಭರತ, ವಿನಾಯಕ ಭರತ ಮುಂತಾದ ಗ್ರಂಥ ಮತ್ತು ಲಾಕ್ಷಣಿಕರನ್ನು ಗುರುತಿಸಬಹುದು. ಈ ಭರತಗ್ರಂಥಗಳ ಮುಖ್ಯ ಹೂರಣ ನೃತ್ತ, ನೃತ್ಯ ಮತ್ತು ಅವುಗಳಿಗೆ ಬೇಕಾದ ವಿವಿಧ ಅಂಗೋಪಾಂಗ ಅಭಿನಯ, ಹಸ್ತಾಭಿನಯ, ಚಾರಿ, ಸ್ಥಾನಕ, ಕರಣ, ಅಂಗಹಾರಗಳು, ಸ್ವರ, ರಾಗ, ತಾಳ, ಪ್ರಬಂಧ, ರಸ-ಭಾವ ಲಕ್ಷಣಗಳು.<br /> <br /> == ಹನುಮದ್ಭರತ ==<br /> ನಂದಿಭರತ, ಗುಹೇಶ ಭರತ ಮತ್ತು ಹನುಮದ್ಭರತ ಎಂಬ ಮೂರು ಗ್ರಂಥಗಳ ಉಲ್ಲೇಖ ಸಿಗುತ್ತದಲ್ಲದೆ ದುರದೃಷ್ಟವಶಾತ್, ಈ ಗ್ರಂಥಗಳು ನಷ್ಟವಾಗಿ ಹೋಗಿವೆಯೆಂದೇ ಹೇಳಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಹನುಮ ಭರತವು ಹನುಮಂತನ ಹೆಸರನ್ನು ಕರ್ತೃವೆಂಬಂತೆ ಅಂಕಿತಗೊಂಡ ಗ್ರಂಥ. ಸಂಗೀತಜ್ಞ ಎಂಬ ಅಭಿಮಾನದಲ್ಲಿ ರಾಗಗಳ ವಿಚಾರವಾಗಿ ಹನುಮಂತನನ್ನು ಒಬ್ಬ ಶಾಸ್ತ್ರಲಕ್ಷಣಕಾರ ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅಹೋಬಲನ ಸಂಗೀತ ಪಾರಿಜಾತ, ಚತುರ ದಾಮೋದರನ ಸಂಗೀತದರ್ಪಣ ಸಹಿತ ಇನ್ನೂ ಹಲವು ಗ್ರಂಥಗಳು ಹನುಮಂತ, ಆಂಜನೇಯ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಲಾಕ್ಷಣಿಕರನ್ನು ನೆನೆಯುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ ಈ ಹನುಮಂತ ಅಥವಾ ಆಂಜನೇಯ ರಾಮಾಯಣದ ಕಪಿಶ್ರೇಷ್ಠ ಅಂಜನಾಸುತ ರಾಮಭಂಟನಾಗಿರಲಿಕ್ಕಿಲ್ಲ ; ಬದಲಾಗಿ ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ ಸಂದುಹೋದ ಸಂಗೀತ ವಿಶಾರದನಿದ್ದಿರಬೇಕು ಎಂದೇ ಅನಿಸುತ್ತದೆ.<br /> <br /> == ನಂದಿಭರತ ==<br /> ನಾಟ್ಯಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ನಂದಿಯ ಉಲ್ಲೇಖ ಕುರಿತಾಗಿ ಬರುವುದೇ ಇಲ್ಲ. ಆದರೆ ಮಾನವಲ್ಲಿ ರಾಮಕೃಷ್ಣ ಕವಿಗಳು ಭರತನಿಗೆ ಕರಣಾಂಗಹಾರಗಳ ಪಾಠ ಮಾಡಿದ ತಂಡುಮುನಿಯೇ ನಂದಿ ಎಂಬ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಸೂಚಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಆದರೆ ಎಲ್ಲಿಯೂ ತಂಡುವನ್ನು ನಂದಿ ಎಂಬುದಾಗಿ ಸಂಭೋದಿಸಿಯೇ ಇಲ್ಲ ಎಂಬುದರ ಸಹಿತ ಇನ್ನೂ ಬೇರೆಬೇರೆ ಸಾಕ್ಷ್ಯ ಹಾಗೂ ಕಾರಣಗಳಿಗಾಗಿ ಡಾ. ರಾಘವನ್ ತಂಡುವೇ ನಂದಿ ಎಂಬ ಅಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ಅಲ್ಲಗಳೆದಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಲೇಖಿಕೆಯ ಅಧ್ಯಯನದ ವೇಳೆಯೂ ಈ ವಿಚಾರದ ಸಹಿತ ಹಲವಾರು ಸಾಕ್ಷ್ಯಗಳು ಬೆಳಕಿಗೆ ಬಂದಿದ್ದು; ನಂದಿಕೇಶ್ವರ, ಯಕ್ಷಮಾರ್ಗಮುಕುರ ಎಂಬ ಅವರ ಸಂಶೋಧನಕೃತಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಭರತಾರ್ಣವ ಮತ್ತು ಅಭಿನಯದರ್ಪಣದ ಕುರಿತಾದ ನೂಪುರ ಭ್ರಮರಿಯ ಎರಡು ಶಾಸ್ತ್ರರಂಗ ಸಂಚಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು.&lt;ref&gt;ಯಕ್ಷಮಾರ್ಗಮುಕುರ ಗ್ರಂಥ- ಡಾ.ಮನೋರಮಾ ಬಿ.ಎನ್ 2022- ಕುರಿಯ ವಿಠಲ ಶಾಸ್ತ್ರಿ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾನದ ಪ್ರಕಟಣೆ. <br /> <br /> ಮತ್ತು ನಂದಿಕೇಶ್ವರ. ಡಾ.ಮನೋರಮಾ ಬಿ.ಎನ್. ಶ್ರೀಭಾರತೀ ಪ್ರಕಾಶನದ ಪ್ರಕಟಣೆ<br /> <br /> &lt;nowiki&gt;https://www.noopurabhramari.com/yakshamargamukura/&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt; ಹೀಗಾಗಿ ನಂದಿಯು ಭರತನಷ್ಟು ಪ್ರಾಚೀನನಲ್ಲ ಮತ್ತು ಆತನ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ದೊರಕುವ ಯಾವುದೇ ಗ್ರಂಥಗಳಿಗೂ ಭರತನಷ್ಟು ಪ್ರಾಚೀನದ ಹಣೆಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಅಂಟಿಸುವುದು ಬೇಡ ಎಂದು ಲೇಖಿಕೆ ಹೇಳಲು ಇಚ್ಛಿಸುತ್ತಾರೆ.<br /> <br /> ಕಾವ್ಯಮಾಲಾ ಆವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ನಾಟ್ಯಶಾಸ್ತ್ರದ ಕೊನೆಯ ಭಾಗವನ್ನು ನಂದಿ ಭರತ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದಿದೆ. ಆದರೆ ಸ್ವತಃ ನಾಟ್ಯಶಾಸ್ತ್ರದ ಇನ್ನೂ ನಾಟ್ಯಶಾಸ್ತ್ರದ ಹಲವು ಆವೃತ್ತಿಗಳು ಕೋಹಲನ ಹೆಸರನ್ನೇ ಭರತನ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿಯೆಂಬಂತೆ ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಇರಲಿ., ಇಂದಿಗೆ ನಂದಿಭರತ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಎರಡು ಗ್ರಂಥಗಳ ಉಲ್ಲೇಖ ದೊರಕುತ್ತದೆ. ಒಂದು ಸಂಗೀತ ಗ್ರಂಥ ನಂದಿಭರತವನ್ನು ಸಂಶೋಧಕರಾಗಿದ್ದ ರೈಸ್ ಅವರು ಮೈಸೂರು ಮತ್ತು ಕೊಡಗಿನ ಕ್ಯಾಟಲಾಗ್ ನಲ್ಲಿ ಗುರುತಿಸಿದ್ದರು. ಇದಲ್ಲದೆ ನಂದಿಭರತೋಕ್ತಹಸ್ತಾಧ್ಯಾಯ ಎಂಬ ಗ್ರಂಥವು ಮದ್ರಾಸಿನ ಹಸ್ತಪ್ರತಿ ಕ್ಯಾಟಲಾಗ್‌ನಲ್ಲಿದೆ ಎಂಬ ವಿವರ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ ಡಾ. ರಾಘವನ್. ಇದು ಹಸ್ತಾಧ್ಯಾಯಕ್ಕೆ ಮೀಸಲಾದ ಗ್ರಂಥವಾಗಿತ್ತು ಎನ್ನುವುದು ಅರಿವಾಗುತ್ತದೆ. ನಂದಿಭರತೋಕ್ತಸಂಕರಹಸ್ತಾಧ್ಯಾಯ ಎಂಬ ಗ್ರಂಥಪ್ರತಿಯಲ್ಲಂತೂ ಒಂದೊಂದು ಹಸ್ತದೊಳಗೂ ಹಲವಾರು ಬಗೆಗಳನ್ನು ಹೊಸಹೊಸತಾಗಿ ಟಂಕಿಸಿದ ಪ್ರಕರಣವನ್ನು ಗಮನಿಸಬಹುದು. ಅಂದರೆ ಭರತಾರ್ಣವ ಉಲ್ಲೇಖಿಸುವ ಸಂಕರ-ನಾನಾರ್ಥ ಹಸ್ತಗಳಿಗೆ ಮೂಲ ನಂದಿಭರತದಲ್ಲಿದ್ದಂತಿದೆ. ಆದರೆ ಭರತಾರ್ಣವದ ಕಾಲ ಹನ್ನೊಂದನೇ ಶತಮಾನದಿಂದ ೧೬ನೇ ಶತಮಾನದ ಒಳಗೆ ಸಲ್ಲುವಂತದ್ದು. <br /> <br /> == ಗುಹೇಶಭರತ ==<br /> ಭರತಾರ್ಣವವು ತನ್ನ ಲಕ್ಷಣವಿಚಾರಗಳಿಗೆ ಆಕರ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸುವ ಈ ಗುಹೇಶಭರತ ಮತ್ತು ನಂದಿಭರತವು ಭರತನಾಮಕ ಗ್ರಂಥಗಳಲ್ಲೇ ಪ್ರಾಚೀನ ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸಬಹುದು. <br /> <br /> ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯದೇವರ ಹೆಸರು ಗುಹೇಶ ಎಂಬುದನ್ನೇ ಅಂಕಿತವಾಗಿಸಿಕೊಂಡ ಗ್ರಂಥವಿದು. ಇದಕ್ಕೆ ಸ್ಕಂದಭರತ ಎಂಬ ಇನ್ನೊಂದು ಹೆಸರೂ ಇದ್ದಂತೆ ತೋರುತ್ತದೆ. ಭರತಾರ್ಣವ ಗ್ರಂಥ ಮುಕ್ತಾಯದ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಗುಹೇಶಭರತ ಲಕ್ಷಣ ಸಮಾಪ್ತಂ ಎನ್ನಲಾಗಿರುವುದನ್ನು ಗಮನಿಸಿದರೆ ಸ್ವತಃ ಭರತಾರ್ಣವವು ಈ ಗ್ರಂಥವನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಿ ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡಂತಿದೆ. ವಿಚಿತ್ರವೆಂದರೆ, ಭರತಾರ್ಣವ ಗ್ರಂಥದ ಸಂಪಾದಕರಾದ ವಾಸುದೇವ ಶಾಸ್ತ್ರಿಗಳು ಭರತ ಸೇನಾಪತಿಯೆಂಬ ತಮಿಳು ಗ್ರಂಥವೂ ಗುಹೇಶಭರತಲಕ್ಷಣಮ್ ಎಂಬಂತೆಯೇ ಕಂಡುಬಂದಿದೆ ಎಂದಿದ್ದಾರೆ. ಹಾಗಿದಲ್ಲಿ ಇದು ದ್ರವಿಡಮೂಲದ ಗ್ರಂಥವಾಗಿರುವ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳಿವೆ. ಆದರೆ ಡಾ. ರಾಘವನ್ ಅವರು ಗುಹ್ಯಕೇಶಭರತ ಎಂಬ ಗ್ರಂಥವೇ ಅಪಭ್ರಂಶಗೊಂಡು ಗುಹೇಶಭರತ ಎಂದಾಗಿದೆ; ಈ ಗುಹ್ಯಕೇಶನು ಸುಮತಿ ಎಂಬ ಗುಹ್ಯಕರೆಂಬ ಅರ್ಧದೇವಪುರುಷರ ರಾಜ; ಈತನಿಗೆ ನಂದಿಯು ಪಾಠ ಮಾಡಿರುವ ಸಂಗತಿ ಭರತಾರ್ಣವ ಗ್ರಂಥದಲ್ಲಿದೆ; ಹಾಗಾಗಿ ಇದು ಗುಹ್ಯಕೇಶ ಭರತ ಎಂದೇ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ. <br /> <br /> ಗುಹೇಶಭರತದ ಬಳಿಕದ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಅರ್ಜುನಭರತ ಮತ್ತು ಆದಿಭರತ ಎಂಬ ಎರಡು ಕೃತಿಗಳನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಬಹುದು.<br /> <br /> == ಅರ್ಜುನ ಭರತ ==<br /> ತಂಜಾವೂರಿನ ಸರಸ್ವತಿ ಮಹಲ್ ಗ್ರಂಥಾಲಯದಲ್ಲಿರುವ ಸಂಸ್ಕೃತ/ತೆಲುಗು ಹಸ್ತಪ್ರತಿಯ ಅರ್ಜುನ ಭರತ ಗ್ರಂಥವು ಮಹಾಭಾರತದ ಪಾಂಡುಪುತ್ರ, ನಾಟ್ಯವಿಶಾರದನಾದ ಅರ್ಜುನನ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಅಂಕಿತಗೊಂಡಿದೆ. ಆದರೆ ಇದರ ದೇಶೀ ಲಕ್ಷಣಕ್ರಮಗಳನ್ನು ರಚನಾಕಾರ ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ ಸಂದುಹೋದ ಅರ್ಜುನ ಅಥವಾ ನಾಗಾರ್ಜುನ ಎಂಬುವವನಾಗಿರಬೇಕು ಎಂದೇ ಅನಿಸುತ್ತದೆ. ಜೊತೆಗೆ ಹಸ್ತಪ್ರತಿಯಲ್ಲಿ ರಘುನಾಥ ಪ್ರಸಾದ ಎಂಬುವನ ಸಂಕಲನ ಆಗಿದೆಯೆಂಬ ವಿಚಾರವೂ ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ. ಸಂಗೀತ ವಿದ್ಯಾವಿನೋದ, ತಾಲಕಲಾವಿಲಾಸ ಮೊದಲಾದ ಇನ್ನೂ ಅನೇಕ ವಿಜಯನಗರ ಕರ್ನಾಟ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಕಾಲದ ಗ್ರಂಥ ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ಈ ಅರ್ಜುನಭರತದಲ್ಲಿವೆ. ಹೀಗೆ ಅನೇಕ ಆಂತರಿಕ ಸಾಕ್ಷ್ಯಗಳಿಂದಾಗಿ ಅಂದಾಜು ೧೫-೧೬ನೇ ಶತಮಾನದ ಅನಂತರ ರಚನೆಗೊಂಡ ಗ್ರಂಥವಿದು ಎಂಬುದಾಗಿ ನನಗನಿಸುತ್ತದೆ. ಅದಲ್ಲದೆ ಅರ್ಜುನನ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಶುದ್ಧಸತ್ತ್ವ ವೆಂಕಟಾಚಾರ್ಯ ಎಂಬುವರಿಂದ ಸಂಕಲಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಅರ್ಜುನಾದಿಮತಸಾರ ಎಂಬ ಹಸ್ತಪ್ರತಿಯೂ ಗೀತ-ನೃತ್ಯ ವಿಷಯಕವಾಗಿ ಇದ್ದು; ನಾಟ್ಯ ಪ್ರಯೋಜನ, ಪೂರ್ವರಂಗವಿಧಿ, ಸಭಾಲಕ್ಷಣ, ಪಾತ್ರಲಕ್ಷಣ, ತಾಲ, ಲಯ ಮೊದಲಾದ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.<br /> <br /> == ವೃದ್ಧಭರತ ಮತ್ತು ಆದಿಭರತ ==<br /> ವೃದ್ದಭರತನ ಬಗ್ಗೆ ಶಾರದಾತನಯನ ಭಾವಪ್ರಕಾಶದಲ್ಲಿ ರಸವಿಚಾರದ ವೇಳೆ ಉಲ್ಲೇಖವೊಂದನ್ನು ಕಾಣುತ್ತೇವೆ. ಅದನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ವೃದ್ಧಭರತನ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಯಾವ ಗ್ರಂಥಗಳೂ ಇಲ್ಲ. ಕೆಲವರು ಈತನೇ ನಾಟ್ಯಶಾಸ್ತ್ರ ರಚನಾಕಾರನಾದ ಮಹಾಮುನಿ ಎಂದಿದ್ದಾರಾದರೂ ಅ ಮಾತಿಗೆ ಪೂರಕವಾದ ಯಾವುದೇ ಸಾಕ್ಷ್ಯವಿಲ್ಲ. <br /> <br /> ಶಾಕುಂತಲ ಕಾವ್ಯಕ್ಕೆ ಬರೆಯಲಾದ ರಾಘವ ಭಟ್ಟರ ಭಾಷ್ಯದಿಂದ ಆದಿಭರತದ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ. ಹಾಗಾಗಿಯೇ ಆದಿಭರತ ಮತ್ತು ವೃದ್ಧಭರತರ ಹೆಸರಿನ ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ಪ್ರಾಚೀನದಿಂದಲೇ ಬಂದಿವೆ ಎನಿಸುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಇಂದಿಗೆ ಲಭ್ಯವಿರುವ ಆದಿಭರತ ಅಷ್ಟು ಪ್ರಾಚೀನ ಕೃತಿಯಂತೆ ಕಾಣಿಸುವುದಿಲ್ಲ.ಇವೂ ಕೂಡಾ ಪ್ರಕಟವಾಗಿಲ್ಲ. <br /> <br /> ಈಗ ದೊರಕುತ್ತಿರುವ ಆದಿಭರತ ಸುಮಾರು ೧೬-೧೭ನೇ ಶತಮಾನದ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಕಂಡುಬರುವ ಮತ್ತೊಂದು ಗ್ರಂಥ. ಪುಣೆಯ ಭಂಡಾರ್ಕರ್ ಓರಿಯಂಟಲ್ ಸಂಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ತೆಲುಗು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಸಹಿತವಾಗಿ ಹಸ್ತಪ್ರತಿಯಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಇದಕ್ಕೆ ನಾಟ್ಯಸರ್ವಸ್ವದೀಪಿಕಾ ಎಂಬ ಮತ್ತೊಂದು ಹೆಸರೂ ಇದೆ. ವರಕಟಿಕಲ್ಪೂಢ ವಂಶದ ಆಪಸ್ತಂಭ ಸೂತ್ರ ಶ್ರೀವತ್ಸಗೋತ್ರೀಯರಾದ ವೈದ್ಯಪ್ಪ ಮತ್ತು ಕೋಕಿಲಾಂಬಾ ಅವರ ಮಗ ನಾರಾಯಣ ಶಿವಯೋಗಿ ಅಥವಾ ಸಿದ್ಧಶಿವಶ್ರೀರಾಮಾನಂದಯೋಗಿ ಅಥವಾ ವಾಮಾನಂದಯೋಗಿ ಎಂಬೆಲ್ಲ ಮೂರ್ನಾಲ್ಕು ಹೆಸರಿನಿಂದ ತನ್ನನ್ನು ಕರೆದುಕೊಂಡವನೇ ಆದಿಭರತದ ರಚನಾಕಾರ – ಎಂದು ಪ್ರೊ ವಿ. ರಾಘವನ್ ಅವರು ಸಂಶೋಧಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಗ್ರಂಥವು ಸಂಗೀತರತ್ನಾಕರ, ಸಂಗೀತಮಣಿದರ್ಪಣ, ಸಂಗೀತವಿದ್ಯಾವಿನೋದ, ತಾಲಕಲಾವಿಲಾಸ, ಸಂಗೀತಾರ್ಣವ ಮತ್ತು ಕೋಹಲಮತ ಗ್ರಂಥಗಳನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿ ನೃತ್ಯ, ಗೀತ, ವಾದ್ಯ, ತಾಲಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಬರೆದಿದೆ. ನೃತ್ಯದಲ್ಲಿ ಅಂಗೋಪಾಂಗ ಅಭಿನಯ, ಸ್ಥಾನ, ಚಾರಿ ಇತ್ಯಾದಿ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು.<br /> <br /> == ವಿನಾಯಕ ಭರತ ==<br /> ಭರತಾರ್ಣವಕ್ಕೆ ತೆಲುಗು ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಬರೆಯಲಾದ ವಿನಾಯಕ ಭರತ ಎಂಬ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವೂ ಇದೆ. ಇದರ ಹಸ್ತಪ್ರತಿಯು ತಿರುಪತಿಯ ಶ್ರೀವೇಂಕಟೇಶ್ವರ ಹಸ್ತಪ್ರತಿ ಸಂಶೋಧನಾಲಯದಲ್ಲಿ ದೊರಕಿದೆ. ವಿನಾಯಕ ಎಂಬುವನಿಂದ ಬರೆದಿರಬಹುದಾದ ಈ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸುವ ಕೆಲಸ ಇನ್ನೋ ಆಗಬೇಕಿದೆ. ಒಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ನಾಟ್ಯಶಾಸ್ತ್ರವಲ್ಲದೆ ಇವು ಯಾವುವೂ ಪುರಾಣಪುರುಷರ ಗ್ರಂಥವಲ್ಲ ಎಂಬಿತ್ಯಾದಿ ವಿವರಗಳ ಸಹಿತ ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಯನ್ನು ನಂದಿಕೇಶ್ವರ ಪರಂಪರೆಯ ಗ್ರಂಥಗಳ ಕುರಿತ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾದ ಸಂಚಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಶಾಸ್ತ್ರರಂಗದಲ್ಲಿದೆ.&lt;ref&gt;[https://en.alpha.ikswiki.in/%E0%B2%A8%E0%B2%82%E0%B2%A6%E0%B2%BF%E0%B2%95%E0%B3%87%E0%B2%B6%E0%B3%8D%E0%B2%B5%E0%B2%B0%E0%B2%A8_%E0%B2%AD%E0%B2%B0%E0%B2%A4%E0%B2%BE%E0%B2%B0%E0%B3%8D%E0%B2%A3%E0%B2%B5 ನಂದಿಕೇಶ್ವರನ ಭರತಾರ್ಣವ] ಮತ್ತು [[ನಂದಿಕೇಶ್ವರನ ಅಭಿನಯದರ್ಪಣ ಗ್ರಂಥ]]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == ಮತಂಗ ಭರತ ಮತ್ತು ಬಾಲರಾಮ ಭರತ ==<br /> ಮತಂಗ ಭರತ ಎಂಬ ಹೆಸರುಳ್ಳ ಮತಂಗ ಮುನಿಯ ಅಂಕಿತದ ಗ್ರಂಥ ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಮತಂಗನದ್ದಲ್ಲ ಬದಲಾಗಿ ಬಂಡಾರು ಲಕ್ಷ್ಮೀನಾರಾಯಣ ಎಂಬ ವಿಜಯನಗರ ಕೃಷ್ಣದೇವರಾಯನ ಆಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದ್ದ ಭರತಾಚಾರ್ಯ ವಿದ್ವಾಂಸ ಬರೆದ ಸಂಗೀತ ಸೂರ್ಯೋದಯದ ಹಸ್ತಪ್ರತಿಯ ಮತ್ತೊಂದು ನಕಲು ಎನ್ನುವುದನ್ನು ಈಗಾಗಲೇ ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಲಾಗಿದ್ದು; ವಿವರವಾದ ಸಂಚಿಕೆಯನ್ನು ಶಾಸ್ತ್ರರಂಗದ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು&lt;ref&gt;[[ಬಂಡಾರು ಶ್ರೀಲಕ್ಷ್ಮೀನಾರಾಯಣ ಸಂಗೀತಸೂರ್ಯೋದಯ ಗ್ರಂಥ]]&lt;/ref&gt;. ಬಾಲರಾಮಭರತ ಎಂಬುದು ಕೇರಳದ ರಾಜ ಬಲರಾಮವರ್ಮ ೧೮ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಬರೆದ ಗ್ರಂಥವಾಗಿದೆ.<br /> <br /> == ಸದಾಶಿವಭರತ ==<br /> ಇರುವ ಭರತನಾಮಕ ಗ್ರಂಥಗಳ ಪೈಕಿ ಅತ್ಯಂತ ಹೊಸತು ಎನ್ನಬಹುದಾದದ್ದು ಸದಾಶಿವಭರತ. ಈಗ ದೊರೆಯುತ್ತಿರುವ ಸದಾಶಿವ ಭರತವೆನ್ನುವ ಗ್ರಂಥದ ಹಸ್ತಪ್ರತಿ ತೆಲುಗು ಲಿಪಿಯಲ್ಲಿದ್ದು ೧೮-೧೯ನೇ ಶತಮಾನದ ಆಸುಪಾಸಿನದ್ದೆಂದು ಇದರ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಗಮನಿಸಿದಾಗ ಹೇಳಬಹುದು. ಆದರೆ ಇದನ್ನು ಪಂಚ ಭರತರ ಒಳಗೆ ಸೇರಿಸಿ ಪ್ರಾಚೀನ ಗ್ರಂಥ ಎಂದೆನ್ನುವ ಪರಿಪಾಠ ಬಂದಂತಿದೆ ಎಂಬುದು ಲೇಖಿಕೆಯ ಅಭಿಪ್ರಾಯ. ಈ ಗ್ರಂಥಗಳ ವಿವರವಾದ ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕೆ ವಿಮರ್ಶಸಹಿತವಾದ ಸಂಪಾದನೆ, ಪ್ರಕಟಣೆಗಳು ಅವಶ್ಯ ಆಗಬೇಕಿದೆ.<br /> <br /> == ಪಂಚಭರತವಾದ ==<br /> ಮಹಾಮಹೋಪಾಧ್ಯಾಯ ಡಾ. ರಾ. ಸತ್ಯನಾರಾಯಣ ಶರ್ಮರು ಮತಂಗನ ಬೃಹದ್ದೇಶಿ ಗ್ರಂಥಕ್ಕೆ ಬರೆದ ಪೀಠಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಈ ಗ್ರಂಥಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಚರ್ಚಿಸುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ ಭರತರ ಸಂಖ್ಯೆ ಕನಿಷ್ಟಪಕ್ಷ ಐದು ಮಂದಿಯಷ್ಟಾದರೂ ಇದ್ದಿರಬಹುದು ಎಂಬುದಾಗಿ ತಮಿಳು ಕಾವ್ಯ ಸಿಲಪ್ಪದಿಕಾರದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಕಾರ ಅಡಿಯಾರ್ಕುನಲ್ಲರ್ ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತಾನೆಂದೂ, ಇವರು ಪಂಚಭರತರೆಂದೂ ವಿದ್ವಾಂಸರಾದ ಮಾನವಲ್ಲಿ ರಾಮಕೃಷ್ಣಕವಿಗಳು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ. ಹೀಗೆ ಪಂಚಭರತಮ್‌ನಲ್ಲಿ ಬರುವ ಹೆಸರುಗಳು ಆದಿಭರತ, ನಂದಿ ಭರತ, ಮತಂಗ ಭರತ, ಅರ್ಜುನ ಭರತ, ಹನುಮತ್ ಭರತ. ಹಾಗೂ ಮಹಾಮುನಿ ಭರತನ ಶಿಷ್ಯರೇ ಈ ಪಂಚ ಭರತರೆಂಬ ಶ್ಲೋಕಗಳು ಶಾರದಾತನಯನಿಂದ ದೊರಕಿವೆ, ಮನುವಿನ ಜೊತೆಗೆ ಆರು ಭರತರು ಅಯೋಧ್ಯೆಗೆ ಬಂದು ನಾಟ್ಯವನ್ನು ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಚುರಗೊಳಿಸಿದರು ಎಂಬ ವಿವರಗಳಿವೆ ಎಂದು ರಾಮಕೃಷ್ಣಕವಿಗಳು ಪಂಚ ಭರತರ ಕುರಿತ ತಮ್ಮ ವಾದಕ್ಕೆ ಬಳಸಿದ್ದಾರೆ.<br /> <br /> ಆದರೆ ಕೀರ್ತಿಶೇಷ ವಿದ್ವಾಂಸರಾದ ಡಾ. ವಿ. ರಾಘವನ್ ಅವರು ಈ ಮಾತನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸುತ್ತಾ ಅಡಿಯಾರ್ಕುನಲ್ಲರ್‌ನ ಮಾತಿನಲ್ಲಿರುವ ಉಲ್ಲೇಖ ಪಂಚಭರತರದ್ದಲ್ಲ; ಬದಲಾಗಿ ಅವನು ಹೆಸರಿಸಿರುವುದು ಬೇರೆ ಐದು ತಮಿಳು ನಾಟ್ಯಗ್ರಂಥಗಳನ್ನು, ನಾರದನು ರಚಿಸಿದ್ದು ಒಂದು ಗ್ರಂಥ ಮಾತ್ರ, ಶಾರದಾತನಯನ ಉಲ್ಲೇಖದಲ್ಲಿರುವ ಐದು ಶಿಷ್ಯರು ಪಂಚಭರತರೇ ಎನ್ನಲು ಯಾವ ಸಾಕ್ಷ್ಯಗಳೂ ಇಲ್ಲ. ಹೀಗೆ ಅಡಿಯಾರ್ಕುನಲ್ಲರ್ ಉಲ್ಲೇಖಿಸುವ ’ಪಂಚ ಭಾರತೀಯಂ’ ಎಂಬ ನಾರದನ ಐದು ಕೃತಿಗಳನ್ನ ನಾಟ್ಯದ ಐದು ಅಂಗಾಂಶಗಳೆಂಬಂತೆಯೂ ಪರಿಗಣಿಸಬಹುದು. ಇಲ್ಲವೇ ಪಂಚ ಮರಬು ಎಂಬ ತಮಿಳುಗ್ರಂಥವೂ ಕೂಡಾ ಐದು ವಿವಿಧ ಮುಖ್ಯ ಅಧ್ಯಾಯಗಳಾಗಿ ತನ್ನನ್ನು ವರ್ಗೀಕರಿಸಿಕೊಂಡಿದೆಯಾದ್ದರಿಂದ ಪಂಚ ಭರತ ವಿಚಾರ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿಗೆ ಬಂದದ್ದಿರಬಹುದು ಎನ್ನಿಸುತ್ತದೆ. ಇನ್ನು ಕೋಹಲನೇ ಭರತೋತ್ತರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಉತ್ತರ ತಂತ್ರಗಳನ್ನು ಬರೆದಿದ್ದ ಎನ್ನುವುದನ್ನು ಸ್ವತಃ ನಾಟ್ಯಶಾಸ್ತ್ರ ಸೂಚಿಸಿದೆ ಬೇರೆ. ಹಾಗಾಗಿ ಕೋಹಲನ ಹೆಸರೂ ಇಲ್ಲದಿರುವ ಈ ಪಂಚ ಭರತವಾದವನ್ನು ಒಪ್ಪಲಾಗದು, ಅದು ತೀರಾ ಅರ್ವಾಚೀನ ಸೇರ್ಪಡೆ ಎಂದು ಹೇಳಿ ಪಂಚಭರತವಾದವನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಲೇಖಿಕೆಯಾದ ಡಾ. ಮನೋರಮಾ ಅವರೂ ತಮ್ಮ ಅಧ್ಯಯನಮುಖೇನ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಡಾ. ರಾಘವನ್ ಅವರ ಮಾತನ್ನೇ ಸಮರ್ಥಿಸಿ, ಪಂಚ ಭರತವಾದಕ್ಕೆ ಬೆಲೆಯಿಲ್ಲವೆನ್ನುತ್ತಾರೆ. <br /> <br /> == ಸಮಾಪನ ==<br /> ಭರತನ ನಾಟ್ಯಶಾಸ್ತ್ರ ಎಲ್ಲ ಕಲೆ- ಕಲಾಶಾಸ್ತ್ರಗ್ರಂಥಗಳ ತಾಯಿಬೇರು. ಅದನ್ನನುಸರಿಸಿ ಅಥವಾ ನಾಟ್ಯಶಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಿ ಇಲ್ಲವೇ ಅದರ ವಿವರಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಯಿಸಿ ಅನೇಕ ಗ್ರಂಥಗಳು ಅನಂತರದ ಕಾಲಗಳಲ್ಲಿ ಬರೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ಹೀಗೆ ರಚನೆಗೊಂಡ ಗ್ರಂಥಗಳು ಭರತಮುನಿಗೆ ಋಣಿಯಾಗಿದ್ದೇವೆ ಎಂಬರ್ಥದಲ್ಲಿಯೋ ಅಥವಾ ಭರತ ಹೇಳಿದ್ದನ್ನೇ ತಾವು ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದೇವೆ ಎಂಬರ್ಥದಲ್ಲಿ ಭರತ ಎಂದೇ ತಮ್ಮನ್ನು ಹೆಸರಿಸಿಕೊಂಡಿವೆ. ಭರತನ ನಾಟ್ಯವೇದವನ್ನು ಯಾರು ಭರಿಸುವರೋ ಅವರು ಭರತರು ಎಂದುಕೊಳ್ಳಬಹುದು. ಇಲ್ಲವೇ ಭರತನ ಭೂಮಿಯೇ ಭಾರತವಾಗಿದೆ ಎಂದ ಮೇಲೆ ಭರತಪುತ್ರರಾದ ನಾವು ನೀವುಗಳೂ ಭರತರೇ ಹೌದು. ಹಾಗೆಂದೇ ಬಾಲರಾಮವರ್ಮನ ಬಾಲರಾಮಭರತ ಎಂಬ ಸ್ವತಂತ್ರಗ್ರಂಥದಿಂದ ಮೊದಲ್ಗೊಂಡು ಅದೆಷ್ಟೋ ಸಂಗ್ರಹ-ಸಂಕಲನಗ್ರಂಥಗಳೂ ಭರತಶಾಸ್ತ್ರಸಂಗ್ರಹ, ಭರತಸಾರಸಂಗ್ರಹ, ಭರತಸಂಗ್ರಹ ಎಂದೆಲ್ಲ ಭರತ ಎಂಬ ಹೆಸರನ್ನೂ ಜೊತೆಗಿಟ್ಟುಕೊಂಡಿವೆ.<br /> <br /> ಇದರಿಂದಾಗಿ ಎಷ್ಟೋ ಮಂದಿಗೆ ಹಲವು ಭರತರಿದ್ದರು; ಹಲವು ಭರತನ ನಾಟ್ಯಶಾಸ್ತ್ರಗಳಿದ್ದವು ಎಂಬ ಭ್ರಮೆಯನ್ನೂ ಉಂಟುಮಾಡಿವೆ. ಎಷ್ಟೆಂದರೆ ಹೀಗೆ ಹೆಸರಾದ ಗ್ರಂಥಗಳೆಲ್ಲವೂ ಪೌರಾಣಿಕ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ಹೆಸರನ್ನು ಹೋಲುವ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯನ್ನು ಪಡೆದಿವೆಯಾದ್ದರಿಂದ ನಾಟ್ಯಶಾಸ್ತ್ರಕ್ಕಿಂತಲೂ ಇವು ಪ್ರಾಚೀನ ಎಂಬ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳನ್ನೂ ಹುಟ್ಟುಹಾಕಿಸಿವೆ. ಇದೇನು ಅಪರಾಧವಲ್ಲ. ಭರತನ ನಾಟ್ಯಶಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ಆಧರಿಸಿ ಬರೆದ ಗ್ರಂಥಗಳು ಕೂಡಾ ಅದೇ ಸಂಪ್ರದಾಯದ ಕೂಸುಗಳು. ಅವುಗಳ ಕಾಲ, ದೇಶ, ಆಕಾರ, ಗಾತ್ರಗಳು ಭಿನ್ನವಾಗಿರಬಹುದು. ಆದರೆ ಅವು ಭರತನ ಆಶಯವನ್ನೇ ತಮ್ಮಿಂದಾದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಮುಂದುವರೆಸಿಕೊಂಡು ಹೋಗುವ ಧ್ಯೇಯದಲ್ಲಿ ಬರೆಯಲ್ಪಟ್ಟವು. ಹಾಗೆಂದು ಇವು ನಾಟ್ಯಶಾಸ್ತ್ರದಷ್ಟು ಸಮಗ್ರವೂ ಅಲ್ಲ; ವಿಸ್ತಾರವಾಗಿಯೂ ಇಲ್ಲ. ಬದಲಾಗಿ ನೃತ್ಯವೆಂಬ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಅಧಿಕಾರಿಗಳಂತೆ ಅದರಲ್ಲೂ ದಾಕ್ಷಿಣಾತ್ಯ ಪರಂಪರೆಯ ಪ್ರವೃತ್ತಿಭೇದಗಳಂತೆಯೇ ವರ್ತಿಸುತ್ತವೆ.<br /> <br /> ವಿಶೇಷವೆಂದರೆ ಈ ಗ್ರಂಥಗಳು ಭರತ, ಹನುಮ, ಗುಹ ಎಂಬುದಾಗಿ ತಮ್ಮನ್ನು ಹೆಸರಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರೂ ಇವುಗಳು ಅಭಿನಯದರ್ಪಣ, ಭರತಾರ್ಣವ ಎಂಬ ನಂದಿಕೇಶ್ವರನ ಗ್ರಂಥಗಳ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನೇ ಹೋಲುತ್ತವೆ. ಮತ್ತು ತೆಲುಗು-ಸಂಸ್ಕೃತ ಭಾಷೆಯಲ್ಲೇ ಇವುಗಳ ಹಸ್ತಪ್ರತಿಗಳು ದೊರಕುತ್ತವೆ. ಇದರಿಂದಾಗಿ ದಾಕ್ಷಿಣಾತ್ಯ ಪರಂಪರೆಗೆ ಸೇರಿದ ಗ್ರಂಥಗಳಿವು ಎಂದು ನಿಸ್ಸಂಶಯವಾಗಿ ಹೇಳಬಹುದು. ಗ್ರಂಥಗಳ ಹೆಸರಿನಂತೆಯೇ ಲಕ್ಷಣಗಳಲ್ಲೂ ಪುರಾಣೋಕ್ತವೆನಿಸುವಂಥ ವಿವರಗಳಿವೆ. ಆದರೆ ಇದು ಗ್ರಂಥವನ್ನು ಪೂಜ್ಯ, ಪ್ರಾಚೀನ ಅಥವಾ ಲಕ್ಷಣಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಲಾತೀತವಾದ ಸಾಧಾರಣೀಕರಣ ಕಾಣಿಸುವ ಗ್ರಂಥಕಾರರ ಉಪಾಯವೆಂದೇ ಲೇಖಿಕೆ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುತ್ತಾರೆ. ಹೀಗಿದ್ದೂ ಭರತ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ತಮ್ಮ ಕೃತಿಗಳನ್ನು ಕರೆದುಕೊಂಡಿರುವ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಆ ಗ್ರಂಥಕರ್ತೃಗಳಿಗೆ ತಾವು ಭರತಮುನಿಯ ಮಕ್ಕಳು, ಪೀಳಿಗೆಯವರು ಎಂತಲೋ ಅಥವಾ ತಾವು ಭರತನಿಗೆ ಋಣಿ ಎಂಬ ಧನ್ಯತೆಯೋ ಇರುವಂತಿದೆ. ಈ ಕುರಿತಾದ ಹೆಚ್ಚಿನ ವಿವರಗಳು ಲೇಖಿಕೆಯ ಯಕ್ಷಮಾರ್ಗಮುಕುರ, ಮಹಾಮುನಿ ಭರತ&lt;ref&gt;https://www.noopurabhramari.com/mahamuni-bharata-book-order/&lt;nowiki/&gt;ಮಹಾಮುನಿ ಭರತ ಪುಸ್ತಕ. ಶ್ರೀ ಭಾರತೀ ಪ್ರಕಾಶನ. ಗುರುಗ್ರಂಥಮಾಲಿಕೆ ೪೦. ಬೆಂಗಳೂರು. ೨೦೨೪&lt;/ref&gt; ಮತ್ತು ನಂದಿಕೇಶ್ವರ ಎಂಬ ಅಧ್ಯಯನಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿದೆ.<br /> <br /> == ಪರಾಮರ್ಶನ ಗ್ರಂಥಗಳು ==<br /> Nagar, R, S and Joshi (Ed.) (2012). Natyashastra of Bharatamuni with the commentary of Abhinavabharati by Abhinavagupta. 1-2-3-4 volumes.  Delhi: Parimal Publication.<br /> <br /> Raghavan, V. 1956. Some names in early sangita literature. Sangeet Natak Akademi, New Delhi&lt;nowiki/&gt;https://archive.org/details/dli.ministry.22954<br /> <br /> Raghavan, V, Later sangita literature : .https://archive.org/details/dli.ministry.16048<br /> <br /> Gode P K , “The Bharata Adi-Bharata Problem and the Ms of Adibharata, by P K Gode,” ''MusicResearchLibrary'', accessed November 3, 2024, &lt;nowiki&gt;http://musicresearchlibrary.net/omeka/items/show/367&lt;/nowiki&gt;.<br /> <br /> K Sambasiva Sastri, 1935. The Balarama Bharatam https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.283004<br /> <br /> K Vasudeva Sastri, 2016 Bharatarnava Of Nandikeshwara Series No. 74 Thanjavur Sarasvati Mahal Series. https://archive.org/details/bharatarnava-of-nandikeshwara-series-no.-74-thanjavur-sarasvati-mahal-series/page/n1/mode/2up<br /> <br /> U Ve Saminathayyar Library, “Bharata Senapatiyam,” ''MusicResearchLibrary'', accessed November 3, 2024, &lt;nowiki&gt;http://musicresearchlibrary.net/omeka/items/show/2639&lt;/nowiki&gt;.<br /> <br /> Jayalakshmi R S, “bharata sEnApatIyam, by R S Jayalakshmi,” ''MusicResearchLibrary'', accessed November 3, 2024, &lt;nowiki&gt;http://musicresearchlibrary.net/omeka/items/show/2485&lt;/nowiki&gt;.<br /> <br /> Adibharatam of Bharata -1 - MORI, ''MusicResearchLibrary'', accessed November 3, 2024, &lt;nowiki&gt;http://musicresearchlibrary.net/omeka/items/show/1339&lt;/nowiki&gt;.<br /> <br /> Anon, “Matanga Bharatamu - RSN-TMSSML-B11526-D10667,” ''MusicResearchLibrary'', accessed November 3, 2024, &lt;nowiki&gt;http://musicresearchlibrary.net/omeka/items/show/1269&lt;/nowiki&gt;<br /> <br /> Raghunatha Prasada, “Arjuna Bharatam of Raghunatha Prasada - RSN-TMSSML-B6643a,” ''MusicResearchLibrary'', accessed November 3, 2024, &lt;nowiki&gt;http://musicresearchlibrary.net/omeka/items/show/1250&lt;/nowiki&gt;.<br /> <br /> Anon, “Sadasiva Bharata 1 - MORI-B941,” ''MusicResearchLibrary'', accessed November 3, 2024, &lt;nowiki&gt;http://musicresearchlibrary.net/omeka/items/show/1348&lt;/nowiki&gt;.<br /> <br /> Vinayaka, “Vinayakabharata : Commentary on Bharatarnava - SVUORI,” ''MusicResearchLibrary'', accessed November 3, 2024, &lt;nowiki&gt;http://musicresearchlibrary.net/omeka/items/show/145&lt;/nowiki&gt;.[[Category:Art and Culture]]</div>

Manorama https://en.alpha.ikswiki.in/index.php?title=%E0%B2%AD%E0%B2%B0%E0%B2%A4_%E0%B2%97%E0%B3%8D%E0%B2%B0%E0%B2%82%E0%B2%A5%E0%B2%97%E0%B2%B3%E0%B3%81&diff=1246 2024-11-03T08:03:45Z

<p>Manorama: </p> <hr /> <div><br /> Authored by ಡಾ.ಮನೋರಮಾ ಬಿ.ಎನ್. <br /> Published by ನೂಪುರ [https://www.noopurabhramari.com/ ಭ್ರಮರಿ]. ಈ ಲೇಖನ ನೂಪುರಭ್ರಮರಿ ಐ ಕೆ ಎಸ್ ಸೆಂಟರ್ ನ ಕೊಡುಗೆ,&lt;ref&gt;ಭಾರತೀಯ ಜ್ಞಾನಪರಂಪರೆಗಳ ಅಧ್ಯಯನ ಕೇಂದ್ರ ನೂಪುರಭ್ರಮರಿಯ ಪ್ರಸ್ತುತಿ ಶಾಸ್ತ್ರರಂಗ ಭಾಗ 5 : ದಾಕ್ಷಿಣಾತ್ಯ/ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತ ಸಂಚಿಕೆ 55 : https://www.noopurabhramari.com/shaastraranga-56-various-scriptures-ending-with-bharata/<br /> <br /> [https://www.youtube.com/channel/UCzsvThi5o-5X1-5kp7jaxVQ @noopurabhramari1212]&lt;/ref&gt; <br /> <br /> == ಭರತರು- ಯಾರು, ಎಷ್ಟು ಮಂದಿ? ==<br /> ಭರತಖಂಡದಲ್ಲಿ ಹಲವು ಭರತರು ಆಗಿಹೋಗಿದ್ದಾರೆ. ಭರತ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ಕೀರ್ತಿಯು ಅಚಂದ್ರಾರ್ಕವಾಗಿ ಹಬ್ಬಿದೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಭರತಮುನಿ ಕಲ್ಪಿತ ವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಿರಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ದಶರಥ ಪುತ್ರ-ರಾಮಸಹೋದರ ಭರತನಂತೂ ವಿಶ್ವಪ್ರಸಿದ್ಧ. ದುಷ್ಯಂತನ ಮಗನೂ ಭರತ. ಮಾಂಧಾತೃವಿನ ಮೊಮ್ಮಗ ಭರತ, ಋಷಭದೇವನ ಮಗ ಭರತ. ಇನ್ನು ವೇದಾಂತರಹಸ್ಯವನ್ನು ಅರುಹಿದ ಜಡಭರತನ ಕತೆಯನ್ನೂ ಕೇಳಿ ಬಲ್ಲೆವು. ಸರಸ್ವತಿ ನದಿತೀರದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದ ವೇದಕಾಲಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಭರತರೆಂದೇ ಹೆಸರಾದ ಜನಾಂಗವೂ ಅಗ್ನಿಯನ್ನು ಭಾರತಿಯೆಂದೇ ಕರೆದು ಪೂಜಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ಮಹಾಭಾರತದ ಕಥೆ ‘ಭರತರ ಕಥೆ’ಯೆಂದೇ ಪ್ರಸಿದ್ಧ. ಕೃಷ್ಣನು ಭಗವದ್ಗೀತೆಯಲ್ಲಿ ಅರ್ಜುನನನ್ನು ‘ಭರತರ್ಷಭ’, ‘ಭಾರತ’ನೆಂದೇ ಅಂದರೆ ಭಾರತದೇಶಕ್ಕೆ ಸೇರಿದವನೆಂದು, ಭರತವಂಶೀಯನೆಂದು ಕರೆಯುವ ಉಲ್ಲೇಖವಿದೆ. ಇನ್ನು ಬ್ರಹ್ಮನಿರ್ಮಿತ ಬೃಹತ್ ವಿಶ್ವವನ್ನು ರಂಗವೆಂಬ ಸೂಕ್ಷ್ಮರೂಪದಲ್ಲಿ ಪುನರ್ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಗುರುವರೇಣ್ಯನೂ ಕೂಡಾ ಮಹಾಮುನಿ ಭರತ. <br /> <br /> == ಮಹಾಮುನಿ ಭರತನ ನಾಟ್ಯಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಅರ್ವಾಚೀನ ಭರತನಾಮಕ ಗ್ರಂಥಗಳ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯ ==<br /> ‘ಭೃಂಞ ಭರಣೇ’ ಎಂಬ ಧಾತುವಿನಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ ಸಂಸ್ಕೃತ ಶಬ್ದವೇ ಭರತ. ಇದರ ಅರ್ಥವೇ ಭರಿಸುವುದು, ತುಂಬಿಸುವುದು ಎಂಬುದಾಗಿ. ‘ಭ’ ಅಕ್ಷರ ಬ್ರಹ್ಮನನ್ನೇ ಸೂಚಿಸಿದರೆ ‘ರತ’ ಎಂಬುದು ಬ್ರಹ್ಮನಿಗೆ ಒಳಪಡುವ ಎಲ್ಲದೂ ಅಥವಾ ಭರಿಸಿದ್ದು ಎಂಬರ್ಥವಾಗುತ್ತದೆ. ಅದಲ್ಲದೆ ನಾಟ್ಯಶಾಸ್ತ್ರದ ೩೫ನೇ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ‘ಭರತ’ ಎಂಬ ಶಬ್ದಕ್ಕೆ ನಿರ್ದೇಶಕ ಎಂಬ ಅರ್ಥವನ್ನೂ ಗಮನಿಸಬಹುದು. ನೊಗವನ್ನು ಹೊತ್ತ ಎತ್ತಿನಂತೆ ಎಲ್ಲ ಭಾರವನ್ನು ಹೊತ್ತು, ಅನೇಕ ಪಾತ್ರಗಳಿಗೆ ಉಪಯುಕ್ತವೆನ್ನಿಸಿ, ಸಂಗೀತ, ನಾಟ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ತಜ್ಞನಾಗಿದ್ದು ಅನೇಕ ವಾದ್ಯಗಳನ್ನು ನುಡಿಸಲು ಸಮರ್ಥನಾದವನು ‘ಭರತ’ ಎನ್ನಲಾಗಿದೆ. ಅದಲ್ಲದೆ ಸ್ವತಃ ಭರತನ ಮಕ್ಕಳು ಅಂದರೆ ಆತನ ಪೀಳಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಮುಂದುವರಿದು ಬಂದ ಕಲಾವಿದರ ವಂಶವೂ ಭರತರೆಂದೇ ಕರೆದುಕೊಳ್ಳಲು ಅರ್ಹರು. ಮಹಾಮುನಿ ಭರತನ ನೂರಾರು ಮಂದಿ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಭರತರೆಂದೇ ಕರೆದ ಉಲ್ಲೇಖಗಳಿವೆ. <br /> <br /> ಮೂಲತಃ ನಾಟ್ಯಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ದ್ವಾದಶಸಾಹಸ್ತ್ರೀ ಷಟ್‌ಸಾಹಸ್ರೀ ಎಂಬ ೧೨ಸಾವಿರ, ೬ ಸಾವಿರ ಶ್ಲೋಕಗಳ ಪ್ರತಿಯಿದ್ದವಂತೆ. ಆ ಪೈಕಿ ಈಗ ಬರೆವಣಿಗೆಯ ರೂಪದಲ್ಲಿ ದೊರೆತು ಉಳಿದುಬಂದಿರುವುದು ಆರು ಸಾವಿರ ಶ್ಲೋಕಗಳ ಷಟ್ಸಾಹ್ಸ್ತ್ರೀ. ಇದಲ್ಲದೆ ಮೂವತ್ತೆರಡು ಸಾವಿರ ಶೋಕಗಳದ್ದೂ ಒಂದು ಪರಂಪರೆಯಿತ್ತಂತೆ. ಇಂಥ ಗ್ರಂಥಪರಂಪರೆಗೆ ಅಧಿಕಾರಿಗಳೆಂಬಂತೆ ಸದಾಶಿವ, ಬ್ರಹ್ಮ ಮತ್ತು ಭರತ ಎಂಬ ಮೂರು ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅಭಿನವಗುಪ್ತನ ಅಭಿನವಭಾರತಿಯೂ ಮೂರು ಪರಂಪರೆಗಳಿತ್ತೆಂದು ಸುಳುಹು ಕೊಡುತ್ತದೆ. ಹೇಗಿದ್ದರೂ ಭರತನೇ ನಾಟ್ಯಶಾಸ್ತ್ರದ ನಾಂದಿ ಶ್ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಪಿತಾಮಹನಾದ ಬ್ರಹ್ಮ, ಮಹೇಶ್ವರರಿಗೆ ವಂದಿಸಿಯೇ ಗ್ರಂಥಾರಂಭವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾನಾದ್ದರಿಂದ ಬ್ರಹ್ಮ, ಸದಾಶಿವರ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿಯೂ ನಾಟ್ಯ ಮತ್ತು ಸಂಗೀತದ ಮೇಲಿನ ದೊಡ್ಡದಾದ ಭರತನಾಮಕ ಗ್ರಂಥಗಳಿವೆ ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ. ಬಹುಶಃ ಈ ಕಾರಣಕ್ಕೇ ಭರತನ ಪೀಳಿಗೆಯಲ್ಲಿ ವೃದ್ಧಭರತ, ಆದಿಭರತ ಎಂಬ ಹೆಸರುಗಳೂ ಆಗಿಹೋಗಿದ್ದಿರಬಹುದು. ಮತ್ತು ಹಲವು ಭರತರು ನಾಟ್ಯಶಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ಬರೆದರು ಎಂಬ ಜನಜನಿತ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಬೆಳೆದುಬಂದಿದೆ.<br /> <br /> ಆ ಪೈಕಿ ಆದಿಭರತ, ವೃದ್ಧಭರತ, ಬ್ರಹ್ಮಭರತ, ಸದಾಶಿವಭರತ, ಹನುಮದ್ ಭರತ್, ಅರ್ಜುನ ಭರತ, ಗುಹೇಶ ಭರತ, ನಂದಿಭರತ, ವಿನಾಯಕ ಭರತ ಮುಂತಾದ ಗ್ರಂಥ ಮತ್ತು ಲಾಕ್ಷಣಿಕರನ್ನು ಗುರುತಿಸಬಹುದು. ಈ ಭರತಗ್ರಂಥಗಳ ಮುಖ್ಯ ಹೂರಣ ನೃತ್ತ, ನೃತ್ಯ ಮತ್ತು ಅವುಗಳಿಗೆ ಬೇಕಾದ ವಿವಿಧ ಅಂಗೋಪಾಂಗ ಅಭಿನಯ, ಹಸ್ತಾಭಿನಯ, ಚಾರಿ, ಸ್ಥಾನಕ, ಕರಣ, ಅಂಗಹಾರಗಳು, ಸ್ವರ, ರಾಗ, ತಾಳ, ಪ್ರಬಂಧ, ರಸ-ಭಾವ ಲಕ್ಷಣಗಳು.<br /> <br /> == ಹನುಮದ್ಭರತ ==<br /> ನಂದಿಭರತ, ಗುಹೇಶ ಭರತ ಮತ್ತು ಹನುಮದ್ಭರತ ಎಂಬ ಮೂರು ಗ್ರಂಥಗಳ ಉಲ್ಲೇಖ ಸಿಗುತ್ತದಲ್ಲದೆ ದುರದೃಷ್ಟವಶಾತ್, ಈ ಗ್ರಂಥಗಳು ನಷ್ಟವಾಗಿ ಹೋಗಿವೆಯೆಂದೇ ಹೇಳಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಹನುಮ ಭರತವು ಹನುಮಂತನ ಹೆಸರನ್ನು ಕರ್ತೃವೆಂಬಂತೆ ಅಂಕಿತಗೊಂಡ ಗ್ರಂಥ. ಸಂಗೀತಜ್ಞ ಎಂಬ ಅಭಿಮಾನದಲ್ಲಿ ರಾಗಗಳ ವಿಚಾರವಾಗಿ ಹನುಮಂತನನ್ನು ಒಬ್ಬ ಶಾಸ್ತ್ರಲಕ್ಷಣಕಾರ ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅಹೋಬಲನ ಸಂಗೀತ ಪಾರಿಜಾತ, ಚತುರ ದಾಮೋದರನ ಸಂಗೀತದರ್ಪಣ ಸಹಿತ ಇನ್ನೂ ಹಲವು ಗ್ರಂಥಗಳು ಹನುಮಂತ, ಆಂಜನೇಯ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಲಾಕ್ಷಣಿಕರನ್ನು ನೆನೆಯುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ ಈ ಹನುಮಂತ ಅಥವಾ ಆಂಜನೇಯ ರಾಮಾಯಣದ ಕಪಿಶ್ರೇಷ್ಠ ಅಂಜನಾಸುತ ರಾಮಭಂಟನಾಗಿರಲಿಕ್ಕಿಲ್ಲ ; ಬದಲಾಗಿ ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ ಸಂದುಹೋದ ಸಂಗೀತ ವಿಶಾರದನಿದ್ದಿರಬೇಕು ಎಂದೇ ಅನಿಸುತ್ತದೆ.<br /> <br /> == ನಂದಿಭರತ ==<br /> ನಾಟ್ಯಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ನಂದಿಯ ಉಲ್ಲೇಖ ಕುರಿತಾಗಿ ಬರುವುದೇ ಇಲ್ಲ. ಆದರೆ ಮಾನವಲ್ಲಿ ರಾಮಕೃಷ್ಣ ಕವಿಗಳು ಭರತನಿಗೆ ಕರಣಾಂಗಹಾರಗಳ ಪಾಠ ಮಾಡಿದ ತಂಡುಮುನಿಯೇ ನಂದಿ ಎಂಬ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಸೂಚಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಆದರೆ ಎಲ್ಲಿಯೂ ತಂಡುವನ್ನು ನಂದಿ ಎಂಬುದಾಗಿ ಸಂಭೋದಿಸಿಯೇ ಇಲ್ಲ ಎಂಬುದರ ಸಹಿತ ಇನ್ನೂ ಬೇರೆಬೇರೆ ಸಾಕ್ಷ್ಯ ಹಾಗೂ ಕಾರಣಗಳಿಗಾಗಿ ಡಾ. ರಾಘವನ್ ತಂಡುವೇ ನಂದಿ ಎಂಬ ಅಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ಅಲ್ಲಗಳೆದಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಲೇಖಿಕೆಯ ಅಧ್ಯಯನದ ವೇಳೆಯೂ ಈ ವಿಚಾರದ ಸಹಿತ ಹಲವಾರು ಸಾಕ್ಷ್ಯಗಳು ಬೆಳಕಿಗೆ ಬಂದಿದ್ದು; ನಂದಿಕೇಶ್ವರ, ಯಕ್ಷಮಾರ್ಗಮುಕುರ ಎಂಬ ಅವರ ಸಂಶೋಧನಕೃತಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಭರತಾರ್ಣವ ಮತ್ತು ಅಭಿನಯದರ್ಪಣದ ಕುರಿತಾದ ನೂಪುರ ಭ್ರಮರಿಯ ಎರಡು ಶಾಸ್ತ್ರರಂಗ ಸಂಚಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು.&lt;ref&gt;ಯಕ್ಷಮಾರ್ಗಮುಕುರ ಗ್ರಂಥ- ಡಾ.ಮನೋರಮಾ ಬಿ.ಎನ್ 2022- ಕುರಿಯ ವಿಠಲ ಶಾಸ್ತ್ರಿ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾನದ ಪ್ರಕಟಣೆ. <br /> <br /> ಮತ್ತು ನಂದಿಕೇಶ್ವರ. ಡಾ.ಮನೋರಮಾ ಬಿ.ಎನ್. ಶ್ರೀಭಾರತೀ ಪ್ರಕಾಶನದ ಪ್ರಕಟಣೆ<br /> <br /> &lt;nowiki&gt;https://www.noopurabhramari.com/yakshamargamukura/&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt; ಹೀಗಾಗಿ ನಂದಿಯು ಭರತನಷ್ಟು ಪ್ರಾಚೀನನಲ್ಲ ಮತ್ತು ಆತನ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ದೊರಕುವ ಯಾವುದೇ ಗ್ರಂಥಗಳಿಗೂ ಭರತನಷ್ಟು ಪ್ರಾಚೀನದ ಹಣೆಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಅಂಟಿಸುವುದು ಬೇಡ ಎಂದು ಲೇಖಿಕೆ ಹೇಳಲು ಇಚ್ಛಿಸುತ್ತಾರೆ.<br /> <br /> ಕಾವ್ಯಮಾಲಾ ಆವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ನಾಟ್ಯಶಾಸ್ತ್ರದ ಕೊನೆಯ ಭಾಗವನ್ನು ನಂದಿ ಭರತ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದಿದೆ. ಆದರೆ ಸ್ವತಃ ನಾಟ್ಯಶಾಸ್ತ್ರದ ಇನ್ನೂ ನಾಟ್ಯಶಾಸ್ತ್ರದ ಹಲವು ಆವೃತ್ತಿಗಳು ಕೋಹಲನ ಹೆಸರನ್ನೇ ಭರತನ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿಯೆಂಬಂತೆ ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಇರಲಿ., ಇಂದಿಗೆ ನಂದಿಭರತ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಎರಡು ಗ್ರಂಥಗಳ ಉಲ್ಲೇಖ ದೊರಕುತ್ತದೆ. ಒಂದು ಸಂಗೀತ ಗ್ರಂಥ ನಂದಿಭರತವನ್ನು ಸಂಶೋಧಕರಾಗಿದ್ದ ರೈಸ್ ಅವರು ಮೈಸೂರು ಮತ್ತು ಕೊಡಗಿನ ಕ್ಯಾಟಲಾಗ್ ನಲ್ಲಿ ಗುರುತಿಸಿದ್ದರು. ಇದಲ್ಲದೆ ನಂದಿಭರತೋಕ್ತಹಸ್ತಾಧ್ಯಾಯ ಎಂಬ ಗ್ರಂಥವು ಮದ್ರಾಸಿನ ಹಸ್ತಪ್ರತಿ ಕ್ಯಾಟಲಾಗ್‌ನಲ್ಲಿದೆ ಎಂಬ ವಿವರ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ ಡಾ. ರಾಘವನ್. ಇದು ಹಸ್ತಾಧ್ಯಾಯಕ್ಕೆ ಮೀಸಲಾದ ಗ್ರಂಥವಾಗಿತ್ತು ಎನ್ನುವುದು ಅರಿವಾಗುತ್ತದೆ. ನಂದಿಭರತೋಕ್ತಸಂಕರಹಸ್ತಾಧ್ಯಾಯ ಎಂಬ ಗ್ರಂಥಪ್ರತಿಯಲ್ಲಂತೂ ಒಂದೊಂದು ಹಸ್ತದೊಳಗೂ ಹಲವಾರು ಬಗೆಗಳನ್ನು ಹೊಸಹೊಸತಾಗಿ ಟಂಕಿಸಿದ ಪ್ರಕರಣವನ್ನು ಗಮನಿಸಬಹುದು. ಅಂದರೆ ಭರತಾರ್ಣವ ಉಲ್ಲೇಖಿಸುವ ಸಂಕರ-ನಾನಾರ್ಥ ಹಸ್ತಗಳಿಗೆ ಮೂಲ ನಂದಿಭರತದಲ್ಲಿದ್ದಂತಿದೆ. ಆದರೆ ಭರತಾರ್ಣವದ ಕಾಲ ಹನ್ನೊಂದನೇ ಶತಮಾನದಿಂದ ೧೬ನೇ ಶತಮಾನದ ಒಳಗೆ ಸಲ್ಲುವಂತದ್ದು. <br /> <br /> == ಗುಹೇಶಭರತ ==<br /> ಭರತಾರ್ಣವವು ತನ್ನ ಲಕ್ಷಣವಿಚಾರಗಳಿಗೆ ಆಕರ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸುವ ಈ ಗುಹೇಶಭರತ ಮತ್ತು ನಂದಿಭರತವು ಭರತನಾಮಕ ಗ್ರಂಥಗಳಲ್ಲೇ ಪ್ರಾಚೀನ ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸಬಹುದು. <br /> <br /> ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯದೇವರ ಹೆಸರು ಗುಹೇಶ ಎಂಬುದನ್ನೇ ಅಂಕಿತವಾಗಿಸಿಕೊಂಡ ಗ್ರಂಥವಿದು. ಇದಕ್ಕೆ ಸ್ಕಂದಭರತ ಎಂಬ ಇನ್ನೊಂದು ಹೆಸರೂ ಇದ್ದಂತೆ ತೋರುತ್ತದೆ. ಭರತಾರ್ಣವ ಗ್ರಂಥ ಮುಕ್ತಾಯದ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಗುಹೇಶಭರತ ಲಕ್ಷಣ ಸಮಾಪ್ತಂ ಎನ್ನಲಾಗಿರುವುದನ್ನು ಗಮನಿಸಿದರೆ ಸ್ವತಃ ಭರತಾರ್ಣವವು ಈ ಗ್ರಂಥವನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಿ ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡಂತಿದೆ. ವಿಚಿತ್ರವೆಂದರೆ, ಭರತಾರ್ಣವ ಗ್ರಂಥದ ಸಂಪಾದಕರಾದ ವಾಸುದೇವ ಶಾಸ್ತ್ರಿಗಳು ಭರತ ಸೇನಾಪತಿಯೆಂಬ ತಮಿಳು ಗ್ರಂಥವೂ ಗುಹೇಶಭರತಲಕ್ಷಣಮ್ ಎಂಬಂತೆಯೇ ಕಂಡುಬಂದಿದೆ ಎಂದಿದ್ದಾರೆ. ಹಾಗಿದಲ್ಲಿ ಇದು ದ್ರವಿಡಮೂಲದ ಗ್ರಂಥವಾಗಿರುವ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳಿವೆ. ಆದರೆ ಡಾ. ರಾಘವನ್ ಅವರು ಗುಹ್ಯಕೇಶಭರತ ಎಂಬ ಗ್ರಂಥವೇ ಅಪಭ್ರಂಶಗೊಂಡು ಗುಹೇಶಭರತ ಎಂದಾಗಿದೆ; ಈ ಗುಹ್ಯಕೇಶನು ಸುಮತಿ ಎಂಬ ಗುಹ್ಯಕರೆಂಬ ಅರ್ಧದೇವಪುರುಷರ ರಾಜ; ಈತನಿಗೆ ನಂದಿಯು ಪಾಠ ಮಾಡಿರುವ ಸಂಗತಿ ಭರತಾರ್ಣವ ಗ್ರಂಥದಲ್ಲಿದೆ; ಹಾಗಾಗಿ ಇದು ಗುಹ್ಯಕೇಶ ಭರತ ಎಂದೇ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ. <br /> <br /> ಗುಹೇಶಭರತದ ಬಳಿಕದ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಅರ್ಜುನಭರತ ಮತ್ತು ಆದಿಭರತ ಎಂಬ ಎರಡು ಕೃತಿಗಳನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಬಹುದು.<br /> <br /> == ಅರ್ಜುನ ಭರತ ==<br /> ತಂಜಾವೂರಿನ ಸರಸ್ವತಿ ಮಹಲ್ ಗ್ರಂಥಾಲಯದಲ್ಲಿರುವ ಸಂಸ್ಕೃತ/ತೆಲುಗು ಹಸ್ತಪ್ರತಿಯ ಅರ್ಜುನ ಭರತ ಗ್ರಂಥವು ಮಹಾಭಾರತದ ಪಾಂಡುಪುತ್ರ, ನಾಟ್ಯವಿಶಾರದನಾದ ಅರ್ಜುನನ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಅಂಕಿತಗೊಂಡಿದೆ. ಆದರೆ ಇದರ ದೇಶೀ ಲಕ್ಷಣಕ್ರಮಗಳನ್ನು ರಚನಾಕಾರ ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ ಸಂದುಹೋದ ಅರ್ಜುನ ಅಥವಾ ನಾಗಾರ್ಜುನ ಎಂಬುವವನಾಗಿರಬೇಕು ಎಂದೇ ಅನಿಸುತ್ತದೆ. ಜೊತೆಗೆ ಹಸ್ತಪ್ರತಿಯಲ್ಲಿ ರಘುನಾಥ ಪ್ರಸಾದ ಎಂಬುವನ ಸಂಕಲನ ಆಗಿದೆಯೆಂಬ ವಿಚಾರವೂ ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ. ಸಂಗೀತ ವಿದ್ಯಾವಿನೋದ, ತಾಲಕಲಾವಿಲಾಸ ಮೊದಲಾದ ಇನ್ನೂ ಅನೇಕ ವಿಜಯನಗರ ಕರ್ನಾಟ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಕಾಲದ ಗ್ರಂಥ ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ಈ ಅರ್ಜುನಭರತದಲ್ಲಿವೆ. ಹೀಗೆ ಅನೇಕ ಆಂತರಿಕ ಸಾಕ್ಷ್ಯಗಳಿಂದಾಗಿ ಅಂದಾಜು ೧೫-೧೬ನೇ ಶತಮಾನದ ಅನಂತರ ರಚನೆಗೊಂಡ ಗ್ರಂಥವಿದು ಎಂಬುದಾಗಿ ನನಗನಿಸುತ್ತದೆ. ಅದಲ್ಲದೆ ಅರ್ಜುನನ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಶುದ್ಧಸತ್ತ್ವ ವೆಂಕಟಾಚಾರ್ಯ ಎಂಬುವರಿಂದ ಸಂಕಲಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಅರ್ಜುನಾದಿಮತಸಾರ ಎಂಬ ಹಸ್ತಪ್ರತಿಯೂ ಗೀತ-ನೃತ್ಯ ವಿಷಯಕವಾಗಿ ಇದ್ದು; ನಾಟ್ಯ ಪ್ರಯೋಜನ, ಪೂರ್ವರಂಗವಿಧಿ, ಸಭಾಲಕ್ಷಣ, ಪಾತ್ರಲಕ್ಷಣ, ತಾಲ, ಲಯ ಮೊದಲಾದ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.<br /> <br /> == ವೃದ್ಧಭರತ ಮತ್ತು ಆದಿಭರತ ==<br /> ವೃದ್ದಭರತನ ಬಗ್ಗೆ ಶಾರದಾತನಯನ ಭಾವಪ್ರಕಾಶದಲ್ಲಿ ರಸವಿಚಾರದ ವೇಳೆ ಉಲ್ಲೇಖವೊಂದನ್ನು ಕಾಣುತ್ತೇವೆ. ಅದನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ವೃದ್ಧಭರತನ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಯಾವ ಗ್ರಂಥಗಳೂ ಇಲ್ಲ. ಕೆಲವರು ಈತನೇ ನಾಟ್ಯಶಾಸ್ತ್ರ ರಚನಾಕಾರನಾದ ಮಹಾಮುನಿ ಎಂದಿದ್ದಾರಾದರೂ ಅ ಮಾತಿಗೆ ಪೂರಕವಾದ ಯಾವುದೇ ಸಾಕ್ಷ್ಯವಿಲ್ಲ. <br /> <br /> ಶಾಕುಂತಲ ಕಾವ್ಯಕ್ಕೆ ಬರೆಯಲಾದ ರಾಘವ ಭಟ್ಟರ ಭಾಷ್ಯದಿಂದ ಆದಿಭರತದ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ. ಹಾಗಾಗಿಯೇ ಆದಿಭರತ ಮತ್ತು ವೃದ್ಧಭರತರ ಹೆಸರಿನ ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ಪ್ರಾಚೀನದಿಂದಲೇ ಬಂದಿವೆ ಎನಿಸುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಇಂದಿಗೆ ಲಭ್ಯವಿರುವ ಆದಿಭರತ ಅಷ್ಟು ಪ್ರಾಚೀನ ಕೃತಿಯಂತೆ ಕಾಣಿಸುವುದಿಲ್ಲ.ಇವೂ ಕೂಡಾ ಪ್ರಕಟವಾಗಿಲ್ಲ. <br /> <br /> ಈಗ ದೊರಕುತ್ತಿರುವ ಆದಿಭರತ ಸುಮಾರು ೧೬-೧೭ನೇ ಶತಮಾನದ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಕಂಡುಬರುವ ಮತ್ತೊಂದು ಗ್ರಂಥ. ಪುಣೆಯ ಭಂಡಾರ್ಕರ್ ಓರಿಯಂಟಲ್ ಸಂಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ತೆಲುಗು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಸಹಿತವಾಗಿ ಹಸ್ತಪ್ರತಿಯಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಇದಕ್ಕೆ ನಾಟ್ಯಸರ್ವಸ್ವದೀಪಿಕಾ ಎಂಬ ಮತ್ತೊಂದು ಹೆಸರೂ ಇದೆ. ವರಕಟಿಕಲ್ಪೂಢ ವಂಶದ ಆಪಸ್ತಂಭ ಸೂತ್ರ ಶ್ರೀವತ್ಸಗೋತ್ರೀಯರಾದ ವೈದ್ಯಪ್ಪ ಮತ್ತು ಕೋಕಿಲಾಂಬಾ ಅವರ ಮಗ ನಾರಾಯಣ ಶಿವಯೋಗಿ ಅಥವಾ ಸಿದ್ಧಶಿವಶ್ರೀರಾಮಾನಂದಯೋಗಿ ಅಥವಾ ವಾಮಾನಂದಯೋಗಿ ಎಂಬೆಲ್ಲ ಮೂರ್ನಾಲ್ಕು ಹೆಸರಿನಿಂದ ತನ್ನನ್ನು ಕರೆದುಕೊಂಡವನೇ ಆದಿಭರತದ ರಚನಾಕಾರ – ಎಂದು ಪ್ರೊ ವಿ. ರಾಘವನ್ ಅವರು ಸಂಶೋಧಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಗ್ರಂಥವು ಸಂಗೀತರತ್ನಾಕರ, ಸಂಗೀತಮಣಿದರ್ಪಣ, ಸಂಗೀತವಿದ್ಯಾವಿನೋದ, ತಾಲಕಲಾವಿಲಾಸ, ಸಂಗೀತಾರ್ಣವ ಮತ್ತು ಕೋಹಲಮತ ಗ್ರಂಥಗಳನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿ ನೃತ್ಯ, ಗೀತ, ವಾದ್ಯ, ತಾಲಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಬರೆದಿದೆ. ನೃತ್ಯದಲ್ಲಿ ಅಂಗೋಪಾಂಗ ಅಭಿನಯ, ಸ್ಥಾನ, ಚಾರಿ ಇತ್ಯಾದಿ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು.<br /> <br /> == ವಿನಾಯಕ ಭರತ ==<br /> ಭರತಾರ್ಣವಕ್ಕೆ ತೆಲುಗು ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಬರೆಯಲಾದ ವಿನಾಯಕ ಭರತ ಎಂಬ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವೂ ಇದೆ. ಇದರ ಹಸ್ತಪ್ರತಿಯು ತಿರುಪತಿಯ ಶ್ರೀವೇಂಕಟೇಶ್ವರ ಹಸ್ತಪ್ರತಿ ಸಂಶೋಧನಾಲಯದಲ್ಲಿ ದೊರಕಿದೆ. ವಿನಾಯಕ ಎಂಬುವನಿಂದ ಬರೆದಿರಬಹುದಾದ ಈ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸುವ ಕೆಲಸ ಇನ್ನೋ ಆಗಬೇಕಿದೆ. ಒಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ನಾಟ್ಯಶಾಸ್ತ್ರವಲ್ಲದೆ ಇವು ಯಾವುವೂ ಪುರಾಣಪುರುಷರ ಗ್ರಂಥವಲ್ಲ ಎಂಬಿತ್ಯಾದಿ ವಿವರಗಳ ಸಹಿತ ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಯನ್ನು ನಂದಿಕೇಶ್ವರ ಪರಂಪರೆಯ ಗ್ರಂಥಗಳ ಕುರಿತ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾದ ಸಂಚಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಶಾಸ್ತ್ರರಂಗದಲ್ಲಿದೆ.&lt;ref&gt;[https://en.alpha.ikswiki.in/%E0%B2%A8%E0%B2%82%E0%B2%A6%E0%B2%BF%E0%B2%95%E0%B3%87%E0%B2%B6%E0%B3%8D%E0%B2%B5%E0%B2%B0%E0%B2%A8_%E0%B2%AD%E0%B2%B0%E0%B2%A4%E0%B2%BE%E0%B2%B0%E0%B3%8D%E0%B2%A3%E0%B2%B5 ನಂದಿಕೇಶ್ವರನ ಭರತಾರ್ಣವ] ಮತ್ತು [[ನಂದಿಕೇಶ್ವರನ ಅಭಿನಯದರ್ಪಣ ಗ್ರಂಥ]]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == ಮತಂಗ ಭರತ ಮತ್ತು ಬಾಲರಾಮ ಭರತ ==<br /> ಮತಂಗ ಭರತ ಎಂಬ ಹೆಸರುಳ್ಳ ಮತಂಗ ಮುನಿಯ ಅಂಕಿತದ ಗ್ರಂಥ ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಮತಂಗನದ್ದಲ್ಲ ಬದಲಾಗಿ ಬಂಡಾರು ಲಕ್ಷ್ಮೀನಾರಾಯಣ ಎಂಬ ವಿಜಯನಗರ ಕೃಷ್ಣದೇವರಾಯನ ಆಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದ್ದ ಭರತಾಚಾರ್ಯ ವಿದ್ವಾಂಸ ಬರೆದ ಸಂಗೀತ ಸೂರ್ಯೋದಯದ ಹಸ್ತಪ್ರತಿಯ ಮತ್ತೊಂದು ನಕಲು ಎನ್ನುವುದನ್ನು ಈಗಾಗಲೇ ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಲಾಗಿದ್ದು; ವಿವರವಾದ ಸಂಚಿಕೆಯನ್ನು ಶಾಸ್ತ್ರರಂಗದ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು&lt;ref&gt;[[ಬಂಡಾರು ಶ್ರೀಲಕ್ಷ್ಮೀನಾರಾಯಣ ಸಂಗೀತಸೂರ್ಯೋದಯ ಗ್ರಂಥ]]&lt;/ref&gt;. ಬಾಲರಾಮಭರತ ಎಂಬುದು ಕೇರಳದ ರಾಜ ಬಲರಾಮವರ್ಮ ೧೮ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಬರೆದ ಗ್ರಂಥವಾಗಿದೆ.<br /> <br /> == ಸದಾಶಿವಭರತ ==<br /> ಇರುವ ಭರತನಾಮಕ ಗ್ರಂಥಗಳ ಪೈಕಿ ಅತ್ಯಂತ ಹೊಸತು ಎನ್ನಬಹುದಾದದ್ದು ಸದಾಶಿವಭರತ. ಈಗ ದೊರೆಯುತ್ತಿರುವ ಸದಾಶಿವ ಭರತವೆನ್ನುವ ಗ್ರಂಥದ ಹಸ್ತಪ್ರತಿ ತೆಲುಗು ಲಿಪಿಯಲ್ಲಿದ್ದು ೧೮-೧೯ನೇ ಶತಮಾನದ ಆಸುಪಾಸಿನದ್ದೆಂದು ಇದರ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಗಮನಿಸಿದಾಗ ಹೇಳಬಹುದು. ಆದರೆ ಇದನ್ನು ಪಂಚ ಭರತರ ಒಳಗೆ ಸೇರಿಸಿ ಪ್ರಾಚೀನ ಗ್ರಂಥ ಎಂದೆನ್ನುವ ಪರಿಪಾಠ ಬಂದಂತಿದೆ ಎಂಬುದು ಲೇಖಿಕೆಯ ಅಭಿಪ್ರಾಯ. ಈ ಗ್ರಂಥಗಳ ವಿವರವಾದ ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕೆ ವಿಮರ್ಶಸಹಿತವಾದ ಸಂಪಾದನೆ, ಪ್ರಕಟಣೆಗಳು ಅವಶ್ಯ ಆಗಬೇಕಿದೆ.<br /> <br /> == ಪಂಚಭರತವಾದ ==<br /> ಮಹಾಮಹೋಪಾಧ್ಯಾಯ ಡಾ. ರಾ. ಸತ್ಯನಾರಾಯಣ ಶರ್ಮರು ಮತಂಗನ ಬೃಹದ್ದೇಶಿ ಗ್ರಂಥಕ್ಕೆ ಬರೆದ ಪೀಠಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಈ ಗ್ರಂಥಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಚರ್ಚಿಸುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ ಭರತರ ಸಂಖ್ಯೆ ಕನಿಷ್ಟಪಕ್ಷ ಐದು ಮಂದಿಯಷ್ಟಾದರೂ ಇದ್ದಿರಬಹುದು ಎಂಬುದಾಗಿ ತಮಿಳು ಕಾವ್ಯ ಸಿಲಪ್ಪದಿಕಾರದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಕಾರ ಅಡಿಯಾರ್ಕುನಲ್ಲರ್ ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತಾನೆಂದೂ, ಇವರು ಪಂಚಭರತರೆಂದೂ ವಿದ್ವಾಂಸರಾದ ಮಾನವಲ್ಲಿ ರಾಮಕೃಷ್ಣಕವಿಗಳು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ. ಹೀಗೆ ಪಂಚಭರತಮ್‌ನಲ್ಲಿ ಬರುವ ಹೆಸರುಗಳು ಆದಿಭರತ, ನಂದಿ ಭರತ, ಮತಂಗ ಭರತ, ಅರ್ಜುನ ಭರತ, ಹನುಮತ್ ಭರತ. ಹಾಗೂ ಮಹಾಮುನಿ ಭರತನ ಶಿಷ್ಯರೇ ಈ ಪಂಚ ಭರತರೆಂಬ ಶ್ಲೋಕಗಳು ಶಾರದಾತನಯನಿಂದ ದೊರಕಿವೆ, ಮನುವಿನ ಜೊತೆಗೆ ಆರು ಭರತರು ಅಯೋಧ್ಯೆಗೆ ಬಂದು ನಾಟ್ಯವನ್ನು ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಚುರಗೊಳಿಸಿದರು ಎಂಬ ವಿವರಗಳಿವೆ ಎಂದು ರಾಮಕೃಷ್ಣಕವಿಗಳು ಪಂಚ ಭರತರ ಕುರಿತ ತಮ್ಮ ವಾದಕ್ಕೆ ಬಳಸಿದ್ದಾರೆ.<br /> <br /> ಆದರೆ ಕೀರ್ತಿಶೇಷ ವಿದ್ವಾಂಸರಾದ ಡಾ. ವಿ. ರಾಘವನ್ ಅವರು ಈ ಮಾತನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸುತ್ತಾ ಅಡಿಯಾರ್ಕುನಲ್ಲರ್‌ನ ಮಾತಿನಲ್ಲಿರುವ ಉಲ್ಲೇಖ ಪಂಚಭರತರದ್ದಲ್ಲ; ಬದಲಾಗಿ ಅವನು ಹೆಸರಿಸಿರುವುದು ಬೇರೆ ಐದು ತಮಿಳು ನಾಟ್ಯಗ್ರಂಥಗಳನ್ನು, ನಾರದನು ರಚಿಸಿದ್ದು ಒಂದು ಗ್ರಂಥ ಮಾತ್ರ, ಶಾರದಾತನಯನ ಉಲ್ಲೇಖದಲ್ಲಿರುವ ಐದು ಶಿಷ್ಯರು ಪಂಚಭರತರೇ ಎನ್ನಲು ಯಾವ ಸಾಕ್ಷ್ಯಗಳೂ ಇಲ್ಲ. ಹೀಗೆ ಅಡಿಯಾರ್ಕುನಲ್ಲರ್ ಉಲ್ಲೇಖಿಸುವ ’ಪಂಚ ಭಾರತೀಯಂ’ ಎಂಬ ನಾರದನ ಐದು ಕೃತಿಗಳನ್ನ ನಾಟ್ಯದ ಐದು ಅಂಗಾಂಶಗಳೆಂಬಂತೆಯೂ ಪರಿಗಣಿಸಬಹುದು. ಇಲ್ಲವೇ ಪಂಚ ಮರಬು ಎಂಬ ತಮಿಳುಗ್ರಂಥವೂ ಕೂಡಾ ಐದು ವಿವಿಧ ಮುಖ್ಯ ಅಧ್ಯಾಯಗಳಾಗಿ ತನ್ನನ್ನು ವರ್ಗೀಕರಿಸಿಕೊಂಡಿದೆಯಾದ್ದರಿಂದ ಪಂಚ ಭರತ ವಿಚಾರ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿಗೆ ಬಂದದ್ದಿರಬಹುದು ಎನ್ನಿಸುತ್ತದೆ. ಇನ್ನು ಕೋಹಲನೇ ಭರತೋತ್ತರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಉತ್ತರ ತಂತ್ರಗಳನ್ನು ಬರೆದಿದ್ದ ಎನ್ನುವುದನ್ನು ಸ್ವತಃ ನಾಟ್ಯಶಾಸ್ತ್ರ ಸೂಚಿಸಿದೆ ಬೇರೆ. ಹಾಗಾಗಿ ಕೋಹಲನ ಹೆಸರೂ ಇಲ್ಲದಿರುವ ಈ ಪಂಚ ಭರತವಾದವನ್ನು ಒಪ್ಪಲಾಗದು, ಅದು ತೀರಾ ಅರ್ವಾಚೀನ ಸೇರ್ಪಡೆ ಎಂದು ಹೇಳಿ ಪಂಚಭರತವಾದವನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಲೇಖಿಕೆಯಾದ ಡಾ. ಮನೋರಮಾ ಅವರೂ ತಮ್ಮ ಅಧ್ಯಯನಮುಖೇನ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಡಾ. ರಾಘವನ್ ಅವರ ಮಾತನ್ನೇ ಸಮರ್ಥಿಸಿ, ಪಂಚ ಭರತವಾದಕ್ಕೆ ಬೆಲೆಯಿಲ್ಲವೆನ್ನುತ್ತಾರೆ. <br /> <br /> == ಸಮಾಪನ ==<br /> ಭರತನ ನಾಟ್ಯಶಾಸ್ತ್ರ ಎಲ್ಲ ಕಲೆ- ಕಲಾಶಾಸ್ತ್ರಗ್ರಂಥಗಳ ತಾಯಿಬೇರು. ಅದನ್ನನುಸರಿಸಿ ಅಥವಾ ನಾಟ್ಯಶಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಿ ಇಲ್ಲವೇ ಅದರ ವಿವರಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಯಿಸಿ ಅನೇಕ ಗ್ರಂಥಗಳು ಅನಂತರದ ಕಾಲಗಳಲ್ಲಿ ಬರೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ಹೀಗೆ ರಚನೆಗೊಂಡ ಗ್ರಂಥಗಳು ಭರತಮುನಿಗೆ ಋಣಿಯಾಗಿದ್ದೇವೆ ಎಂಬರ್ಥದಲ್ಲಿಯೋ ಅಥವಾ ಭರತ ಹೇಳಿದ್ದನ್ನೇ ತಾವು ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದೇವೆ ಎಂಬರ್ಥದಲ್ಲಿ ಭರತ ಎಂದೇ ತಮ್ಮನ್ನು ಹೆಸರಿಸಿಕೊಂಡಿವೆ. ಭರತನ ನಾಟ್ಯವೇದವನ್ನು ಯಾರು ಭರಿಸುವರೋ ಅವರು ಭರತರು ಎಂದುಕೊಳ್ಳಬಹುದು. ಇಲ್ಲವೇ ಭರತನ ಭೂಮಿಯೇ ಭಾರತವಾಗಿದೆ ಎಂದ ಮೇಲೆ ಭರತಪುತ್ರರಾದ ನಾವು ನೀವುಗಳೂ ಭರತರೇ ಹೌದು. ಹಾಗೆಂದೇ ಬಾಲರಾಮವರ್ಮನ ಬಾಲರಾಮಭರತ ಎಂಬ ಸ್ವತಂತ್ರಗ್ರಂಥದಿಂದ ಮೊದಲ್ಗೊಂಡು ಅದೆಷ್ಟೋ ಸಂಗ್ರಹ-ಸಂಕಲನಗ್ರಂಥಗಳೂ ಭರತಶಾಸ್ತ್ರಸಂಗ್ರಹ, ಭರತಸಾರಸಂಗ್ರಹ, ಭರತಸಂಗ್ರಹ ಎಂದೆಲ್ಲ ಭರತ ಎಂಬ ಹೆಸರನ್ನೂ ಜೊತೆಗಿಟ್ಟುಕೊಂಡಿವೆ.<br /> <br /> ಇದರಿಂದಾಗಿ ಎಷ್ಟೋ ಮಂದಿಗೆ ಹಲವು ಭರತರಿದ್ದರು; ಹಲವು ಭರತನ ನಾಟ್ಯಶಾಸ್ತ್ರಗಳಿದ್ದವು ಎಂಬ ಭ್ರಮೆಯನ್ನೂ ಉಂಟುಮಾಡಿವೆ. ಎಷ್ಟೆಂದರೆ ಹೀಗೆ ಹೆಸರಾದ ಗ್ರಂಥಗಳೆಲ್ಲವೂ ಪೌರಾಣಿಕ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ಹೆಸರನ್ನು ಹೋಲುವ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯನ್ನು ಪಡೆದಿವೆಯಾದ್ದರಿಂದ ನಾಟ್ಯಶಾಸ್ತ್ರಕ್ಕಿಂತಲೂ ಇವು ಪ್ರಾಚೀನ ಎಂಬ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳನ್ನೂ ಹುಟ್ಟುಹಾಕಿಸಿವೆ. ಇದೇನು ಅಪರಾಧವಲ್ಲ. ಭರತನ ನಾಟ್ಯಶಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ಆಧರಿಸಿ ಬರೆದ ಗ್ರಂಥಗಳು ಕೂಡಾ ಅದೇ ಸಂಪ್ರದಾಯದ ಕೂಸುಗಳು. ಅವುಗಳ ಕಾಲ, ದೇಶ, ಆಕಾರ, ಗಾತ್ರಗಳು ಭಿನ್ನವಾಗಿರಬಹುದು. ಆದರೆ ಅವು ಭರತನ ಆಶಯವನ್ನೇ ತಮ್ಮಿಂದಾದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಮುಂದುವರೆಸಿಕೊಂಡು ಹೋಗುವ ಧ್ಯೇಯದಲ್ಲಿ ಬರೆಯಲ್ಪಟ್ಟವು. ಹಾಗೆಂದು ಇವು ನಾಟ್ಯಶಾಸ್ತ್ರದಷ್ಟು ಸಮಗ್ರವೂ ಅಲ್ಲ; ವಿಸ್ತಾರವಾಗಿಯೂ ಇಲ್ಲ. ಬದಲಾಗಿ ನೃತ್ಯವೆಂಬ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಅಧಿಕಾರಿಗಳಂತೆ ಅದರಲ್ಲೂ ದಾಕ್ಷಿಣಾತ್ಯ ಪರಂಪರೆಯ ಪ್ರವೃತ್ತಿಭೇದಗಳಂತೆಯೇ ವರ್ತಿಸುತ್ತವೆ.<br /> <br /> ವಿಶೇಷವೆಂದರೆ ಈ ಗ್ರಂಥಗಳು ಭರತ, ಹನುಮ, ಗುಹ ಎಂಬುದಾಗಿ ತಮ್ಮನ್ನು ಹೆಸರಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರೂ ಇವುಗಳು ಅಭಿನಯದರ್ಪಣ, ಭರತಾರ್ಣವ ಎಂಬ ನಂದಿಕೇಶ್ವರನ ಗ್ರಂಥಗಳ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನೇ ಹೋಲುತ್ತವೆ. ಮತ್ತು ತೆಲುಗು-ಸಂಸ್ಕೃತ ಭಾಷೆಯಲ್ಲೇ ಇವುಗಳ ಹಸ್ತಪ್ರತಿಗಳು ದೊರಕುತ್ತವೆ. ಇದರಿಂದಾಗಿ ದಾಕ್ಷಿಣಾತ್ಯ ಪರಂಪರೆಗೆ ಸೇರಿದ ಗ್ರಂಥಗಳಿವು ಎಂದು ನಿಸ್ಸಂಶಯವಾಗಿ ಹೇಳಬಹುದು. ಗ್ರಂಥಗಳ ಹೆಸರಿನಂತೆಯೇ ಲಕ್ಷಣಗಳಲ್ಲೂ ಪುರಾಣೋಕ್ತವೆನಿಸುವಂಥ ವಿವರಗಳಿವೆ. ಆದರೆ ಇದು ಗ್ರಂಥವನ್ನು ಪೂಜ್ಯ, ಪ್ರಾಚೀನ ಅಥವಾ ಲಕ್ಷಣಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಲಾತೀತವಾದ ಸಾಧಾರಣೀಕರಣ ಕಾಣಿಸುವ ಗ್ರಂಥಕಾರರ ಉಪಾಯವೆಂದೇ ಲೇಖಿಕೆ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುತ್ತಾರೆ. ಹೀಗಿದ್ದೂ ಭರತ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ತಮ್ಮ ಕೃತಿಗಳನ್ನು ಕರೆದುಕೊಂಡಿರುವ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಆ ಗ್ರಂಥಕರ್ತೃಗಳಿಗೆ ತಾವು ಭರತಮುನಿಯ ಮಕ್ಕಳು, ಪೀಳಿಗೆಯವರು ಎಂತಲೋ ಅಥವಾ ತಾವು ಭರತನಿಗೆ ಋಣಿ ಎಂಬ ಧನ್ಯತೆಯೋ ಇರುವಂತಿದೆ. ಈ ಕುರಿತಾದ ಹೆಚ್ಚಿನ ವಿವರಗಳು ಲೇಖಿಕೆಯ ಯಕ್ಷಮಾರ್ಗಮುಕುರ, ಮಹಾಮುನಿ ಭರತ&lt;ref&gt;https://www.noopurabhramari.com/mahamuni-bharata-book-order/&lt;nowiki/&gt;ಮಹಾಮುನಿ ಭರತ ಪುಸ್ತಕ. ಶ್ರೀ ಭಾರತೀ ಪ್ರಕಾಶನ. ಗುರುಗ್ರಂಥಮಾಲಿಕೆ ೪೦. ಬೆಂಗಳೂರು. ೨೦೨೪&lt;/ref&gt; ಮತ್ತು ನಂದಿಕೇಶ್ವರ ಎಂಬ ಅಧ್ಯಯನಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿದೆ.<br /> <br /> == ಪರಾಮರ್ಶನ ಗ್ರಂಥಗಳು ==<br /> Nagar, R, S and Joshi (Ed.) (2012). Natyashastra of Bharatamuni with the commentary of Abhinavabharati by Abhinavagupta. 1-2-3-4 volumes.  Delhi: Parimal Publication.<br /> <br /> Raghavan, V. 1956. Some names in early sangita literature. Sangeet Natak Akademi, New Delhi&lt;nowiki/&gt;https://archive.org/details/dli.ministry.22954<br /> <br /> Raghavan, V, Later sangita literature : .https://archive.org/details/dli.ministry.16048<br /> <br /> Gode P K , “The Bharata Adi-Bharata Problem and the Ms of Adibharata, by P K Gode,” ''MusicResearchLibrary'', accessed November 3, 2024, &lt;nowiki&gt;http://musicresearchlibrary.net/omeka/items/show/367&lt;/nowiki&gt;.<br /> <br /> K Sambasiva Sastri, 1935. The Balarama Bharatam https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.283004<br /> <br /> K Vasudeva Sastri, 2016 Bharatarnava Of Nandikeshwara Series No. 74 Thanjavur Sarasvati Mahal Series. https://archive.org/details/bharatarnava-of-nandikeshwara-series-no.-74-thanjavur-sarasvati-mahal-series/page/n1/mode/2up<br /> <br /> U Ve Saminathayyar Library, “Bharata Senapatiyam,” ''MusicResearchLibrary'', accessed November 3, 2024, &lt;nowiki&gt;http://musicresearchlibrary.net/omeka/items/show/2639&lt;/nowiki&gt;.<br /> <br /> Jayalakshmi R S, “bharata sEnApatIyam, by R S Jayalakshmi,” ''MusicResearchLibrary'', accessed November 3, 2024, &lt;nowiki&gt;http://musicresearchlibrary.net/omeka/items/show/2485&lt;/nowiki&gt;.<br /> <br /> Adibharatam of Bharata -1 - MORI, ''MusicResearchLibrary'', accessed November 3, 2024, &lt;nowiki&gt;http://musicresearchlibrary.net/omeka/items/show/1339&lt;/nowiki&gt;.<br /> <br /> Anon, “Matanga Bharatamu - RSN-TMSSML-B11526-D10667,” ''MusicResearchLibrary'', accessed November 3, 2024, &lt;nowiki&gt;http://musicresearchlibrary.net/omeka/items/show/1269&lt;/nowiki&gt;<br /> <br /> Raghunatha Prasada, “Arjuna Bharatam of Raghunatha Prasada - RSN-TMSSML-B6643a,” ''MusicResearchLibrary'', accessed November 3, 2024, &lt;nowiki&gt;http://musicresearchlibrary.net/omeka/items/show/1250&lt;/nowiki&gt;.<br /> <br /> Anon, “Sadasiva Bharata 1 - MORI-B941,” ''MusicResearchLibrary'', accessed November 3, 2024, &lt;nowiki&gt;http://musicresearchlibrary.net/omeka/items/show/1348&lt;/nowiki&gt;.<br /> <br /> Vinayaka, “Vinayakabharata : Commentary on Bharatarnava - SVUORI,” ''MusicResearchLibrary'', accessed November 3, 2024, &lt;nowiki&gt;http://musicresearchlibrary.net/omeka/items/show/145&lt;/nowiki&gt;.</div>

Manorama https://en.alpha.ikswiki.in/index.php?title=%E0%B2%89%E0%B2%AE%E0%B2%BE%E0%B2%AA%E0%B2%A4%E0%B2%BF%E0%B2%AF_%E0%B2%94%E0%B2%AE%E0%B2%BE%E0%B2%AA%E0%B2%A4_%E0%B2%97%E0%B3%8D%E0%B2%B0%E0%B2%82%E0%B2%A5&diff=1245 2024-10-30T07:39:25Z

<p>Manorama: </p> <hr /> <div><br /> Authored by ಡಾ.ಮನೋರಮಾ ಬಿ.ಎನ್. <br /> Published by ನೂಪುರ [https://www.noopurabhramari.com/ ಭ್ರಮರಿ]. ಈ ಲೇಖನ ನೂಪುರಭ್ರಮರಿ ಐ ಕೆ ಎಸ್ ಸೆಂಟರ್ ನ ಕೊಡುಗೆ&lt;ref&gt;ಭಾರತೀಯ ಜ್ಞಾನಪರಂಪರೆಗಳ ಅಧ್ಯಯನ ಕೇಂದ್ರ ನೂಪುರಭ್ರಮರಿಯ ಪ್ರಸ್ತುತಿ ಶಾಸ್ತ್ರರಂಗ ಭಾಗ 5 : ದಾಕ್ಷಿಣಾತ್ಯ/ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತ ಸಂಚಿಕೆ 55 : ಉಮಾಪತಿಯ ಔಮಾಪತ https://www.noopurabhramari.com/shaastraranga-54-aumapatha-by-umapathi/<br /> <br /> ಶಾಸ್ತ್ರರಂಗ ಯೂಟ್ಯೂಬ್ ಸೀರಿಸ್ . ಭಾಗ ೫: ದಾಕ್ಷಿಣಾತ್ಯ (Video series)-ಸಂಚಿಕೆ ೫೫ [https://www.youtube.com/channel/UCzsvThi5o-5X1-5kp7jaxVQ @noopurabhramari1212]&lt;/ref&gt;, <br /> <br /> ಉಮಾಪತಿ ಎಂಬಾತನಿಂದ ರಚಿಸಲ್ಪಟ್ಟದ್ದು ಔಮಾಪತ. ಪರಶಿವನು ಪಾರ್ವತಿದೇವಿಗೆ ನೃತ್ಯ-ಗೀತಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಹೇಳಿದನೆನ್ನಲಾದ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನುಳ್ಳ ಗ್ರಂಥ ಎಂಬ ಅಭಿಧಾನವುಳ್ಳದ್ದು ಔಮಾಪತ. ಇದರ ಕಾಲವನ್ನು ೧೨೫೦-೧೪೫೦ನೇ ಇಸವಿ ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸಬಹುದು. <br /> <br /> ನಂದಿಯ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿಯೂ ಔಮಾಪತವೆಂಬ ಗ್ರಂಥವಿದೆ. ಆದರೆ ಅದು ಇದುವೇ ಆಗಿದ್ದಂತಿಲ್ಲ. ಹಾಗೆಂದೇ ಔಮಾಪತವೆಂಬ ಹೆಸರಿನ ಮತ್ತೊಂದು ಗ್ರಂಥ ನಷ್ಟವಾಗಿದ್ದಿರಬೇಕು ಎನಿಸುತ್ತದೆ. ಈಗ ಲಭ್ಯವಿರುವ ಔಮಾಪತವನ್ನು ತಂಜಾವೂರಿನ ರಾಜ ರಘುನಾಥ ನಾಯಕ ಮತ್ತು ಕವಿ ಗೋವಿಂದದೀಕ್ಷಿತರು ‘ಉಮಾಪತೇರಾಧುನಿಕಸ್ಯ ತಂತ್ರಂ ವಿಲೋಕ್ಯ ನಂದೀಶಮತಾನುಸಾರಿ ’ ಎಂದಿದ್ದಾರೆ. ವಿಚಿತ್ರವೆಂದರೆ ಈ ಔಮಾಪತದ ಲಕ್ಷಣಕ್ರಮ ನಂದಿಯ ಭರತಾರ್ಣವ ಗ್ರಂಥದ ಮಾದರಿಯನ್ನು ಕೆಲವೆಡೆ ಹೋಲುತ್ತದೆ. <br /> <br /> == ಔಮಾಪತ - ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯ, ಲಕ್ಷಣ ಕ್ರಮ ==<br /> ಔಮಾಪತ ಬಹಳ ಸಣ್ಣ ಗ್ರಂಥ. ಹೆಚ್ಚಿನ ವಿವರಣೆಗಳಿಲ್ಲ. ರಾಗ, ದೇಶೀತಾಳ, ವಾದ್ಯ, ಧ್ರುವಾ, ನೃತ್ಯ, ದೇಶೀ ಗೀತ ಮತ್ತು ತಾಲ ಪ್ರಬಂಧಗಳ ಎಲ್ಲ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನೂ ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾಗಿ ವ್ಯವಹರಿಸಿದೆ. ಹಾಗಿದ್ದೂ ೩೮ ಅಧ್ಯಾಯಗಳಾಗಿ ಔಮಾಪತವನ್ನು ರಚಿಸಲಾಗಿದೆ. ಗ್ರಂಥವು ಶಿವಸ್ತುತಿಯಿಂದ ಆರಂಭಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ನಾದಜ್ಯೋತಿರ್‌ಬ್ರಹ್ಮ ಎಂಬುದಾಗಿ ಸಹಸ್ರಾರ ಚಕ್ರದ ಸಮಾಧಿಸ್ಥಿತಿಯ ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ಹೇಳಿ ಕೊನೆಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಈಶ್ವರನು ಹೇಳಿದ ಎಂಬಂತೆಯೇ ಶ್ಲೋಕಗಳನ್ನು ರಚಿಸಲಾಗಿದೆ.<br /> <br /> ನಂದಿಕೇಶ್ವರನ ಗ್ರಂಥಗಳಲ್ಲೊಂದಾದ ಅಭಿನಯದರ್ಪಣವನ್ನೂ ಹೊಂದಿಕೊಂಡಂತೆ ಭರತಚಾತ್ತಿರಂ, ಪಂಚಮರಬು, ಸದಾಶಿವಭರತ ಮೊದಲಾದ ಇನ್ನೂ ಅನೇಕ ಗ್ರಂಥಗಳಲ್ಲಿ ಶಿವ-ಪಾರ್ವತಿ ಮೊದಲಾದ ಪುರಾಣಪರಿಪಾಠವನ್ನು ಔಮಾಪತದಲ್ಲೂ ಗುರುತಿಸಬಹುದು. ಜೊತೆಗೆ ಎಂಟು ವಿಧವಾದ ನರ್ತನಗಳನ್ನು ತಾಂಡವ ಮತ್ತು ಲಾಸ್ಯಗಳ ವಿಧಗಳಾಗಿ ವರ್ಗೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಚಿತ್ರ-ವಿಚಿತ್ರ-ಸ್ಥಾನ-ವಿಮುಖ-ಏಕಪಾದಗಳೆಂಬ ಐದು ಭ್ರಮರಿಗಳ ಹೆಸರು ಸೂಚಿಸಿದೆ. ಕುಂಡಲಿನೃತ್ಯಕ್ಕೆ ಅಳವಡುವಂಥ ಕೆಲವೊಂದಷ್ಟು ಶಬ್ದಪ್ರಬಂಧಗಳೆಂಬ ರಚನೆಗಳನ್ನೂ ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾಗಿ ಚರ್ಚಿಸಿದೆ ಈ ಗ್ರಂಥ.<br /> <br /> ಔಮಾಪತವು ಉಳಿದ ಗ್ರಂಥಗಳಂತೆಯೇ ಅಂಗೋಪಾಂಗ ಅಭಿನಯ, ದೃಷ್ಟಿಭೇದ, ರಸ-ಭಾವಗಳ ಪಟ್ಟಿಯನು ಮಾಡಿದೆ. ಆದರೆ ಉಳಿದ ಎಷ್ಟೋ ಗ್ರಂಥಗಳ ಪರಿಭಾಷೆಗಳಿಂದ ಭಿನ್ನವಾಗಿ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಬರೆಯುತ್ತದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ - ಗತಿಸಹಿತವಾದ ೧೭ ಬಗೆಯ ಪಾದಭಂಗಿಯ ಭೇದಗಳು, ಸ್ಥಿತಿಶೀಲ ಭಂಗಿಯನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುವ ೧೭ ಬಗೆಯ ಸ್ಥಾನ/ಪಾದಭೇದಗಳು, ಕೋಮಲ, ಕೋಪ, ವಿಷಣ್ಣ, ನಾಚಿಕೆ ಹೀಗೆ ಅನೇಕ ಭಾವಗಳನ್ನಾಶ್ರಯಿಸಿ ೨೮ ಶಿರೋಭೇದಗಳು, ೩೮ ಭಾವಾಧರಿತವಾದ ದೃಷ್ಟಿಭೇದಗಳು, ೧೭ ಸಂಚರ ದೃಷ್ಟಿಭೇದಗಳು, ೮ ಪ್ರಮಾಣದೃಷ್ಟಿಭೇದಗಳು. ಒಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಲಕ್ಷಣಗಳ ಕ್ರಮವನ್ನು ಆಧಿಭೌತಿಕ, ಆಧಿದೈವಿಕ, ಅಧ್ಯಾತ್ಮದ ಆಯಾಮಗಳು ದೊರೆಯುತ್ತದೆ. <br /> <br /> == ಸಮಾಪನ ==<br /> ಎಷ್ಟೋ ಕಡೆ ಅಸ್ಪಷ್ಟ ಮತ್ತು ಭಿನ್ನವೆನಿಸುವ ಲಕ್ಷಣಗಳಿದ್ದರೂ ನಾಟ್ಯಶಾಸ್ತ್ರದ ಲಕ್ಷಣಗಳಿಂದ ಇವು ಹೊರತಾದುದಲ್ಲ. ಈ ಕುರಿತಾದ ಹೆಚ್ಚಿನ ವಿವರಗಳಿಗೆ ಲೇಖಿಕೆಯ ಸಂಶೋಧನ ಗ್ರಂಥ ಯಕ್ಷಮಾರ್ಗಮುಕುರವನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಬಹುದು.&lt;ref&gt;ಯಕ್ಷಮಾರ್ಗಮುಕುರ ಗ್ರಂಥ- ಡಾ.ಮನೋರಮಾ ಬಿ.ಎನ್ 2022- ಕುರಿಯ ವಿಠಲ ಶಾಸ್ತ್ರಿ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾನದ ಪ್ರಕಟಣೆ. &lt;nowiki&gt;https://www.noopurabhramari.com/yakshamargamukura/&lt;/nowiki&gt; &lt;/ref&gt;<br /> <br /> ಪುಣೆ ಮತ್ತು ಕಲ್ಲಿಕೋಟೆಯಲ್ಲಿ ದೊರೆತ ಈ ಗ್ರಂಥ ಹಸ್ತಪ್ರತಿಗಳನ್ನು ಸಂಪಾದಿಸಿರುವ ವಿದ್ವಾನ್ ವಾಸುದೇವ ಶಾಸ್ತ್ರಿಗಳು ಅದರ ಭಾವಾರ್ಥವನ್ನು ಅರಿತು ವಿವರಣೆ ನೀಡಲು ಪ್ರವೇಶಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದ್ದಾರೆ. ೧೯೫೭ರಲ್ಲೇ ಮದ್ರಾಸ್ ಹಸ್ತಪ್ರತಿ ಗ್ರಂಥಾಲಯದಿಂದ ಪ್ರಕಟಗೊಂಡಿದೆ.<br /> <br /> == ಪರಾಮರ್ಶನ ಗ್ರಂಥಗಳು ==<br /> Vasudeva Sastri, “Aumapatam of Umapati, edited by K Vasudeva Sastri,” ''MusicResearchLibrary'', accessed October 30, 2024, &lt;nowiki&gt;http://musicresearchlibrary.net/omeka/items/show/775&lt;/nowiki&gt;.<br /> <br /> <br /> <br /> [[ನಂದಿಕೇಶ್ವರನ ಭರತಾರ್ಣವ]] <br /> <br /> ಯಕ್ಷಮಾರ್ಗಮುಕುರ . 2022. ಮನೋರಮಾ ಬಿ.ಎನ್. ಉಜಿರೆ :ಕುರಿಯ ವಿಠಲ ಶಾಸ್ತ್ರಿ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾನ</div>

Manorama https://en.alpha.ikswiki.in/index.php?title=%E0%B2%AD%E0%B2%B0%E0%B2%A4_%E0%B2%97%E0%B3%8D%E0%B2%B0%E0%B2%82%E0%B2%A5%E0%B2%97%E0%B2%B3%E0%B3%81&diff=1244 2024-10-30T07:16:22Z

<p>Manorama: </p> <hr /> <div><br /> Authored by ಡಾ.ಮನೋರಮಾ ಬಿ.ಎನ್. <br /> Published by ನೂಪುರ [https://www.noopurabhramari.com/ ಭ್ರಮರಿ]. ಈ ಲೇಖನ ನೂಪುರಭ್ರಮರಿ ಐ ಕೆ ಎಸ್ ಸೆಂಟರ್ ನ ಕೊಡುಗೆ,&lt;ref&gt;ಭಾರತೀಯ ಜ್ಞಾನಪರಂಪರೆಗಳ ಅಧ್ಯಯನ ಕೇಂದ್ರ ನೂಪುರಭ್ರಮರಿಯ ಪ್ರಸ್ತುತಿ ಶಾಸ್ತ್ರರಂಗ ಭಾಗ 5 : ದಾಕ್ಷಿಣಾತ್ಯ/ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತ ಸಂಚಿಕೆ 55 : [https://www.youtube.com/channel/UCzsvThi5o-5X1-5kp7jaxVQ @noopurabhramari1212]&lt;/ref&gt; <br /> <br /> == ಭರತರು- ಯಾರು, ಎಷ್ಟು ಮಂದಿ? ==<br /> ಭರತಖಂಡದಲ್ಲಿ ಹಲವು ಭರತರು ಆಗಿಹೋಗಿದ್ದಾರೆ. ಭರತ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ಕೀರ್ತಿಯು ಅಚಂದ್ರಾರ್ಕವಾಗಿ ಹಬ್ಬಿದೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಭರತಮುನಿ ಕಲ್ಪಿತ ವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಿರಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ದಶರಥ ಪುತ್ರ-ರಾಮಸಹೋದರ ಭರತನಂತೂ ವಿಶ್ವಪ್ರಸಿದ್ಧ. ದುಷ್ಯಂತನ ಮಗನೂ ಭರತ. ಮಾಂಧಾತೃವಿನ ಮೊಮ್ಮಗ ಭರತ, ಋಷಭದೇವನ ಮಗ ಭರತ. ಇನ್ನು ವೇದಾಂತರಹಸ್ಯವನ್ನು ಅರುಹಿದ ಜಡಭರತನ ಕತೆಯನ್ನೂ ಕೇಳಿ ಬಲ್ಲೆವು. ಸರಸ್ವತಿ ನದಿತೀರದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದ ವೇದಕಾಲಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಭರತರೆಂದೇ ಹೆಸರಾದ ಜನಾಂಗವೂ ಅಗ್ನಿಯನ್ನು ಭಾರತಿಯೆಂದೇ ಕರೆದು ಪೂಜಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ಮಹಾಭಾರತದ ಕಥೆ ‘ಭರತರ ಕಥೆ’ಯೆಂದೇ ಪ್ರಸಿದ್ಧ. ಕೃಷ್ಣನು ಭಗವದ್ಗೀತೆಯಲ್ಲಿ ಅರ್ಜುನನನ್ನು ‘ಭರತರ್ಷಭ’, ‘ಭಾರತ’ನೆಂದೇ ಅಂದರೆ ಭಾರತದೇಶಕ್ಕೆ ಸೇರಿದವನೆಂದು, ಭರತವಂಶೀಯನೆಂದು ಕರೆಯುವ ಉಲ್ಲೇಖವಿದೆ. ಇನ್ನು ಬ್ರಹ್ಮನಿರ್ಮಿತ ಬೃಹತ್ ವಿಶ್ವವನ್ನು ರಂಗವೆಂಬ ಸೂಕ್ಷ್ಮರೂಪದಲ್ಲಿ ಪುನರ್ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಗುರುವರೇಣ್ಯನೂ ಕೂಡಾ ಮಹಾಮುನಿ ಭರತ. <br /> <br /> == ಮಹಾಮುನಿ ಭರತನ ನಾಟ್ಯಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಅರ್ವಾಚೀನ ಭರತನಾಮಕ ಗ್ರಂಥಗಳ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯ ==<br /> ‘ಭೃಂಞ ಭರಣೇ’ ಎಂಬ ಧಾತುವಿನಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ ಸಂಸ್ಕೃತ ಶಬ್ದವೇ ಭರತ. ಇದರ ಅರ್ಥವೇ ಭರಿಸುವುದು, ತುಂಬಿಸುವುದು ಎಂಬುದಾಗಿ. ‘ಭ’ ಅಕ್ಷರ ಬ್ರಹ್ಮನನ್ನೇ ಸೂಚಿಸಿದರೆ ‘ರತ’ ಎಂಬುದು ಬ್ರಹ್ಮನಿಗೆ ಒಳಪಡುವ ಎಲ್ಲದೂ ಅಥವಾ ಭರಿಸಿದ್ದು ಎಂಬರ್ಥವಾಗುತ್ತದೆ. ಅದಲ್ಲದೆ ನಾಟ್ಯಶಾಸ್ತ್ರದ ೩೫ನೇ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ‘ಭರತ’ ಎಂಬ ಶಬ್ದಕ್ಕೆ ನಿರ್ದೇಶಕ ಎಂಬ ಅರ್ಥವನ್ನೂ ಗಮನಿಸಬಹುದು. ನೊಗವನ್ನು ಹೊತ್ತ ಎತ್ತಿನಂತೆ ಎಲ್ಲ ಭಾರವನ್ನು ಹೊತ್ತು, ಅನೇಕ ಪಾತ್ರಗಳಿಗೆ ಉಪಯುಕ್ತವೆನ್ನಿಸಿ, ಸಂಗೀತ, ನಾಟ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ತಜ್ಞನಾಗಿದ್ದು ಅನೇಕ ವಾದ್ಯಗಳನ್ನು ನುಡಿಸಲು ಸಮರ್ಥನಾದವನು ‘ಭರತ’ ಎನ್ನಲಾಗಿದೆ. ಅದಲ್ಲದೆ ಸ್ವತಃ ಭರತನ ಮಕ್ಕಳು ಅಂದರೆ ಆತನ ಪೀಳಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಮುಂದುವರಿದು ಬಂದ ಕಲಾವಿದರ ವಂಶವೂ ಭರತರೆಂದೇ ಕರೆದುಕೊಳ್ಳಲು ಅರ್ಹರು. ಮಹಾಮುನಿ ಭರತನ ನೂರಾರು ಮಂದಿ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಭರತರೆಂದೇ ಕರೆದ ಉಲ್ಲೇಖಗಳಿವೆ. <br /> <br /> ಮೂಲತಃ ನಾಟ್ಯಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ದ್ವಾದಶಸಾಹಸ್ತ್ರೀ ಷಟ್‌ಸಾಹಸ್ರೀ ಎಂಬ ೧೨ಸಾವಿರ, ೬ ಸಾವಿರ ಶ್ಲೋಕಗಳ ಪ್ರತಿಯಿದ್ದವಂತೆ. ಆ ಪೈಕಿ ಈಗ ಬರೆವಣಿಗೆಯ ರೂಪದಲ್ಲಿ ದೊರೆತು ಉಳಿದುಬಂದಿರುವುದು ಆರು ಸಾವಿರ ಶ್ಲೋಕಗಳ ಷಟ್ಸಾಹ್ಸ್ತ್ರೀ. ಇದಲ್ಲದೆ ಮೂವತ್ತೆರಡು ಸಾವಿರ ಶೋಕಗಳದ್ದೂ ಒಂದು ಪರಂಪರೆಯಿತ್ತಂತೆ. ಇಂಥ ಗ್ರಂಥಪರಂಪರೆಗೆ ಅಧಿಕಾರಿಗಳೆಂಬಂತೆ ಸದಾಶಿವ, ಬ್ರಹ್ಮ ಮತ್ತು ಭರತ ಎಂಬ ಮೂರು ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅಭಿನವಗುಪ್ತನ ಅಭಿನವಭಾರತಿಯೂ ಮೂರು ಪರಂಪರೆಗಳಿತ್ತೆಂದು ಸುಳುಹು ಕೊಡುತ್ತದೆ. ಹೇಗಿದ್ದರೂ ಭರತನೇ ನಾಟ್ಯಶಾಸ್ತ್ರದ ನಾಂದಿ ಶ್ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಪಿತಾಮಹನಾದ ಬ್ರಹ್ಮ, ಮಹೇಶ್ವರರಿಗೆ ವಂದಿಸಿಯೇ ಗ್ರಂಥಾರಂಭವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾನಾದ್ದರಿಂದ ಬ್ರಹ್ಮ, ಸದಾಶಿವರ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿಯೂ ನಾಟ್ಯ ಮತ್ತು ಸಂಗೀತದ ಮೇಲಿನ ದೊಡ್ಡದಾದ ಭರತನಾಮಕ ಗ್ರಂಥಗಳಿವೆ ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ. ಬಹುಶಃ ಈ ಕಾರಣಕ್ಕೇ ಭರತನ ಪೀಳಿಗೆಯಲ್ಲಿ ವೃದ್ಧಭರತ, ಆದಿಭರತ ಎಂಬ ಹೆಸರುಗಳೂ ಆಗಿಹೋಗಿದ್ದಿರಬಹುದು. ಮತ್ತು ಹಲವು ಭರತರು ನಾಟ್ಯಶಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ಬರೆದರು ಎಂಬ ಜನಜನಿತ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಬೆಳೆದುಬಂದಿದೆ.<br /> <br /> ಆ ಪೈಕಿ ಆದಿಭರತ, ವೃದ್ಧಭರತ, ಬ್ರಹ್ಮಭರತ, ಸದಾಶಿವಭರತ, ಹನುಮದ್ ಭರತ್, ಅರ್ಜುನ ಭರತ, ಗುಹೇಶ ಭರತ, ನಂದಿಭರತ, ವಿನಾಯಕ ಭರತ ಮುಂತಾದ ಗ್ರಂಥ ಮತ್ತು ಲಾಕ್ಷಣಿಕರನ್ನು ಗುರುತಿಸಬಹುದು. ಈ ಭರತಗ್ರಂಥಗಳ ಮುಖ್ಯ ಹೂರಣ ನೃತ್ತ, ನೃತ್ಯ ಮತ್ತು ಅವುಗಳಿಗೆ ಬೇಕಾದ ವಿವಿಧ ಅಂಗೋಪಾಂಗ ಅಭಿನಯ, ಹಸ್ತಾಭಿನಯ, ಚಾರಿ, ಸ್ಥಾನಕ, ಕರಣ, ಅಂಗಹಾರಗಳು, ಸ್ವರ, ರಾಗ, ತಾಳ, ಪ್ರಬಂಧ, ರಸ-ಭಾವ ಲಕ್ಷಣಗಳು.<br /> <br /> == ಹನುಮದ್ಭರತ ==<br /> ನಂದಿಭರತ, ಗುಹೇಶ ಭರತ ಮತ್ತು ಹನುಮದ್ಭರತ ಎಂಬ ಮೂರು ಗ್ರಂಥಗಳ ಉಲ್ಲೇಖ ಸಿಗುತ್ತದಲ್ಲದೆ ದುರದೃಷ್ಟವಶಾತ್, ಈ ಗ್ರಂಥಗಳು ನಷ್ಟವಾಗಿ ಹೋಗಿವೆಯೆಂದೇ ಹೇಳಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಹನುಮ ಭರತವು ಹನುಮಂತನ ಹೆಸರನ್ನು ಕರ್ತೃವೆಂಬಂತೆ ಅಂಕಿತಗೊಂಡ ಗ್ರಂಥ. ಸಂಗೀತಜ್ಞ ಎಂಬ ಅಭಿಮಾನದಲ್ಲಿ ರಾಗಗಳ ವಿಚಾರವಾಗಿ ಹನುಮಂತನನ್ನು ಒಬ್ಬ ಶಾಸ್ತ್ರಲಕ್ಷಣಕಾರ ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅಹೋಬಲನ ಸಂಗೀತ ಪಾರಿಜಾತ, ಚತುರ ದಾಮೋದರನ ಸಂಗೀತದರ್ಪಣ ಸಹಿತ ಇನ್ನೂ ಹಲವು ಗ್ರಂಥಗಳು ಹನುಮಂತ, ಆಂಜನೇಯ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಲಾಕ್ಷಣಿಕರನ್ನು ನೆನೆಯುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ ಈ ಹನುಮಂತ ಅಥವಾ ಆಂಜನೇಯ ರಾಮಾಯಣದ ಕಪಿಶ್ರೇಷ್ಠ ಅಂಜನಾಸುತ ರಾಮಭಂಟನಾಗಿರಲಿಕ್ಕಿಲ್ಲ ; ಬದಲಾಗಿ ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ ಸಂದುಹೋದ ಸಂಗೀತ ವಿಶಾರದನಿದ್ದಿರಬೇಕು ಎಂದೇ ಅನಿಸುತ್ತದೆ.<br /> <br /> == ನಂದಿಭರತ ==<br /> ನಾಟ್ಯಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ನಂದಿಯ ಉಲ್ಲೇಖ ಕುರಿತಾಗಿ ಬರುವುದೇ ಇಲ್ಲ. ಆದರೆ ಮಾನವಲ್ಲಿ ರಾಮಕೃಷ್ಣ ಕವಿಗಳು ಭರತನಿಗೆ ಕರಣಾಂಗಹಾರಗಳ ಪಾಠ ಮಾಡಿದ ತಂಡುಮುನಿಯೇ ನಂದಿ ಎಂಬ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಸೂಚಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಆದರೆ ಎಲ್ಲಿಯೂ ತಂಡುವನ್ನು ನಂದಿ ಎಂಬುದಾಗಿ ಸಂಭೋದಿಸಿಯೇ ಇಲ್ಲ ಎಂಬುದರ ಸಹಿತ ಇನ್ನೂ ಬೇರೆಬೇರೆ ಸಾಕ್ಷ್ಯ ಹಾಗೂ ಕಾರಣಗಳಿಗಾಗಿ ಡಾ. ರಾಘವನ್ ತಂಡುವೇ ನಂದಿ ಎಂಬ ಅಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ಅಲ್ಲಗಳೆದಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಲೇಖಿಕೆಯ ಅಧ್ಯಯನದ ವೇಳೆಯೂ ಈ ವಿಚಾರದ ಸಹಿತ ಹಲವಾರು ಸಾಕ್ಷ್ಯಗಳು ಬೆಳಕಿಗೆ ಬಂದಿದ್ದು; ನಂದಿಕೇಶ್ವರ, ಯಕ್ಷಮಾರ್ಗಮುಕುರ ಎಂಬ ಅವರ ಸಂಶೋಧನಕೃತಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಭರತಾರ್ಣವ ಮತ್ತು ಅಭಿನಯದರ್ಪಣದ ಕುರಿತಾದ ನೂಪುರ ಭ್ರಮರಿಯ ಎರಡು ಶಾಸ್ತ್ರರಂಗ ಸಂಚಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು.&lt;ref&gt;ಯಕ್ಷಮಾರ್ಗಮುಕುರ ಗ್ರಂಥ- ಡಾ.ಮನೋರಮಾ ಬಿ.ಎನ್ 2022- ಕುರಿಯ ವಿಠಲ ಶಾಸ್ತ್ರಿ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾನದ ಪ್ರಕಟಣೆ. <br /> <br /> ಮತ್ತು ನಂದಿಕೇಶ್ವರ. ಡಾ.ಮನೋರಮಾ ಬಿ.ಎನ್. ಶ್ರೀಭಾರತೀ ಪ್ರಕಾಶನದ ಪ್ರಕಟಣೆ<br /> <br /> &lt;nowiki&gt;https://www.noopurabhramari.com/yakshamargamukura/&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt; ಹೀಗಾಗಿ ನಂದಿಯು ಭರತನಷ್ಟು ಪ್ರಾಚೀನನಲ್ಲ ಮತ್ತು ಆತನ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ದೊರಕುವ ಯಾವುದೇ ಗ್ರಂಥಗಳಿಗೂ ಭರತನಷ್ಟು ಪ್ರಾಚೀನದ ಹಣೆಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಅಂಟಿಸುವುದು ಬೇಡ ಎಂದು ಲೇಖಿಕೆ ಹೇಳಲು ಇಚ್ಛಿಸುತ್ತಾರೆ.<br /> <br /> ಕಾವ್ಯಮಾಲಾ ಆವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ನಾಟ್ಯಶಾಸ್ತ್ರದ ಕೊನೆಯ ಭಾಗವನ್ನು ನಂದಿ ಭರತ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದಿದೆ. ಆದರೆ ಸ್ವತಃ ನಾಟ್ಯಶಾಸ್ತ್ರದ ಇನ್ನೂ ನಾಟ್ಯಶಾಸ್ತ್ರದ ಹಲವು ಆವೃತ್ತಿಗಳು ಕೋಹಲನ ಹೆಸರನ್ನೇ ಭರತನ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿಯೆಂಬಂತೆ ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಇರಲಿ., ಇಂದಿಗೆ ನಂದಿಭರತ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಎರಡು ಗ್ರಂಥಗಳ ಉಲ್ಲೇಖ ದೊರಕುತ್ತದೆ. ಒಂದು ಸಂಗೀತ ಗ್ರಂಥ ನಂದಿಭರತವನ್ನು ಸಂಶೋಧಕರಾಗಿದ್ದ ರೈಸ್ ಅವರು ಮೈಸೂರು ಮತ್ತು ಕೊಡಗಿನ ಕ್ಯಾಟಲಾಗ್ ನಲ್ಲಿ ಗುರುತಿಸಿದ್ದರು. ಇದಲ್ಲದೆ ನಂದಿಭರತೋಕ್ತಹಸ್ತಾಧ್ಯಾಯ ಎಂಬ ಗ್ರಂಥವು ಮದ್ರಾಸಿನ ಹಸ್ತಪ್ರತಿ ಕ್ಯಾಟಲಾಗ್‌ನಲ್ಲಿದೆ ಎಂಬ ವಿವರ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ ಡಾ. ರಾಘವನ್. ಇದು ಹಸ್ತಾಧ್ಯಾಯಕ್ಕೆ ಮೀಸಲಾದ ಗ್ರಂಥವಾಗಿತ್ತು ಎನ್ನುವುದು ಅರಿವಾಗುತ್ತದೆ. ನಂದಿಭರತೋಕ್ತಸಂಕರಹಸ್ತಾಧ್ಯಾಯ ಎಂಬ ಗ್ರಂಥಪ್ರತಿಯಲ್ಲಂತೂ ಒಂದೊಂದು ಹಸ್ತದೊಳಗೂ ಹಲವಾರು ಬಗೆಗಳನ್ನು ಹೊಸಹೊಸತಾಗಿ ಟಂಕಿಸಿದ ಪ್ರಕರಣವನ್ನು ಗಮನಿಸಬಹುದು. ಅಂದರೆ ಭರತಾರ್ಣವ ಉಲ್ಲೇಖಿಸುವ ಸಂಕರ-ನಾನಾರ್ಥ ಹಸ್ತಗಳಿಗೆ ಮೂಲ ನಂದಿಭರತದಲ್ಲಿದ್ದಂತಿದೆ. ಆದರೆ ಭರತಾರ್ಣವದ ಕಾಲ ಹನ್ನೊಂದನೇ ಶತಮಾನದಿಂದ ೧೬ನೇ ಶತಮಾನದ ಒಳಗೆ ಸಲ್ಲುವಂತದ್ದು. <br /> <br /> == ಗುಹೇಶಭರತ ==<br /> ಭರತಾರ್ಣವವು ತನ್ನ ಲಕ್ಷಣವಿಚಾರಗಳಿಗೆ ಆಕರ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸುವ ಈ ಗುಹೇಶಭರತ ಮತ್ತು ನಂದಿಭರತವು ಭರತನಾಮಕ ಗ್ರಂಥಗಳಲ್ಲೇ ಪ್ರಾಚೀನ ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸಬಹುದು. <br /> <br /> ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯದೇವರ ಹೆಸರು ಗುಹೇಶ ಎಂಬುದನ್ನೇ ಅಂಕಿತವಾಗಿಸಿಕೊಂಡ ಗ್ರಂಥವಿದು. ಇದಕ್ಕೆ ಸ್ಕಂದಭರತ ಎಂಬ ಇನ್ನೊಂದು ಹೆಸರೂ ಇದ್ದಂತೆ ತೋರುತ್ತದೆ. ಭರತಾರ್ಣವ ಗ್ರಂಥ ಮುಕ್ತಾಯದ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಗುಹೇಶಭರತ ಲಕ್ಷಣ ಸಮಾಪ್ತಂ ಎನ್ನಲಾಗಿರುವುದನ್ನು ಗಮನಿಸಿದರೆ ಸ್ವತಃ ಭರತಾರ್ಣವವು ಈ ಗ್ರಂಥವನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಿ ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡಂತಿದೆ. ವಿಚಿತ್ರವೆಂದರೆ, ಭರತಾರ್ಣವ ಗ್ರಂಥದ ಸಂಪಾದಕರಾದ ವಾಸುದೇವ ಶಾಸ್ತ್ರಿಗಳು ಭರತ ಸೇನಾಪತಿಯೆಂಬ ತಮಿಳು ಗ್ರಂಥವೂ ಗುಹೇಶಭರತಲಕ್ಷಣಮ್ ಎಂಬಂತೆಯೇ ಕಂಡುಬಂದಿದೆ ಎಂದಿದ್ದಾರೆ. ಹಾಗಿದಲ್ಲಿ ಇದು ದ್ರವಿಡಮೂಲದ ಗ್ರಂಥವಾಗಿರುವ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳಿವೆ. ಆದರೆ ಡಾ. ರಾಘವನ್ ಅವರು ಗುಹ್ಯಕೇಶಭರತ ಎಂಬ ಗ್ರಂಥವೇ ಅಪಭ್ರಂಶಗೊಂಡು ಗುಹೇಶಭರತ ಎಂದಾಗಿದೆ; ಈ ಗುಹ್ಯಕೇಶನು ಸುಮತಿ ಎಂಬ ಗುಹ್ಯಕರೆಂಬ ಅರ್ಧದೇವಪುರುಷರ ರಾಜ; ಈತನಿಗೆ ನಂದಿಯು ಪಾಠ ಮಾಡಿರುವ ಸಂಗತಿ ಭರತಾರ್ಣವ ಗ್ರಂಥದಲ್ಲಿದೆ; ಹಾಗಾಗಿ ಇದು ಗುಹ್ಯಕೇಶ ಭರತ ಎಂದೇ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ. <br /> <br /> ಗುಹೇಶಭರತದ ಬಳಿಕದ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಅರ್ಜುನಭರತ ಮತ್ತು ಆದಿಭರತ ಎಂಬ ಎರಡು ಕೃತಿಗಳನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಬಹುದು.<br /> <br /> == ಅರ್ಜುನ ಭರತ ==<br /> ತಂಜಾವೂರಿನ ಸರಸ್ವತಿ ಮಹಲ್ ಗ್ರಂಥಾಲಯದಲ್ಲಿರುವ ಸಂಸ್ಕೃತ/ತೆಲುಗು ಹಸ್ತಪ್ರತಿಯ ಅರ್ಜುನ ಭರತ ಗ್ರಂಥವು ಮಹಾಭಾರತದ ಪಾಂಡುಪುತ್ರ, ನಾಟ್ಯವಿಶಾರದನಾದ ಅರ್ಜುನನ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಅಂಕಿತಗೊಂಡಿದೆ. ಆದರೆ ಇದರ ದೇಶೀ ಲಕ್ಷಣಕ್ರಮಗಳನ್ನು ರಚನಾಕಾರ ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ ಸಂದುಹೋದ ಅರ್ಜುನ ಅಥವಾ ನಾಗಾರ್ಜುನ ಎಂಬುವವನಾಗಿರಬೇಕು ಎಂದೇ ಅನಿಸುತ್ತದೆ. ಜೊತೆಗೆ ಹಸ್ತಪ್ರತಿಯಲ್ಲಿ ರಘುನಾಥ ಪ್ರಸಾದ ಎಂಬುವನ ಸಂಕಲನ ಆಗಿದೆಯೆಂಬ ವಿಚಾರವೂ ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ. ಸಂಗೀತ ವಿದ್ಯಾವಿನೋದ, ತಾಲಕಲಾವಿಲಾಸ ಮೊದಲಾದ ಇನ್ನೂ ಅನೇಕ ವಿಜಯನಗರ ಕರ್ನಾಟ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಕಾಲದ ಗ್ರಂಥ ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ಈ ಅರ್ಜುನಭರತದಲ್ಲಿವೆ. ಹೀಗೆ ಅನೇಕ ಆಂತರಿಕ ಸಾಕ್ಷ್ಯಗಳಿಂದಾಗಿ ಅಂದಾಜು ೧೫-೧೬ನೇ ಶತಮಾನದ ಅನಂತರ ರಚನೆಗೊಂಡ ಗ್ರಂಥವಿದು ಎಂಬುದಾಗಿ ನನಗನಿಸುತ್ತದೆ. ಅದಲ್ಲದೆ ಅರ್ಜುನನ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಶುದ್ಧಸತ್ತ್ವ ವೆಂಕಟಾಚಾರ್ಯ ಎಂಬುವರಿಂದ ಸಂಕಲಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಅರ್ಜುನಾದಿಮತಸಾರ ಎಂಬ ಹಸ್ತಪ್ರತಿಯೂ ಗೀತ-ನೃತ್ಯ ವಿಷಯಕವಾಗಿ ಇದ್ದು; ನಾಟ್ಯ ಪ್ರಯೋಜನ, ಪೂರ್ವರಂಗವಿಧಿ, ಸಭಾಲಕ್ಷಣ, ಪಾತ್ರಲಕ್ಷಣ, ತಾಲ, ಲಯ ಮೊದಲಾದ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.<br /> <br /> == ವೃದ್ಧಭರತ ಮತ್ತು ಆದಿಭರತ ==<br /> ವೃದ್ದಭರತನ ಬಗ್ಗೆ ಶಾರದಾತನಯನ ಭಾವಪ್ರಕಾಶದಲ್ಲಿ ರಸವಿಚಾರದ ವೇಳೆ ಉಲ್ಲೇಖವೊಂದನ್ನು ಕಾಣುತ್ತೇವೆ. ಅದನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ವೃದ್ಧಭರತನ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಯಾವ ಗ್ರಂಥಗಳೂ ಇಲ್ಲ. ಕೆಲವರು ಈತನೇ ನಾಟ್ಯಶಾಸ್ತ್ರ ರಚನಾಕಾರನಾದ ಮಹಾಮುನಿ ಎಂದಿದ್ದಾರಾದರೂ ಅ ಮಾತಿಗೆ ಪೂರಕವಾದ ಯಾವುದೇ ಸಾಕ್ಷ್ಯವಿಲ್ಲ. <br /> <br /> ಶಾಕುಂತಲ ಕಾವ್ಯಕ್ಕೆ ಬರೆಯಲಾದ ರಾಘವ ಭಟ್ಟರ ಭಾಷ್ಯದಿಂದ ಆದಿಭರತದ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ. ಹಾಗಾಗಿಯೇ ಆದಿಭರತ ಮತ್ತು ವೃದ್ಧಭರತರ ಹೆಸರಿನ ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ಪ್ರಾಚೀನದಿಂದಲೇ ಬಂದಿವೆ ಎನಿಸುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಇಂದಿಗೆ ಲಭ್ಯವಿರುವ ಆದಿಭರತ ಅಷ್ಟು ಪ್ರಾಚೀನ ಕೃತಿಯಂತೆ ಕಾಣಿಸುವುದಿಲ್ಲ.ಇವೂ ಕೂಡಾ ಪ್ರಕಟವಾಗಿಲ್ಲ. <br /> <br /> ಈಗ ದೊರಕುತ್ತಿರುವ ಆದಿಭರತ ಸುಮಾರು ೧೬-೧೭ನೇ ಶತಮಾನದ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಕಂಡುಬರುವ ಮತ್ತೊಂದು ಗ್ರಂಥ. ಪುಣೆಯ ಭಂಡಾರ್ಕರ್ ಓರಿಯಂಟಲ್ ಸಂಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ತೆಲುಗು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಸಹಿತವಾಗಿ ಹಸ್ತಪ್ರತಿಯಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಇದಕ್ಕೆ ನಾಟ್ಯಸರ್ವಸ್ವದೀಪಿಕಾ ಎಂಬ ಮತ್ತೊಂದು ಹೆಸರೂ ಇದೆ. ವರಕಟಿಕಲ್ಪೂಢ ವಂಶದ ಆಪಸ್ತಂಭ ಸೂತ್ರ ಶ್ರೀವತ್ಸಗೋತ್ರೀಯರಾದ ವೈದ್ಯಪ್ಪ ಮತ್ತು ಕೋಕಿಲಾಂಬಾ ಅವರ ಮಗ ನಾರಾಯಣ ಶಿವಯೋಗಿ ಅಥವಾ ಸಿದ್ಧಶಿವಶ್ರೀರಾಮಾನಂದಯೋಗಿ ಅಥವಾ ವಾಮಾನಂದಯೋಗಿ ಎಂಬೆಲ್ಲ ಮೂರ್ನಾಲ್ಕು ಹೆಸರಿನಿಂದ ತನ್ನನ್ನು ಕರೆದುಕೊಂಡವನೇ ಆದಿಭರತದ ರಚನಾಕಾರ – ಎಂದು ಪ್ರೊ ವಿ. ರಾಘವನ್ ಅವರು ಸಂಶೋಧಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಗ್ರಂಥವು ಸಂಗೀತರತ್ನಾಕರ, ಸಂಗೀತಮಣಿದರ್ಪಣ, ಸಂಗೀತವಿದ್ಯಾವಿನೋದ, ತಾಲಕಲಾವಿಲಾಸ, ಸಂಗೀತಾರ್ಣವ ಮತ್ತು ಕೋಹಲಮತ ಗ್ರಂಥಗಳನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿ ನೃತ್ಯ, ಗೀತ, ವಾದ್ಯ, ತಾಲಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಬರೆದಿದೆ. ನೃತ್ಯದಲ್ಲಿ ಅಂಗೋಪಾಂಗ ಅಭಿನಯ, ಸ್ಥಾನ, ಚಾರಿ ಇತ್ಯಾದಿ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು.<br /> <br /> == ವಿನಾಯಕ ಭರತ ==<br /> ಭರತಾರ್ಣವಕ್ಕೆ ತೆಲುಗು ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಬರೆಯಲಾದ ವಿನಾಯಕ ಭರತ ಎಂಬ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವೂ ಇದೆ. ಇದರ ಹಸ್ತಪ್ರತಿಯು ತಿರುಪತಿಯ ಶ್ರೀವೇಂಕಟೇಶ್ವರ ಹಸ್ತಪ್ರತಿ ಸಂಶೋಧನಾಲಯದಲ್ಲಿ ದೊರಕಿದೆ. ವಿನಾಯಕ ಎಂಬುವನಿಂದ ಬರೆದಿರಬಹುದಾದ ಈ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸುವ ಕೆಲಸ ಇನ್ನೋ ಆಗಬೇಕಿದೆ. ಒಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ನಾಟ್ಯಶಾಸ್ತ್ರವಲ್ಲದೆ ಇವು ಯಾವುವೂ ಪುರಾಣಪುರುಷರ ಗ್ರಂಥವಲ್ಲ ಎಂಬಿತ್ಯಾದಿ ವಿವರಗಳ ಸಹಿತ ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಯನ್ನು ನಂದಿಕೇಶ್ವರ ಪರಂಪರೆಯ ಗ್ರಂಥಗಳ ಕುರಿತ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾದ ಸಂಚಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಶಾಸ್ತ್ರರಂಗದಲ್ಲಿದೆ.&lt;ref&gt;[https://en.alpha.ikswiki.in/%E0%B2%A8%E0%B2%82%E0%B2%A6%E0%B2%BF%E0%B2%95%E0%B3%87%E0%B2%B6%E0%B3%8D%E0%B2%B5%E0%B2%B0%E0%B2%A8_%E0%B2%AD%E0%B2%B0%E0%B2%A4%E0%B2%BE%E0%B2%B0%E0%B3%8D%E0%B2%A3%E0%B2%B5 ನಂದಿಕೇಶ್ವರನ ಭರತಾರ್ಣವ] ಮತ್ತು [[ನಂದಿಕೇಶ್ವರನ ಅಭಿನಯದರ್ಪಣ ಗ್ರಂಥ]]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == ಮತಂಗ ಭರತ ಮತ್ತು ಬಾಲರಾಮ ಭರತ ==<br /> ಮತಂಗ ಭರತ ಎಂಬ ಹೆಸರುಳ್ಳ ಮತಂಗ ಮುನಿಯ ಅಂಕಿತದ ಗ್ರಂಥ ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಮತಂಗನದ್ದಲ್ಲ ಬದಲಾಗಿ ಬಂಡಾರು ಲಕ್ಷ್ಮೀನಾರಾಯಣ ಎಂಬ ವಿಜಯನಗರ ಕೃಷ್ಣದೇವರಾಯನ ಆಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದ್ದ ಭರತಾಚಾರ್ಯ ವಿದ್ವಾಂಸ ಬರೆದ ಸಂಗೀತ ಸೂರ್ಯೋದಯದ ಹಸ್ತಪ್ರತಿಯ ಮತ್ತೊಂದು ನಕಲು ಎನ್ನುವುದನ್ನು ಈಗಾಗಲೇ ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಲಾಗಿದ್ದು; ವಿವರವಾದ ಸಂಚಿಕೆಯನ್ನು ಶಾಸ್ತ್ರರಂಗದ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು&lt;ref&gt;[[ಬಂಡಾರು ಶ್ರೀಲಕ್ಷ್ಮೀನಾರಾಯಣ ಸಂಗೀತಸೂರ್ಯೋದಯ ಗ್ರಂಥ]]&lt;/ref&gt;. ಬಾಲರಾಮಭರತ ಎಂಬುದು ಕೇರಳದ ರಾಜ ಬಲರಾಮವರ್ಮ ೧೮ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಬರೆದ ಗ್ರಂಥವಾಗಿದೆ.<br /> <br /> == ಸದಾಶಿವಭರತ ==<br /> ಇರುವ ಭರತನಾಮಕ ಗ್ರಂಥಗಳ ಪೈಕಿ ಅತ್ಯಂತ ಹೊಸತು ಎನ್ನಬಹುದಾದದ್ದು ಸದಾಶಿವಭರತ. ಈಗ ದೊರೆಯುತ್ತಿರುವ ಸದಾಶಿವ ಭರತವೆನ್ನುವ ಗ್ರಂಥದ ಹಸ್ತಪ್ರತಿ ತೆಲುಗು ಲಿಪಿಯಲ್ಲಿದ್ದು ೧೮-೧೯ನೇ ಶತಮಾನದ ಆಸುಪಾಸಿನದ್ದೆಂದು ಇದರ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಗಮನಿಸಿದಾಗ ಹೇಳಬಹುದು. ಆದರೆ ಇದನ್ನು ಪಂಚ ಭರತರ ಒಳಗೆ ಸೇರಿಸಿ ಪ್ರಾಚೀನ ಗ್ರಂಥ ಎಂದೆನ್ನುವ ಪರಿಪಾಠ ಬಂದಂತಿದೆ ಎಂಬುದು ಲೇಖಿಕೆಯ ಅಭಿಪ್ರಾಯ. ಈ ಗ್ರಂಥಗಳ ವಿವರವಾದ ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕೆ ವಿಮರ್ಶಸಹಿತವಾದ ಸಂಪಾದನೆ, ಪ್ರಕಟಣೆಗಳು ಅವಶ್ಯ ಆಗಬೇಕಿದೆ.<br /> <br /> == ಪಂಚಭರತವಾದ ==<br /> ಮಹಾಮಹೋಪಾಧ್ಯಾಯ ಡಾ. ರಾ. ಸತ್ಯನಾರಾಯಣ ಶರ್ಮರು ಮತಂಗನ ಬೃಹದ್ದೇಶಿ ಗ್ರಂಥಕ್ಕೆ ಬರೆದ ಪೀಠಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಈ ಗ್ರಂಥಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಚರ್ಚಿಸುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ ಭರತರ ಸಂಖ್ಯೆ ಕನಿಷ್ಟಪಕ್ಷ ಐದು ಮಂದಿಯಷ್ಟಾದರೂ ಇದ್ದಿರಬಹುದು ಎಂಬುದಾಗಿ ತಮಿಳು ಕಾವ್ಯ ಸಿಲಪ್ಪದಿಕಾರದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಕಾರ ಅಡಿಯಾರ್ಕುನಲ್ಲರ್ ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತಾನೆಂದೂ, ಇವರು ಪಂಚಭರತರೆಂದೂ ವಿದ್ವಾಂಸರಾದ ಮಾನವಲ್ಲಿ ರಾಮಕೃಷ್ಣಕವಿಗಳು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ. ಹೀಗೆ ಪಂಚಭರತಮ್‌ನಲ್ಲಿ ಬರುವ ಹೆಸರುಗಳು ಆದಿಭರತ, ನಂದಿ ಭರತ, ಮತಂಗ ಭರತ, ಅರ್ಜುನ ಭರತ, ಹನುಮತ್ ಭರತ. ಹಾಗೂ ಮಹಾಮುನಿ ಭರತನ ಶಿಷ್ಯರೇ ಈ ಪಂಚ ಭರತರೆಂಬ ಶ್ಲೋಕಗಳು ಶಾರದಾತನಯನಿಂದ ದೊರಕಿವೆ, ಮನುವಿನ ಜೊತೆಗೆ ಆರು ಭರತರು ಅಯೋಧ್ಯೆಗೆ ಬಂದು ನಾಟ್ಯವನ್ನು ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಚುರಗೊಳಿಸಿದರು ಎಂಬ ವಿವರಗಳಿವೆ ಎಂದು ರಾಮಕೃಷ್ಣಕವಿಗಳು ಪಂಚ ಭರತರ ಕುರಿತ ತಮ್ಮ ವಾದಕ್ಕೆ ಬಳಸಿದ್ದಾರೆ.<br /> <br /> ಆದರೆ ಕೀರ್ತಿಶೇಷ ವಿದ್ವಾಂಸರಾದ ಡಾ. ವಿ. ರಾಘವನ್ ಅವರು ಈ ಮಾತನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸುತ್ತಾ ಅಡಿಯಾರ್ಕುನಲ್ಲರ್‌ನ ಮಾತಿನಲ್ಲಿರುವ ಉಲ್ಲೇಖ ಪಂಚಭರತರದ್ದಲ್ಲ; ಬದಲಾಗಿ ಅವನು ಹೆಸರಿಸಿರುವುದು ಬೇರೆ ಐದು ತಮಿಳು ನಾಟ್ಯಗ್ರಂಥಗಳನ್ನು, ನಾರದನು ರಚಿಸಿದ್ದು ಒಂದು ಗ್ರಂಥ ಮಾತ್ರ, ಶಾರದಾತನಯನ ಉಲ್ಲೇಖದಲ್ಲಿರುವ ಐದು ಶಿಷ್ಯರು ಪಂಚಭರತರೇ ಎನ್ನಲು ಯಾವ ಸಾಕ್ಷ್ಯಗಳೂ ಇಲ್ಲ. ಹೀಗೆ ಅಡಿಯಾರ್ಕುನಲ್ಲರ್ ಉಲ್ಲೇಖಿಸುವ ’ಪಂಚ ಭಾರತೀಯಂ’ ಎಂಬ ನಾರದನ ಐದು ಕೃತಿಗಳನ್ನ ನಾಟ್ಯದ ಐದು ಅಂಗಾಂಶಗಳೆಂಬಂತೆಯೂ ಪರಿಗಣಿಸಬಹುದು. ಇಲ್ಲವೇ ಪಂಚ ಮರಬು ಎಂಬ ತಮಿಳುಗ್ರಂಥವೂ ಕೂಡಾ ಐದು ವಿವಿಧ ಮುಖ್ಯ ಅಧ್ಯಾಯಗಳಾಗಿ ತನ್ನನ್ನು ವರ್ಗೀಕರಿಸಿಕೊಂಡಿದೆಯಾದ್ದರಿಂದ ಪಂಚ ಭರತ ವಿಚಾರ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿಗೆ ಬಂದದ್ದಿರಬಹುದು ಎನ್ನಿಸುತ್ತದೆ. ಇನ್ನು ಕೋಹಲನೇ ಭರತೋತ್ತರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಉತ್ತರ ತಂತ್ರಗಳನ್ನು ಬರೆದಿದ್ದ ಎನ್ನುವುದನ್ನು ಸ್ವತಃ ನಾಟ್ಯಶಾಸ್ತ್ರ ಸೂಚಿಸಿದೆ ಬೇರೆ. ಹಾಗಾಗಿ ಕೋಹಲನ ಹೆಸರೂ ಇಲ್ಲದಿರುವ ಈ ಪಂಚ ಭರತವಾದವನ್ನು ಒಪ್ಪಲಾಗದು, ಅದು ತೀರಾ ಅರ್ವಾಚೀನ ಸೇರ್ಪಡೆ ಎಂದು ಹೇಳಿ ಪಂಚಭರತವಾದವನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಲೇಖಿಕೆಯಾದ ಡಾ. ಮನೋರಮಾ ಅವರೂ ತಮ್ಮ ಅಧ್ಯಯನಮುಖೇನ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಡಾ. ರಾಘವನ್ ಅವರ ಮಾತನ್ನೇ ಸಮರ್ಥಿಸಿ, ಪಂಚ ಭರತವಾದಕ್ಕೆ ಬೆಲೆಯಿಲ್ಲವೆನ್ನುತ್ತಾರೆ. <br /> <br /> == ಸಮಾಪನ ==<br /> ಭರತನ ನಾಟ್ಯಶಾಸ್ತ್ರ ಎಲ್ಲ ಕಲೆ- ಕಲಾಶಾಸ್ತ್ರಗ್ರಂಥಗಳ ತಾಯಿಬೇರು. ಅದನ್ನನುಸರಿಸಿ ಅಥವಾ ನಾಟ್ಯಶಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಿ ಇಲ್ಲವೇ ಅದರ ವಿವರಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಯಿಸಿ ಅನೇಕ ಗ್ರಂಥಗಳು ಅನಂತರದ ಕಾಲಗಳಲ್ಲಿ ಬರೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ಹೀಗೆ ರಚನೆಗೊಂಡ ಗ್ರಂಥಗಳು ಭರತಮುನಿಗೆ ಋಣಿಯಾಗಿದ್ದೇವೆ ಎಂಬರ್ಥದಲ್ಲಿಯೋ ಅಥವಾ ಭರತ ಹೇಳಿದ್ದನ್ನೇ ತಾವು ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದೇವೆ ಎಂಬರ್ಥದಲ್ಲಿ ಭರತ ಎಂದೇ ತಮ್ಮನ್ನು ಹೆಸರಿಸಿಕೊಂಡಿವೆ. ಭರತನ ನಾಟ್ಯವೇದವನ್ನು ಯಾರು ಭರಿಸುವರೋ ಅವರು ಭರತರು ಎಂದುಕೊಳ್ಳಬಹುದು. ಇಲ್ಲವೇ ಭರತನ ಭೂಮಿಯೇ ಭಾರತವಾಗಿದೆ ಎಂದ ಮೇಲೆ ಭರತಪುತ್ರರಾದ ನಾವು ನೀವುಗಳೂ ಭರತರೇ ಹೌದು. ಹಾಗೆಂದೇ ಬಾಲರಾಮವರ್ಮನ ಬಾಲರಾಮಭರತ ಎಂಬ ಸ್ವತಂತ್ರಗ್ರಂಥದಿಂದ ಮೊದಲ್ಗೊಂಡು ಅದೆಷ್ಟೋ ಸಂಗ್ರಹ-ಸಂಕಲನಗ್ರಂಥಗಳೂ ಭರತಶಾಸ್ತ್ರಸಂಗ್ರಹ, ಭರತಸಾರಸಂಗ್ರಹ, ಭರತಸಂಗ್ರಹ ಎಂದೆಲ್ಲ ಭರತ ಎಂಬ ಹೆಸರನ್ನೂ ಜೊತೆಗಿಟ್ಟುಕೊಂಡಿವೆ.<br /> <br /> ಇದರಿಂದಾಗಿ ಎಷ್ಟೋ ಮಂದಿಗೆ ಹಲವು ಭರತರಿದ್ದರು; ಹಲವು ಭರತನ ನಾಟ್ಯಶಾಸ್ತ್ರಗಳಿದ್ದವು ಎಂಬ ಭ್ರಮೆಯನ್ನೂ ಉಂಟುಮಾಡಿವೆ. ಎಷ್ಟೆಂದರೆ ಹೀಗೆ ಹೆಸರಾದ ಗ್ರಂಥಗಳೆಲ್ಲವೂ ಪೌರಾಣಿಕ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ಹೆಸರನ್ನು ಹೋಲುವ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯನ್ನು ಪಡೆದಿವೆಯಾದ್ದರಿಂದ ನಾಟ್ಯಶಾಸ್ತ್ರಕ್ಕಿಂತಲೂ ಇವು ಪ್ರಾಚೀನ ಎಂಬ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳನ್ನೂ ಹುಟ್ಟುಹಾಕಿಸಿವೆ. ಇದೇನು ಅಪರಾಧವಲ್ಲ. ಭರತನ ನಾಟ್ಯಶಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ಆಧರಿಸಿ ಬರೆದ ಗ್ರಂಥಗಳು ಕೂಡಾ ಅದೇ ಸಂಪ್ರದಾಯದ ಕೂಸುಗಳು. ಅವುಗಳ ಕಾಲ, ದೇಶ, ಆಕಾರ, ಗಾತ್ರಗಳು ಭಿನ್ನವಾಗಿರಬಹುದು. ಆದರೆ ಅವು ಭರತನ ಆಶಯವನ್ನೇ ತಮ್ಮಿಂದಾದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಮುಂದುವರೆಸಿಕೊಂಡು ಹೋಗುವ ಧ್ಯೇಯದಲ್ಲಿ ಬರೆಯಲ್ಪಟ್ಟವು. ಹಾಗೆಂದು ಇವು ನಾಟ್ಯಶಾಸ್ತ್ರದಷ್ಟು ಸಮಗ್ರವೂ ಅಲ್ಲ; ವಿಸ್ತಾರವಾಗಿಯೂ ಇಲ್ಲ. ಬದಲಾಗಿ ನೃತ್ಯವೆಂಬ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಅಧಿಕಾರಿಗಳಂತೆ ಅದರಲ್ಲೂ ದಾಕ್ಷಿಣಾತ್ಯ ಪರಂಪರೆಯ ಪ್ರವೃತ್ತಿಭೇದಗಳಂತೆಯೇ ವರ್ತಿಸುತ್ತವೆ.<br /> <br /> ವಿಶೇಷವೆಂದರೆ ಈ ಗ್ರಂಥಗಳು ಭರತ, ಹನುಮ, ಗುಹ ಎಂಬುದಾಗಿ ತಮ್ಮನ್ನು ಹೆಸರಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರೂ ಇವುಗಳು ಅಭಿನಯದರ್ಪಣ, ಭರತಾರ್ಣವ ಎಂಬ ನಂದಿಕೇಶ್ವರನ ಗ್ರಂಥಗಳ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನೇ ಹೋಲುತ್ತವೆ. ಮತ್ತು ತೆಲುಗು-ಸಂಸ್ಕೃತ ಭಾಷೆಯಲ್ಲೇ ಇವುಗಳ ಹಸ್ತಪ್ರತಿಗಳು ದೊರಕುತ್ತವೆ. ಇದರಿಂದಾಗಿ ದಾಕ್ಷಿಣಾತ್ಯ ಪರಂಪರೆಗೆ ಸೇರಿದ ಗ್ರಂಥಗಳಿವು ಎಂದು ನಿಸ್ಸಂಶಯವಾಗಿ ಹೇಳಬಹುದು. ಗ್ರಂಥಗಳ ಹೆಸರಿನಂತೆಯೇ ಲಕ್ಷಣಗಳಲ್ಲೂ ಪುರಾಣೋಕ್ತವೆನಿಸುವಂಥ ವಿವರಗಳಿವೆ. ಆದರೆ ಇದು ಗ್ರಂಥವನ್ನು ಪೂಜ್ಯ, ಪ್ರಾಚೀನ ಅಥವಾ ಲಕ್ಷಣಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಲಾತೀತವಾದ ಸಾಧಾರಣೀಕರಣ ಕಾಣಿಸುವ ಗ್ರಂಥಕಾರರ ಉಪಾಯವೆಂದೇ ಲೇಖಿಕೆ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುತ್ತಾರೆ. ಹೀಗಿದ್ದೂ ಭರತ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ತಮ್ಮ ಕೃತಿಗಳನ್ನು ಕರೆದುಕೊಂಡಿರುವ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಆ ಗ್ರಂಥಕರ್ತೃಗಳಿಗೆ ತಾವು ಭರತಮುನಿಯ ಮಕ್ಕಳು, ಪೀಳಿಗೆಯವರು ಎಂತಲೋ ಅಥವಾ ತಾವು ಭರತನಿಗೆ ಋಣಿ ಎಂಬ ಧನ್ಯತೆಯೋ ಇರುವಂತಿದೆ. ಈ ಕುರಿತಾದ ಹೆಚ್ಚಿನ ವಿವರಗಳು ಲೇಖಿಕೆಯ ಯಕ್ಷಮಾರ್ಗಮುಕುರ, ಮಹಾಮುನಿ ಭರತ&lt;ref&gt;https://www.noopurabhramari.com/mahamuni-bharata-book-order/&lt;nowiki/&gt;ಮಹಾಮುನಿ ಭರತ ಪುಸ್ತಕ. ಶ್ರೀ ಭಾರತೀ ಪ್ರಕಾಶನ. ಗುರುಗ್ರಂಥಮಾಲಿಕೆ ೪೦. ಬೆಂಗಳೂರು. ೨೦೨೪&lt;/ref&gt; ಮತ್ತು ನಂದಿಕೇಶ್ವರ ಎಂಬ ಅಧ್ಯಯನಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿದೆ.<br /> <br /> == ಪರಾಮರ್ಶನ ಗ್ರಂಥಗಳು ==</div>

Manorama https://en.alpha.ikswiki.in/index.php?title=%E0%B2%AD%E0%B2%B0%E0%B2%A4_%E0%B2%97%E0%B3%8D%E0%B2%B0%E0%B2%82%E0%B2%A5%E0%B2%97%E0%B2%B3%E0%B3%81&diff=1243 2024-10-30T07:15:32Z

<p>Manorama: Created page with &quot; Authored by ಡಾ.ಮನೋರಮಾ ಬಿ.ಎನ್. Published by ನೂಪುರ [https://www.noopurabhramari.com/ ಭ್ರಮರಿ]. ಈ ಲೇಖನ ನೂಪುರಭ್ರಮರಿ ಐ ಕೆ ಎಸ್ ಸೆಂಟರ್ ನ ಕೊಡುಗೆ,&lt;ref&gt;ಭಾರತೀಯ ಜ್ಞಾನಪರಂಪರೆಗಳ ಅಧ್ಯಯನ ಕೇಂದ್ರ ನೂಪುರಭ್ರಮರಿಯ ಪ್ರಸ್ತುತಿ ಶಾಸ್ತ್ರರಂಗ ಭಾಗ 5 : ದಾ...&quot;</p> <hr /> <div><br /> Authored by ಡಾ.ಮನೋರಮಾ ಬಿ.ಎನ್. <br /> Published by ನೂಪುರ [https://www.noopurabhramari.com/ ಭ್ರಮರಿ]. ಈ ಲೇಖನ ನೂಪುರಭ್ರಮರಿ ಐ ಕೆ ಎಸ್ ಸೆಂಟರ್ ನ ಕೊಡುಗೆ,&lt;ref&gt;ಭಾರತೀಯ ಜ್ಞಾನಪರಂಪರೆಗಳ ಅಧ್ಯಯನ ಕೇಂದ್ರ ನೂಪುರಭ್ರಮರಿಯ ಪ್ರಸ್ತುತಿ ಶಾಸ್ತ್ರರಂಗ ಭಾಗ 5 : ದಾಕ್ಷಿಣಾತ್ಯ/ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತ ಸಂಚಿಕೆ 55 : [https://www.youtube.com/channel/UCzsvThi5o-5X1-5kp7jaxVQ @noopurabhramari1212]&lt;/ref&gt; <br /> <br /> == ಭರತರು- ಯಾರು, ಎಷ್ಟು ಮಂದಿ? ==<br /> ಭರತಖಂಡದಲ್ಲಿ ಹಲವು ಭರತರು ಆಗಿಹೋಗಿದ್ದಾರೆ. ಭರತ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ಕೀರ್ತಿಯು ಅಚಂದ್ರಾರ್ಕವಾಗಿ ಹಬ್ಬಿದೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಭರತಮುನಿ ಕಲ್ಪಿತ ವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಿರಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ದಶರಥ ಪುತ್ರ-ರಾಮಸಹೋದರ ಭರತನಂತೂ ವಿಶ್ವಪ್ರಸಿದ್ಧ. ದುಷ್ಯಂತನ ಮಗನೂ ಭರತ. ಮಾಂಧಾತೃವಿನ ಮೊಮ್ಮಗ ಭರತ, ಋಷಭದೇವನ ಮಗ ಭರತ. ಇನ್ನು ವೇದಾಂತರಹಸ್ಯವನ್ನು ಅರುಹಿದ ಜಡಭರತನ ಕತೆಯನ್ನೂ ಕೇಳಿ ಬಲ್ಲೆವು. ಸರಸ್ವತಿ ನದಿತೀರದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದ ವೇದಕಾಲಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಭರತರೆಂದೇ ಹೆಸರಾದ ಜನಾಂಗವೂ ಅಗ್ನಿಯನ್ನು ಭಾರತಿಯೆಂದೇ ಕರೆದು ಪೂಜಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ಮಹಾಭಾರತದ ಕಥೆ ‘ಭರತರ ಕಥೆ’ಯೆಂದೇ ಪ್ರಸಿದ್ಧ. ಕೃಷ್ಣನು ಭಗವದ್ಗೀತೆಯಲ್ಲಿ ಅರ್ಜುನನನ್ನು ‘ಭರತರ್ಷಭ’, ‘ಭಾರತ’ನೆಂದೇ ಅಂದರೆ ಭಾರತದೇಶಕ್ಕೆ ಸೇರಿದವನೆಂದು, ಭರತವಂಶೀಯನೆಂದು ಕರೆಯುವ ಉಲ್ಲೇಖವಿದೆ. ಇನ್ನು ಬ್ರಹ್ಮನಿರ್ಮಿತ ಬೃಹತ್ ವಿಶ್ವವನ್ನು ರಂಗವೆಂಬ ಸೂಕ್ಷ್ಮರೂಪದಲ್ಲಿ ಪುನರ್ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಗುರುವರೇಣ್ಯನೂ ಕೂಡಾ ಮಹಾಮುನಿ ಭರತ. <br /> <br /> == ಮಹಾಮುನಿ ಭರತನ ನಾಟ್ಯಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಅರ್ವಾಚೀನ ಭರತನಾಮಕ ಗ್ರಂಥಗಳ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯ ==<br /> ‘ಭೃಂಞ ಭರಣೇ’ ಎಂಬ ಧಾತುವಿನಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ ಸಂಸ್ಕೃತ ಶಬ್ದವೇ ಭರತ. ಇದರ ಅರ್ಥವೇ ಭರಿಸುವುದು, ತುಂಬಿಸುವುದು ಎಂಬುದಾಗಿ. ‘ಭ’ ಅಕ್ಷರ ಬ್ರಹ್ಮನನ್ನೇ ಸೂಚಿಸಿದರೆ ‘ರತ’ ಎಂಬುದು ಬ್ರಹ್ಮನಿಗೆ ಒಳಪಡುವ ಎಲ್ಲದೂ ಅಥವಾ ಭರಿಸಿದ್ದು ಎಂಬರ್ಥವಾಗುತ್ತದೆ. ಅದಲ್ಲದೆ ನಾಟ್ಯಶಾಸ್ತ್ರದ ೩೫ನೇ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ‘ಭರತ’ ಎಂಬ ಶಬ್ದಕ್ಕೆ ನಿರ್ದೇಶಕ ಎಂಬ ಅರ್ಥವನ್ನೂ ಗಮನಿಸಬಹುದು. ನೊಗವನ್ನು ಹೊತ್ತ ಎತ್ತಿನಂತೆ ಎಲ್ಲ ಭಾರವನ್ನು ಹೊತ್ತು, ಅನೇಕ ಪಾತ್ರಗಳಿಗೆ ಉಪಯುಕ್ತವೆನ್ನಿಸಿ, ಸಂಗೀತ, ನಾಟ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ತಜ್ಞನಾಗಿದ್ದು ಅನೇಕ ವಾದ್ಯಗಳನ್ನು ನುಡಿಸಲು ಸಮರ್ಥನಾದವನು ‘ಭರತ’ ಎನ್ನಲಾಗಿದೆ. ಅದಲ್ಲದೆ ಸ್ವತಃ ಭರತನ ಮಕ್ಕಳು ಅಂದರೆ ಆತನ ಪೀಳಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಮುಂದುವರಿದು ಬಂದ ಕಲಾವಿದರ ವಂಶವೂ ಭರತರೆಂದೇ ಕರೆದುಕೊಳ್ಳಲು ಅರ್ಹರು. ಮಹಾಮುನಿ ಭರತನ ನೂರಾರು ಮಂದಿ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಭರತರೆಂದೇ ಕರೆದ ಉಲ್ಲೇಖಗಳಿವೆ. <br /> <br /> ಮೂಲತಃ ನಾಟ್ಯಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ದ್ವಾದಶಸಾಹಸ್ತ್ರೀ ಷಟ್‌ಸಾಹಸ್ರೀ ಎಂಬ ೧೨ಸಾವಿರ, ೬ ಸಾವಿರ ಶ್ಲೋಕಗಳ ಪ್ರತಿಯಿದ್ದವಂತೆ. ಆ ಪೈಕಿ ಈಗ ಬರೆವಣಿಗೆಯ ರೂಪದಲ್ಲಿ ದೊರೆತು ಉಳಿದುಬಂದಿರುವುದು ಆರು ಸಾವಿರ ಶ್ಲೋಕಗಳ ಷಟ್ಸಾಹ್ಸ್ತ್ರೀ. ಇದಲ್ಲದೆ ಮೂವತ್ತೆರಡು ಸಾವಿರ ಶೋಕಗಳದ್ದೂ ಒಂದು ಪರಂಪರೆಯಿತ್ತಂತೆ. ಇಂಥ ಗ್ರಂಥಪರಂಪರೆಗೆ ಅಧಿಕಾರಿಗಳೆಂಬಂತೆ ಸದಾಶಿವ, ಬ್ರಹ್ಮ ಮತ್ತು ಭರತ ಎಂಬ ಮೂರು ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅಭಿನವಗುಪ್ತನ ಅಭಿನವಭಾರತಿಯೂ ಮೂರು ಪರಂಪರೆಗಳಿತ್ತೆಂದು ಸುಳುಹು ಕೊಡುತ್ತದೆ. ಹೇಗಿದ್ದರೂ ಭರತನೇ ನಾಟ್ಯಶಾಸ್ತ್ರದ ನಾಂದಿ ಶ್ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಪಿತಾಮಹನಾದ ಬ್ರಹ್ಮ, ಮಹೇಶ್ವರರಿಗೆ ವಂದಿಸಿಯೇ ಗ್ರಂಥಾರಂಭವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾನಾದ್ದರಿಂದ ಬ್ರಹ್ಮ, ಸದಾಶಿವರ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿಯೂ ನಾಟ್ಯ ಮತ್ತು ಸಂಗೀತದ ಮೇಲಿನ ದೊಡ್ಡದಾದ ಭರತನಾಮಕ ಗ್ರಂಥಗಳಿವೆ ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ. ಬಹುಶಃ ಈ ಕಾರಣಕ್ಕೇ ಭರತನ ಪೀಳಿಗೆಯಲ್ಲಿ ವೃದ್ಧಭರತ, ಆದಿಭರತ ಎಂಬ ಹೆಸರುಗಳೂ ಆಗಿಹೋಗಿದ್ದಿರಬಹುದು. ಮತ್ತು ಹಲವು ಭರತರು ನಾಟ್ಯಶಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ಬರೆದರು ಎಂಬ ಜನಜನಿತ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಬೆಳೆದುಬಂದಿದೆ.<br /> <br /> ಆ ಪೈಕಿ ಆದಿಭರತ, ವೃದ್ಧಭರತ, ಬ್ರಹ್ಮಭರತ, ಸದಾಶಿವಭರತ, ಹನುಮದ್ ಭರತ್, ಅರ್ಜುನ ಭರತ, ಗುಹೇಶ ಭರತ, ನಂದಿಭರತ, ವಿನಾಯಕ ಭರತ ಮುಂತಾದ ಗ್ರಂಥ ಮತ್ತು ಲಾಕ್ಷಣಿಕರನ್ನು ಗುರುತಿಸಬಹುದು. ಈ ಭರತಗ್ರಂಥಗಳ ಮುಖ್ಯ ಹೂರಣ ನೃತ್ತ, ನೃತ್ಯ ಮತ್ತು ಅವುಗಳಿಗೆ ಬೇಕಾದ ವಿವಿಧ ಅಂಗೋಪಾಂಗ ಅಭಿನಯ, ಹಸ್ತಾಭಿನಯ, ಚಾರಿ, ಸ್ಥಾನಕ, ಕರಣ, ಅಂಗಹಾರಗಳು, ಸ್ವರ, ರಾಗ, ತಾಳ, ಪ್ರಬಂಧ, ರಸ-ಭಾವ ಲಕ್ಷಣಗಳು.<br /> <br /> == ಪಂಚಭರತವಾದ ==<br /> ಮಹಾಮಹೋಪಾಧ್ಯಾಯ ಡಾ. ರಾ. ಸತ್ಯನಾರಾಯಣ ಶರ್ಮರು ಮತಂಗನ ಬೃಹದ್ದೇಶಿ ಗ್ರಂಥಕ್ಕೆ ಬರೆದ ಪೀಠಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಈ ಗ್ರಂಥಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಚರ್ಚಿಸುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ ಭರತರ ಸಂಖ್ಯೆ ಕನಿಷ್ಟಪಕ್ಷ ಐದು ಮಂದಿಯಷ್ಟಾದರೂ ಇದ್ದಿರಬಹುದು ಎಂಬುದಾಗಿ ತಮಿಳು ಕಾವ್ಯ ಸಿಲಪ್ಪದಿಕಾರದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಕಾರ ಅಡಿಯಾರ್ಕುನಲ್ಲರ್ ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತಾನೆಂದೂ, ಇವರು ಪಂಚಭರತರೆಂದೂ ವಿದ್ವಾಂಸರಾದ ಮಾನವಲ್ಲಿ ರಾಮಕೃಷ್ಣಕವಿಗಳು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ. ಹೀಗೆ ಪಂಚಭರತಮ್‌ನಲ್ಲಿ ಬರುವ ಹೆಸರುಗಳು ಆದಿಭರತ, ನಂದಿ ಭರತ, ಮತಂಗ ಭರತ, ಅರ್ಜುನ ಭರತ, ಹನುಮತ್ ಭರತ. ಹಾಗೂ ಮಹಾಮುನಿ ಭರತನ ಶಿಷ್ಯರೇ ಈ ಪಂಚ ಭರತರೆಂಬ ಶ್ಲೋಕಗಳು ಶಾರದಾತನಯನಿಂದ ದೊರಕಿವೆ, ಮನುವಿನ ಜೊತೆಗೆ ಆರು ಭರತರು ಅಯೋಧ್ಯೆಗೆ ಬಂದು ನಾಟ್ಯವನ್ನು ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಚುರಗೊಳಿಸಿದರು ಎಂಬ ವಿವರಗಳಿವೆ ಎಂದು ರಾಮಕೃಷ್ಣಕವಿಗಳು ಪಂಚ ಭರತರ ಕುರಿತ ತಮ್ಮ ವಾದಕ್ಕೆ ಬಳಸಿದ್ದಾರೆ.<br /> <br /> ಆದರೆ ಕೀರ್ತಿಶೇಷ ವಿದ್ವಾಂಸರಾದ ಡಾ. ವಿ. ರಾಘವನ್ ಅವರು ಈ ಮಾತನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸುತ್ತಾ ಅಡಿಯಾರ್ಕುನಲ್ಲರ್‌ನ ಮಾತಿನಲ್ಲಿರುವ ಉಲ್ಲೇಖ ಪಂಚಭರತರದ್ದಲ್ಲ; ಬದಲಾಗಿ ಅವನು ಹೆಸರಿಸಿರುವುದು ಬೇರೆ ಐದು ತಮಿಳು ನಾಟ್ಯಗ್ರಂಥಗಳನ್ನು, ನಾರದನು ರಚಿಸಿದ್ದು ಒಂದು ಗ್ರಂಥ ಮಾತ್ರ, ಶಾರದಾತನಯನ ಉಲ್ಲೇಖದಲ್ಲಿರುವ ಐದು ಶಿಷ್ಯರು ಪಂಚಭರತರೇ ಎನ್ನಲು ಯಾವ ಸಾಕ್ಷ್ಯಗಳೂ ಇಲ್ಲ. ಹೀಗೆ ಅಡಿಯಾರ್ಕುನಲ್ಲರ್ ಉಲ್ಲೇಖಿಸುವ ’ಪಂಚ ಭಾರತೀಯಂ’ ಎಂಬ ನಾರದನ ಐದು ಕೃತಿಗಳನ್ನ ನಾಟ್ಯದ ಐದು ಅಂಗಾಂಶಗಳೆಂಬಂತೆಯೂ ಪರಿಗಣಿಸಬಹುದು. ಇಲ್ಲವೇ ಪಂಚ ಮರಬು ಎಂಬ ತಮಿಳುಗ್ರಂಥವೂ ಕೂಡಾ ಐದು ವಿವಿಧ ಮುಖ್ಯ ಅಧ್ಯಾಯಗಳಾಗಿ ತನ್ನನ್ನು ವರ್ಗೀಕರಿಸಿಕೊಂಡಿದೆಯಾದ್ದರಿಂದ ಪಂಚ ಭರತ ವಿಚಾರ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿಗೆ ಬಂದದ್ದಿರಬಹುದು ಎನ್ನಿಸುತ್ತದೆ. ಇನ್ನು ಕೋಹಲನೇ ಭರತೋತ್ತರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಉತ್ತರ ತಂತ್ರಗಳನ್ನು ಬರೆದಿದ್ದ ಎನ್ನುವುದನ್ನು ಸ್ವತಃ ನಾಟ್ಯಶಾಸ್ತ್ರ ಸೂಚಿಸಿದೆ ಬೇರೆ. ಹಾಗಾಗಿ ಕೋಹಲನ ಹೆಸರೂ ಇಲ್ಲದಿರುವ ಈ ಪಂಚ ಭರತವಾದವನ್ನು ಒಪ್ಪಲಾಗದು, ಅದು ತೀರಾ ಅರ್ವಾಚೀನ ಸೇರ್ಪಡೆ ಎಂದು ಹೇಳಿ ಪಂಚಭರತವಾದವನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಲೇಖಿಕೆಯಾದ ಡಾ. ಮನೋರಮಾ ಅವರೂ ತಮ್ಮ ಅಧ್ಯಯನಮುಖೇನ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಡಾ. ರಾಘವನ್ ಅವರ ಮಾತನ್ನೇ ಸಮರ್ಥಿಸಿ, ಪಂಚ ಭರತವಾದಕ್ಕೆ ಬೆಲೆಯಿಲ್ಲವೆನ್ನುತ್ತಾರೆ. <br /> <br /> == ಹನುಮದ್ಭರತ ==<br /> ನಂದಿಭರತ, ಗುಹೇಶ ಭರತ ಮತ್ತು ಹನುಮದ್ಭರತ ಎಂಬ ಮೂರು ಗ್ರಂಥಗಳ ಉಲ್ಲೇಖ ಸಿಗುತ್ತದಲ್ಲದೆ ದುರದೃಷ್ಟವಶಾತ್, ಈ ಗ್ರಂಥಗಳು ನಷ್ಟವಾಗಿ ಹೋಗಿವೆಯೆಂದೇ ಹೇಳಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಹನುಮ ಭರತವು ಹನುಮಂತನ ಹೆಸರನ್ನು ಕರ್ತೃವೆಂಬಂತೆ ಅಂಕಿತಗೊಂಡ ಗ್ರಂಥ. ಸಂಗೀತಜ್ಞ ಎಂಬ ಅಭಿಮಾನದಲ್ಲಿ ರಾಗಗಳ ವಿಚಾರವಾಗಿ ಹನುಮಂತನನ್ನು ಒಬ್ಬ ಶಾಸ್ತ್ರಲಕ್ಷಣಕಾರ ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅಹೋಬಲನ ಸಂಗೀತ ಪಾರಿಜಾತ, ಚತುರ ದಾಮೋದರನ ಸಂಗೀತದರ್ಪಣ ಸಹಿತ ಇನ್ನೂ ಹಲವು ಗ್ರಂಥಗಳು ಹನುಮಂತ, ಆಂಜನೇಯ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಲಾಕ್ಷಣಿಕರನ್ನು ನೆನೆಯುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ ಈ ಹನುಮಂತ ಅಥವಾ ಆಂಜನೇಯ ರಾಮಾಯಣದ ಕಪಿಶ್ರೇಷ್ಠ ಅಂಜನಾಸುತ ರಾಮಭಂಟನಾಗಿರಲಿಕ್ಕಿಲ್ಲ ; ಬದಲಾಗಿ ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ ಸಂದುಹೋದ ಸಂಗೀತ ವಿಶಾರದನಿದ್ದಿರಬೇಕು ಎಂದೇ ಅನಿಸುತ್ತದೆ.<br /> <br /> == ನಂದಿಭರತ ==<br /> ನಾಟ್ಯಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ನಂದಿಯ ಉಲ್ಲೇಖ ಕುರಿತಾಗಿ ಬರುವುದೇ ಇಲ್ಲ. ಆದರೆ ಮಾನವಲ್ಲಿ ರಾಮಕೃಷ್ಣ ಕವಿಗಳು ಭರತನಿಗೆ ಕರಣಾಂಗಹಾರಗಳ ಪಾಠ ಮಾಡಿದ ತಂಡುಮುನಿಯೇ ನಂದಿ ಎಂಬ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಸೂಚಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಆದರೆ ಎಲ್ಲಿಯೂ ತಂಡುವನ್ನು ನಂದಿ ಎಂಬುದಾಗಿ ಸಂಭೋದಿಸಿಯೇ ಇಲ್ಲ ಎಂಬುದರ ಸಹಿತ ಇನ್ನೂ ಬೇರೆಬೇರೆ ಸಾಕ್ಷ್ಯ ಹಾಗೂ ಕಾರಣಗಳಿಗಾಗಿ ಡಾ. ರಾಘವನ್ ತಂಡುವೇ ನಂದಿ ಎಂಬ ಅಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ಅಲ್ಲಗಳೆದಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಲೇಖಿಕೆಯ ಅಧ್ಯಯನದ ವೇಳೆಯೂ ಈ ವಿಚಾರದ ಸಹಿತ ಹಲವಾರು ಸಾಕ್ಷ್ಯಗಳು ಬೆಳಕಿಗೆ ಬಂದಿದ್ದು; ನಂದಿಕೇಶ್ವರ, ಯಕ್ಷಮಾರ್ಗಮುಕುರ ಎಂಬ ಅವರ ಸಂಶೋಧನಕೃತಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಭರತಾರ್ಣವ ಮತ್ತು ಅಭಿನಯದರ್ಪಣದ ಕುರಿತಾದ ನೂಪುರ ಭ್ರಮರಿಯ ಎರಡು ಶಾಸ್ತ್ರರಂಗ ಸಂಚಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು.&lt;ref&gt;ಯಕ್ಷಮಾರ್ಗಮುಕುರ ಗ್ರಂಥ- ಡಾ.ಮನೋರಮಾ ಬಿ.ಎನ್ 2022- ಕುರಿಯ ವಿಠಲ ಶಾಸ್ತ್ರಿ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾನದ ಪ್ರಕಟಣೆ. <br /> <br /> ಮತ್ತು ನಂದಿಕೇಶ್ವರ. ಡಾ.ಮನೋರಮಾ ಬಿ.ಎನ್. ಶ್ರೀಭಾರತೀ ಪ್ರಕಾಶನದ ಪ್ರಕಟಣೆ<br /> <br /> &lt;nowiki&gt;https://www.noopurabhramari.com/yakshamargamukura/&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt; ಹೀಗಾಗಿ ನಂದಿಯು ಭರತನಷ್ಟು ಪ್ರಾಚೀನನಲ್ಲ ಮತ್ತು ಆತನ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ದೊರಕುವ ಯಾವುದೇ ಗ್ರಂಥಗಳಿಗೂ ಭರತನಷ್ಟು ಪ್ರಾಚೀನದ ಹಣೆಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಅಂಟಿಸುವುದು ಬೇಡ ಎಂದು ಲೇಖಿಕೆ ಹೇಳಲು ಇಚ್ಛಿಸುತ್ತಾರೆ.<br /> <br /> ಕಾವ್ಯಮಾಲಾ ಆವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ನಾಟ್ಯಶಾಸ್ತ್ರದ ಕೊನೆಯ ಭಾಗವನ್ನು ನಂದಿ ಭರತ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದಿದೆ. ಆದರೆ ಸ್ವತಃ ನಾಟ್ಯಶಾಸ್ತ್ರದ ಇನ್ನೂ ನಾಟ್ಯಶಾಸ್ತ್ರದ ಹಲವು ಆವೃತ್ತಿಗಳು ಕೋಹಲನ ಹೆಸರನ್ನೇ ಭರತನ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿಯೆಂಬಂತೆ ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಇರಲಿ., ಇಂದಿಗೆ ನಂದಿಭರತ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಎರಡು ಗ್ರಂಥಗಳ ಉಲ್ಲೇಖ ದೊರಕುತ್ತದೆ. ಒಂದು ಸಂಗೀತ ಗ್ರಂಥ ನಂದಿಭರತವನ್ನು ಸಂಶೋಧಕರಾಗಿದ್ದ ರೈಸ್ ಅವರು ಮೈಸೂರು ಮತ್ತು ಕೊಡಗಿನ ಕ್ಯಾಟಲಾಗ್ ನಲ್ಲಿ ಗುರುತಿಸಿದ್ದರು. ಇದಲ್ಲದೆ ನಂದಿಭರತೋಕ್ತಹಸ್ತಾಧ್ಯಾಯ ಎಂಬ ಗ್ರಂಥವು ಮದ್ರಾಸಿನ ಹಸ್ತಪ್ರತಿ ಕ್ಯಾಟಲಾಗ್‌ನಲ್ಲಿದೆ ಎಂಬ ವಿವರ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ ಡಾ. ರಾಘವನ್. ಇದು ಹಸ್ತಾಧ್ಯಾಯಕ್ಕೆ ಮೀಸಲಾದ ಗ್ರಂಥವಾಗಿತ್ತು ಎನ್ನುವುದು ಅರಿವಾಗುತ್ತದೆ. ನಂದಿಭರತೋಕ್ತಸಂಕರಹಸ್ತಾಧ್ಯಾಯ ಎಂಬ ಗ್ರಂಥಪ್ರತಿಯಲ್ಲಂತೂ ಒಂದೊಂದು ಹಸ್ತದೊಳಗೂ ಹಲವಾರು ಬಗೆಗಳನ್ನು ಹೊಸಹೊಸತಾಗಿ ಟಂಕಿಸಿದ ಪ್ರಕರಣವನ್ನು ಗಮನಿಸಬಹುದು. ಅಂದರೆ ಭರತಾರ್ಣವ ಉಲ್ಲೇಖಿಸುವ ಸಂಕರ-ನಾನಾರ್ಥ ಹಸ್ತಗಳಿಗೆ ಮೂಲ ನಂದಿಭರತದಲ್ಲಿದ್ದಂತಿದೆ. ಆದರೆ ಭರತಾರ್ಣವದ ಕಾಲ ಹನ್ನೊಂದನೇ ಶತಮಾನದಿಂದ ೧೬ನೇ ಶತಮಾನದ ಒಳಗೆ ಸಲ್ಲುವಂತದ್ದು. <br /> <br /> == ಗುಹೇಶಭರತ ==<br /> ಭರತಾರ್ಣವವು ತನ್ನ ಲಕ್ಷಣವಿಚಾರಗಳಿಗೆ ಆಕರ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸುವ ಈ ಗುಹೇಶಭರತ ಮತ್ತು ನಂದಿಭರತವು ಭರತನಾಮಕ ಗ್ರಂಥಗಳಲ್ಲೇ ಪ್ರಾಚೀನ ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸಬಹುದು. <br /> <br /> ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯದೇವರ ಹೆಸರು ಗುಹೇಶ ಎಂಬುದನ್ನೇ ಅಂಕಿತವಾಗಿಸಿಕೊಂಡ ಗ್ರಂಥವಿದು. ಇದಕ್ಕೆ ಸ್ಕಂದಭರತ ಎಂಬ ಇನ್ನೊಂದು ಹೆಸರೂ ಇದ್ದಂತೆ ತೋರುತ್ತದೆ. ಭರತಾರ್ಣವ ಗ್ರಂಥ ಮುಕ್ತಾಯದ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಗುಹೇಶಭರತ ಲಕ್ಷಣ ಸಮಾಪ್ತಂ ಎನ್ನಲಾಗಿರುವುದನ್ನು ಗಮನಿಸಿದರೆ ಸ್ವತಃ ಭರತಾರ್ಣವವು ಈ ಗ್ರಂಥವನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಿ ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡಂತಿದೆ. ವಿಚಿತ್ರವೆಂದರೆ, ಭರತಾರ್ಣವ ಗ್ರಂಥದ ಸಂಪಾದಕರಾದ ವಾಸುದೇವ ಶಾಸ್ತ್ರಿಗಳು ಭರತ ಸೇನಾಪತಿಯೆಂಬ ತಮಿಳು ಗ್ರಂಥವೂ ಗುಹೇಶಭರತಲಕ್ಷಣಮ್ ಎಂಬಂತೆಯೇ ಕಂಡುಬಂದಿದೆ ಎಂದಿದ್ದಾರೆ. ಹಾಗಿದಲ್ಲಿ ಇದು ದ್ರವಿಡಮೂಲದ ಗ್ರಂಥವಾಗಿರುವ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳಿವೆ. ಆದರೆ ಡಾ. ರಾಘವನ್ ಅವರು ಗುಹ್ಯಕೇಶಭರತ ಎಂಬ ಗ್ರಂಥವೇ ಅಪಭ್ರಂಶಗೊಂಡು ಗುಹೇಶಭರತ ಎಂದಾಗಿದೆ; ಈ ಗುಹ್ಯಕೇಶನು ಸುಮತಿ ಎಂಬ ಗುಹ್ಯಕರೆಂಬ ಅರ್ಧದೇವಪುರುಷರ ರಾಜ; ಈತನಿಗೆ ನಂದಿಯು ಪಾಠ ಮಾಡಿರುವ ಸಂಗತಿ ಭರತಾರ್ಣವ ಗ್ರಂಥದಲ್ಲಿದೆ; ಹಾಗಾಗಿ ಇದು ಗುಹ್ಯಕೇಶ ಭರತ ಎಂದೇ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ. <br /> <br /> ಗುಹೇಶಭರತದ ಬಳಿಕದ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಅರ್ಜುನಭರತ ಮತ್ತು ಆದಿಭರತ ಎಂಬ ಎರಡು ಕೃತಿಗಳನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಬಹುದು.<br /> <br /> == ಅರ್ಜುನ ಭರತ ==<br /> ತಂಜಾವೂರಿನ ಸರಸ್ವತಿ ಮಹಲ್ ಗ್ರಂಥಾಲಯದಲ್ಲಿರುವ ಸಂಸ್ಕೃತ/ತೆಲುಗು ಹಸ್ತಪ್ರತಿಯ ಅರ್ಜುನ ಭರತ ಗ್ರಂಥವು ಮಹಾಭಾರತದ ಪಾಂಡುಪುತ್ರ, ನಾಟ್ಯವಿಶಾರದನಾದ ಅರ್ಜುನನ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಅಂಕಿತಗೊಂಡಿದೆ. ಆದರೆ ಇದರ ದೇಶೀ ಲಕ್ಷಣಕ್ರಮಗಳನ್ನು ರಚನಾಕಾರ ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ ಸಂದುಹೋದ ಅರ್ಜುನ ಅಥವಾ ನಾಗಾರ್ಜುನ ಎಂಬುವವನಾಗಿರಬೇಕು ಎಂದೇ ಅನಿಸುತ್ತದೆ. ಜೊತೆಗೆ ಹಸ್ತಪ್ರತಿಯಲ್ಲಿ ರಘುನಾಥ ಪ್ರಸಾದ ಎಂಬುವನ ಸಂಕಲನ ಆಗಿದೆಯೆಂಬ ವಿಚಾರವೂ ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ. ಸಂಗೀತ ವಿದ್ಯಾವಿನೋದ, ತಾಲಕಲಾವಿಲಾಸ ಮೊದಲಾದ ಇನ್ನೂ ಅನೇಕ ವಿಜಯನಗರ ಕರ್ನಾಟ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಕಾಲದ ಗ್ರಂಥ ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ಈ ಅರ್ಜುನಭರತದಲ್ಲಿವೆ. ಹೀಗೆ ಅನೇಕ ಆಂತರಿಕ ಸಾಕ್ಷ್ಯಗಳಿಂದಾಗಿ ಅಂದಾಜು ೧೫-೧೬ನೇ ಶತಮಾನದ ಅನಂತರ ರಚನೆಗೊಂಡ ಗ್ರಂಥವಿದು ಎಂಬುದಾಗಿ ನನಗನಿಸುತ್ತದೆ. ಅದಲ್ಲದೆ ಅರ್ಜುನನ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಶುದ್ಧಸತ್ತ್ವ ವೆಂಕಟಾಚಾರ್ಯ ಎಂಬುವರಿಂದ ಸಂಕಲಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಅರ್ಜುನಾದಿಮತಸಾರ ಎಂಬ ಹಸ್ತಪ್ರತಿಯೂ ಗೀತ-ನೃತ್ಯ ವಿಷಯಕವಾಗಿ ಇದ್ದು; ನಾಟ್ಯ ಪ್ರಯೋಜನ, ಪೂರ್ವರಂಗವಿಧಿ, ಸಭಾಲಕ್ಷಣ, ಪಾತ್ರಲಕ್ಷಣ, ತಾಲ, ಲಯ ಮೊದಲಾದ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.<br /> <br /> == ವೃದ್ಧಭರತ ಮತ್ತು ಆದಿಭರತ ==<br /> ವೃದ್ದಭರತನ ಬಗ್ಗೆ ಶಾರದಾತನಯನ ಭಾವಪ್ರಕಾಶದಲ್ಲಿ ರಸವಿಚಾರದ ವೇಳೆ ಉಲ್ಲೇಖವೊಂದನ್ನು ಕಾಣುತ್ತೇವೆ. ಅದನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ವೃದ್ಧಭರತನ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಯಾವ ಗ್ರಂಥಗಳೂ ಇಲ್ಲ. ಕೆಲವರು ಈತನೇ ನಾಟ್ಯಶಾಸ್ತ್ರ ರಚನಾಕಾರನಾದ ಮಹಾಮುನಿ ಎಂದಿದ್ದಾರಾದರೂ ಅ ಮಾತಿಗೆ ಪೂರಕವಾದ ಯಾವುದೇ ಸಾಕ್ಷ್ಯವಿಲ್ಲ. <br /> <br /> ಶಾಕುಂತಲ ಕಾವ್ಯಕ್ಕೆ ಬರೆಯಲಾದ ರಾಘವ ಭಟ್ಟರ ಭಾಷ್ಯದಿಂದ ಆದಿಭರತದ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ. ಹಾಗಾಗಿಯೇ ಆದಿಭರತ ಮತ್ತು ವೃದ್ಧಭರತರ ಹೆಸರಿನ ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ಪ್ರಾಚೀನದಿಂದಲೇ ಬಂದಿವೆ ಎನಿಸುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಇಂದಿಗೆ ಲಭ್ಯವಿರುವ ಆದಿಭರತ ಅಷ್ಟು ಪ್ರಾಚೀನ ಕೃತಿಯಂತೆ ಕಾಣಿಸುವುದಿಲ್ಲ.ಇವೂ ಕೂಡಾ ಪ್ರಕಟವಾಗಿಲ್ಲ. <br /> <br /> ಈಗ ದೊರಕುತ್ತಿರುವ ಆದಿಭರತ ಸುಮಾರು ೧೬-೧೭ನೇ ಶತಮಾನದ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಕಂಡುಬರುವ ಮತ್ತೊಂದು ಗ್ರಂಥ. ಪುಣೆಯ ಭಂಡಾರ್ಕರ್ ಓರಿಯಂಟಲ್ ಸಂಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ತೆಲುಗು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಸಹಿತವಾಗಿ ಹಸ್ತಪ್ರತಿಯಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಇದಕ್ಕೆ ನಾಟ್ಯಸರ್ವಸ್ವದೀಪಿಕಾ ಎಂಬ ಮತ್ತೊಂದು ಹೆಸರೂ ಇದೆ. ವರಕಟಿಕಲ್ಪೂಢ ವಂಶದ ಆಪಸ್ತಂಭ ಸೂತ್ರ ಶ್ರೀವತ್ಸಗೋತ್ರೀಯರಾದ ವೈದ್ಯಪ್ಪ ಮತ್ತು ಕೋಕಿಲಾಂಬಾ ಅವರ ಮಗ ನಾರಾಯಣ ಶಿವಯೋಗಿ ಅಥವಾ ಸಿದ್ಧಶಿವಶ್ರೀರಾಮಾನಂದಯೋಗಿ ಅಥವಾ ವಾಮಾನಂದಯೋಗಿ ಎಂಬೆಲ್ಲ ಮೂರ್ನಾಲ್ಕು ಹೆಸರಿನಿಂದ ತನ್ನನ್ನು ಕರೆದುಕೊಂಡವನೇ ಆದಿಭರತದ ರಚನಾಕಾರ – ಎಂದು ಪ್ರೊ ವಿ. ರಾಘವನ್ ಅವರು ಸಂಶೋಧಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಗ್ರಂಥವು ಸಂಗೀತರತ್ನಾಕರ, ಸಂಗೀತಮಣಿದರ್ಪಣ, ಸಂಗೀತವಿದ್ಯಾವಿನೋದ, ತಾಲಕಲಾವಿಲಾಸ, ಸಂಗೀತಾರ್ಣವ ಮತ್ತು ಕೋಹಲಮತ ಗ್ರಂಥಗಳನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿ ನೃತ್ಯ, ಗೀತ, ವಾದ್ಯ, ತಾಲಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಬರೆದಿದೆ. ನೃತ್ಯದಲ್ಲಿ ಅಂಗೋಪಾಂಗ ಅಭಿನಯ, ಸ್ಥಾನ, ಚಾರಿ ಇತ್ಯಾದಿ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು.<br /> <br /> == ವಿನಾಯಕ ಭರತ ==<br /> ಭರತಾರ್ಣವಕ್ಕೆ ತೆಲುಗು ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಬರೆಯಲಾದ ವಿನಾಯಕ ಭರತ ಎಂಬ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವೂ ಇದೆ. ಇದರ ಹಸ್ತಪ್ರತಿಯು ತಿರುಪತಿಯ ಶ್ರೀವೇಂಕಟೇಶ್ವರ ಹಸ್ತಪ್ರತಿ ಸಂಶೋಧನಾಲಯದಲ್ಲಿ ದೊರಕಿದೆ. ವಿನಾಯಕ ಎಂಬುವನಿಂದ ಬರೆದಿರಬಹುದಾದ ಈ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸುವ ಕೆಲಸ ಇನ್ನೋ ಆಗಬೇಕಿದೆ. ಒಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ನಾಟ್ಯಶಾಸ್ತ್ರವಲ್ಲದೆ ಇವು ಯಾವುವೂ ಪುರಾಣಪುರುಷರ ಗ್ರಂಥವಲ್ಲ ಎಂಬಿತ್ಯಾದಿ ವಿವರಗಳ ಸಹಿತ ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಯನ್ನು ನಂದಿಕೇಶ್ವರ ಪರಂಪರೆಯ ಗ್ರಂಥಗಳ ಕುರಿತ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾದ ಸಂಚಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಶಾಸ್ತ್ರರಂಗದಲ್ಲಿದೆ.&lt;ref&gt;[https://en.alpha.ikswiki.in/%E0%B2%A8%E0%B2%82%E0%B2%A6%E0%B2%BF%E0%B2%95%E0%B3%87%E0%B2%B6%E0%B3%8D%E0%B2%B5%E0%B2%B0%E0%B2%A8_%E0%B2%AD%E0%B2%B0%E0%B2%A4%E0%B2%BE%E0%B2%B0%E0%B3%8D%E0%B2%A3%E0%B2%B5 ನಂದಿಕೇಶ್ವರನ ಭರತಾರ್ಣವ] ಮತ್ತು [[ನಂದಿಕೇಶ್ವರನ ಅಭಿನಯದರ್ಪಣ ಗ್ರಂಥ]]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == ಮತಂಗ ಭರತ ಮತ್ತು ಬಾಲರಾಮ ಭರತ ==<br /> ಮತಂಗ ಭರತ ಎಂಬ ಹೆಸರುಳ್ಳ ಮತಂಗ ಮುನಿಯ ಅಂಕಿತದ ಗ್ರಂಥ ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಮತಂಗನದ್ದಲ್ಲ ಬದಲಾಗಿ ಬಂಡಾರು ಲಕ್ಷ್ಮೀನಾರಾಯಣ ಎಂಬ ವಿಜಯನಗರ ಕೃಷ್ಣದೇವರಾಯನ ಆಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದ್ದ ಭರತಾಚಾರ್ಯ ವಿದ್ವಾಂಸ ಬರೆದ ಸಂಗೀತ ಸೂರ್ಯೋದಯದ ಹಸ್ತಪ್ರತಿಯ ಮತ್ತೊಂದು ನಕಲು ಎನ್ನುವುದನ್ನು ಈಗಾಗಲೇ ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಲಾಗಿದ್ದು; ವಿವರವಾದ ಸಂಚಿಕೆಯನ್ನು ಶಾಸ್ತ್ರರಂಗದ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು&lt;ref&gt;[[ಬಂಡಾರು ಶ್ರೀಲಕ್ಷ್ಮೀನಾರಾಯಣ ಸಂಗೀತಸೂರ್ಯೋದಯ ಗ್ರಂಥ]]&lt;/ref&gt;. ಬಾಲರಾಮಭರತ ಎಂಬುದು ಕೇರಳದ ರಾಜ ಬಲರಾಮವರ್ಮ ೧೮ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಬರೆದ ಗ್ರಂಥವಾಗಿದೆ.<br /> <br /> == ಸದಾಶಿವಭರತ ==<br /> ಇರುವ ಭರತನಾಮಕ ಗ್ರಂಥಗಳ ಪೈಕಿ ಅತ್ಯಂತ ಹೊಸತು ಎನ್ನಬಹುದಾದದ್ದು ಸದಾಶಿವಭರತ. ಈಗ ದೊರೆಯುತ್ತಿರುವ ಸದಾಶಿವ ಭರತವೆನ್ನುವ ಗ್ರಂಥದ ಹಸ್ತಪ್ರತಿ ತೆಲುಗು ಲಿಪಿಯಲ್ಲಿದ್ದು ೧೮-೧೯ನೇ ಶತಮಾನದ ಆಸುಪಾಸಿನದ್ದೆಂದು ಇದರ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಗಮನಿಸಿದಾಗ ಹೇಳಬಹುದು. ಆದರೆ ಇದನ್ನು ಪಂಚ ಭರತರ ಒಳಗೆ ಸೇರಿಸಿ ಪ್ರಾಚೀನ ಗ್ರಂಥ ಎಂದೆನ್ನುವ ಪರಿಪಾಠ ಬಂದಂತಿದೆ ಎಂಬುದು ಲೇಖಿಕೆಯ ಅಭಿಪ್ರಾಯ. ಈ ಗ್ರಂಥಗಳ ವಿವರವಾದ ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕೆ ವಿಮರ್ಶಸಹಿತವಾದ ಸಂಪಾದನೆ, ಪ್ರಕಟಣೆಗಳು ಅವಶ್ಯ ಆಗಬೇಕಿದೆ.<br /> <br /> == ಸಮಾಪನ ==<br /> ಭರತನ ನಾಟ್ಯಶಾಸ್ತ್ರ ಎಲ್ಲ ಕಲೆ- ಕಲಾಶಾಸ್ತ್ರಗ್ರಂಥಗಳ ತಾಯಿಬೇರು. ಅದನ್ನನುಸರಿಸಿ ಅಥವಾ ನಾಟ್ಯಶಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಿ ಇಲ್ಲವೇ ಅದರ ವಿವರಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಯಿಸಿ ಅನೇಕ ಗ್ರಂಥಗಳು ಅನಂತರದ ಕಾಲಗಳಲ್ಲಿ ಬರೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ಹೀಗೆ ರಚನೆಗೊಂಡ ಗ್ರಂಥಗಳು ಭರತಮುನಿಗೆ ಋಣಿಯಾಗಿದ್ದೇವೆ ಎಂಬರ್ಥದಲ್ಲಿಯೋ ಅಥವಾ ಭರತ ಹೇಳಿದ್ದನ್ನೇ ತಾವು ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದೇವೆ ಎಂಬರ್ಥದಲ್ಲಿ ಭರತ ಎಂದೇ ತಮ್ಮನ್ನು ಹೆಸರಿಸಿಕೊಂಡಿವೆ. ಭರತನ ನಾಟ್ಯವೇದವನ್ನು ಯಾರು ಭರಿಸುವರೋ ಅವರು ಭರತರು ಎಂದುಕೊಳ್ಳಬಹುದು. ಇಲ್ಲವೇ ಭರತನ ಭೂಮಿಯೇ ಭಾರತವಾಗಿದೆ ಎಂದ ಮೇಲೆ ಭರತಪುತ್ರರಾದ ನಾವು ನೀವುಗಳೂ ಭರತರೇ ಹೌದು. ಹಾಗೆಂದೇ ಬಾಲರಾಮವರ್ಮನ ಬಾಲರಾಮಭರತ ಎಂಬ ಸ್ವತಂತ್ರಗ್ರಂಥದಿಂದ ಮೊದಲ್ಗೊಂಡು ಅದೆಷ್ಟೋ ಸಂಗ್ರಹ-ಸಂಕಲನಗ್ರಂಥಗಳೂ ಭರತಶಾಸ್ತ್ರಸಂಗ್ರಹ, ಭರತಸಾರಸಂಗ್ರಹ, ಭರತಸಂಗ್ರಹ ಎಂದೆಲ್ಲ ಭರತ ಎಂಬ ಹೆಸರನ್ನೂ ಜೊತೆಗಿಟ್ಟುಕೊಂಡಿವೆ.<br /> <br /> ಇದರಿಂದಾಗಿ ಎಷ್ಟೋ ಮಂದಿಗೆ ಹಲವು ಭರತರಿದ್ದರು; ಹಲವು ಭರತನ ನಾಟ್ಯಶಾಸ್ತ್ರಗಳಿದ್ದವು ಎಂಬ ಭ್ರಮೆಯನ್ನೂ ಉಂಟುಮಾಡಿವೆ. ಎಷ್ಟೆಂದರೆ ಹೀಗೆ ಹೆಸರಾದ ಗ್ರಂಥಗಳೆಲ್ಲವೂ ಪೌರಾಣಿಕ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ಹೆಸರನ್ನು ಹೋಲುವ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯನ್ನು ಪಡೆದಿವೆಯಾದ್ದರಿಂದ ನಾಟ್ಯಶಾಸ್ತ್ರಕ್ಕಿಂತಲೂ ಇವು ಪ್ರಾಚೀನ ಎಂಬ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳನ್ನೂ ಹುಟ್ಟುಹಾಕಿಸಿವೆ. ಇದೇನು ಅಪರಾಧವಲ್ಲ. ಭರತನ ನಾಟ್ಯಶಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ಆಧರಿಸಿ ಬರೆದ ಗ್ರಂಥಗಳು ಕೂಡಾ ಅದೇ ಸಂಪ್ರದಾಯದ ಕೂಸುಗಳು. ಅವುಗಳ ಕಾಲ, ದೇಶ, ಆಕಾರ, ಗಾತ್ರಗಳು ಭಿನ್ನವಾಗಿರಬಹುದು. ಆದರೆ ಅವು ಭರತನ ಆಶಯವನ್ನೇ ತಮ್ಮಿಂದಾದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಮುಂದುವರೆಸಿಕೊಂಡು ಹೋಗುವ ಧ್ಯೇಯದಲ್ಲಿ ಬರೆಯಲ್ಪಟ್ಟವು. ಹಾಗೆಂದು ಇವು ನಾಟ್ಯಶಾಸ್ತ್ರದಷ್ಟು ಸಮಗ್ರವೂ ಅಲ್ಲ; ವಿಸ್ತಾರವಾಗಿಯೂ ಇಲ್ಲ. ಬದಲಾಗಿ ನೃತ್ಯವೆಂಬ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಅಧಿಕಾರಿಗಳಂತೆ ಅದರಲ್ಲೂ ದಾಕ್ಷಿಣಾತ್ಯ ಪರಂಪರೆಯ ಪ್ರವೃತ್ತಿಭೇದಗಳಂತೆಯೇ ವರ್ತಿಸುತ್ತವೆ.<br /> <br /> ವಿಶೇಷವೆಂದರೆ ಈ ಗ್ರಂಥಗಳು ಭರತ, ಹನುಮ, ಗುಹ ಎಂಬುದಾಗಿ ತಮ್ಮನ್ನು ಹೆಸರಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರೂ ಇವುಗಳು ಅಭಿನಯದರ್ಪಣ, ಭರತಾರ್ಣವ ಎಂಬ ನಂದಿಕೇಶ್ವರನ ಗ್ರಂಥಗಳ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನೇ ಹೋಲುತ್ತವೆ. ಮತ್ತು ತೆಲುಗು-ಸಂಸ್ಕೃತ ಭಾಷೆಯಲ್ಲೇ ಇವುಗಳ ಹಸ್ತಪ್ರತಿಗಳು ದೊರಕುತ್ತವೆ. ಇದರಿಂದಾಗಿ ದಾಕ್ಷಿಣಾತ್ಯ ಪರಂಪರೆಗೆ ಸೇರಿದ ಗ್ರಂಥಗಳಿವು ಎಂದು ನಿಸ್ಸಂಶಯವಾಗಿ ಹೇಳಬಹುದು. ಗ್ರಂಥಗಳ ಹೆಸರಿನಂತೆಯೇ ಲಕ್ಷಣಗಳಲ್ಲೂ ಪುರಾಣೋಕ್ತವೆನಿಸುವಂಥ ವಿವರಗಳಿವೆ. ಆದರೆ ಇದು ಗ್ರಂಥವನ್ನು ಪೂಜ್ಯ, ಪ್ರಾಚೀನ ಅಥವಾ ಲಕ್ಷಣಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಲಾತೀತವಾದ ಸಾಧಾರಣೀಕರಣ ಕಾಣಿಸುವ ಗ್ರಂಥಕಾರರ ಉಪಾಯವೆಂದೇ ಲೇಖಿಕೆ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುತ್ತಾರೆ. ಹೀಗಿದ್ದೂ ಭರತ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ತಮ್ಮ ಕೃತಿಗಳನ್ನು ಕರೆದುಕೊಂಡಿರುವ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಆ ಗ್ರಂಥಕರ್ತೃಗಳಿಗೆ ತಾವು ಭರತಮುನಿಯ ಮಕ್ಕಳು, ಪೀಳಿಗೆಯವರು ಎಂತಲೋ ಅಥವಾ ತಾವು ಭರತನಿಗೆ ಋಣಿ ಎಂಬ ಧನ್ಯತೆಯೋ ಇರುವಂತಿದೆ. ಈ ಕುರಿತಾದ ಹೆಚ್ಚಿನ ವಿವರಗಳು ಲೇಖಿಕೆಯ ಯಕ್ಷಮಾರ್ಗಮುಕುರ, ಮಹಾಮುನಿ ಭರತ&lt;ref&gt;https://www.noopurabhramari.com/mahamuni-bharata-book-order/&lt;nowiki/&gt;ಮಹಾಮುನಿ ಭರತ ಪುಸ್ತಕ. ಶ್ರೀ ಭಾರತೀ ಪ್ರಕಾಶನ. ಗುರುಗ್ರಂಥಮಾಲಿಕೆ ೪೦. ಬೆಂಗಳೂರು. ೨೦೨೪&lt;/ref&gt; ಮತ್ತು ನಂದಿಕೇಶ್ವರ ಎಂಬ ಅಧ್ಯಯನಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿದೆ.<br /> <br /> == ಪರಾಮರ್ಶನ ಗ್ರಂಥಗಳು ==</div>

Manorama https://en.alpha.ikswiki.in/index.php?title=%E0%B2%89%E0%B2%AE%E0%B2%BE%E0%B2%AA%E0%B2%A4%E0%B2%BF%E0%B2%AF_%E0%B2%94%E0%B2%AE%E0%B2%BE%E0%B2%AA%E0%B2%A4_%E0%B2%97%E0%B3%8D%E0%B2%B0%E0%B2%82%E0%B2%A5&diff=1242 2024-10-30T06:42:45Z

<p>Manorama: Created page with &quot; Authored by ಡಾ.ಮನೋರಮಾ ಬಿ.ಎನ್. Published by ನೂಪುರ [https://www.noopurabhramari.com/ ಭ್ರಮರಿ]. ಈ ಲೇಖನ ನೂಪುರಭ್ರಮರಿ ಐ ಕೆ ಎಸ್ ಸೆಂಟರ್ ನ ಕೊಡುಗೆ&lt;ref&gt;ಭಾರತೀಯ ಜ್ಞಾನಪರಂಪರೆಗಳ ಅಧ್ಯಯನ ಕೇಂದ್ರ ನೂಪುರಭ್ರಮರಿಯ ಪ್ರಸ್ತುತಿ ಶಾಸ್ತ್ರರಂಗ ಭಾಗ 5 : ದಾ...&quot;</p> <hr /> <div><br /> Authored by ಡಾ.ಮನೋರಮಾ ಬಿ.ಎನ್. <br /> Published by ನೂಪುರ [https://www.noopurabhramari.com/ ಭ್ರಮರಿ]. ಈ ಲೇಖನ ನೂಪುರಭ್ರಮರಿ ಐ ಕೆ ಎಸ್ ಸೆಂಟರ್ ನ ಕೊಡುಗೆ&lt;ref&gt;ಭಾರತೀಯ ಜ್ಞಾನಪರಂಪರೆಗಳ ಅಧ್ಯಯನ ಕೇಂದ್ರ ನೂಪುರಭ್ರಮರಿಯ ಪ್ರಸ್ತುತಿ<br /> <br /> ಶಾಸ್ತ್ರರಂಗ ಭಾಗ 5 : ದಾಕ್ಷಿಣಾತ್ಯ/ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತ<br /> <br /> ಸಂಚಿಕೆ 55 : ಉಮಾಪತಿಯ ಔಮಾಪತ<br /> <br /> https://www.noopurabhramari.com/shaastraranga-54-aumapatha-by-umapathi/<br /> <br /> ಶಾಸ್ತ್ರರಂಗ ಯೂಟ್ಯೂಬ್ ಸೀರಿಸ್ . ಭಾಗ ೫: ದಾಕ್ಷಿಣಾತ್ಯ (Video series)-ಸಂಚಿಕೆ ೫೫ [https://www.youtube.com/channel/UCzsvThi5o-5X1-5kp7jaxVQ @noopurabhramari1212]&lt;/ref&gt;, <br /> <br /> ಉಮಾಪತಿ ಎಂಬಾತನಿಂದ ರಚಿಸಲ್ಪಟ್ಟದ್ದು ಔಮಾಪತ. ಪರಶಿವನು ಪಾರ್ವತಿದೇವಿಗೆ ನೃತ್ಯ-ಗೀತಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಹೇಳಿದನೆನ್ನಲಾದ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನುಳ್ಳ ಗ್ರಂಥ ಎಂಬ ಅಭಿಧಾನವುಳ್ಳದ್ದು ಔಮಾಪತ. ಇದರ ಕಾಲವನ್ನು ೧೨೫೦-೧೪೫೦ನೇ ಇಸವಿ ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸಬಹುದು. <br /> <br /> ನಂದಿಯ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿಯೂ ಔಮಾಪತವೆಂಬ ಗ್ರಂಥವಿದೆ. ಆದರೆ ಅದು ಇದುವೇ ಆಗಿದ್ದಂತಿಲ್ಲ. ಹಾಗೆಂದೇ ಔಮಾಪತವೆಂಬ ಹೆಸರಿನ ಮತ್ತೊಂದು ಗ್ರಂಥ ನಷ್ಟವಾಗಿದ್ದಿರಬೇಕು ಎನಿಸುತ್ತದೆ. ಈಗ ಲಭ್ಯವಿರುವ ಔಮಾಪತವನ್ನು ತಂಜಾವೂರಿನ ರಾಜ ರಘುನಾಥ ನಾಯಕ ಮತ್ತು ಕವಿ ಗೋವಿಂದದೀಕ್ಷಿತರು ‘ಉಮಾಪತೇರಾಧುನಿಕಸ್ಯ ತಂತ್ರಂ ವಿಲೋಕ್ಯ ನಂದೀಶಮತಾನುಸಾರಿ ’ ಎಂದಿದ್ದಾರೆ. ವಿಚಿತ್ರವೆಂದರೆ ಈ ಔಮಾಪತದ ಲಕ್ಷಣಕ್ರಮ ನಂದಿಯ ಭರತಾರ್ಣವ ಗ್ರಂಥದ ಮಾದರಿಯನ್ನು ಕೆಲವೆಡೆ ಹೋಲುತ್ತದೆ. <br /> <br /> == ಔಮಾಪತ - ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯ, ಲಕ್ಷಣ ಕ್ರಮ ==<br /> ಔಮಾಪತ ಬಹಳ ಸಣ್ಣ ಗ್ರಂಥ. ಹೆಚ್ಚಿನ ವಿವರಣೆಗಳಿಲ್ಲ. ರಾಗ, ದೇಶೀತಾಳ, ವಾದ್ಯ, ಧ್ರುವಾ, ನೃತ್ಯ, ದೇಶೀ ಗೀತ ಮತ್ತು ತಾಲ ಪ್ರಬಂಧಗಳ ಎಲ್ಲ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನೂ ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾಗಿ ವ್ಯವಹರಿಸಿದೆ. ಹಾಗಿದ್ದೂ ೩೮ ಅಧ್ಯಾಯಗಳಾಗಿ ಔಮಾಪತವನ್ನು ರಚಿಸಲಾಗಿದೆ. ಗ್ರಂಥವು ಶಿವಸ್ತುತಿಯಿಂದ ಆರಂಭಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ನಾದಜ್ಯೋತಿರ್‌ಬ್ರಹ್ಮ ಎಂಬುದಾಗಿ ಸಹಸ್ರಾರ ಚಕ್ರದ ಸಮಾಧಿಸ್ಥಿತಿಯ ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ಹೇಳಿ ಕೊನೆಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಈಶ್ವರನು ಹೇಳಿದ ಎಂಬಂತೆಯೇ ಶ್ಲೋಕಗಳನ್ನು ರಚಿಸಲಾಗಿದೆ.<br /> <br /> ನಂದಿಕೇಶ್ವರನ ಗ್ರಂಥಗಳಲ್ಲೊಂದಾದ ಅಭಿನಯದರ್ಪಣವನ್ನೂ ಹೊಂದಿಕೊಂಡಂತೆ ಭರತಚಾತ್ತಿರಂ, ಪಂಚಮರಬು, ಸದಾಶಿವಭರತ ಮೊದಲಾದ ಇನ್ನೂ ಅನೇಕ ಗ್ರಂಥಗಳಲ್ಲಿ ಶಿವ-ಪಾರ್ವತಿ ಮೊದಲಾದ ಪುರಾಣಪರಿಪಾಠವನ್ನು ಔಮಾಪತದಲ್ಲೂ ಗುರುತಿಸಬಹುದು. ಜೊತೆಗೆ ಎಂಟು ವಿಧವಾದ ನರ್ತನಗಳನ್ನು ತಾಂಡವ ಮತ್ತು ಲಾಸ್ಯಗಳ ವಿಧಗಳಾಗಿ ವರ್ಗೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಚಿತ್ರ-ವಿಚಿತ್ರ-ಸ್ಥಾನ-ವಿಮುಖ-ಏಕಪಾದಗಳೆಂಬ ಐದು ಭ್ರಮರಿಗಳ ಹೆಸರು ಸೂಚಿಸಿದೆ. ಕುಂಡಲಿನೃತ್ಯಕ್ಕೆ ಅಳವಡುವಂಥ ಕೆಲವೊಂದಷ್ಟು ಶಬ್ದಪ್ರಬಂಧಗಳೆಂಬ ರಚನೆಗಳನ್ನೂ ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾಗಿ ಚರ್ಚಿಸಿದೆ ಈ ಗ್ರಂಥ.<br /> <br /> ಔಮಾಪತವು ಉಳಿದ ಗ್ರಂಥಗಳಂತೆಯೇ ಅಂಗೋಪಾಂಗ ಅಭಿನಯ, ದೃಷ್ಟಿಭೇದ, ರಸ-ಭಾವಗಳ ಪಟ್ಟಿಯನು ಮಾಡಿದೆ. ಆದರೆ ಉಳಿದ ಎಷ್ಟೋ ಗ್ರಂಥಗಳ ಪರಿಭಾಷೆಗಳಿಂದ ಭಿನ್ನವಾಗಿ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಬರೆಯುತ್ತದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ - ಗತಿಸಹಿತವಾದ ೧೭ ಬಗೆಯ ಪಾದಭಂಗಿಯ ಭೇದಗಳು, ಸ್ಥಿತಿಶೀಲ ಭಂಗಿಯನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುವ ೧೭ ಬಗೆಯ ಸ್ಥಾನ/ಪಾದಭೇದಗಳು, ಕೋಮಲ, ಕೋಪ, ವಿಷಣ್ಣ, ನಾಚಿಕೆ ಹೀಗೆ ಅನೇಕ ಭಾವಗಳನ್ನಾಶ್ರಯಿಸಿ ೨೮ ಶಿರೋಭೇದಗಳು, ೩೮ ಭಾವಾಧರಿತವಾದ ದೃಷ್ಟಿಭೇದಗಳು, ೧೭ ಸಂಚರ ದೃಷ್ಟಿಭೇದಗಳು, ೮ ಪ್ರಮಾಣದೃಷ್ಟಿಭೇದಗಳು. ಒಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಲಕ್ಷಣಗಳ ಕ್ರಮವನ್ನು ಆಧಿಭೌತಿಕ, ಆಧಿದೈವಿಕ, ಅಧ್ಯಾತ್ಮದ ಆಯಾಮಗಳು ದೊರೆಯುತ್ತದೆ. <br /> <br /> == ಸಮಾಪನ ==<br /> ಎಷ್ಟೋ ಕಡೆ ಅಸ್ಪಷ್ಟ ಮತ್ತು ಭಿನ್ನವೆನಿಸುವ ಲಕ್ಷಣಗಳಿದ್ದರೂ ನಾಟ್ಯಶಾಸ್ತ್ರದ ಲಕ್ಷಣಗಳಿಂದ ಇವು ಹೊರತಾದುದಲ್ಲ. ಈ ಕುರಿತಾದ ಹೆಚ್ಚಿನ ವಿವರಗಳಿಗೆ ಲೇಖಿಕೆಯ ಸಂಶೋಧನ ಗ್ರಂಥ ಯಕ್ಷಮಾರ್ಗಮುಕುರವನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಬಹುದು.&lt;ref&gt;ಯಕ್ಷಮಾರ್ಗಮುಕುರ ಗ್ರಂಥ- ಡಾ.ಮನೋರಮಾ ಬಿ.ಎನ್ 2022- ಕುರಿಯ ವಿಠಲ ಶಾಸ್ತ್ರಿ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾನದ ಪ್ರಕಟಣೆ. &lt;nowiki&gt;https://www.noopurabhramari.com/yakshamargamukura/&lt;/nowiki&gt; &lt;/ref&gt;<br /> <br /> ಪುಣೆ ಮತ್ತು ಕಲ್ಲಿಕೋಟೆಯಲ್ಲಿ ದೊರೆತ ಈ ಗ್ರಂಥ ಹಸ್ತಪ್ರತಿಗಳನ್ನು ಸಂಪಾದಿಸಿರುವ ವಿದ್ವಾನ್ ವಾಸುದೇವ ಶಾಸ್ತ್ರಿಗಳು ಅದರ ಭಾವಾರ್ಥವನ್ನು ಅರಿತು ವಿವರಣೆ ನೀಡಲು ಪ್ರವೇಶಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದ್ದಾರೆ. ೧೯೫೭ರಲ್ಲೇ ಮದ್ರಾಸ್ ಹಸ್ತಪ್ರತಿ ಗ್ರಂಥಾಲಯದಿಂದ ಪ್ರಕಟಗೊಂಡಿದೆ.<br /> <br /> == ಪರಾಮರ್ಶನ ಗ್ರಂಥಗಳು ==<br /> Vasudeva Sastri, “Aumapatam of Umapati, edited by K Vasudeva Sastri,” ''MusicResearchLibrary'', accessed October 30, 2024, &lt;nowiki&gt;http://musicresearchlibrary.net/omeka/items/show/775&lt;/nowiki&gt;.<br /> <br /> <br /> <br /> [[ನಂದಿಕೇಶ್ವರನ ಭರತಾರ್ಣವ]] <br /> <br /> ಯಕ್ಷಮಾರ್ಗಮುಕುರ . 2022. ಮನೋರಮಾ ಬಿ.ಎನ್. ಉಜಿರೆ :ಕುರಿಯ ವಿಠಲ ಶಾಸ್ತ್ರಿ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾನ</div>

Manorama https://en.alpha.ikswiki.in/index.php?title=%E0%B2%B8%E0%B2%82%E0%B2%97%E0%B3%80%E0%B2%A4_%E0%B2%AE%E0%B2%95%E0%B2%B0%E0%B2%82%E0%B2%A6_%E0%B2%97%E0%B3%8D%E0%B2%B0%E0%B2%82%E0%B2%A5%E0%B2%97%E0%B2%B3%E0%B3%81&diff=1241 2024-10-30T06:36:29Z

<p>Manorama: </p> <hr /> <div><br /> Authored by ಡಾ.ಮನೋರಮಾ ಬಿ.ಎನ್ .<br /> Published by ನೂಪುರ [https://www.noopurabhramari.com/ ಭ್ರಮರಿ]. ಈ ಲೇಖನ ನೂಪುರಭ್ರಮರಿ ಐ ಕೆ ಎಸ್ ಸೆಂಟರ್ ನ ಕೊಡುಗೆ&lt;ref&gt;https://www.noopurabhramari.com/shaastraranga-epsiode-18-sangita-amakaranda-of-narada-and-vedasuri/[https://www.noopurabhramari.com/shaastraranga-epsiode-18-sangita-amakaranda-of-narada-and-vedasuri/][https://www.youtube.com/channel/UCzsvThi5o-5X1-5kp7jaxVQ @noopurabhramari1212] &lt;/ref&gt; <br /> <br /> ಗೀತ-ವಾದ್ಯ-ನರ್ತನವೆಂಬ ಸಂಗೀತಕ್ಷೇತ್ರದ ಮಕರಂದ ಅಂದರೆ ಹೂವಿನೊಳಗಿನ ಮಧುಮೃಧುರ ಭಾಗವೆಂಬ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಸಂಗೀತದ ಸಿಹಿ, ಜೇನು, ಮುಖ್ಯಹೃದಯ ಭಾಗ, ಸತ್ತ್ವವಿರುವ ಸಂಗತಿ ಎಂಬುದನ್ನು ಸೂಚಿಸುವ ಹೆಸರನ್ನುಳ್ಳ ಗ್ರಂಥವೇ ಸಂಗೀತಮಕರಂದ. ಇದು ಒಂದೇ ಗ್ರಂಥವಲ್ಲ. ಬದಲಾಗಿ ಸುಮಾರು ೧೬೦೦ನೇ ಇಸವಿಯ ಆಸುಪಾಸಿನಲ್ಲಿ ರಚಿತವಾದ ಎರಡು ಗ್ರಂಥಗಳು ಇವು. ಒಂದು ಗ್ರಂಥವು ನಾರದ ಎಂಬ ಲಾಕ್ಷಣಿಕನ ರಚನೆಯಲ್ಲಿದ್ದು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದರೆ; ಮತ್ತೊಂದು ವೇದಸೂರಿಯೆಂಬುವನ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿದೆ. ರದನ ಸಂಗೀತಮಕರಂದ -೭ರಿಂದ ೧೧ನೇ ಶತಮಾನದ್ದೆಂದು ತರ್ಕಗಳಿದ್ದರೂ ೧೭ನೇ ಶತಮಾನಕ್ಕೆ ಸಲ್ಲುವಂತೆ ಸಾಕಷ್ಟು ಪರಿಷ್ಕಾರಗಳನ್ನು ಕಂಡಿದೆ ನಿರ್ಣಯವೂ ಇದೆ. ವೇದಸೂರಿಯ ಸಂಗೀತಮಕರಂದ ಸುಮಾರು ೧೬೦೦-೧೬೪೦ ನೇ ಇಸವಿಯಲ್ಲಿ ರಚನೆಗೊಂಡ ಗ್ರಂಥ- ಇದು ಎರಡು ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಮುದ್ರಿತವಾಗಿದೆ. <br /> <br /> == ನಾರದನ ಸಂಗೀತ ಮಕರಂದ-ವೈಯಕ್ತಿಕ ವಿವರ, ಗ್ರಂಥವಿಶೇಷ, ಅಧ್ಯಾಯ ಮತ್ತು ಲಕ್ಷಣಗಳು ==<br /> ಲೋಕಸಂಚಾರಿಯಾದ ಬ್ರಹ್ಮಮಾನಸಪುತ್ರ ನಾರದ ಪೌರಾಣಿಕ ಪುರುಷ. ನಾರದನನ್ನು ಸಾಕಷ್ಟು ಲಾಕ್ಷಣಿಕರು ತಮ್ಮ ಗ್ರಂಥಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಗೀತಶಾಸ್ತ್ರಕ್ಕೆ ಆಧಾರಪ್ರಾಯನಾದ ಮುನಿ ಎಂಬರ್ಥದಲ್ಲಿ ಸ್ಮರಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಭರತನೂ ನಾಟ್ಯಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ನಾರದನನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಸಂಗೀತಕ್ಷೇತ್ರದ ಪೂರ್ವಸೂರಿಗಳ ಪೈಕಿ ಭರತ, ಕಾಶ್ಯಪ, ಯಾಷ್ಟಿಕ, ವಿಶ್ವಾಖಿಲ, ತುಂಬುರು, ವಾಯು, ಅಶ್ವತರ, ಕಂಬಲ, ವಿಶ್ವಾವಸು, ಅರ್ಜುನ, ಹನುಮಂತ, ಶಾರ್ದೂಲ, ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯ, ಕೋಹಲ, ಸ್ವಾತಿ, ನಂದಿಕೇಶ್ವರ ಮೊದಲಾದ ಪುರಾಣಪುರುಷರೆನಿಸಿಕೊಳ್ಳುವವರ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ನಾರದನ ಹೆಸರೂ ಕಾಣಸಿಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ನಾರದೀಶಿಕ್ಷಾ, ರಾಗನಿರೂಪಣ, ಪಂಚಮಸಾರಸಂಹಿತಾಗಳೆಂಬ ಗ್ರಂಥಗಳ ಸಹಿತ ಇನ್ನೂ ಅನೇಕ ಗ್ರಂಥಗಳು ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಕಾಲಘಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿ ನಾರದನ ಹೆಸರಲ್ಲಿ ರಚನೆಯಾಗಿವೆ. ಆದ್ದರಿಂದಲೇ ಈ ನಾರದನು ಪೌರಾಣಿಕ ಪುರುಷನಲ್ಲ. ಬದಲಾಗಿ ಐತಿಹಾಸಿಕ ವ್ಯಕ್ತಿಯೆಂದೇ ತೋರುತ್ತದೆ.<br /> <br /> ನಾರದನ ಸಂಗೀತ ಮಕರಂದವು ಶಿವನ ಕುರಿತಾದ ನಾಂದೀಸ್ತುತಿಯೊಂದಿಗೆ ಆರಂಭಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಇದು ಸಂಗೀತ ಮತ್ತು ನರ್ತನ ಎಂಬ ಅಧ್ಯಾಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು ಪ್ರತೀ ಅಧ್ಯಾಯವೂ ತಲಾ ನಾಲ್ಕು ಪಾದಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದೂ ನಾದ, ಶ್ರುತಿ, ಸ್ವರ, ಗ್ರಾಮ, ವಾದಿ, ಅಲಂಕಾರ, ರಾಗ, ವೀಣೆ, ತಾಳ, ನರ್ತನಗಳನ್ನು ಚರ್ಚಿಸುತ್ತದೆ. ಸ್ವರಗಳನ್ನು ಹೇಳುವಾಗ ಅವುಗಳಿಗೆ ಸ್ವರದೇವತೆ, ಛಂದಸ್ಸು, ಗೋತ್ರ, ದ್ವೀಪ, ನಕ್ಷತ್ರಪುಂಜ, ನಕ್ಷತ್ರ, ರಾಶಿ, ರಾಗರಾಗಿಣಿಗಳನ್ನು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ, ೯೩ ರಾಗಗಳನ್ನು ಚರ್ಚಿಸುವಾಗ ಪುರುಷ-ಸ್ತ್ರೀ-ನಪುಂಸಕ ಎಂಬ ರಾಗವಿಭಾಗಗಳನ್ನು ಮಾಡುತ್ತದೆ. ೨೨ ಶ್ರುತಿಗಳನ್ನು ಉಳಿದ ಸಂಗೀತ ಗ್ರಂಥಗಳಿಗಿಂತ ಬೇರೆಯದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಹೆಸರಿಸುತ್ತದೆ.<br /> <br /> ನಾರದನ ಸಂಗೀತಮಕರಂದದ ನರ್ತನಾಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ನಾಟ್ಯಶಾಲಸಭಾ ಸಭಾಪತಿ ಪಾತ್ರಪುಷ್ಪಾಂಜಲಿ ಪಂಚತಾಲೋತ್ಪತ್ತಿ ನಿರೂಪಣ, ಏಕೋತ್ತರ ಶತತಾಲ ಮಾತ್ರಾನಿರ್ಣಯ, ತಾಲದಶನಿರೂಪಣ, ಮೃದಂಗೋತ್ಪತ್ತಿದ್ವಾದನಪ್ರಕಾರಾದಿಕಥನಮ್ ಮತ್ತು ನಟೀಭಾವನಿರೂಪಣ-ಹಸ್ತಪ್ರಕರಣ ಎಂಬ ೪ ಪಾದಗಳಿವೆ. ಆ ಪೈಕಿ ಕೊನೆಯದಾದ ಹಸ್ತಪ್ರಕರಣವೆಂಬ ನರ್ತನವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ವೀಣಾ-ಮೃದಂಗ ವಿಷಯಗಳು ಬೆರಕೆಯಾಗಿರುವಂತೆ ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ. ಉಳಿದ ಯಾವ ಗ್ರಂಥಗಳಲ್ಲೂ ಕಂಡುಬರದ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಪಾದಭೇದ, ಶಿರೋಭೇದ, ಅಷ್ಟಭ್ರಮರಿ ಮತ್ತು ಗಮನಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಸೂಚಿಸಿದೆ. <br /> <br /> ಕೆಲವು ಶ್ಲೋಕಭಾಗಗಳು ನಷ್ಟಗೊಂಡಿವೆಯಾದರೂ ಇದರಲ್ಲಿ ಪ್ರಸ್ತಾವಗೊಂಡ ಅನೇಕ ಹೆಸರುಗಳು ಪ್ರಾಕೃತ; ಅದರಲ್ಲೂ ಕನ್ನಡ/ಮರಾಠೀ ಭಾಷೆಯದ್ದೆಂದು ತೋರುತ್ತದೆ. ಶಾಸ್ತ್ರಗ್ರಂಥಗಳ ಪೈಕಿ ಈ ಮಾದರಿಯಾದ ದೇಶೀ ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ದೊರಕುವುದು ಸುಮಾರು ೧೧ನೇ ಶತಮಾನದ ಅನಂತರದಲ್ಲಿಯೇ. ಪಂಡರೀಕವಿಠಲನ ನರ್ತನನಿರ್ಣಯ, ವೇದನ ಸಂಗೀತಮಕರಂದದಂತಹ ಗ್ರಂಥಗಳಲ್ಲೂ ಈ ಬಗೆಯ ಪ್ರಾಂತೀಯ ಪರಿಭಾಷೆಗಳನ್ನು ಮಿಶ್ರ ಮಾಡಿದ ಸಂಸ್ಕೃತ ಲಕ್ಷಣಗಳಿವೆ. ಮತ್ತು ವಿಜಯನಗರ ಕರ್ನಾಟ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಆಸುಪಾಸಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರಖ್ಯಾತವಾದ ತಾಲದಶಪ್ರಾಣಗಳನ್ನು, ಸೂಳಾದಿ ತಾಳಗಳನ್ನು ಇದರಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು. <br /> <br /> ನಾಟ್ಯಶಾಲಸಭಾ ಸಭಾಪತಿ ಪಾತ್ರಪುಷ್ಪಾಂಜಲಿ ಪಂಚತಾಲೋತ್ಪತ್ತಿ ಎಂಬ ಎಂಬ ಅಧ್ಯಾಯ ಪಾದವೂ ಹೀಗೆಯೇ.. ನರ್ತಕ, ಪಾತ್ರ, ಸಭಾಪತಿ, ಸಭಾಸದ, ಇತಿಹಾಸ, ವೈದ್ಯ, ಪುರಾಣಿಕ, ಪರಿಹಾಸ, ಕವಿ, ಭಟ, ಗಾಯಕ, ವಿದ್ವಾಂಸ.. ಹೀಗೆ ಎಷ್ಟೋ ಮಧ್ಯಕಾಲೀನ ಯುಗದ ಬಳಿಕ ಕಂಡುಬರುವ ದೇಶೀ ಎನಿಸುವ ಸಂಗತಿಗಳನ್ನು ಚರ್ಚಿಸುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;For More Information ಯಕ್ಷಮಾರ್ಗಮುಕುರ ಗ್ರಂಥ- ಡಾ.ಮನೋರಮಾ ಬಿ.ಎನ್ ರಚಿತ- 2022- ಕುರಿಯ ವಿಠಲ ಶಾಸ್ತ್ರಿ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾನದ ಪ್ರಕಟಣೆ. &lt;/ref&gt; <br /> <br /> ಈ ಎಲ್ಲ ಮಾದರಿಗಳಿಂದ ಇದು ಒಂದೋ ಸಂಗೀತರತ್ನಾಕರಕ್ಕಿಂತ ಮೊದಲೇ ರಚನೆಯಾಗಿದ್ದರೂ ಸಾಕಷ್ಟು ಲಕ್ಷಣಗಳು ಅನಂತರದಲ್ಲೂ ಸೇರಿಕೊಂಡ ಅರ್ವಾಚೀನ ಗ್ರಂಥವೆಂದೇ ಎಣಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಅದರಲ್ಲೂ ವಿಜಯನಗರ ಅವಸಾನ ಕಾಲಕ್ಕೆ ಸುಮಾರು ೧೬-೧೭ನೇ ಶತಮಾನದ ಅಂದಾಜಿಗೆ ಕರ್ನಾಟಕ ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಇದರ ರಚನೆಯಾಗಿದ್ದಿರಬಹುದು. ವಿಜಯನಗರಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಕೃಷ್ಣಾಜಿ ದತ್ತ ಎಂಬವನು ಈ ಗ್ರಂಥವನ್ನು ೧೬೭೭ರಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ಮಾಡಿಟ್ಟದ್ದು ಗ್ರಂಥ ಸಂಪಾದನೆಯ ವೇಳೆ ಕಂಡುಬಂದಿದೆ.<br /> <br /> == ವೇದಸೂರಿಯ ಸಂಗೀತಮಕರಂದ : ವೈಯಕ್ತಿಕ ವಿವರ, ಗ್ರಂಥವಿಶೇಷ, ಅಧ್ಯಾಯ ಮತ್ತು ಲಕ್ಷಣಗಳು ==<br /> ಸಂಗೀತಮಕರಂದವೆಂಬ ಮತ್ತೊಂದು ಗ್ರಂಥ ವೇದಸೂರಿಯ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿದೆ. ಈ ಲಕ್ಷಣಕಾರನ ಜನ್ಮನಾಮವು ಅನಂತ ಎಂಬುದಾಗಿ. ವೇದನ ಆಶ್ರಯದಾತ ಮರಾಠಾ ಅರಸ ಶಾಹಜಿ. ಈತ ಛತ್ರಪತಿ ಶಿವಾಜಿಯ ತಂದೆ. ಶಿವಾಜಿಯ ಅಣ್ಣ ಶಾಂಭಾಜಿಯು ವೇದನ ಸಂಗೀತೋಪಾಧ್ಯಾಯನೆಂದು ತಿಳಿದುಬರುತ್ತದೆ. ಹಾಗಾಗಿ ಷಹಜಿಯ ವಂಶಾವಳಿ, ಆತನ ಗುಣ ಪ್ರತಾಪಕೀರ್ತಿಗಳನ್ನು ಮುಕ್ತಕಂಠದಿಂದ ಗ್ರಂಥಾಂತ್ಯಕ್ಕೆ ವೇದನು ಪ್ರಶಂಸಿಸಿದ್ದನ್ನೂ ಕಾಣಬಹುದು. ಜೊತೆಗೆ ತಾನು ಲಾಕ್ಷಣಿಕನಾದ ಚತುರದಾಮೋದರನ ಮಗನೆಂದೂ ರಾಜ ಶಾಹಜಿಯ ಆಸ್ಥಾನ ಪಂಡಿತನೆಂದೂ ಅವನ ಆಣತಿಯಂತೆ ಸಂಗೀತಮಕರಂದವನ್ನು ರಚಿಸಿ, ಮಕರಂದಭೂಪನೆಂದು ಹೆಸರುಳ್ಳ ರಾಜ ಶಹಜಿಗೆ ಅಂಕಿತಗೊಳಿಸಿ ಸಂಗೀತಮಕರಂದ ಸಮರ್ಪಿಸಿದ್ದೇನೆಂದು ಸ್ವತಃ ವೇದನೇ ಹೇಳಿಕೊಂಡಿದ್ದಾನೆ. ಆಗಾಗ್ಗೆ ದರ್ಪಣ ಸಂಮತಿ ಎಂದು ತನ್ನ ಲಕ್ಷಣರಚನೆಯೊಳಗೆ ಹೇಳಿರುವುದರಿಂದ ತಂದೆ ಚತುರ ದಾಮೋದರನ ಸಂಗೀತದರ್ಪಣವು ಈತನಿಗೆ ಮಾದರಿಯಾಗಿದೆಯೆಂದೇ ತೋರುತ್ತದೆ. ಜೊತೆಗೆ, ತನ್ನ ತಂದೆಯನ್ನು ಸಂಗೀತಸಿಂಧುತರಣೀಕರಣಪ್ರವೀಣನೆಂದು ಕೊಂಡಾಡಿದ್ದಾನೆ.<br /> <br /> ವೇದಸೂರಿಯು ತನ್ನ ಆಶ್ರಯದಾತಾರನ ಸುಪರ್ದಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಪುಷ್ಪಾಂಜಲಿನೃತ್ಯದ ವಿಧಿಗಳನ್ನು ತನ್ನ ಗ್ರಂಥ ಸಂಗೀತಮಕರಂದದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸ್ತಾವಿಸಿದ್ದಾನೆ. ತನ್ನ ಗ್ರಂಥದ ಆದ್ಯಂತವೂ ನಾಟ್ಯಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಉತ್ಪ್ಲುತಿ ಕರಣ-ಚಾರಿಗಳ ಅನೇಕ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಹೇಳಿದ್ದಾನೆ. ಈ ಮರಾಠಾ ಅರಸರು ಮೊದಲಿಗೆ ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಆಡಳಿತಾಧಿಕಾರಿಗಳಾಗಿದ್ದುದರಿಂದ ಕರ್ಣಾಟ ಅರಸರ ಕಾಲದ ನೃತ್ಯಸಂಗೀತ ವಿಚಾರಗಳಿಗೂ ಈತನ ಗ್ರಂಥ ದಿಕ್ಕು ತೋರುತ್ತದೆ. ಜೊತೆಗೆ ವೇದಸೂರಿಯು ಪಂಡರೀಕ ವಿಠ್ಠಲನ ನರ್ತನನಿರ್ಣಯವನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿದ್ದಾನೆ ಎಂಬುದನ್ನೂ ಗುರುತಿಸುವಂತೆ ಪೇರಣಿ, ಪ್ರೇಂಖಣೀ, ಗೌಂದಲೀ ಮೊದಲಾದ ದೇಶೀನೃತ್ಯಗಳಿದ್ದದ್ದು, ಉರುಪ- ತಿರಿಪ-ಲಾಗ- ಧುವಾಢಗಳ ಕ್ರಮಕ್ಕೆ ನರ್ತನ, ದೇಶೀಕಟ್ಟರಿಗಳ ನೃತ್ಯಗಳ ಲಕ್ಷಣಗಳೆಲ್ಲವೂ ಕಂಡುಬಂದಿದೆ. ಈ ಗ್ರಂಥದ ನೃತ್ಯಸಂಬಂಧಿತ ಅಧ್ಯಾಯಗಳಷ್ಟೇ ಇಂದಿಗೆ ಲಭ್ಯ. ಗೀತ ವಾದ್ಯ ತಾಲಾಧ್ಯಾಯಗಳು ಬಹುಶಃ ನಷ್ಟವಾಗಿವೆ.<br /> <br /> ವೇದನ ಸಂಗೀತಮಕರಂದವು ಎರಡು ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಪಾದಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಒಂದು ತಂಜಾವೂರು ಸರಸ್ವತಿ ಮಹಲ್ ಗ್ರಂಥಾಲಯದಿಂದ. ಮತ್ತೊಂದು ಮೈಸೂರಿನ ಪ್ರಾಚ್ಯವಿದ್ಯಾ ಸಂಶೋಧನಾಲಯದಿಂದ. ಎರಡೂ ಹಸ್ತಪ್ರತಿಗಳಲ್ಲಿ ಗಣಪತಿ ಮತ್ತು ಸರಸ್ವತಿಯರಿಗೆ ಅಭಿವಂದಿಸಿದ ನಾಂದೀಸ್ತುತಿಯನ್ನು ಗುರುತಿಸಬಹುದು. ಮೊದಲ ಭಾಗವು ನೃತ್ಯಪುಷ್ಪಾಂಜಲಿಯೆಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ನೃತ್ಯದ ಪೂರ್ವರಂಗಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ರಂಗಭೂಮಿ, ಪ್ರಭುಲಕ್ಷಣ, ಬೃಂದಲಕ್ಷಣ, ಮೇಲಾಪಕ, ಜವನಿಕಾ, ಪಾತ್ರಲಕ್ಷಣ, ಸಭಾಸನ್ನಿವೇಶ, ದಿಕ್ಪಾಲಕಪೂಜೆ, ತ್ರಿಮೂರ್ತಿ ವಂದನ ಮತ್ತು ಪುಷ್ಪಾಂಜಲಿ ನೆರವೇರಿಸುವಾಗ ಬಳಸುವ ಹಸ್ತ- ಸ್ಥಾನಕ- ಚಾರಿ-ಕರಣಗಳ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನೇ ಬರೆದಿದೆ. ಎರಡನೆಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ದೇಶೀನೃತ್ಯಪದ್ಧತಿಗಳ ಕ್ರಮವನ್ನು ವಿಸ್ತಾರವಾಗಿ ಬರೆಯಲಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿಯೂ ಮುಖಚಾಲೀ ಎಂಬ ಪುಷ್ಪಾಂಜಲಿ ವಿಧಿಯ ವಿವರಣೆಯಿದೆ. ಅದಾಗಿ ಗತಿಶೃಂಖಲೆ, ನೀರಾಜನ ಪದ್ಯ, ದೇಶೀಲಾಸ್ಯಾಂಗಗಳು, ಯತಿನೃತ್ಯ, ಶಬ್ದಚಾಲೀನೃತ್ಯ, ದ್ವಾಢ, ತಿರಿಪ- ಉರುಪಗಳು, ಸೂಡಾದಿ ಶಬ್ದ ನೃತ್ಯ, ಕ್ವಾಡನೃತ್ಯ, ಪ್ರಬಂಧ ನೃತ್ಯ, ಗೌಂಡಲೀನೃತ್ಯ, ಚಿಂದು, ಧರುನೃತ್ಯ, ಕರ್ನಾಟಕದ ವಿಶೇಷ ಕಟ್ಟರೀ&lt;ref&gt;Read the research article on Kaṭṭari Dances with special mention on Yakshagana. Authored by Dr Manorama B N; Published by Bhavan's Journal Newdelhi. ''Uparūpaka.'' &lt;/ref&gt; ನೃತ್ಯಗಳು, ವಿವಿಧ ಶಬ್ದನರ್ತನ, ವೈಪೋತಾಖ್ಯ ನೃತ್ಯ, ಜಕ್ಕರಿ, ಧ್ರುವಪದ ನೃತ್ಯ, ಬಹುರೂಪ ಪೇರಣಿ, ಚರ್ಚರೀ, ಕಲ್ಪನೃತ್ತ, ಬಂಧನೃತ್ತ, ಕೌಚಟ, ರವಭೇದ ನೃತ್ಯ ಹೀಗೆ ಸುಮಾರು ೫೦ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ನೃತ್ಯತಂತ್ರಗಳನ್ನು ಚಾರಿ, ಸ್ಥಾನಕ, ಹಸ್ತ, ಮಾರ್ಗ ಕರಣ, ಉತ್ಪ್ಲುತಿ ಕರಣ, ಲಾಗ, ನೇರಿ, ತಾಲ, ಪಾಟಾಕ್ಷರಗಳನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತಾ ವಿವರಿಸಿದ್ದಾನೆ.&lt;ref&gt;ಹೆಚ್ಚಿನ ವಿವರಗಳಿಗೆ ಓದಿ. ಯಕ್ಷಮಾರ್ಗಮುಕುರ ಗ್ರಂಥ- ಡಾ.ಮನೋರಮಾ ಬಿ.ಎನ್ 2022- ಕುರಿಯ ವಿಠಲ ಶಾಸ್ತ್ರಿ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾನದ ಪ್ರಕಟಣೆ. &lt;nowiki&gt;https://www.noopurabhramari.com/yakshamargamukura/&lt;/nowiki&gt;<br /> <br /> ಹಾಗೂ ನೃತ್ಯಮಾರ್ಗ ಮುಕುರ ಡಾ. ಮನೋರಮಾ ಬಿ.ಎನ್. ಸಾನಿಧ್ಯ ಪ್ರಕಾಶನ. ೨೦೧೧.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> ಸಂಗೀತಮುಕ್ತಾವಳಿ, ನರ್ತನನಿರ್ಣಯ, ಸಂಗೀತದರ್ಪಣಗಳಲ್ಲಿ ನೇರವಾಗಿ ಅಂಗೋಪಾಂಗ ವಿಧಿ-ನಿಯಮಗಳಾದ ಚಾರಿ, ಸ್ಥಾನಕ, ಕರಣ ಮೊದಲಾದವನ್ನು ಬೇರೆ ಬೇರೆಯಾದ ವರ್ಗೀಕರಣಗಳಂತೆ ಹೇಳಿಲ್ಲ. ಬದಲಾಗಿ ಆಯಾ ನೃತ್ಯಪ್ರಯೋಗಕ್ರಮಗಳು ಹೇಗೆ ಜರುಗುತ್ತಿದ್ದವೋ ಅದಕ್ಕೆ ಅನುಸಾರವಾಗಿ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಬರೆದ ಪದ್ಧತಿಯಿದೆ. ಕೋಹಲ, ಮತಂಗ, ಹನುಮ, ತಂಡು, ಶಾಙ್ಗದೇವ, ದಾಮೋದರರನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತಲೇ ಸಂಸ್ಕೃತ- ಪ್ರಾಕೃತಮಿಶ್ರವಾಗಿ ಹಲವು ದೇಶೀ ಪರಿಭಾಷೆಗಳನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಿ ಲಕ್ಷಣವನ್ನು ಟಂಕಿಸಿದ್ದಾನೆ.<br /> <br /> == ಸಮಾರೋಪ ==<br /> ಒಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಭಾರತವು ಅನೇಕ ಸಂಪದ್ಬರಿತ ನೃತ್ಯ-ಗೀತ-ವಾದ್ಯ-ತಾಲಗಳಿಗೆ ಆಶ್ರಯಿಯಾಗಿತ್ತು. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಪ್ರಾಂತಗಳೂ ಈ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಶ್ರೀಮಂತವೇ. ಅಂತೆಯೇ ಅವನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿದ ಕ್ರಮಗಳೂ ಒಂದಕ್ಕಿಂತ ಒಂದು ವಿಶೇಷ. ಇವನ್ನು ಗುರುತಿಸುತ್ತಾ ಹೋದಂತೆಲ್ಲ ನಮ್ಮ ಪ್ರಾಚೀನರ ಕಲಾವೈಭೋಗ ನಿಬ್ಬೆರಗಾಗಿಸುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಎಷ್ಟೋ ದಾಳಿ, ಶೈಥಿಲ್ಯ, ಸ್ಥಿತ್ಯಂತರ, ನಷ್ಟಳಿಂದಾಚೆಗೂ ಉಳಿದು ಬೆಳೆದು ಬಂದಿರುವ ಅವಿಚ್ಛಿನ್ನವೆನಿಸುವ ಈ ಪರಂಪರೆ, ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳನ್ನು ಎಷ್ಟು ಧನ್ಯತೆಯಿಂದ ಕೊಂಡಾಡಿ ಮಣಿದರೂ ಸಾಲದೆನಿಸುತ್ತದೆ.<br /> <br /> == ಪರಾಮರ್ಶನ ಗ್ರಂಥಗಳು ==<br /> Sastri, Subhramanya (Ed.) (1953). Sangeeta Ratnakara of Saranga deva with Kalanidhi of Kallinatha and Sudhakara of Simhabhupala commentaries.  Madras: Adyar Library. https://archive.org/details/SangitaRatnakaraVolume4-chapter7<br /> <br /> Sastri, Vasudeva ( 1952). Sangita Darpana of Damodara TMSSML 1952 0101. madars Governmental oriental series. https://archive.org/details/TxtSktSangItaDarpaNaDamodaraTMSSML19520101_201508/page/n3/mode/2up<br /> <br /> Sastri, Vasudeva,K (Ed and Tr.) (1965). Nrtya Pushpanjali By Vedasuri. Tanjore: Darpana Publication. https://musicresearchlibrary.net/omeka/items/show/2962<br /> <br /> Sangita Muktavali by Chintamani Devendra (Devanagari Manuscript). 1 and 2 - RSN-TMSSML-6646B, Tanjore: Maharaja Serfoji Saraswati Mahal Library. https://musicresearchlibrary.net/omeka/items/show/1255<br /> <br /> Telang, Ramakrishna, Mangesha (Ed.) (1920). Sangita Makaranda of Narada. Baroda: Central Library. https://musicresearchlibrary.net/omeka/items/show/822<br /> <br /> Venkataramanan, N (Ed.) (1991). Sangita Muktavali of Devanacharya- Natyashastra. Tanjavur: Maharaja Serfoji’s Sarasvati Mahal Library. https://archive.org/details/sangeetha-muktavali-of-devanacharya-series-no.-322-thanjavur-sarasvati-mahal-series<br /> <br /> ರಾಮಚಂದ್ರ, ತುಳಸೀ. (೨೦೧೧). ವೇದವಿರಚಿತ ಸಂಗೀತ ಮಕರಂದ. ಮೈಸೂರು : ಕರ್ನಾಟಕ ಪತ್ರಾಗಾರ ಇಲಾಖೆ. <br /> <br /> ಸತ್ಯನಾರಾಯಣ, ರಾ. (೧೯೮೬). ಪುಂಡರೀಕಮಾಲಾ-ಶ್ರೀ ಪಂಡರೀಕ ವಿಠ್ಠಲನ ಸದ್ರಾಗ ಚಂದ್ರೋದಯ, ರಾಗಮಾಲಾ, ರಾಗಮಂಜರೀ, ಮತ್ತು ನರ್ತನನಿರ್ಣಯ. ಬೆಂಗಳೂರು: ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಗೀತ ನೃತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿ ಮತ್ತು ಕನ್ನಡ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿ ನಿರ್ದೇಶನಾಲಯ.<br /> <br /> ಮನೋರಮಾ ಬಿ.ಎನ್. ಶಾಸ್ತ್ರರಂಗ. ಸಂಚಿಕೆ ೧೮. ನಾರದ &amp; ವೇದಸೂರಿಯ ಸಂಗೀತಮಕರಂದ. https://www.noopurabhramari.com/shaastraranga-epsiode-18-sangita-amakaranda-of-narada-and-vedasuri/ https://www.noopurabhramari.com/</div>

Manorama https://en.alpha.ikswiki.in/index.php?title=N%C4%ABlakan%E1%B9%ADha%E2%80%99s_Sang%C4%ABt%C4%81r%CC%A5%E1%B9%87avacandrik%C4%81_treatise&diff=1240 2024-10-30T06:29:07Z

<p>Manorama: </p> <hr /> <div><br /> Authored by '''Dr''' '''Shalini P Vittal'''. <br /> Published by '''Noopura Bhramari IKS [https://www.noopurabhramari.com/ Centre]''' <br /> <br /> ''Sangītārṇavacandrikā,'' as the name suggests, is a treatise on ''Sangīta''. Literally, the name ''Sangītārṇavacandrikā'' means moon shine on the sea of ''Sangīta''. <br /> <br /> == About the author ==<br /> ''Sangītārṇavacandrikā,'' belongs to the 17&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; CE, written by ''Nīlakanṭha'' of Orissa, that deals with dance and musical texts. The author ''Nīlakanṭha'' happened to be the King of Kerala, (which should not be confused with the present Kerala state). The Kerala, mentioned in ''Sangītārṇavacandrikā'' is a small and a fertile region in the district of Cuttack in Orissa. He is the author of both ''Sangītārṇavacandrikā'' and ''Nāṭyamanorama'' treatises (early 18&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; CE). <br /> <br /> == Contents of the treatise ==<br /> The contents of ''Sangītārṇavacandrikā'' text are dealt with in five chapters, designated as ''Ullāsas''. The first three chapters deal with ''Gīta'', the fourth chapter on ''Tāḷa'' and the fifth on ''Vādya'' and ''Nṛtya''. It is to be noted that a combination of ''Gīta, Vādya'' and ''Nṛtya,'' was referred to as ''Sangīta'' in many of the earlier treatises. For example, ''Śārngadeva'' in his ''Sangītaratnākara'' (13&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; CE) states thus –<br /> <br /> '''''Gītam vādyam tathā nṛtyam, trayam sangītamucyate''''' (''Sangītaratnākara,'' chapter 1, ''śloka'' 21'')''<br /> <br /> The same has been influential to the following authors and their works, including the present text of discussion ''Sangītārṇavacandrikā.'' Each of the three constituents namely ''Gīta, Vādya'' and ''Nṛtya'' have been individually dealt with by the author of ''Sangītārṇavacandrikā''.<br /> <br /> The text refers to the authors and the treatises quoted by him like ''Bharata, Matanga, Śārngadeva'' and some lesser-known authors like ''Śiromaṇi, Ratnamāla, Harināyakasangītasāra, Kalpavalli, Sangitāmbodhi'', etc.<br /> <br /> === Chapterisation ===<br /> The text ''Sangītārṇavacandrikā'' begins by offering salutations to deities ''Padmanābha'' and ''Rādha-Krishna'', followed by a ''Cūrṇikam'', which is a style of prose composition. <br /> <br /> The text goes on to discuss on the topics of ''Nāda'' (sound), ''Śruti'' (pitch), ''Svara'' (musical notes), ''Gamaka'' (glides between the notes), ''Grāma'' (a collection of properly fixed ''svaras''), ''Mūrchhana'' (a specific selection of the ''svaras'' starting from a designated root note), ''Tāna'' (elaboration) and ''Jāti'' (a rhythmic pattern).<br /> <br /> Further, the text deals with ''Rāgas'' (colour), ''Rasas'' (essence) with ''Nāyakas'' (heroes) and ''Nāyikās'' (heroines). Later on, the text goes on to further deal with ''prabandhas'' (compositions) and gives the characteristics of few of them. The text gives a detailed treatment of all varieties of ''Kṣudragītas'' (minor compositions) with necessary illustrative songs from different sources such as ''Gītaprakāśa, Sangīta Nārāyaṇa'', etc. A separate chapter on ''Tāḷa'' or the time measure is dealt with, followed by singers of three types – ''Uttama, Madhyama'' and ''Adhama''. The faults of the singers and qualifications of a ''Vāggeyakāra'' (a composer) have been described.<br /> <br /> The last chapter of ''Sangītārṇavacandrikā'' deals with both ''Vādya'' (musical instruments) and ''Nṛtya'' (dance). The four kinds of ''Vādyas'' like ''Tata, Suṣira, Ānaddha'' and ''Ghana'' are described. A complete and vivid description with process of manufacture of few stringed instruments like ''Alāvani, Brahmavīna, Kinnari'' and many more can be seen.<br /> <br /> Also, the ''Mardala, Mṛdanga, Muraja'', and different techniques of playing the ''mṛdangam,'' different kinds of strokes, different ''gatis'' (rhythmic progression), are all given.<br /> <br /> The Ghana or the solid instruments like ''Tāḷa (Kamsyatāḷa)'' and ''Karatala'' have been described in detail.<br /> <br /> With respect to the ''Suśira Vādyas'', the author introduced such as ''Vamśa, Pari, Mādhuri, Tittiri, Śankha, Kahaḷa, Todahi, Murali, Cukka, Sṛṇgika, Svaranābha, Sṛṇkhala, Pikavaṁśa, Carmavaṁśa''.<br /> <br /> === Details of Dance and Abhinaya in the text ===<br /> Moving on to the subjects like ''Nāṭya, Nṛtya'' and ''Nṛtta'', all these three could be either ''Mārga'' or ''Deśi''. ''Nṛtta'' is further classified as ''Viṣama (acrobatic), Vikaṭa (crooked in form, dress)'' and ''Laghu (graceful)''. Next, the author has given about ''Prākāra'' dance. The specific types of this are ''Kāṣṭhi Nṛtya, Jakkaḍi Nṛtya, Sāvari Nṛtya, Kuranjī Nṛtya'' and ''Mattāvalī Nṛtya''.<br /> <br /> The author has given the method and technique of constructing play houses, its status-befitting seating arrangements specially on the occasion of a play, the president for the occasion and his qualifications, the suitable hours and duration of a play, the qualifications of the hero and the heroine of the play, qualifications of spectators, the qualifications of a good dancer, the body-building exercises so as to attain endurance, suppleness and tenacity, the qualifications of dance master and directors and so on.<br /> <br /> Special emphasis is laid on the physical and also intellectual accomplishments of a danseuse who is always to be preferred to a male dancer. Young women are supposed to be the cause and root of ''Rasas''. So, the three stages of youth have also been described after specifying the merits and de-merits of ''pātras (characters)''.<br /> <br /> The ''Jarjara Pūja (the puja offered to the danḍa/stick representing the presiding deity of the play house)'' indicates the starting of a performance, followed by the curtains of different colours. The usage of different colours indicates the predominant sentiment of the particular situation. Then comes the dressing up and decorating the danseuse from head to foot with befitting ornaments of various kinds, painting and annointing her with sandal paste, dyeing her feet with lacquer, her eyes with collyrium, etc.<br /> <br /> The text prescribes the four-fold histrionic representation (''Abhinaya''), which is very important in dance. They are ''Āngika'' (body gestures)'', Vācika'' (speech)'', Āhārya'' (dress, make-up) ''and Sāttvika'' (natural, pure).<br /> <br /> Dress, paint, beard, arms and ornaments, masks, etc , belonging to ''Āhārya'' ''abhinaya'', have to be used appropriately for the different characters according to their status, gender, profession, etc. different types of costume, ornaments, even garlands and flowers have been specified with meticulous care.<br /> <br /> With respect to the ''Vācika'' ''Abhinaya'' the rules on the use of languages like ''Samskṛta'' and different types of ''Prākṛt'' such as ''Māgadhi, Āvanti'', etc, the appropriate language for the different characters of the play in keeping up with their social status, the different appropriate modes of address, the conventions of giving suitable names to the different types of characters, the four styles of Abhinaya (''Kaiśiki, Bhārati, Sāttvati and Ārabhaṭi'') and their origin, etc deserve attention.<br /> <br /> The author has dealt with the three different grades of ''Pātras'' (dancers or actors) namely ''Uttama, Madhyama'' and ''Adhama''. This gradation is applicable to both genders.<br /> <br /> The ceremonial entrance of the ''pātra'' to the stage from the greenroom is an important item because the first aesthetic impression of the ''pātra'' on the expectant spectators is of immense value. So, the text narrates with relevant quotations from ''Sangītaratnākara'' through ''Sangīta Nārāyaṇa''. The procedure involves consonant tuning of the musical instruments and playing of the instrumental compositions. At this juncture the ''pātra'' stands in a pose expressing ‘''Sauṣṭhava''’ (symmetry) with a handful of flowers (''puśpānjali''). <br /> <br /> After ''puśpānjali'' is offered, the ''pātra'' begins dancing to the ''prabandhas''.<br /> <br /> With her major and minor limbs, with ''Rasa'' and ''Bhāva'' this danseuse is advised to build up a coordinated performance just as a garland maker prepares a well-knit garland with flowers of various hues and different shapes.<br /> <br /> The next items for discussion are the actions to be avoided, in a show, the duration of performance and lastly, the spectators’ duty to cheer up the performer and not to expose the faults that might have come to their notice.<br /> <br /> ''Āngika abhinaya'' is discussed at the last. This type of representation depends on meaningful movements of different ''angas'' of the human body. The text talks about Head, shoulders, chest, sides, hasta, waist and feet as ''angas''. The ''pratyangas'' are neck, arms, wrists, back, belly, thighs, knees, ''Bhūṣaṇam (ornaments)''. The ''upāngas'' are sight, pupils, eyebrows, eye-lashes, mouth, nose, breath, chin, tongue, cheeks, teeth, lips, palms, fingers, heels, ankles, toes, soles, breasts. <br /> <br /> The text concludes by naming its author and the date on which the compilation of the text was completed.<br /> <br /> == Conclusion ==<br /> With a keen observation, it can be understood that the text follows the very desire of the author in preservation of purity in vocal music, instrumental music and dance. Arts like music and dance, moving towards progression and evolution, have to cater to the taste of the people who enjoy it.<br /> <br /> === References: ===<br /> Panigrahi Nilamadhab (1995). ''Sangītārṇava chandrikā,'' Bhubaneswar: Orissa Sangeet Natak Akademi.<br /> <br /> Sastri, Subrahmanya (1953). ''Sangītaratnākara'' of ''Śārngadeva'', Madras: Vasanta Press.<br /> <br /> [https://www.youtube.com/channel/ @noopurabhramari1212] Do watch this episode in youtube channel<br /> <br /> <br /> <br /> For more information on the terminologies given in the article - www.noopurabhramari.com&lt;ref&gt;https://www.noopurabhramari.com/&lt;/ref&gt;<br /> &lt;references /&gt;</div>

Manorama https://en.alpha.ikswiki.in/index.php?title=Maheshwara_Mahopatra%27s_Abhinaya_Ca%E1%B9%85drik%C4%81_treatise&diff=1239 2024-10-30T06:28:26Z

<p>Manorama: </p> <hr /> <div><br /> Authored by '''Dr Shalini P Vittal'''. <br /> Published by '''Noopura Bhramari IKS [https://www.noopurabhramari.com/ Centre]''', <br /> <br /> ''Abhinaya Caṅdrikā'' text is a small treatise on Odissi dance, describing its characteristics, that has helped to revive and re-establish the Odissi dance during 1960s. The text has been crucial to the study of Odissi dance, as it follows the principles laid down by ancient treatises, but stands out unique because it deals with some important aspects concerning regional traditions of dance. <br /> <br /> == About the text and author ==<br /> ''Abhinaya Caṅdrikā'': ''‘Abhinaya’'' means the Art of communication and ''‘Candrikā’'' means throwing light on the subject treated. Therefore, ''Abhinaya Caṅdrikā'' can be considered as the text that throws light on the subject dealing with Abhinaya; it has been written by an author called Maheshwara Mahopatra, during the 17&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; / 18th CE. The author’s father is said to have adorned the court of Sri Narayana Deva of Khemundi kingdom. The king is the repository of all learning and holds the title of ''Anangabhīmadeva'' and is also known as ''Gajapati'', a popular ruler.<br /> <br /> == Contents and Chapterisation ==<br /> ''Abhinaya Caṅdrikā'' consists of about 1000 verses under 3 ''khandas'' – ''Prathama, Dvitīya'' and ''Tṛtīya''.<br /> <br /> The '''''Prathama khanda''''' deals with ''Nṛtya khanda,'' beginning with benedictory verses on ''Gaṇeśa'' and ''Jagannātha''. Here, ''Jagannātha'' is referred to as ''Dāru Brahma'', who is the symbol of all knowledge, as the image is built of ''Dāru'', meaning wood. The text says that the learning of ''Nigam'' (''Veda,'' ''Upaniṣad''), etc is the prime source of knowledge, which is the most noble one. Amongst 18 branches of learning, four gives pleasure; and they are ''Siddha, Yakṣa, Gāndharva Vidya'' and 64 types of arts.<br /> <br /> Further, the text narrates about ''Gāndharva Vidya'' which is the superior of other art forms. A combination of song, instruments and dance together is music. ''Laya'' (a pause in music), ''Tāḷa'' (rhythm) and ''Māna'' (a measure); practice of various musical notations, playing of ''Mṛdanga'', ''Vīṇa'' and ''Paṭaha'' in different ''tāḷas'' – all these are essential to ''Sangīta''. ''Gīta'' and ''Vādya'' are pleasant to listen; while Dance scene is more attractive to watch/witness. The text also says that a person having no knowledge on dance and song is considered as an animal.<br /> <br /> The text continues to talk about the places where dance should be or should not be performed. It further elaborates on the origin of dance and says that though dance follows ''Tāḷa, Māna'' and ''Rasa'' as depicted in ''śāstras'', yet there are established regional dance forms. This statement clearly states that the text stands out unique as it deals with some important aspects concerning regional tradition of dance, especially that of ''Udra-Gāndharva'' dance. ''Udra'' here means the present-day Odisha.  <br /> <br /> The text also considers two other types of presentations - ''baddha'' and ''abaddha''. ''Baddha'' is the dance that strictly follows the rules and ''abaddha'' is the dance that does not follow specific rules. The text states that ''udra nṛtya'' belongs to ''baddha nṛtya'' because it follows specific rules pertaining to hand gestures, foot movements, eye movements and songs.<br /> <br /> The text also mentions other seven ''baddha nṛtya'' traditions including ''udra nṛtya''. They are ''Māgadhi, Souraseni, Karṇāṭa, Gauda, Kerala, Pañcanadi'' and ''Udra''. According to the above verse, ''Māgadhi'' has ‘''bhāva pradhāna''’ features which means that the dance tradition focussed primarily on emotional aspects. It can be noted that the present-day Bihar was called as ''Magadha deśa'' in ancient days. It is also possible to recall that ''Nāṭyaśāstra'' has mentioned ''Odra Māgadhi'' as one of the ''Pravṛttis''. In all probability ''Sauraseni'' belonged to the region of Maharashtra and is well known in body movement; Kerala is known for presentation; ''Gauda'' form might have belonged to Bengal and the tradition consisted of ''yugma'' (duet) dance; ''Karnāṭa'' is known in every respect.<br /> <br /> ''Karṇāta'' tradition belonged to the region of Karnataka and the author places on record that this tradition was all encompassing. ''Karṇāṭa'' tradition comprised of all the characteristics of dance which means the tradition must have had well balanced ''nṛtta'' and ''abhinaya'' aspects (‘''Karṇāṭe sarvarūpeṇa’''). This indicates that the text codified the techniques of a highly evolved classical dance, a precursor to the present day Odissi dance form.<br /> <br /> The '''''Dvitīya khanda'',''' which is ''Bhāva khanda'', consists of ''Bhāva'' (the emotion)'', Rasa'' (essence)'', Karaṇas'' (a combination of the movement of Dance Hands, feet and postures)'', Dṛṣṭi'' (eye movements)'', Mukha bheda'' (variations of the face)'', Vakṣa bheda'' (chest movements)'', Kaṭi'' (waist movements)'', Prayoga-vidhi'' (different ways of adapting them) ''and Sarava-Nirava''. ''Sarava'' is the ''abhinaya'' or the meaningful miming on words, whereas ''Nirava'' is purely ''nṛtta'' done by using the body parts. The benefits of ''bhāva'', their patterns and varieties, in dance have also been explained.<br /> <br /> The '''''Tritīya khanda''''', that is ''Chhanda khanda'', deals with prosody or the metres, in general. Prosody is regarded as one of the six ''Vedāngas'' or auxiliaries to the ''Vedas'', the other five being ''Śikśa'' (acquisition of knowledge), ''Vyākaraṇa'' (grammar), ''Kalpa'' (formation), ''Nirukta'' (etymologies, i.e., study of the origin of words) and ''Jyotiṣa'' (astrological science). The chapter talks about ''Baṭu Nṛtya'', which is the precursor of the present-day Odissi dance. The present-day Odissi dance performance that includes ''Baṭu Nṛtya'' consists mainly of ''nṛtta'' (rhythmic patterns) dance aspects. <br /> <br /> The text also gives few examples of the compositions of ''Krishnadāsa'', who was the author of ''Gītaprakāśa'' text, that deals mainly on the musical aspects, especially of Odishan region.<br /> <br /> == Conclusion ==<br /> The text ''Abhinaya Caṅdrikā,'' stands important featuring peculiar characteristics of Odissi dance that has helped to revive and re-establish the dance during the 1960s. <br /> <br /> DN Pattnaik has edited and translated the text into English and Oriya, in a book form, published by Smt. Bina Mohanty from Cuttack. In addition, a critical edition and translation of this text has been done by Dr. Maya Das along with Prof. Sushma Kulshreshtha, and Prof. A. C. Sarangi, in the year 2001with Eastern Book Linkers as publishers. <br /> <br /> == References ==<br /> ·        Das, Maya (2001). Abhinaya-Candrika and Odissi Dance, Delhi: Eastern Book Linkers.<br /> <br /> ·        Ghosh, Manomohan (2020). Natyasastra, Varanasi: Chaukhamba Surbharati Prakashan.<br /> <br /> ·        Mohanty, Prasad (2017). Abhinaya Chandrika, Cuttack: Smt. Bina Mohanty.<br /> <br /> ·        Mohapatra, Krishnadas (1983). Geeta Prakash, Bhubaneswar: Orissa Sangeet Natak Akademi.<br /> <br /> Do watch shaastra ranga episodes in youtube channel : [https://www.youtube.com/channel/ @noopurabhramari1212]<br /> <br /> <br /> <br /> For more information on the terminologies given in the article - www.noopurabhramari.com&lt;ref&gt;https://www.noopurabhramari.com/&lt;/ref&gt;</div>

Manorama https://en.alpha.ikswiki.in/index.php?title=%E0%B2%B9%E0%B2%B0%E0%B2%BF%E0%B2%AA%E0%B2%BE%E0%B2%B2%E0%B2%A6%E0%B3%87%E0%B2%B5%E0%B2%A8_%E0%B2%B8%E0%B2%82%E0%B2%97%E0%B3%80%E0%B2%A4_%E0%B2%B8%E0%B3%81%E0%B2%A7%E0%B2%BE%E0%B2%95%E0%B2%B0_%E0%B2%97%E0%B3%8D%E0%B2%B0%E0%B2%82%E0%B2%A5&diff=1238 2024-10-30T06:27:39Z

<p>Manorama: </p> <hr /> <div><br /> Authored byಡಾ.ಮನೋರಮಾ ಬಿ.ಎನ್ .<br /> Published by [https://www.noopurabhramari.com/shaastra-ranga-episode-5-rare-texts-of-chalukya-royal-family/ ನೂಪುರಭ್ರಮರಿ], ಈ ಲೇಖನ ನೂಪುರಭ್ರಮರಿ ಐ ಕೆ ಎಸ್ ಸೆಂಟರ್ ನ ಕೊಡುಗೆ&lt;ref&gt;https://www.noopurabhramari.com/shaastra-ranga-episode-5-rare-texts-of-chalukya-royal-family/[https://www.youtube.com/channel/ @noopurabhramari1212]&lt;/ref&gt;., <br /> <br /> ಹರಿಪಾಲದೇವ ಅಥವಾ ಕ್ಷೇಮರಾಜ ಬರೆದ ಗ್ರಂಥ ಸಂಗೀತಸುಧಾಕರ. ಇದು ಕಲ್ಯಾಣ ಚಾಲುಕ್ಯ ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಮೂರನೇ ಸೋಮೇಶ್ವರನ ಮಾನಸೋಲ್ಲಾಸಕ್ಕಿಂತ ಕೊಂಚ ಮೊದಲಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಬರೆಯಲ್ಪಟ್ಟದ್ದು. ಅಂದರೆ ೧೦೫೦ರಿಂದ ೧೧೭೫ನೇ ಇಸವಿಯ ಒಳಗಿನದ್ದು ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ. ಹಾಗೆಂದು ಈತ ೧೩೦೯-೧೩೧೨ನೇ ಇಸವಿಯಲ್ಲಿದ್ದ ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ಸೇವುಣ/ಯಾದವದೊರೆ ಎಂಬುದಾಗಿಯೂ ವಿದ್ವಾಂಸರ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳೂ ಇವೆ. <br /> <br /> == ಹರಿಪಾಲದೇವ- ವೈಯಕ್ತಿಕ ವಿವರಗಳು ==<br /> ಗುಜರಾತ್-ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು ಆಳಿದ ಕರ್ನಾಟಕದ ಚಾಲುಕ್ಯ ವಂಶದ ಭೀಮರಾಜ - ಬಕುಳಾದೇವಿಯರ ಮಗ ಹರಿಪಾಲದೇವ ಅಥವಾ ಕ್ಷೇಮರಾಜ. ಹರಿಪಾಲನಿಗೆ ಅಲಂಕಾರ- ಛಂದಶ್ಶಾಸ್ತ್ರ- ಸಂಗೀತವನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ವಿವಿಧ ಭಾಷೆ ಮತ್ತು ಶಾಸ್ತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಅಪಾರ ಪ್ರತಿಭಾ ವ್ಯುತ್ಪತ್ತಿಗಳಿದ್ದವು. ವಿಚಾರಚತುರ್ಮುಖ, ವಿಚಾರಪರಮೇಷ್ಠಿ, ವೀಣಾತಂತ್ರೀವಿಶಾರದನೆಂದೇ ಹೆಸರಾಗಿದ್ದ ಈತ ಪ್ರಬಂಧಗಳೆಂಬ ಹೆಸರಿನ ಅನೇಕ ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ರಚನೆಗಳನ್ನೂ ಮಾಡಿದ್ದನಂತೆ. ಈತನು ರಾಜ್ಯಭಾರವನ್ನು ಮಾಡದೆ ತನ್ನ ಮಲಸೋದರ ಕರ್ಣನಿಗೆ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಕೊಟ್ಟಿದ್ದ. <br /> <br /> ದಕ್ಷಿಣಭಾರತದ ತೀರ್ಥಯಾತ್ರೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ತಮಿಳುನಾಡಿನ ಸಂಗೀತಕಲಾವಿದರು ವಿನಂತಿಸಿಕೊಂಡ ಮೇರೆಗೆ ಸಂಗೀತಸುಧಾಕರವನ್ನು ರಚಿಸಿದ್ದನೆಂದು ಹೇಳಿಕೊಂಡಿದ್ದಾನೆ. ಗೂರ್ಜರಚಕ್ರವರ್ತಿ, ಹರಿಭೂಪತಿ, ಹರೀಶ್ವರ, ಹರೀಂದ್ರ, ಹರಿಭೂಬುಜ, ಹರಿಪಾಲ ಮಹೀಪತಿ, ಹರಿಭೂಪತಿ, ಹರಿಪಾಲ ಮಹಿಭುಜಾ ಎಂಬ ಹೆಸರುಗಳಲ್ಲಿ ಈತನು ಬರೆದ ಲಕ್ಷಣಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಈತನ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಸಂಗೀತರತ್ನಾಕರಕ್ಕೆ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ ಬರೆದ ಕರ್ನಾಟಕದ ಕಲ್ಲಿನಾಥ, ಅಭಿನವ ಭರತಸಾರ ಸಂಗ್ರಹದಲ್ಲಿ ಮುಮ್ಮಡಿ ಚಿಕ್ಕಭೂಪಾಲ, ಬಾಲರಾಮಭರತದಲ್ಲಿ ಕೇರಳದ ಬಾಲರಾಮವರ್ಮರು ಸ್ಮರಿಸಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ್ದಾರೆ. ನಂದಿಕೇಶ್ವರನ ಭರರ್ತಾರ್ಣವ ಗ್ರಂಥದಲ್ಲಿ ಈತನ ಕೆಲವೊಂದು ಲಕ್ಷಣಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ.&lt;ref&gt;ಯಕ್ಷಮಾರ್ಗಮುಕುರ. &lt;nowiki&gt;https://www.noopurabhramari.com/want-to-subscribe-noopura-bhramari-and-purchase-the-dance-books/&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == ಸಂಗೀತಸುಧಾಕರ-ಅಧ್ಯಾಯ ವಿಭಾಗಕ್ರಮ ಮತ್ತು ಲಕ್ಷಣ ವಿಶೇಷತೆಗಳು ==<br /> ಸಂಗೀತ ಎಂದರೆ ಗೀತ- ವಾದ್ಯ- ನರ್ತನಗಳೆಲ್ಲವೂ ಸೇರಿದ ಪರಿಭಾಷೆ. ಸಂಗೀತಸುಧಾಕರವೂ ಈ ಎಲ್ಲ ಅಂಶಗಳ ಕುರಿತು ಚರ್ಚಿಸುತ್ತದೆ. ನೃತ್ತ, ಕಾಂತಾ ಅಥವಾ ತಾಲ, ವಾದ್ಯ, ಅಭಿನಯ, ಗೀತಗಳೆಂಬುದು ಇದರ ಪ್ರಮುಖ ಐದು ಅಧಿಕರಣ ಅಂದರೆ ಅಧ್ಯಾಯಗಳು. <br /> <br /> ತಾಲಾಧಿಕರಣ ತಾಲದ ಕುರಿತಾಗಿ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಾದ ವಿಚಾರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ವಾದ್ಯಾಧಿಕರಣದಲ್ಲಿ ತತ-ಅವನದ್ಧ- ಸುಷಿರ-ಘನವೆಂಬ ವಿವಿಧ ವಾದ್ಯಗಳ ಲಕ್ಷಣಗಳು, ಗೀತಾಧಿಕರಣದಲ್ಲಿ ಶ್ರುತಿ-ನಾದ-ಮೂರ್ಛನ- ಜಾತಿ-ರಾಗ- ತಾನ-ಪ್ರಬಂಧಲಕ್ಷಣ ಮೊದಲಾದವುಗಳ ವಿವರಗಳು ಇವೆ. ನೃತ್ತ ಮತ್ತು ಅಭಿನಯ ಅಧ್ಯಾಯಗಳಲ್ಲಿ ಅಂಗೋಪಾಂಗ ಅಭಿನಯ- ಚಾರಿ-ಕರಣಗಳು-ಅಂಗಹಾರ-ಮಂಡಲಭೇದ- ನರ್ತಕಲಕ್ಷಣಗಳ ವಿವರಗಳಿವೆ. ಅಭಿನಯ ಅಧಿಕರಣದಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ಅಭಿನಯ- ಭಾರತೀ ಮೊದಲಾದ ಚತುರ್ ವೃತ್ತಿಗಳು, ನೇಪಥ್ಯ ವಿಧಿ, ನಾಯಕ-ನಾಯಿಕಾಗಳೆಂಬ ಸಾಮಾನ್ಯಾಭಿನಯ, ದಶರೂಪಕಾದಿಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸಿದ್ದಾನೆ. <br /> <br /> ಹರಿಪಾಲದೇವನ ಲಕ್ಷಣವಿಶೇಷತೆಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸುವುದಾದರೆ- ಸುಮಾರು ೧೩೦ ವಿಧದ ಕರಣಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅದರಲ್ಲೂ ಭರತನಿಗಿಂತ ಭಿನ್ನವಾದ, ಯಾವ ಗ್ರಂಥಗಳಲ್ಲೂ ಅಷ್ಟಾಗಿ ದೊರಕದ, ವಿಶೇಷವೆನಿಸುವ ಮಾಹೇಶ್ವರ, ನಾರಾಯಣ, ಐಂದ್ರ, ವಾರುಣ, ಚಾಂದ್ರ, ಹೈರಂಬ, ಮಾನ್ಮಥ, ಶಂಖ ಮೊದಲಾದ ಅನೇಕ ಕರಣಗಳ ವಿಚಾರವಿದೆ. ಹೀಗೆ ಕಂಡುಬರುವ ಕರಣಗಳು ಭರತಾರ್ಣವ ಪ್ರಕಟಿತ ಕೃತಿಯಲ್ಲಿರುವ ಕರಣಗಳೊಂದಿಗೆ ಹೋಲುತ್ತವೆ ಕೂಡಾ. ಈ ಕರಣಗಳ ಬಗೆಗಿನ ಅಧ್ಯಯನವನ್ನು ಯಕ್ಷಮಾರ್ಗಮುಕುರ ಎಂಬ ಇದೇ ಲೇಖೀಕೆಯ ಅಧ್ಯಯನ ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಸವಿಸ್ತಾರವಾಗಿ ಪ್ರಕಟಿಸಲಾಗಿದೆ..<br /> <br /> == ಗ್ರಂಥ ಸಂಪಾದನೆ ==<br /> ಸಂಗೀತಸುಧಾಕರ ಗ್ರಂಥದ ಓಲೆಯ ಕಟ್ಟು ಭರತಾರ್ಣವ, ಲಾಸ್ಯರಂಜನ, ಭರತಸಿದ್ಧಾಂತಂ ಗ್ರಂಥಗಳ ಜೊತೆಗೆ ತಂಜಾವೂರು ಸರಸ್ವತಿ ಮಹಲ್ ಮತ್ತು ಮೈಸೂರಿನ ಸರಸ್ವತೀ ಮಹಲ್ ಗ್ರಂಥಾಲಯಗಳ ಸಹಿತ ದೇಶದ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಗ್ರಂಥಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಇವೆ. ಮತ್ತು ಇವು ಈ ಗ್ರಂಥಗಳ ಹಸ್ತಪ್ರತಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಬೆರಕೆಯಾಗಿದ್ದು; ಇದನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸಿ ಸಂಪಾದಿಸಿ ಪ್ರಕಟಿಸುವ ಕೆಲಸ ಅವಶ್ಯವಾಗಿ ಆಗಬೇಕಿದೆ.<br /> <br /> == ಪರಾಮರ್ಶನ ಕೃತಿಗಳು ==<br /> Sangita Sudhakarah by Haripala deva (Devanagari manuscript 1-204 leaves; A 843 Accession no. Film no Fn 424). Mysore: Oriental Research Institute.  And Govt Oriental Manuscript Library Manuscript, Madras R No. 779 and 3082 procured by Indira Kala Sangeeta Vishwavidyalaya, Kairaghar University, Madhyapradesh, GOML87pp. Vol 2&lt;sup&gt;nd&lt;/sup&gt;. &lt;&lt;nowiki&gt;https://ia902805.us.archive.org/view_archive.php?archive=/11/items/sangitasudhakaraharipala/Sangita%20sudhakara_Haripala.zip&amp;file=SangitaSudhakara-1-IKSV-RBmf102.pdf&lt;/nowiki&gt;&gt;<br /> <br /> Sastri, Vasudeva, K (Ed.) (1998). Bharatarnava-Nadikeshwara Virachita. Tanjavur: Maharaja Serfoji’s Sarasvati Mahal Library.<br /> <br /> ಮನೋರಮಾ ಬಿ.ಎನ್. ಯಕ್ಷಮಾಗಮುಕುರ [https://www.noopurabhramari.com/yakshamargamukura/]- ಅಧ್ಯಯನ ಕೃತಿ</div>

Manorama https://en.alpha.ikswiki.in/index.php?title=%E0%B2%A8%E0%B2%BF%E0%B2%83%E0%B2%B6%E0%B2%82%E0%B2%95_%E0%B2%B6%E0%B2%BE%E0%B2%B0%E0%B3%8D%E0%B2%99%E0%B3%8D%E0%B2%97%E0%B2%A6%E0%B3%87%E0%B2%B5%E0%B2%A8_%E0%B2%B8%E0%B2%82%E0%B2%97%E0%B3%80%E0%B2%A4%E0%B2%B0%E0%B2%A4%E0%B3%8D%E0%B2%A8%E0%B2%BE%E0%B2%95%E0%B2%B0&diff=1237 2024-10-30T06:27:00Z

<p>Manorama: </p> <hr /> <div><br /> Authored by ಡಾ.ಮನೋರಮಾ ಬಿ.ಎನ್ .<br /> Published by [https://www.noopurabhramari.com/shaastra-ranga-dakshinatya-episode-3-sangita-ratnakara/ ನೂಪುರಭ್ರಮರಿ], ಈ ಲೇಖನ ನೂಪುರಭ್ರಮರಿ ಐ ಕೆ ಎಸ್ ಸೆಂಟರ್ ನ ಕೊಡುಗೆ&lt;ref&gt;https://www.noopurabhramari.com/shaastra-ranga-dakshinatya-episode-3-sangita-ratnakara/[https://www.youtube.com/channel/ @noopurabhramari1212]&lt;/ref&gt; <br /> <br /> ಸಂಗೀತಶಾಸ್ತ್ರದ ಉದ್ಗ್ರಂಥ ಸಂಗೀತರತ್ನಾಕರ. ಇದನ್ನು ಬರೆದವ ಶಾರ್ಙ್ಗದೇವ. ಶ್ರೀಮನ್ನಾರಾಯಣನ ಧನಸ್ಸಿನ ಅಭಿಧಾನ ಅಭಿಮಾನವನ್ನು ಹೊತ್ತ ಹೆಸರು ಈತನದ್ದು. ಹಾಗೆಯೇ ಇವನನ್ನು ಸಾರಂಗದೇವ, ಚಾಂಗದೇವ ಎಂದೂ ಗುರುತಿಸುವುದಿದೆ. ಅಂದಾಜು ೧೨೧೦-೧೨೪೭ನೇ ಇಸವಿ ಈ ಗ್ರಂಥರಚನೆಯ ಕಾಲಮಾನ. ಸಂಗೀತರತ್ನಾಕರ- ಇಲ್ಲಿ ಸಂಗೀತವೆಂದರೆ ಗೀತ-ವಾದ್ಯ-ನೃತ್ಯಗಳ ಸಮಾಹಾರವೆನಿಸುವ ಪರಿಭಾಷೆ. ರತ್ನಾಕರ, ರತ್ನಗರ್ಭ ಎನ್ನುವುದು ಸಮುದ್ರರಾಜ ಎಂದರೆ ಸಮುದ್ರಕ್ಕೆ ಇರುವ ಅಭಿಧಾನಗಳಲ್ಲೊಂದು. ಪ್ರಾಚೀನಭಾರತದಲ್ಲಿ ಹಿಂದೂ ಮಹಾಸಾಗರಕ್ಕಿದ್ದ ಅರ್ಥಪೂರ್ಣವಾದ ಹೆಸರು ರತ್ನಾಕರ ಎಂದೇ. ಅಂದರೆ ಸಂಗೀತದ ಲಕ್ಷ್ಯ-ಲಕ್ಷಣಗಳಿಗೆ ಸಾಗರಪ್ರಾಯಿಯಾದ ಗ್ರಂಥ ಎಂಬರ್ಥದಲ್ಲಿ ಇದು ಸಂಗೀತ ರತ್ನಾಕರವೆಂದು ಕೀರ್ತಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. <br /> <br /> == ಶಾರ್ಙ್ಗದೇವ- ವೈಯಕ್ತಿಕ ವಿವರಗಳು ==<br /> ಭರತಮುನಿಯ ನಾಟ್ಯಶಾಸ್ತ್ರದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಕಾರರಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧನಾದವ ಹತ್ತನೇ ಶತಮಾನದ ಆಸುಪಾಸಿಗೆ ಸಲ್ಲುವ ಕಾಶ್ಮೀರದ ಪ್ರತ್ಯಭಿಜ್ಞಾಶೈವ ಸಿದ್ಧಾಂತ ದರ್ಶನದ ಆಚಾರ್ಯ ಅಭಿನವಗುಪ್ತ. ಆತನ ಅನೇಕ ಲಕ್ಷಣ ವ್ಯಾಖ್ಯೆಗಳನ್ನು ಶಾರ್ಙ್ಗದೇವನ ಶಾಸ್ತ್ರಲಕ್ಷಣಭೇದಗಳು ಅನುಕರಿಸಿದಂತಿವೆ. ಹಾಗೆ ನೋಡಿದರೆ ಶಾರ್ಙ್ಗದೇವನ ಪೂರ್ವಿಕರು ಕೂಡಾ ಕಾಶ್ಮೀರದವರು. ವೃಷಗಣವೆಂಬ ಗೋತ್ರದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಕುಟುಂಬ. ಶಾರ್ಙ್ಗದೇವನ ತಾತ ಭಾಸ್ಕರದೇವ, ಆಯುರ್ವೇದ ವೈದ್ಯರು. ಭಾರತೀಯ ಉಪಖಂಡದ ವಾಯವ್ಯ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್ ಆಕ್ರಮಣ ಮತ್ತು ದೆಹಲಿ ಸುಲ್ತಾನರ ಪ್ರಾರಂಭದ ಯುಗದಲ್ಲಿ, ಅವರ ಕುಟುಂಬವು ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ವಲಸೆ ಬಂದು ೧೧೭೩ರಿಂದ ೧೧೯೨ರಲ್ಲಿ ಆಳಿದ ಸೇವುಣ ಯಾದವ ರಾಜ ಭಿಲ್ಲಮನ ಆಶ್ರಯ ಪಡೆದರು. ಅನಂತರ ೧೨೦೦ಸಾಮಾನ್ಯ ಶಕದಲ್ಲಿ ಎರಡನೇ ಸಿಂಹನ/ಸಿಂಗನ ಪೋಷಣೆಗೆ ಬಂದರು.<br /> <br /> ಉತ್ತರಕರ್ನಾಟಕ, ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ ಪ್ರಾಂತ್ಯವನ್ನು ಆಳುತ್ತಿದ್ದ ದೇವಗಿರಿಯ ಈ ಯಾದವ ಸೇವುಣ ದೊರೆಗಳು ಮೂಲತಃ ಕಲ್ಯಾಣದ ಚಾಲುಕ್ಯ ಅರಸರಿಗೆ ಸಾಮಂತ ಸಂಸ್ಥಾನವಾಗಿದ್ದವರು. ಅಚ್ಚ ಕನ್ನಡಿಗರು. ಕ್ರಮೇಣ ಸ್ವತಂತ್ರ ರಾಜ್ಯಭಾರ ಘೋಷಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರೂ ಕನ್ನಡವನ್ನೇ ರಾಜ್ಯಾಡಳಿತ ಭಾಷೆಯಲ್ಲೊಂದಾಗಿ ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದವರು. ಶಾರ್ಙ್ಗದೇವನ ತಂದೆ ಸೋಡಲದೇವನು ಕರಣಿಕ ಮುಖ್ಯಸ್ಥನಾಗಿ ಅಂದರೆ ಲೆಕ್ಕಪತ್ರ ವ್ಯವಹಾರದ ಸುಪರ್ದಿಯನ್ನು ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದ ಕಂದಾಯಾಧಿಕಾರಿ. ಜೊತೆಗೆ ಯುದ್ಧಯಾತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಂಡ ಸೇನಾನಿಯೂ ಆಗಿದ್ದನು. ತಂದೆಯ ಬಳಿಕ ಶಾರ್ಙ್ಗದೇವನು ತಂದೆಯ ಕರಣಿಕ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ನೇಮಿಸಲ್ಪಡ್ತಾನೆ.ದೊರೆ ಮತ್ತು ತನ್ನ ತಂದೆಯ ಬಗ್ಗೆ, ತನ್ನ ಮತ್ತು ತನ್ನ ವಂಶದ ಬಗ್ಗೆ ಶಾರ್ಙ್ಗದೇವ ಬಹುವಾಗಿ ಕೊಂಡಾಡಿ ಬರೆದಿದ್ದಾನೆ.<br /> <br /> ಅನವದ್ಯವಿದ್ಯಾವಿನೋದ, ಶ್ರೀಕರಣೇಶ್ವರ ಎಂಬುದು ಈತನ ಬಿರುದುಗಳಾಗಿದ್ದವು ಎನ್ನುವುದೂ ತಿಳಿದುಬರುತ್ತದೆ. ಹಾಗೆಂದೇ ‘ಶ್ರೀಮತ್ ಅನವದ್ಯವಿದ್ಯಾವಿನೋದಶ್ರೀಕರಣಾಧಿಪತಿಶ್ರೀಸೋಡಲದೇವನಂದನನಿಃಶಂಕಶ್ರೀಶಾರ್ಙ್ಗದೇವ ’ನೆಂದೇ ಕೀರ್ತಿಸಿಕೊಂಡು ಸಂಗೀತರತ್ನಾಕರಗ್ರಂಥ ಸಮಾಪ್ತಿಗೊಳಿಸಿದ್ದಾನೆ. <br /> <br /> ತನ್ನ ಉದ್ಯೋಗದ ಜೊತೆಗೆ, ಶಾರ್ಙ್ಗದೇವನು ಕುಟುಂಬ ವೃತ್ತಿಯಾದ ಆಯುರ್ವೇದವನ್ನು, ಸಂಗೀತಶಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಿದ್ದ. ಕಾವ್ಯಮೀಮಾಂಸೆ, ವ್ಯಾಕರಣ, ಛಂದಸ್ಸು, ತಂತ್ರಗಳಲ್ಲೂ ಸಾಕಷ್ಟು ಪರಿಶ್ರಮವಿತ್ತು. ತನ್ನ ಬಿಡುವಿನ ವೇಳೆಯಲ್ಲಿ, ಭಾರತೀಯ ಸಂಗೀತದ ಲಕ್ಷಣರಚನೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ. ಅದರ ಫಲವೇ ಸಂಗೀತರತ್ನಾಕರ.<br /> <br /> == ಸಂಗೀತರತ್ನಾಕರ- ಗ್ರಂಥವಿಶೇಷ ಮತ್ತು ಅಧ್ಯಾಯಕ್ರಮ ==<br /> ಆಗಿನ ಕಾಲದ ವಿಶಾಲ ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿದ್ದ ಅನೇಕ ಕಲೆಯ ಸಂಗತಿಗಳನ್ನು ಶಾರ್ಙ್ಗದೇವನು ಲಕ್ಷಣವಿವೇಚನೆಯಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದ್ದಾನೆ ಎನ್ನುವುದು ನಮಗೆ ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ: ಸಂಗೀತರತ್ನಾಕರವು ಶುದ್ಧಪದ್ಧತಿ ಮತ್ತು ದೇಶೀಪದ್ಧತಿ/ಗೌಂದಲೀಪದ್ಧತಿ ಎಂಬ ಪ್ರಧಾನವಾದ ಎರಡು ಶಾಖೆಗಳನ್ನು ಹೇಳಿದೆ. ಇದು ಕರ್ನಾಟಕಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿತ್ತೆಂದೂ, ಇಲ್ಲಿನ ವೇಷಭೂಷಣ ಪದ್ಧತಿಯನ್ನೇ ಅನುಸರಿಸಿತ್ತೆಂದೂ ಗ್ರಂಥದಿಂದ ತಿಳಿದುಬರುತ್ತದೆ. ಲಕ್ಷ್ಯ ಮೊದಲು, ಲಕ್ಷಣ ಅನಂತರ ಅಂತ ಹೇಳೋದು ಯಾಕೆ ಅಂತ ಗೊತ್ತಾಯಿತಲ್ವೆ?<br /> <br /> ಸಂಗೀತರತ್ನಾಕರದಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು ಏಳು ಅಧ್ಯಾಯಗಳಿವೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಇದನ್ನು ಸಪ್ತಾಧ್ಯಾಯಿಯೆಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಗ್ರಂಥವು ಪಿಂಡೋತ್ಪತ್ತಿ ಅಂದರೆ ಮನುಷ್ಯ ಗರ್ಭಾವಸ್ಥೆಯ ಪ್ರಕರಣದಿಂದ ಮೊದಲ್ಗೊಂಡು, ಪ್ರಕೃತಿಯ, ಜೀವನದ ನಾಡಿಮಿಡಿತದಲ್ಲಿ, ಮಾನವನ ಕ್ರಿಯೆಗಳಲ್ಲಿ, ಧರ್ಮ, ಅರ್ಥ, ಕಾಮ ಮತ್ತು ಮೋಕ್ಷದ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಹಂತಕ್ಕೂ ಸಂಗೀತ ಅಂದರೆ ಗೀತ, ವಾದ್ಯ, ನೃತ್ತವು ಹೇಗೆ ಆವರಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ ಎನ್ನುವುದನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ. ಮೊದಲನೆಯದಾಗಿ ನಾದದ ತತ್ತ್ವವನ್ನು ವಿವರಿಸುವ ಸ್ವರಗತಾಧ್ಯಾಯವಿದೆ. ಸಂಗೀತ ವಿಧಾನ, ರಾಗ, ಪ್ರದರ್ಶನಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸುವ ರಾಗವಿವೇಕಾಧ್ಯಾಯ ಮತ್ತು ಪ್ರಕೀರ್ಣಕಾಧ್ಯಾಯ ಅನಂತರದವು. ರಚನಾತ್ಮಕ ಸಂಯೋಜನೆಗಳ ಕುರಿತ ಪ್ರಬಂಧಾಧ್ಯಾಯ, ತಾಳದ ಕುರಿತ ತಾಳಾಧ್ಯಾಯ ಮತ್ತು ಸಂಗೀತ ವಾದ್ಯಗಳ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಅಂಶಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸುವ ವಾದ್ಯಾಧ್ಯಾಯ, ಕೊನೆಯ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ನರ್ತನಾಧ್ಯಾಯ ನೃತ್ಯದ ಬಗ್ಗೆ ಬರೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.<br /> <br /> == ಗ್ರಂಥದ ಪೂರ್ವಸೂರಿಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರೇರಣೆಗಳು ==<br /> ಶಾರ್ಙ್ಗದೇವನು ತನ್ನ ಗ್ರಂಥ ಸಂಗೀತ ರತ್ನಾಕರದಲ್ಲಿ ಸದಾಶಿವ, ಪಾರ್ವತಿ, ಬ್ರಹ್ಮ, ಭರತ, ಕಾಶ್ಯಪ, ಮತಂಗ, ಯಷ್ಟಿಕ, ದುರ್ಗಾಶಕ್ತಿ, ಶಾರ್ದೂಲ, ಕೋಹಲ, ವಿಶಾಖಿಲ, ದತ್ತಿಲ, ಕಂಬಲ, ಅಶ್ವತರ, ವಾಯು, ವಿಶ್ವಾವಸು, ರಂಭಾ, ಅರ್ಜುನ, ನಾರದ, ತುಂಬುರು, ಆಂಜನೇಯ, ಮಾತೃಗುಪ್ತ, ರಾವಣ, ನಂದಿಕೇಶ್ವರ, ಸ್ವಾತಿರಂಗ, ಬಿಂದುರಾಜ, ಕ್ಷೇತ್ರರಾಜ, ರಾಹುಲ, ರುದ್ರಟ, ನಾನ್ಯದೇವ, ಭೋಜರಾಜ, ಸೋಮೇಶ್ವರ, ಜಗದೇಕಮಲ್ಲ, ಲೋಲ್ಲಟ, ಉದ್ಭಟ, ಶಂಕುಕ, ಅಭಿನವಗುಪ್ತ, ಕೀರ್ತಿಧರರ ಗ್ರಂಥ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಗಳನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಿ ರಚಿಸಿದೆ ಎನ್ನುತ್ತಾನೆ. ಇದರಿಂದ ಆತನ ಓದಿನ ವ್ಯಾಪ್ತಿ ಮತ್ತು ಪೂರ್ವಸೂರಿಗಳ ಗ್ರಂಥ ಪರಂಪರೆಯ ರಾಶಿ ಹೇಗಿತ್ತು ಎನ್ನುವ ಎರಡೂ ವಿಚಾರಗಳನ್ನೂ ಅರ್ಥ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು.<br /> <br /> ಹಾಗೆಂದೇ ಈತನನ್ನು ಓದದೇ ಅನಂತರದ ಗ್ರಂಥಗಳು ಮುನ್ನಡೆದದ್ದೇ ಇಲ್ಲವೆಂಬಷ್ಟು ಈತ ಪ್ರತಿಭಾಸಂಪತ್ತಿಯುಳ್ಳ ಪ್ರಖ್ಯಾತನಾದ ಲಾಕ್ಷಣಿಕ. ಸಂಗೀತರತ್ನಾಕರದ ಅಧ್ಯಾಯ ಪದ್ಧತಿ ಸ್ವರ, ರಾಗ, ಪ್ರಬಂಧ, ತಾಳ, ವಾದ್ಯ, ನರ್ತನ ಎಂಬುದಾಗಿ ಇದ್ದು; ಬಹಳ ಮಂದಿ ಲಾಕ್ಷಣಿಕರು ಇದನ್ನು ಪಾಲಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಸಂಗೀತರಾಜ, ನರ್ತನನಿರ್ಣಯ, ಅಭಿನವಭರತಸಾರಸಂಗ್ರಹ, ಭರತಸೇನಾಪತಿ, ಸಂಗೀತಮುಕ್ತಾವಳಿ, ಸಂಗೀತಮಕರಂದ, ಮಹಾಭರತ ಚೂಡಾಮಣಿ ಮೊದಲಾಗಿ ಇನ್ನೂ ಅನೇಕ ಗ್ರಂಥಗಳೂ ಶಾರ್ಙ್ಗದೇವನನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿಯೇ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ದಾಖಲಿಸುತ್ತವೆ. ಎಷ್ಟರಮಟ್ಟಿಗೆಂದರೆ ತುಳಜ ಎಂಬ ರಾಜನು ೧೮ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಬರೆದ ಭರತನಾಟ್ಯದ ಅಡವುಗಳ ಉಲ್ಲೇಖ ಕೊಡುವ ಸಂಗೀತ ಸಾರಾಮೃತ ಎಂಬ ಗ್ರಂಥವು ಸಂಗೀತರತ್ನಾಕರದಿಂದ ಮೊದಲ್ಗೊಂಡು ನೃತ್ತರತ್ನಾವಳಿ, ಸಂಗೀತಮುಕ್ತಾವಲಿ, ಅಭಿನಯದರ್ಪಣ, ನಾಟ್ಯಚೂಡಾಮಣಿ, ನರ್ತನನಿರ್ಣಯ, ಸಂಗೀತದರ್ಪಣ, ಸಂಗೀತಮಕರಂದಗಳನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದೆ.<br /> <br /> ನರ್ತನದ ವಿಚಾರಕ್ಕೆ ಬಂದರೆ ಸಂಗೀತರತ್ನಾಕರದ ಕೊನೆಯದಾದ ಏಳನೇ ಅಧ್ಯಾಯವೊಂದೇ ಸುಮಾರು ೧೬೭೮ ಶ್ಲೋಕಗಳಷ್ಟು ಇದೆ. ನರ್ತನಾಧ್ಯಾಯ ಆರಂಭಗೊಳ್ಳುವುದು ‘ಆಂಗಿಕಂ ಭುವನಂ ಯತ್ರ ವಾಚಿಕಂ ಸರ್ವ ವಾಙ್ಮಯಂ | ಆಹಾರ್ಯಂ ಚಂದ್ರ ತಾರಾದಿ ತಂ ನುಮಃ ಸಾತ್ತ್ವಿಕಂ’ ಎಂಬ ಶ್ಲೋಕದಿಂದ. ಅರರೆ. ಇದು ನಂದಿಕೇಶ್ವರನ ಅಭಿನಯದರ್ಪಣದ ನಾಂದೀಶ್ಲೋಕವಲ್ಲವೇ ಅಂದರೆ .. ಹೌದು. ಸಂಗೀತರತ್ನಾಕರದಲ್ಲಿ ನಂದಿಕೇಶ್ವರಕೃತ ಗ್ರಂಥಗಳಲ್ಲಿರುವ ಎಷ್ಟೋ ಲಕ್ಷಣಶ್ಲೋಕಗಳೂ ದೊರೆಯುತ್ತವೆ. ಒಂದೋ ಅಭಿನಯದರ್ಪಣ-ಭರತಾರ್ಣವಗಳು ಸಂಗೀತರತ್ನಾಕರವನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಿರಬೇಕು ಇಲ್ಲವೇ ಸಂಗೀತರತ್ನಾಕರವು ನಂದಿಕೇಶ್ವರನ ಗ್ರಂಥಗಳನ್ನು ಗಮನಿಸಿದ್ದಿರಬೇಕು. ಆದರೆ ಸಂಗೀತರತ್ನಾಕರ ಗ್ರಂಥಕ್ಕೆ ಇರುವ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಗಳಿಂದಾಗಿ ಈ ಶ್ಲೋಕ ಸಂಗೀತರತ್ನಾಕರದ್ದೇ ಮೂಲ ಶ್ಲೋಕವೆನ್ನುವುದು ತಿಳಿದುಬರುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;ಓದಿ ಇದೇ ಲೇಖಕರ ಕೃತಿ- ನಂದಿಕೇಶ್ವರ. https://www.noopurabhramari.com/want-to-subscribe-noopura-bhramari-and-purchase-the-dance-books/&lt;/ref&gt;<br /> <br /> ನರ್ತನಾಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಅಂಗೋಪಾಂಗಭೇದಗಳು, ನಾಟ್ಯಶಾಸ್ತ್ರದ ಮಾರ್ಗನೃತ್ತಕರಣಗಳೆಂಬ ಚಲನೆಗಳು, ಮಾರ್ಗೋತ್ತರ ಕಾಲ ಅಂದರೆ ನಾಟ್ಯಶಾಸ್ತ್ರದ ನಂತರಕ್ಕೆ ಚಾಲ್ತಿಗೆ ಬಂದ ಉತ್ಪ್ಲುತಿ ಕರಣಗಳು, ಸ್ಥಾನಕಗಳು, ಚಾರಿಗಳು, ಅಂಗಹಾರಗಳು, ಲಾಸ್ಯಾಂಗ ಎಂಬ ಸುಕುಮಾರವಾದ ನರ್ತನ ಕ್ರಮ, ನವರಸ ಲಕ್ಷಣ, ವಿವಿಧ ಬಗೆಯ ನೃತ್ತಗಳು ಮತ್ತು ನರ್ತಕರು, ನರ್ತಕಲಕ್ಷಣಗಳು ಮೊದಲಾದವನ್ನು ವಿವರವಾಗಿ ಕಾಣಬಹುದು. ಇವೆಲ್ಲದಕ್ಕೂ ಶಾರ್ಙ್ಗದೇವನು ತನ್ನ ಪೂರ್ವಸೂರಿಗಳಾದ ಅಭಿನವಗುಪ್ತ, ಲೋಲ್ಲಟ, ಸೋಮೇಶ್ವರ, ಮತಂಗ, ಕೋಹಲ ಮೊದಲಾದ ಹಲವು ಲಾಕ್ಷಣಿಕರನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಅದರಲ್ಲೂ ಚಾಲುಕ್ಯ ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಮೂರನೇ ಸೋಮೇಶ್ವರನ ಮಾನಸೋಲ್ಲಾಸ ಗ್ರಂಥವು ಸೂಚಿಸುವ ವಿವಿಧ ನೃತ್ತಗಳು, ಉತ್ಪ್ಲುತಿಕರಣಗಳಿಗೆ ಸಂಗೀತ ರತ್ನಾಕರವು ಆದ್ಯತೆ ಇತ್ತಿದೆಯೆನ್ನುವುದು ಅಧ್ಯಯನದಿಂದ ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಮಾನಸೋಲ್ಲಾಸಕ್ಕಿಂತ ಆರು ಉತ್ಪ್ಲುತಿಕರಣಗಳು ಸಂಗೀತರತ್ನಾಕರದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿವೆ. ಅದಾದ ಬಳಿಕ ಸಪ್ತವಿಧ ಪಾದಭ್ರಮರಿ ಮತ್ತು ತಲೆಯನ್ನು ಕೆಳಗಿಟ್ಟು ತಿರುಗುವ ಐದು ಬಗೆಯ ಶಿರೋಭ್ರಮರಿಗಳನ್ನೂ ಒಟ್ಟಾಗಿಸಿ ೩೬ ಉತ್ಪ್ಲುತಿಕರಣಗಳಾಗಿ ಸಂಗೀತರತ್ನಾಕರ ಲಕ್ಷಣ ಬರೆದಿದೆ. ಅಂದರೆ ಮಾನಸೋಲ್ಲಾಸದ ಹದಿನೆಂಟು ಉತ್ಪ್ಲುತಿ ಕರಣಗಳೇ ಸಂಗೀತರತ್ನಾಕರದ ಹೊತ್ತಿಗೆ ೩೬ ಎಂದು ವರ್ಗೀಕರಣವಾಗುತ್ತವೆ. ಹೀಗೆ ಮಾನಸೋಲ್ಲಾಸಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾದ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಉತ್ಪ್ಲುತಿಕರಣಪ್ರಪಂಚವನ್ನು ಭ್ರಮರಿಗಳ ಸಹಿತ ಸಂಗೀತರತ್ನಾಕರ ಹಿಗ್ಗಿಸಿಕೊಡುತ್ತದೆ&lt;ref&gt;ಓದಿ. ಯಕ್ಷಮಾರ್ಗಮುಕುರ ಗ್ರಂಥ- ಡಾ.ಮನೋರಮಾ ಬಿ.ಎನ್ 2022- ಕುರಿಯ ವಿಠಲ ಶಾಸ್ತ್ರಿ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾನದ ಪ್ರಕಟಣೆ. ವಿವರಗಳಿಗೆ https://www.noopurabhramari.com/yakshamargamukura/&lt;/ref&gt;. ಸಂಗೀತರತ್ನಾಕರದಿಂದ ಅನಂತರದಲ್ಲಿ ಬಂದಂಥ ಬಹುತೇಕ ಗ್ರಂಥಗಳೂ ಭ್ರಮರಿಗಳನ್ನು ಉತ್ಪ್ಲುತಿಕರಣದ ಸಾಲಿನಲ್ಲೇ ವಿವರಿಸಿವೆ. ಈ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಿಂದ ನೋಡಿದಾಗ ಆತ ತನ್ನನ್ನು ಕರಣಾಧಿಪ ಎಂದು ಕರೆದುಕೊಂಡಿದ್ದು ಕೇವಲ ಕರಣಿಕ ಉದ್ಯೋಗಕ್ಕಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ; ಕರಣಪ್ರಕರಣಗಳ ಲಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ವಿಭಾಗಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದ ಕೀರ್ತಿಯೂ ಆತನದ್ದೇ ಎಂಬ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಆ ಕರಣಾಧಿಪ ವಿಶೇಷಣ ಅನ್ವರ್ಥನಾಮಕವಾಗಿದೆ ಎಂದುಕೊಳ್ಳಬಹುದು.<br /> <br /> == ಗ್ರಂಥವ್ಯಾಖ್ಯಾನಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಕಟಣೆಗಳು ==<br /> ಸಂಗೀತರತ್ನಾಕರಕ್ಕೆ ಪ್ರಧಾನವಾಗಿ ಎರಡು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಗಳನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಆಂಧ್ರದ ರಾಜಾಚಲದ ವೇಲಮವಂಶದ ರಾಜ ಸಿಂಹಭೂಪಾಲ ಬರೆದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ ಸಂಗೀತ ಸುಧಾಕರ - ಅಂದಾಜು ೧೩೩೦ನೇ ಇಸವಿಯದ್ದು. ಮತ್ತೊಂದು ವಿಜಯನಗರ ಕರ್ನಾಟ ಅರಸರ ಪೈಕಿ ಸಂಗಮ ವಂಶದ ಇಮ್ಮಡಿ ಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನ ಪ್ರೌಢದೇವರಾಯನ ಆಸ್ಥಾನಿಕನಾಗಿದ್ದ ಅಭಿನವಭರತಚಾರ್ಯನೆಂದೇ ಕೀರ್ತಿಸಿಕೊಂಡ ಕಲ್ಲಪ್ಪ ಅಥವಾ ಚತುರ ಕಲ್ಲಿನಾಥನ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ ಸಂಗೀತಕಲಾನಿಧಿ; ಅಂದಾಜು ೧೪೩೦-೧೪೬೦ನೇ ಇಸವಿಯದ್ದು. ಮತ್ತೊಂದು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ ತೆಲುಗು ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿದ್ದು ವಿಜಯನಗರ ಕರ್ನಾಟ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಬಂಡಾರು ವಿಟ್ಠಲಾಮಾತ್ಯನ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿದೆ. ಅಪ್ರಕಟಿತರೂಪದಲ್ಲಿರುವ ಇದು ೧೫೦೦ನೇ ಇಸವಿಯ ಆಸುಪಾಸಿನಲ್ಲಿ ಬರೆಯಲ್ಪಟ್ಟದ್ದು ಎನ್ನುವುದು ತಿಳ್ಯುತ್ತೆ. ಇದಲ್ಲದೆ ಕೌಸ್ತುಭ ಮತ್ತು ಸಂಗೀತರತ್ನಾಕರ ಚಂದ್ರಿಕಾ ಎಂಬ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಗಳಿವೆ ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆಯಾದರೂ ಅವು ದೊರೆತಿಲ್ಲ. ಗಂಗಾರಾಮ ಎನ್ನುವವರ ಸಂಗೀತಸೇತು ಎಂಬ ಹಿಂದಿ ಭಾಷೆಯ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ ೧೮೧೩ರಿಂದ ೧೮೫೪ರ ನಡುವೆ ಬರೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಸಂಗೀತರತ್ನಾಕರದ ತಮಿಳು ಅನುವಾದವೂ ತಂಜಾವೂರಿನ ಸರಸ್ವತಿ ಮಹಲ್ ಗ್ರಂಥಾಲಯದಲ್ಲಿದ್ದು ಈ ಕೃತಿ ಭರತಸಿದ್ಧಾಂತವೆಂದೂ ಹೆಸರಾಗಿದೆ; ೧೬-೧೮ನೇ ಶತಮಾನದ ಒಳಗೆ ಬರೆಯಲ್ಪಟದ್ದೆಂದೂ ತಿಳಿದುಬರುತ್ತದೆ. ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯೋತ್ತರ ಭಾರತದಲ್ಲೂ ಸಂಗೀತರತ್ನಾಕರಕ್ಕೆ ಹಿಂದಿ, ಇಂಗ್ಲೀಷ್, ಕನ್ನಡ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಸಹಿತವಾದ ಅನೇಕ ಗ್ರಂಥಗಳು ಬಂದಿವೆ. ಈ ಗ್ರಂಥವನ್ನು ಓದುತ್ತಾ ಹೋದಂತೆಲ್ಲ ಇದೊಂದನ್ನು ಓದಿದರೂ ಸಾಕು, ಉಳಿದ ಎಷ್ಟೋ ಗ್ರಂಥಗಳನ್ನು ಪಕ್ಕಕ್ಕಿಡಬಹುದು, ಅಷ್ಟೊಂದು ವಿದ್ವತ್ಪೂರ್ಣವೆನ್ನುವುದು ಅರಿವಾಗುತ್ತದೆ. ಒಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಸರ್ವದೇಶ- ಸರ್ವಕಾಲಗಳಿಗೂ ಮಾನ್ಯವಾದ ಪ್ರವರ್ತಕವಾದ ಸಂಗೀತ ಶಾಸ್ತ್ರವಿಚಾರಕ್ಕೆ ಶಿಖರಪ್ರಾಯಿಯಾದ ಗ್ರಂಥವಿದು.<br /> <br /> == ಆಧಾರಗ್ರಂಥಗಳು ==<br /> Sastri, Subhramanya (Ed.) (1953). Sangeeta Ratnakara of Saranga deva with Kalanidhi of Kallinatha and Sudhakara of Simhabhupala commentaries.  Madras: Adyar Library.<br /> <br /> Chaudharai, Subhadra (2009). Sharngadeva kruta Sangita Ratnakara. Saraswati Vyakhya aur Anuvada sahit -Chaturtha Kanda (Hindi). New Delhi: Radha Publication.<br /> <br /> ರಾ. ಸತ್ಯನಾರಾಯಣ (Ed).(1968). ಶ್ರೀ ಶಾರ್ಙ್ಗದೇವ ವಿರಚಿತ ಸಂಗೀತರತ್ನಾಕರ.ನಿಃಶಂಕ ಹೃದಯವೆಂಬ ಕನ್ನಡ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ ಸಮೇತ. ಸಂಪುಟ 1. ಮೈಸೂರು : ಪ್ರಸಾರಾಂಗ.</div>

Manorama https://en.alpha.ikswiki.in/index.php?title=%E0%B2%9A%E0%B2%BE%E0%B2%B3%E0%B3%81%E0%B2%95%E0%B3%8D%E0%B2%AF_%E0%B2%B0%E0%B2%BE%E0%B2%9C_%E0%B2%AE%E0%B3%82%E0%B2%B0%E0%B2%A8%E0%B3%87_%E0%B2%B8%E0%B3%8B%E0%B2%AE%E0%B3%87%E0%B2%B6%E0%B3%8D%E0%B2%B5%E0%B2%B0%E0%B2%A8_%E0%B2%AE%E0%B2%BE%E0%B2%A8%E0%B2%B8%E0%B3%8B%E0%B2%B2%E0%B3%8D%E0%B2%B2%E0%B2%BE%E0%B2%B8&diff=1236 2024-10-30T06:26:23Z

<p>Manorama: </p> <hr /> <div><br /> Authored by ಡಾ.ಮನೋರಮಾ ಬಿ.ಎನ್.<br /> Published by ನೂಪುರ[https://noopurabhramari.com/shaastra-ranga-dakshinatya-episode-2-manasollasa/ ಭ್ರಮರಿ], ಈ ಲೇಖನ ನೂಪುರ ಭ್ರಮರಿ ಐ ಕೆ ಎಸ್ ಸೆಂಟರ್ ನ ಕೊಡುಗೆ&lt;ref&gt;https://www.noopurabhramari.com/shaastra-ranga-dakshinatya-episode-2-manasollasa/[https://www.youtube.com/channel/ @noopurabhramari1212]&lt;/ref&gt;. <br /> <br /> ಕರ್ನಾಟಕದ ಮೊದಲ ವಿಶ್ವಕೋಶವೆನಿಸುವಂಥ ಲಕ್ಷಣಗ್ರಂಥ ಮಾನಸೋಲ್ಲಾಸ. ಅಂದರೆ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಉಲ್ಲಸಿತಗೊಳಿಸುವುದು ಎಂಬ ಅರ್ಥದ್ದು. ರಾಜರ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಸಂತೋಷಪಡಿಸುವುದು ಎಂಬ ಅರ್ಥವನ್ನು ಸ್ಫುರಿಸುವಂತೆ ಎಂದು ಆಲೋಚಿಸಿದರೆ ಇದಕ್ಕೆ ರಾಜಮಾನಸೋಲ್ಲಾಸವೆಂದೂ ಗುರುತಿಸಬಹುದು. ಮೇಲ್ನೋಟಕ್ಕೆ ಇದರ ಶ್ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ ರಾಜನ ಸಂತೋಷ ನೆರವೇರುವುದಕ್ಕೆ ಬೇಕಾದ ಎಲ್ಲ ಭೋಗಗಳ ಕುರಿತು ಬರೆಯಲಾಗಿದೆ ಎನ್ನಬಹುದಾದರೂ ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾಗಿ ಗಮನಿಸಿದಾಗ ಆಗಿನ ಕಾಲದ ಜನಜೀವನ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಸಂಸ್ಕಾರ- ಜನಜೀವನ ಗುಣಮಟ್ಟ- ಅಭಿರುಚಿಗಳ ಪರಿಚಯ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಆಗುತ್ತದೆ. ಹಾಗೆಂದೇ ಇನ್ನೊಂದು ಹೆಸರೂ ಇದೆ. ಅಭಿಲಾಷಿತಾರ್ಥ ಚಿಂತಾಮಣಿ- ಅಂದರೆ ಅಭಿಲಾಷೆಗಳನ್ನು ನೆರವೇರಿಸುವ ಅಮೂಲ್ಯ ರತ್ನ. ಈ ಗ್ರಂಥ ಬರೆಯಲ್ಪಟ್ಟ ಕಾಲ ೧೧೨೫-೧೧೨೯ನೇ ಇಸವಿ. ಸೋಮೇಶ್ವರನು ಇದನ್ನು ಬರೆಯಲು ಹೊರಟಾಗ ಆತ ಸಿಂಹಾಸನವನ್ನೇರಿ ಎರಡು ವರುಷಗಳಾಗಿದ್ದವು. <br /> <br /> == ಮೂರನೇ ಸೋಮೇಶ್ವರ- ವೈಯಕ್ತಿಕ ವಿವರಗಳು ==<br /> ಕಲ್ಯಾಣಿ ಚಾಲುಕ್ಯರ ರಾಜರ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಮೂರನೆಯವನು. ತ್ರಿಭುವನಮಲ್ಲನೆಂದು ಹೆಸರಾದ. ಆರನೇ ವಿಕ್ರಮಾದಿತ್ಯ ಮತ್ತು ಅಭಿನವಸರಸ್ವತಿಯೆಂದು ಖ್ಯಾತಳಾದ ರಾಣಿ ಚಂದಲಾದೇವಿಯವರ ಮಗ. ಈತನ ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ವಿದ್ಯಾಕೇಂದ್ರಗಳು, ಮಠಗಳು ಬಹಳ ಜನರಿಗೆ ಅನುಕೂಲ ಕಲ್ಪಿಸಿಕೊಟ್ಟದ್ದು ಕೂಡಾ ತಿಳಿದುಬರುತ್ತದೆ. ಹೀಗಿರುವಾಗ ಆತನ ಆಶ್ರಯವೇ ವಿದ್ಯಾಸ್ಥಾನವಾಗಿತ್ತೆಂದು ಅರ್ಥವಾಗುತ್ತದೆ.<br /> <br /> ಸೋಮೇಶ್ವರನ ತಂದೆ ವೀರ ವಿಕ್ರಮಾದಿತ್ಯ ಸುಮಾರು ೬೦ ವರುಷ ರಾಜ್ಯಭಾರ ಮಾಡಿದವ. ಈತ ತನ್ನ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಶಕೆಯನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದವ. ಶಾಸನಗಳಲ್ಲೂ ವಿಕ್ರಮ ಶಕೆ ಎಂಬುದು ಉಲ್ಲೇಖಗೊಂಡಿದೆ. ಪರಮರ್ದಿ ಎಂಬ ಹೆಸರೂ ಈತನದ್ದೇ ಆಗಿದೆಯೆನ್ನುವುದು ತಿಳಿದುಬರುತ್ತದೆ. ಕಾಶ್ಮೀರದ ಬಿಲ್ಹಣ ಕವಿಯು ಈ ರಾಜನ ಆಸ್ಥಾನಕವಿಯಾಗಿದ್ದು ವಿಕ್ರಮಾಂಕದೇವಚರಿತೆ ಎಂಬ ಕಾವ್ಯ ಬರೆಯುವ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಪ್ರಖ್ಯಾತನಾಗಿದ್ದ ವೀರ ವಿಕ್ರಮಾದಿತ್ಯ. ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ವಿಕ್ರಮಾದಿತ್ಯ ಸ್ವತಃ ಸಂಗೀತಶಾಸ್ತ್ರಕಾರನೂ ಆಗಿದ್ದ. ಈತನನ್ನೇ ಶಾರ್ಙ್ಗದೇವ, ಪಾರ್ಶ್ವದೇವ, ಜಗದೇಕಮಲ್ಲ ಮೊದಲಾದ ಸಂಗೀತ ಲಾಕ್ಷಣಿಕರೂ ಸ್ಮರಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ ಕೂಡಾ. ಸ್ವತಃ ಸೋಮೇಶ್ವರನೂ ಕೂಡಾ ತನ್ನ ತಂದೆಯ ಜೀವನಚರಿತ್ರೆಯನ್ನು ವಿಕ್ರಮಾಂಕಾಭ್ಯುದಯ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಚಂಪೂಕಾವ್ಯವಾಗಿ ಬರೆದಿದ್ದ; ಆದರೆ ಅದು ಅಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಸಿಗುತ್ತದೆ.<br /> <br /> ಇಂಥ ರಾಜ ಸೋಮೇಶ್ವರನು, ತ್ರಿಭುವನ-ಮಲ್ಲ, ಭೂಲೋಕ-ಮಲ್ಲ ಮತ್ತು ಸರ್ವಜ್ಞ-ಭೂಪ ಎಂದು ವಿವಿಧ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಕೊಂಡಾಡಲ್ಪಟ್ಟ ಮಹೋನ್ನತ ಲಾಕ್ಷಣಿಕ, ವಿದ್ವಾಂಸ, ಕವಿ, ಕಲಾವಿದ; ವೀರ, ಪ್ರಬುದ್ಧ ಆಡಳಿತಗಾರ. ತಂದೆಯ ಆಡಳಿತದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಶಾಸ್ತ್ರಾಭ್ಯಾಸದಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯಾವಿನೋದದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡ ಕಾರಣ ಆತನ ಬಹುಮುಖೀ ಅಧ್ಯಯನದ ಫಲವಾಗಿ ಈ ಗ್ರಂಥ ಮೂಡಿತು ಮಾತ್ರವಲ್ಲ; ಮಾನಸೋಲ್ಲಾಸ ಗ್ರಂಥ ಮುಂದಿನ ಅದೆಷ್ಟೋ ಗ್ರಂಥಗಳಿಗೆ ಆಕರವಾಗುವಂತಾಯಿತು. ಈ ಗ್ರಂಥ ರಚನೆಯ ಹಿಂದೆ ಬರೀ ಸೋಮೇಶ್ವರನೊಬ್ಬನೇ ಆಲ್ಲದೆ ಪಂಡಿತ ಮಂಡಲಿಯೂ ಶ್ರಮಿಸಿತ್ತು ಎನ್ನುವುದನ್ನೂ ಸಂಶೋಧಕರು ಅಭಿಪ್ರಾಯಿಸುತ್ತಾರೆ.<br /> <br /> == ಮಾನಸೋಲ್ಲಾಸ- ರಚನಾಕ್ರಮ ==<br /> ಸುಮಾರು ೮೦೨೨ ಶ್ಲೋಕಗಳವರೆಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿರುವ ಮಾನಸೋಲ್ಲಾಸವು ಐದು ವಿಭಾಗಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಸರ್ವೇಸಾಧಾರಣವಾಗಿ ಲಕ್ಷಣಗ್ರಂಥಗಳು ಬರೆಯಲ್ಪಡುವ ಅನುಷ್ಟುಪ್ ಛಂದಸ್‌ನಲ್ಲಿಯೇ ಇದನ್ನೂ ರಚಿಸಲಾಗಿದೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದೂ ವಿಭಾಗವನ್ನು ವಿಂಶತಿ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ವಿಂಶತಿ ಎಂದರೆ ೨೦ ಎಂದರ್ಥ. ೨೦ ಗುಣಿಸು ೫ ಅಂದರೆ ೧೦೦ ಅಧ್ಯಾಯಗಳನ್ನು ಇದು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಈ ಎಲ್ಲ ಅಧ್ಯಾಯಗಳು ಒಟ್ಟು ೨೦ ವಿಧದ ವಿನೋದಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸಿದೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ವಿಂಶತಿಗಳಲ್ಲೂ ಶ್ಲೋಕಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಬೆಳೆಯುತ್ತಾ ಹೋಗುತ್ತದೆ.<br /> <br /> ಮಾನಸೋಲ್ಲಾಸದಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲದಿರುವ ವಿಷಯವೇ ಇಲ್ಲವೇನೋ ಎಂಬ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಓರ್ವ ಮನುಷ್ಯ ಅನುಭವಿಸಬಹುದಾದ ಎಲ್ಲ ಭೋಗವಸ್ತುಗಳ ವಿವರಣೆಯೂ ಇದೆ. ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ವಿಧಾನಗಳಿಂದ ಹಿಡಿದು, ಅದನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುವ ವಿಧಾನಗಳು, ಖಗೋಳವಿಜ್ಞಾನ, ಜ್ಯೋತಿಷ್ಯ, ಆಹಾರ, ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ, ಔಷಧ, ಮಾಂತ್ರಿಕ, ಪಶುವೈದ್ಯಕೀಯ ವಿಜ್ಞಾನ, ಅಮೂಲ್ಯ ರತ್ನಗಳ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನ, ಕೋಟೆಗಳು, ಚಿತ್ರಕಲೆ, ಕಲೆ, ಆಟಗಳು, ವಿನೋದಗಳು, ಪಾಕಕಲೆ, ನೃತ್ಯ, ಸಂಗೀತ ಮತ್ತು ಹೀಗೆ; ಆ ಕಾಲದ ಸಾಮಾಜಿಕ-ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳು; ಮತ್ತು ವಿವಿಧ ಉದ್ಯೋಗಗಳು ಅದರ ಜನರ ಬಗ್ಗೆ ವಿವರಗಳನ್ನು ಕೊಡುತ್ತದೆ.<br /> <br /> == ಮಾನಸೋಲ್ಲಾಸ- ಅಧ್ಯಾಯಗಳು ==<br /> <br /> === ಮೊದಲನೆಯ ವಿಶಂತಿ ===<br /> ರಾಜ್ಯ ಪ್ರಕರಣ- ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಪಡೆಯುವ ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ಸಮರ್ಥವಾಗಿ ಆಳುವ ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ; ತನ್ನ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಲು ಬಯಸುವ ರಾಜನಿಗೆ ಅಗತ್ಯವಾದ ಅರ್ಹತೆಗಳು, ಅದನ್ನು ಪಡೆಯುವಲ್ಲಿ ಆತನ ಶ್ರಮ- ಸಾಮರ್ಥ್ಯಗಳು; ರಾಜ್ಯಭಾರದ ಸುಳುಹು-ಸೂಕ್ಷ್ಮಗಳನ್ನು ದಂಡನೀತಿ ಮತ್ತು ಕೌಟಿಲ್ಯನ ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಕೆಯೆಂಬಂತೆ ಗುರುತಿಸಬಹುದು.<br /> <br /> === ಎರಡನೆಯ ವಿಂಶತಿ ===<br /> ಪ್ರಾಪ್ತ ರಾಜ್ಯ ಸ್ಥಾಯಿಕರಣವು ರಾಜನ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಬಲವಾಗಿ ಮತ್ತು ಸ್ಥಿರವಾಗಿ ನಿರ್ವಹಿಸುವ ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ; ಮಂತ್ರಿಗಳು- ಕೋಶಾಧಿಕಾರಿಗಳು- ಪುರೋಹಿತ- ಧರ್ಮಾಧಿಕಾರಿ- ಸಾರಥಿ-ಲೇಖಕ- ಪ್ರತೀಹಾರ, ಸಂಧಿವಿಗ್ರಹಿಕ, ಹೀಗೆ ಅನೇಕ ಅಧಿಕಾರಿಗಳಳ ಅರ್ಹತೆಗಳು, ಅವರ ಕರ್ತವ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ನೀತಿ ಸಂಹಿತೆಗಳು, ಹೀಗೆ,. ರಾಜ್ಯಪಾಲನೆಯ ವಿಧಾನಗಳು, ಅದರ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ, ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ, ಸೈನ್ಯದ ನಿರ್ವಹಣೆ ಮತ್ತು ತರಬೇತಿ, ಸೇನಾಪತಿಯ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಜವಾಬ್ದಾರಿಗಳು, ಖಜಾನೆ ಮತ್ತು ತೆರಿಗೆಯ ಆಡಳಿತ, ಚತುರೋಪಾಯಗಳು, ನಿಧಿಸಂಗ್ರಹ, ವಿಜಯಯಾತ್ರೆ, ಯುದ್ಧಕಾಲದ ಕ್ರಮ, ಇದರಲ್ಲೇ ಸೈನ್ಯಕ್ಕೆ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುವ ಪಶುವೈದ್ಯಕೀಯ ಆರೈಕೆ, ಪೋಷಣೆ ಮತ್ತು ತರಬೇತಿಯ ಅಧ್ಯಾಯಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.<br /> <br /> === ಮೂರನೆಯ ವಿಂಶತಿ ===<br /> ಇಪ್ಪತ್ತು ಬಗೆಯ ಉಪಭೋಗಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ. ಗೃಹ- ಸ್ನಾನ- ಪಾದುಕಾ- ತಾಂಬೂಲ-ವಿಲೇಪನ-ವಸ್ತ್ರ- ಮಾಲ್ಯ- ಭೂಷಣ- ಆಸನ- ಚಾಮರ- ಆಸ್ಥಾನ- ಪುತ್ರಭೋಗ-ಅನ್ನ-ಪಾನೀಯ-ಪಾದಾಭ್ಯಂಗ- ಯಾನ- ಛತ್ರ- ಶಯ್ಯಾ- ಧೂಪ ಮತ್ತು ಸ್ತ್ರೀ ಎಂಬ ೨೦ ಉಪಭೋಗಗಳಿವೆ. ಆ ಪೈಕಿ ದೇವಾಲಯ- ಪ್ರಾಸಾದ-ಗೃಹಗಳ ನಿರ್ಮಾಣ, ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ವಿವರವುಳ್ಳ ಮೊದಲನೆಯ ಅಧ್ಯಾಯ ಬಹಳ ದೊಡ್ಡದು. ಇದರಲ್ಲೇ ಮೂರ್ತಿಕೆತ್ತನೆ, ಚಿತ್ರಕಲೆಯ ವಿವರಗಳಿವೆ. ಆ ಬಳಿಕದ ಉಪಭೋಗಗಳಲ್ಲಿ ಅನ್ನ, ಆಭರಣಗಳು-ಮುತ್ತು ರತ್ನಗಳು, ಸುಗಂಧ ದ್ರವ್ಯಗಳು, ಧೂಪದ್ರವ್ಯ ಉಡುಪುಗಳು, ಆಕರ್ಷಕ ಹೂಮಾಲೆಗಳು, ಆಸನ-ರಥಗಳು- ಛತ್ರಿ- ಯಾನ, ಅಂಗಮರ್ದನದ ಕ್ರಮ ಮತ್ತು ಆಟಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ರಾಜನ ಜೀವನಕ್ಕಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಕ್ಷತ್ರಿಯ, ವೈಶ್ಯ, ಶೂದ್ರ ಎಂಬ ನಾಲ್ಕು ವರ್ಣಗಳಿಗೂ ಹೊಂದುವಂತೆ ಉಪಭೋಗಗಳ ಕರ್ತವ್ಯ, ಜವಾಬ್ದಾರಿ, ಸೂಕ್ಷ್ಮಗಳ ವಿವರಣೆಗಳಿವೆ. ಪಾಕವಿಧಾನಗಳು, ಅದರ ತಯಾರಿ, ಬಡಿಸುವ ಕ್ರಮ, ಪಾನೀಯಗಳ ಕ್ರಮ, ಆರೋಗ್ಯದ ಪಾಲನೆ, ವಿವಿಧ ಬಗೆಯ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗಳು, ಹೀಗೆ ಅನೇಕಾನೇಕವಾಗಿ ಇವೆ. ವಸ್ತ್ರೋಪಭೋಗ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಬಟ್ಟೆಗಳ ವಿವರಗಳು ಕಾಣಸಿಗುತ್ತವೆ. ತಾಂಬೂಲಭೋಗ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ತಾಂಬೂಲ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳನ್ನು ಬೆಳೆವ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಮಾಹಿತಿಗಳಿವೆ. ಅನ್ನಭೋಗ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಇಡ್ಲಿ, ಹೋಳಿಗೆ, ಮಂಡಿಗೆ, ವಡೆ ಮೊದಲಾಗಿ ಹಲವು ರೀತಿಯಾಗಿ ಇಂದಿನ ಕಾಲಕ್ಕೂ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿರುವ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಸಿಹಿತಿಂಡಿ, ಕರಿದ ತಿಂಡಿ ಎಂಬ ಭಕ್ಷ್ಯಭೋಜ್ಯ ಪದಾರ್ಥಗಳನ್ನು, ಮಾಂಸಾಹಾರದ ವಿವರಗಳನ್ನು ಕೂಡಾ ತಿಳಿಸಲಾಗಿದೆ. ವಿವಿಧ ರೀತಿಯ ಔಷಧಿಗಳನ್ನು ಮಾಡುವ ಕ್ರಮ, ಅವು ಸಿಗುವ ದೇಶ, ಎಲೆಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸುವ ಕ್ರಮ, ಋತುಗಳನ್ನು ಗಮನಿಸಿ ಮಾಡಬೇಕಾದಾ ಉಪಚಾರಗಳು, ಮಾನವ-ಪಕ್ಷಿ ಪ್ರಾಣಿಗಳಶರೀರ ಪ್ರಕೃತಿ.., ಹೀಗೆ ಇಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾದ ಆದಿಭೌತಿಕವಾದ ಎಲ್ಲ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳನ್ನು ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡಹೊರಟರೆ ಒಂದೊಂದು ಅಧ್ಯಾಯವೂ ಕುತೂಹಲಕರ, ವಿಸ್ಮಯಕರ. ಹಾಗೆಯೇ ಮನೋಜ್ಞವಾದ ನಿರೂಪಣೆಯೂ ಕೂಡಾ ನಮ್ಮನ್ನು ಚಕಿತರನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿಬಿಡುತ್ತದೆ. ಮಾನ - ಪ್ರಮಾಣ ವರ್ಗ-ವರ್ಣವನ್ನಾಶ್ರಯಿಸಿ ಮಾನವ ಜೀವನದ ಹಲವು ಮುಖಗಳನ್ನು ಔಚಿತ್ಯಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಕಣ್ಣ ಮುಂದೆ ತರುತ್ತದೆ.<br /> <br /> === ನಾಲ್ಕನೇ ವಿಂಶತಿ ===<br /> ಇದು ವಿನೋದದ ಅಧ್ಯಾಯಗಳಿಗೆ ಮೀಸಲಾಗಿದೆ. ಕತ್ತಿ, ಗುರಾಣಿ ಮೊದಲಾದ ಶಸ್ತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಧನುರ್ವಿದ್ಯೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿಂತೆ ವಿವಿಧ ಅಸ್ತ್ರಗಳ ಸ್ವರೂಪ, ಅದರ ತಯಾರಿಕೆ, ಸ್ಥಾನಗಳು, ಅವುಗಳನ್ನು ವಿನೋದಕ್ಕೆಂದು ಬಳಸುವ ಕ್ರಮ ಮೊದಲಾದವನ್ನು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಬಳಿಕ ಕವಿತ್ವ, ವಾಕ್ಚಾತುರ್ಯ, ಪಾಂಡಿತ್ಯಪೂರ್ಣ ಚರ್ಚೆಗಳ ಶಾಸ್ತ್ರವಿನೋದಾಧ್ಯಾಯ ಇದೆ. ಅನಂತರದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಣಿಪಕ್ಷಿಗಳ ಕ್ರೀಡಾವಿನೋದಗಳು. ಎಂತೆಂಥ ವಿನೋದಗಳು ಅಂದರೆ - ಆನೆ ಸವಾರಿ, ಕುದುರೆ ಸವಾರಿ, ಕುಸ್ತಿ-ಮಲ್ಲವಿನೋದ, ಕೋಳಿ ಕಾಳಗ, ಲಾವಕಿ ಎಂಬ ಬೇಟೆಪಕ್ಷಿಗಳ ಕಾಳಗ, ಟಗರು ಕಾದಾಟಗಳು, ಎಮ್ಮೆ ಕಾಳಗಗಳು, ಪಾರಿವಾಳ ಕಾದಾಟ, ಗಿಡುಗ ಮತ್ತು ನಾಯಿಗಳ ಆಟಗಳು, ಮೀನುಗಾರಿಕೆ ಹಂದಿ-ಜಿಂಕೆ ಮತ್ತು ಪಕ್ಷಿಗಳ ಬೇಟೆ ಮಾಡುವ ೩೧ ಬಗೆಯ ಕ್ರಮಗಳು,.., ಹಾಗೂ ಇವೆಲ್ಲದಕ್ಕೂ ಮಾಡಬೇಕಾದ ತಯಾರಿ, ಪ್ರಾಣಿ ಪಕ್ಷಿಗಳ ಲಾಲನೆ ಪಾಲನೆ, ಆಹಾರ, ತರಬೇತಿಯ ಕ್ರಮ.. ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಇಂದಿಗೆ ಬಹಳಷ್ಟು ವಿನೋದಗಳು ಬಳಕೆಯಲ್ಲೇ ಇಲ್ಲ.<br /> <br /> ಮಾನಸೋಲ್ಲಾಸ ಗಾಯನ ಸಂಗೀತ, ವಾದ್ಯಸಂಗೀತ, ನೃತ್ಯ, ಕಥೆ ಹೇಳುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಇಂದ್ರಜಾಲಗಳ ಬಗ್ಗೆಯೂ ಸಾಕಷ್ಟು ಬರೆದಿದೆ. ಸಂಗೀತ ಮತ್ತು ನೃತ್ಯದ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ವಿನೋದ ವಿಂಶತಿಯ ಹದಿನಾರರಿಂದ ಹದಿನೆಂಟನೆಯ ಅಧ್ಯಾಯಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು. ಗೀತಾ ವಿನೋದ, ವಾದ್ಯ ವಿನೋದ; ನೃತ್ಯ ವಿನೋದ ಎಂಬ ಶೀರ್ಷಿಕೆಗಳನ್ನ ಇ‌ಈ ಅಧ್ಯಾಯಕ್ಕೆ ಕೊಡಲಾಗಿದೆ. ಅಂತೆಯೇ ಕಥೆಗಳನ್ನು ರಸವತಾಗಿ ಬಣ್ಣಿಸುವ ಕಲಾಪ್ರಕಾರಗಳನ್ನು ನೆನಪಿಸುವಂತೆ ಒದಗುವಂಥ ಕಥಾವಿನೋದ, ಜಾದೂಗಾರಿಕೆಯ ಚಮತ್ಕಾರವಿನೋದ ಎಂಬ ಅಧ್ಯಾಯಗಳೂ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿವೆ.<br /> <br /> ಅದರೊಳಗೂ ನೃತ್ಯವಿದ್ಯೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಸ್ಥೂಲ ಅವಲೋಕನವನ್ನು ಮಾಡುವುದಾದರೆ- ಸೋಮೇಶ್ವರನಲ್ಲೇ ಮೊದಮೊದಲೆಂಬಂತೆ ಮಾರ್ಗೋತ್ತರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದ್ದ ತಾಂಡವ, ಲಾಸ್ಯ, ವಿಕಟ, ವಿಷಮ, ಲಘು ಮೊದಲಾದ ಆರು ವಿಧಗಳ ನೃತ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಅದನ್ನಾಡುವ ನಟ, ನರ್ತಕಿ, ಕೊಲ್ಲಟಿಕ, ಚಾರಣ, ವೈತಾಳಿಕಾ ಮೊದಲಾದ ಆರು ವಿಧದ ನರ್ತಕರ ವಿಚಾರ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಮತ್ತು ಇವುಗಳನ್ನು ನರ್ತಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಅವಶ್ಯವಿರುವ ಆಂಗಿಕಾಭಿನಯಗಳನ್ನು ಅಂದರೆ ಅಂಗೋಪಾಂಗ ಅಭಿನಯ, ಸ್ಥಾನಕ, ಚಾರಿಗಳನ್ನು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಭರತನು ನಾಟ್ಯಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದ ವಿಚಾರಗಳನ್ನು ಕೂಡಾ ಎಷ್ಟೋ ಕಡೆ ಪುನರುಕ್ತಿಸಲಾಗಿದೆ. ಮತ್ತು ಆಯಾ ಕಾಲಕ್ಕೆ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಕಂಡುಬರುವ ಲಕ್ಷಣವಿಸ್ತರಣೆಯನ್ನೂ ಕೂಡಾ ಈ ಗ್ರಂಥದಲ್ಲಿ ಪ್ರಪ್ರಥಮವೆಂಬಂತೆ ಕಾಣಬಹುದು. ದೇಶೀ ಎಂದು ಇಂದಿನ ಕಾಲಕ್ಕೆ ಹೆಸರಾದ ಎಷ್ಟೋ ಹೊಸ ಬಗೆಯ ಹೆಸರುಳ್ಳ ಸ್ಥಾನಕ, ಚಾರಿಗಳನ್ನೂ ಮೊದಮೊದಲೆಂಬಂತೆ ತೋರಿಸಿಕೊಡುವ ಗ್ರಂಥ ಮಾನಸೋಲ್ಲಾಸವೇ. ಜೊತೆಗೆ ವಿಕಟ-ವಿಷಮಾದಿ ನೃತ್ಯಗಳಿಗೆ ಬೇಕಿರುವ ಉತ್ಲ್ಪುತಿ ಕರಣಗಳು ಅಂದರೆ ಉತ್ ಪ್ಲುತಿ- ಹಾರುವ ನೆಗೆಯುವ ಚಮತ್ಕಾರಿಕವಾದ ಕರಣಗಳ ಲಕ್ಷಣಗಳು ಕೂಡಾ ಪ್ರಪ್ರಥಮವೆಂಬಂತೆ ಇಲ್ಲಿ ಕಂಡೂಬರುತ್ತವೆ. ಇವೇ ವರ್ಗೀಕರಣಗಳನ್ನು ಮುಂದಿನ ಅದೆಷ್ಟೋ ಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ಅನುಸರಿಸಿ ಬೆಳೆಸುತ್ತಾರೆ. ಈ ವಿಚಾರ ಸುಮಾರು ಐನೂರು ವರುಷಗಳ ಅನಂತರಕ್ಕೂ ಸಿಂಹಭೂಪಾಲ, ಪಂಡರೀಕ ವಿಠಲರ ವರೆಗೂ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಉತ್ಪ್ಲುತಿ ಕರಣಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಈ ಗ್ರಂಥವು ಮಾಡಿದ ವರ್ಗೀಕರಣಗಳು ಈ ಗ್ರಂಥದ ಅನಂತರಕ್ಕೆ ಕಂಡುಬರುವ ಮತ್ತೆಷ್ಟೋ ಗ್ರಂಥಗಳಿಗಿಂತ ಬಹಳ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಯುಕ್ತವಾದ ಕ್ರಮವುಳ್ಳವೂ ಆಗಿವೆ. ವಿಚಿತ್ರವೆಂದರೆ ಉತ್ಪ್ಲುತಿ ಕರಣಗಳ ಬಗ್ಗೆ, ನಾಟ್ಯಶಾಸ್ತ್ರದ ಅಂಗೋಪಾಂಗ ಅಭಿನಯಗಳ ಬರೆಯುವ ಸೋಮೇಶ್ವರನ ಗ್ರಂಥದಲ್ಲಿ ನಾಟ್ಯಶಾಸ್ತ್ರದ ಮಾರ್ಗಕರಣಗಳ ವಿಚಾರ ಕಂಡುಬರುವುದಿಲ್ಲ. ಅಷ್ಟನ್ನೆಲ್ಲ ಬರೆದವನು ನಾಟ್ಯಶಾಸ್ತ್ರದ ಕರಣಗಳನ್ನು ಏಕೆ ಹೆಸರಿಸದೇ ಹೋಗಿರಬಹುದು? ಎಂದು ವಿಚಾರ ಮಾಡಿದಾಗ ಬಹುಷಃ ಆ ಭಾಗ ಲುಪ್ತವಾಗಿರಬಹುದು ಎಂದೇ ಈ ಲೇಖಿಕೆಯ ಗ್ರಂಥ ಯಕ್ಷಮಾರ್ಗಮುಕುರ ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಡುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;https://www.noopurabhramari.com/yakshamargamukura/&lt;/ref&gt;<br /> <br /> === ಐದನೇ/ ಕೊನೆಯ ವಿಂಶತಿ ===<br /> ಇದು ೨೦ ಬಗೆಯ ವಿವಿಧ ಕ್ರೀಡಾದಿ ಮನರಂಜನೆಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ. ಭೂಧರ ಕ್ರೀಡೆ ಎಂಬುದರಲ್ಲಿ ಉದ್ಯಾನ ವಿನ್ಯಾಸ, ಸಸ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಪ್ರಭೇದಗಳು, ಕೃತಕ ಕೊಳಗಳು, ವಿವಿಧ ಬಗೆಯ ಮರಗಳ ಲಕ್ಷಣಗಳು ಮರಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಸುವ ಕ್ರಮ, ಬೇಕಾದ ಮಣ್ಣು, ಬೀಜಗಳು, ಸಸ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಮರಗಳ ನಡುವಿನ ಅಂತರ, ಗೊಬ್ಬರವನ್ನು ತಯಾರಿಸುವ ವಿಧಾನಗಳು, ಉದ್ಯಾನವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುವ ವಿಧಾನಗಳು, ಹೀಗೆ ಎಷ್ಟೋ ವಿಚಾರಗಳೂ ಇವೆ. ವನಕ್ರೀಡೆಯಲ್ಲಿ ಕೃತಕ ವನಗಳ ನಿರ್ಮಾಣದ ಸಹಿತ ವನವಿಹಾರದ ಎಲ್ಲ ಆಯಾಮಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಆಂದೋಲನ ಕ್ರೀಡಾ ಅಂದರೆ ಉಯ್ಯಾಲೆ ಆಟ, ವಿವಿಧ ಬಗೆಯ ನೀರೆರೆಚುವ ಆಟ, ಜಲಕ್ರೀಡೆಗಳು, ಹುಲ್ಲುಗಾವಲು ಮತ್ತು ಮರಳಿನ ದಿಣ್ಣೆಯಲ್ಲಿ ಆಡುವ ಶಾದ್ವಲ ಮತ್ತು ವಾಲುಕಾ ಕ್ರೀಡೆಗಳು, ಬೆಳದಿಂಗಳಿನಲ್ಲಿ ಆಡುವ ಜ್ಯೋತ್ಸ್ನಾ ಕ್ರೀಡಾ, ಸಸ್ಯಗಳು ಸೊಂಪಾಗಿ ಬೆಳೆದಿರುವಲ್ಲಿ ಆಡುವ ಸಸ್ಯಕ್ರೀಡಾ, ಮದಿರಾಪಾನ ಮತ್ತು ಮಾಡುವ ವಿಧಾನ, ಒಗಟು ಬಿಡಿಸುವ ಅಂದರೆ ಪ್ರಹೇಲಿಕೆಗಳ ಕ್ರೀಡೆ, ಚದುರಂಗ, ಪಗಡೆ, ಕವಡೆ, ಮತ್ತು ಚೌಕಾಬಾರ ಇಲ್ಲವೇ ಐದು ಗರಗದಂತೆ ತೋರುವ ಫಂಜಿಕಾಕ್ರೀಡೆ, ಮುಷ್ಟಿಯಿಂದ ಗುದ್ದಿ ಮುರಿಯುವ, ಸೀಳುವ ಅಥವಾ ಹಸ್ತಲಾಘವವನ್ನು ಗಮನಿಸಿ ಆಡುವ ಫಣಿದಾಕ್ರೀಡೆ ಮತ್ತು ಅವುಗಳಿಗೆ ಅವಶ್ಯವಿರುವ ಸಾಮಗ್ರಿ- ಕ್ರಮ-ವಿಧಿಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ.<br /> <br /> == ಸಮಾಪನ ==<br /> ಒಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಸೋಮೇಶ್ವರನೇ ಹೇಳಿಕೊಂಡಂತೆ ಮಾನಸೋಲ್ಲಾಸವು ಸರ್ವಶಾಸ್ತ್ರಸಂಪನ್ನವಾದ ಜಗದಾಚಾರ್ಯ ಗ್ರಂಥ. ಜೀವನಕಲೆಯನ್ನು ಭವ್ಯವಾಗಿ ಚೆಂದವಾಗಿ ಕಾಣುವಲ್ಲಿ ಬೇಕಾದ ಎಲ್ಲ ರೀತಿಯ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಭೋಗ, ಉಪಭೋಗ, ವಿನೋದ, ಕ್ರೀಡೆ ಎಂಬ ಹೆಸರುಗಳಿಂದ ಬಹು ಸೊಗಸಾಗಿ ಚಿತ್ರಿಸುತ್ತದೆ. ಅರ್ಥ ಕಾಮಗಳೆಂಬ ಪುರುಷಾರ್ಥಗಳು ಧರ್ಮುಮುಖವಾಗಿ ಸಾಗುವ ಅಷ್ಟೂ ಚಿತ್ರಣ ಮತ್ತು ಅದರಿಂದ ದೊರಕಬಹುದಾದ ಸುಖ, ಸಂತೋಷ, ಆನಂದ, ಅನುಕೂಲಗಳ ವಿಶ್ವಕೋಶವೇ ಇದಾಗಿದೆ. ಅಂದಿನ ದಿನಗಳ ಆ ವೈಭೋಗವನ್ನು, ಅದನ್ನು ಹಿಡಿದಿಟ್ಟ ವಿದ್ವತ್ತನ್ನು ಗಮನಿಸಿದಾಗ ರಾಜ ಮಹಾರಾಜರಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ ಅವರೊಂದಿಗೆ ತೊಡಗಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದ ಸಮಸ್ತ ಪ್ರಜಾವರ್ಗವೂ ಎಷ್ಟೊಂದು ಶ್ರೀಮಂತರು; ನಮ್ಮ ಪ್ರಾಚೀನರು ಬದುಕು-ಭಾವ- ಗುಣ- ವಿದ್ಯೆ ಮತ್ತು ಸಂಪತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಎಷ್ಟು ಉದಾರಿಗಳು, ಶ್ರೇಷ್ಠರು ಎಂದು ಗಮನಿಸಿ ಮೂಗಿನ ಮೇಲೆ ಬೆರಳಿಡುವಂತೆ ಆಗುತ್ತದೆ. ಇದಕ್ಕಾಗಿ ಸನಾತನ ಧರ್ಮದ ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರ, ಆಯುರ್ವೇದ, ಜ್ಯೋತಿಷ, ಪುರಾಣ, ಧರ್ಮಶಾಸ್ತ್ರ, ಕಾಮಶಾಸ್ತ್ರ, ನಾಟ್ಯಶಾಸ್ತ್ರ ಮೊದಲಾದ ಅನೇಕ ಜೀವನೋಪಯೋಗಿ ಶಾಸ್ತ್ರಗಳ ನೆರವಿನಿಂದ ನೂರೆಂಟು ವಿಧವಾದ ಅನೇಕ ಜ್ಞಾನಸಂಪತ್ತನ್ನು ಮತ್ತು ಆ ಕಾಲದ ಲೌಕಿಕವನ್ನೂ ಗಮನಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ. ಮನಸ್ಸಿನ ಉಲ್ಲಾಸಕ್ಕೆ ಎಷ್ಟೆಲ್ಲ ದಾರಿಗಳು ಇವೆ, ಯಾವ ದಾರಿ ಉತ್ತಮ, ಯಾವ ದಾರಿ ಕ್ಲಿಷ್ಟ, ಯಾವ ದಾರಿ ಬೇಡ, ಯಾವುದು ಬೇಕು, ಯಾವುದು ಸವಾಲಿನದ್ದು.. ಎಂಬುದು ಅರ್ಥವಾಗುವಂತೆ ವಿವರಿಸಿದ ಕ್ರಮ ನೋಡಿದರೆ ಎಷ್ಟೊಂದು ವಿವೇಕಿಗಳು ನಮ್ಮ ಪ್ರಾಚೀನರು, ಎಷ್ಟೊಂದು ವೈಶಾಲ್ಯವುಳ್ಳದ್ದು ನಮ್ಮ ಸನಾತನ ಧರ್ಮ ಎನ್ನುವುದೂ ಅರ್ಥವಾಗುತ್ತದೆ. ಇನ್ನೂ ಸಂತೋಷದ ಸಂಗತಿಯೆಂದರೆ - ಇಂಥ ವಿಶಿಷ್ಟವೂ, ಅಸಾಮಾನ್ಯವೂ ಆದ ಸಾಮಾಜಿಕ-ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ-ರಾಜ್ಯಜೀವನದ ವಿಶ್ವಕೋಶವು ನಮ್ಮ ಕರ್ನಾಟಕದ ಕೊಡುಗೆ, ಅರಸು ಮನೆತನದ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಭೂಪಾಲನ ಮತ್ತು ಅಂದಿನ ಜನವರ್ಗದ ಪರಿಶ್ರಮ.<br /> <br /> == ಪರಾಮರ್ಶನ ಗ್ರಂಥಗಳು ==<br /> ಶ್ರೀ ಸೋಮೇಶ್ವರ ಭೂಪತಿ ವಿರಚಿತ ಮಾನಸೋಲ್ಲಾಸ, ಪ್ರಧಾನ ಸಂಪಾಕದರು - ಪ್ರೊ ಮಲ್ಲೇಪುರಂ ವೆಂಕಟೇಶ. 2015. ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಸ್ಕೃತವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ಮತ್ತು ದರೇಸ ಪಬ್ಲಿಕೇಶನ್ ನ ಪ್ರಕಟಣೆ.</div>

Manorama https://en.alpha.ikswiki.in/index.php?title=%E0%B2%AA%E0%B2%BE%E0%B2%B0%E0%B3%8D%E0%B2%B6%E0%B3%8D%E0%B2%B5%E0%B2%A6%E0%B3%87%E0%B2%B5%E0%B2%A8_%E0%B2%B8%E0%B2%82%E0%B2%97%E0%B3%80%E0%B2%A4%E0%B2%B8%E0%B2%AE%E0%B2%AF%E0%B2%B8%E0%B2%BE%E0%B2%B0_%E0%B2%97%E0%B3%8D%E0%B2%B0%E0%B2%82%E0%B2%A5&diff=1235 2024-10-30T06:25:48Z

<p>Manorama: </p> <hr /> <div><br /> Authored by ಡಾ.ಮನೋರಮಾ ಬಿ.ಎನ್ .<br /> Published by ನೂಪುರಭ್ರಮರಿ, ಈ ಲೇಖನ [https://www.noopurabhramari.com/ ನೂಪುರಭ್ರಮರಿ] ಐ ಕೆ ಎಸ್ ಸೆಂಟರ್ ನ ಕೊಡುಗೆ.&lt;ref&gt;https://www.noopurabhramari.com/shaastraranga-episode-7-parshwadeva-sangita-samayasara/ /<br /> <br /> [https://www.youtube.com/channel/ @noopurabhramari1212] &lt;/ref&gt; <br /> <br /> ಪಾರ್ಶ್ವದೇವನು ೧೨-೧೩ನೇ ಶತಮಾನದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿದ್ದ ಓರ್ವ ಸಂಗೀತ ಶಾಸ್ತ್ರಕಾರ ಜೈನಮುನಿ. ಈತ ಬರೆದ ಗ್ರಂಥ ಸಂಗೀತ ಸಮಯಸಾರ. ಇದು ರಚಿತಗೊಂಡ ಕಾಲ ಅಂದಾಜು ೧೧೬೫ರಿಂದ ೧೩೩೦ನೇ ಇಸವಿಯ ಮಧ್ಯಭಾಗ. ತನ್ನ ಸಂಗೀತ ಜ್ಞಾನಕ್ಕಾಗಿ ಈತ ಪಡೆದ ಬಿರುದು ಸಂಗೀತ-ಆಕಾರ (ಸಂಗೀತದ ಸಾಗರ). <br /> <br /> == ಪಾರ್ಶ್ವದೇವ - ವೈಯಕ್ತಿಕ ವಿವರಗಳು ==<br /> ಆದಿದೇವ ಮತ್ತು ಗೌರಿ ಎನ್ನುವ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ದಂಪತಿಗಳ ಮಗ. ವಯಸ್ಕನಾಗುತ್ತಾ ಜೈನ ಮತದತ್ತ ಆಕರ್ಷಿತನಾಗಿ ಅಭಯಚಂದ್ರ ಮುನಿಯ ಶಿಷ್ಯರಾಗಿದ್ದ ಶ್ರೀ ಮಹಾದೇವ ಆರ್ಯರಲ್ಲಿ ಶಿಷ್ಯತ್ವ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದ. ಜೈನ ದಿಗಂಬರ ಮುನಿಯಾದ. ಪಾರ್ಶ್ವದೇವ ಬರೆದ ಸಂಗೀತಗ್ರಂಥ ಸಂಗೀತಸಮಯಸಾರ. <br /> <br /> == ಸಂಗೀತ-ಸಮಯಸಾರ- ಅಧ್ಯಾಯಗಳು ಮತ್ತು ಲಕ್ಷಣ ವಿಶೇಷತೆಗಳು ==<br /> ಸಂಗೀತ-ಸಮಯಸಾರ- ಹೆಸರೇ ಸೂಚಿಸುವಂತೆ ಸಂಗೀತಸಮಯವೆಂಬುದರ ಸಾರವಿದು. ಸಂಗೀತ ಸಮಯಸಾರವು ಸಂಸ್ಕೃತದಲ್ಲಿದೆಯಾದರೂ, ಇದು ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ ಮೂಲದ ಸ್ಥಳೀಯ ಭಾಷೆಯ ಅನೇಕ ಪದ-ಪರಿಭಾಷೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಇದರಿಂದ ಪಾರ್ಶ್ವದೇವನು ಮರಾಠಿ ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನರ ಭಾಷೆಯಾಗಿದ್ದ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದನೆಂದೂ ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ. <br /> <br /> ಇದು ಸುಮಾರು ೧೪೦೦ ಶ್ಲೋಕಗಳೊಂದಿಗೆ ಹತ್ತು ಅಧಿಕಾರ ಅಂದರೆ ಅಧ್ಯಾಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಸಂಗೀತ-ಸಮಯಸಾರದ ಮೊದಲ ಅಧ್ಯಾಯವು ಭಗವಾನ್ ವಾಸುದೇವನಿಗೆ ಮಾಡುವ ನಮಸ್ಕಾರದೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. ಶ್ರುತಿ, ಸ್ವರ, ಅದರ ಸ್ಥಾನಗಳು, ಗ್ರಾಮ-ಮೂರ್ಚನಗಳು, ತಾನಗಳು, ಜಾತಿಗಳು, ಗ್ರಾಮ ರಾಗಗಳು ಮತ್ತು ಗೀತಕಗಳು ಮೊದಲಾದವುಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಎರಡನೇ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಪಾರ್ಶ್ವದೇವನು ಮಾನವ ಭ್ರೂಣದ ರಚನೆಯ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ವಿವರಣೆಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾ ಅದು ಧ್ವನಿಯ ಮೂಲವಾದ ಬಗೆಯನ್ನು ವಿವರಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಅದಾಗಿ ಶುದ್ಧ ಮತ್ತು ಸಾಲಗ ಅಥವ ದೇಶೀ ಎಂಬ ಸಂಗೀತಪ್ರಕಾರಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಮೂರನೆಯ ಅಧ್ಯಾಯವು ಠಾಯ ಮತ್ತು ಅಲಾಪ್ತಿಗಳೆಂಬುದರ ರಾಗಸಂಬಂಧೀ ವಿಚಾರಗಳ ಅಧ್ಯಾಯವಾಗಿದೆ. ನಾಲ್ಕನೇ ಅಧ್ಯಾಯವು ರಾಗಗಳು, ಅವುಗಳ ವರ್ಗೀಕರಣದ ವಿವರಣೆಯಾಗಿದೆ. ಐದನೇ ಅಧ್ಯಾಯವು ನಿಬದ್ಧ ಸಂಗೀತವನ್ನು ನಿರೂಪಿಸಿದೆ. ಇದು ಪ್ರಬಂಧಗಳೆಂಬ ರಚನಾ ಪದ್ಧತಿಗಳ ವರ್ಗೀಕರಣವನ್ನು ಚರ್ಚಿಸುವ ಸುದೀರ್ಘ ಅಧ್ಯಾಯವೂ ಆಗಿದೆ. <br /> <br /> ಆರನೇ ಅಧ್ಯಾಯವು ಸಂಗೀತ ವಾದ್ಯಗಳು, ಅವುಗಳ ವರ್ಗೀಕರಣ ಮತ್ತು ನುಡಿಸುವ ತಂತ್ರಗಳ ವಿವರಣೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಸಂಗೀತ ಸಮಯಸಾರದ ಏಳನೇ ಅಧ್ಯಾಯವು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನೃತ್ಯಕ್ಕೆ ಮೀಸಲಾಗಿದೆ. ಪೇರಣ, ಪೆಕ್ಕಣ, ಗೊಂಡಲಿ ಮತ್ತು ದಂಡರಾಸ ಮೊದಲಾಗಿ ಅನೇಕ ನೃತ್ತಗಳನ್ನೂ, ಅವುಗಳಿಗೆ ಬೇಕಾದ ಕರಣ, ಚಾರಿ ಮೊದಲಾದ ನಾಟ್ಯಶಾಸ್ತ್ರೋಕ್ತ ಚಲನವಲನಗಳನ್ನು ಪ್ರಸ್ತಾವಿಸುತ್ತದೆ. ಜೊತೆಗೆ ಉತ್ತಮ ನರ್ತಕಿಯ ಗುಣಲಕ್ಷಣ, ಸಂಕೀರ್ಣವಾದ ಚಮತ್ಕಾರಿಕ ಚಲನೆಗಳನ್ನೂ, ದೇಶೀ ಭ್ರಮರಿಗಳನ್ನೂ ವಿವರಿಸಿದೆ.&lt;ref&gt;ಮನೋರಮಾ ಬಿ. ಎನ್, 2022, ’ ಯಕ್ಷಮಾರ್ಗಮುಕುರ.’ &lt;nowiki&gt;https://www.noopurabhramari.com/want-to-subscribe-noopura-bhramari-and-purchase-the-dance-books/&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt; ಎಂಟನೇ ಅಧ್ಯಾಯವು ಲಯದ ಮಾದರಿ ಮತ್ತು ಅದರ ಪ್ರಭೇದಗಳ ಸಹಿತ ವಿವಿಧ ತಾಳಗಳ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ವಿವರಣೆಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಒಂಬತ್ತನೇ ಅಧ್ಯಾಯ, ವಾದ ನಿರ್ಣಯ ವಾದಿ, ಪ್ರತಿವಾದಿ, ಸ್ಪರ್ಧೆಗಳ ವಿಚಾರವನ್ನು ಸೂಚಿಸಿದೆ. ಹತ್ತನೇ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಘನವಾದ್ಯ ತಾಳದ ಕೆಲವು ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಚರ್ಚಿಸಲಾಗಿದೆ.<br /> <br /> == ಗ್ರಂಥ ಪ್ರೇರಣೆಗಳು ==<br /> ತನ್ನ ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಸಂಗೀತರತ್ನಾಕರದಂತೆಯೇ ಕಶ್ಯಪ, ಯಾಸ್ತಿಕ, ಕೋಹಲ, ತುಂಬುರು, ದತ್ತಿಲ, ಆಂಜನೇಯ, ಮತಂಗ, ರಾಜ ಭೋಜ, ರಾಜ ಸೋಮೇಶ್ವರರನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಆದರೆ ಪೂರ್ವಸೂರಿಗಳ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಅಭಿನವಗುಪ್ತ ಮತ್ತು ಶಾರ್ಙ್ಗದೇವರ ಹೆಸರನ್ನು ಹೊರಗಿಟ್ಟಿರುವುದು ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಸಂಗೀತ ರತ್ನಾಕರದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಕಾರ ಸಿಂಹಭೂಪಾಲನು ತನ್ನ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನದಲ್ಲಿ ಪಾರ್ಶ್ವದೇವನನ್ನು ಆಗಾಗ್ಗೆ ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತಾನೆ. ಇದರ ಅಧ್ಯಾಯಗಳಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾದ ರಾಗಗಳು, ಪ್ರಬಂಧಗಳು ಮುಂತಾದ ಅನೇಕ ವಿಷಯಗಳ ಕುರಿತು ಪಾರ್ಶ್ವದೇವ ಅನುಸರಿಸಿದ ಗ್ರಂಥ ಚಾಳುಕ್ಯ ಅರಸ ಜಗದೇಕಮಲ್ಲನ ಸಂಗೀತ ಚೂಡಾಮಣಿ. ದುರದೃಷ್ಟವಶಾತ್ ಜಗದೇಕಮಲ್ಲನ ಗ್ರಂಥ ಇಂದಿಗೂ ಪೂರ್ಣಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ದೊರೆತಿಲ್ಲ. ಈ ಗ್ರಂಥವು ಸಂಗೀತರತ್ನಾಕರದಷ್ಟೂ ಸಮಗ್ರವಾಗಿಲ್ಲ. ಹಾಗಿದ್ದೂ ಕೆಲವು ಮುಖ್ಯಪಟ್ಟ ಪರಿಭಾಷೆ ವಿವರಣೆಗಳಿಗೆ ಮುಖ್ಯ ಆಕರ ಗ್ರಂಥವಾಗಿದೆ.<br /> <br /> == ಪರಾಮರ್ಶನ ಗ್ರಂಥಗಳು ==<br /> Vijayalakshmi. (Ed.) (2003). Sri Parsvadeva’s Sangita Samayasara. Delhi: Shivalik Prakashan.<br /> <br /> Sastri, Subhramanya (Ed.) (1953). Sangeeta Ratnakara of Saranga deva with Kalanidhi of Kallinatha and Sudhakara of Simhabhupala commentaries.  Madras: Adyar Library.</div>

Manorama https://en.alpha.ikswiki.in/index.php?title=%E0%B2%85%E0%B2%B6%E0%B3%8B%E0%B2%95%E0%B2%AE%E0%B2%B2%E0%B3%8D%E0%B2%B2%E0%B2%A8_%E0%B2%A8%E0%B3%83%E0%B2%A4%E0%B3%8D%E0%B2%A4%E0%B2%BE%E0%B2%A7%E0%B3%8D%E0%B2%AF%E0%B2%BE%E0%B2%AF_%E0%B2%97%E0%B3%8D%E0%B2%B0%E0%B2%82%E0%B2%A5&diff=1234 2024-10-30T06:25:02Z

<p>Manorama: </p> <hr /> <div><br /> Authored by '''ಡಾ.ಮನೋರಮಾ ಬಿ.ಎನ್.''' <br /> Published by [https://www.noopurabhramari.com/ ನೂಪುರಭ್ರಮರಿ], ಈ ಲೇಖನ ನೂಪುರಭ್ರಮರಿ ಐ ಕೆ ಎಸ್ ಸೆಂಟರ್ ನ ಕೊಡುಗೆ.&lt;ref&gt;https://www.noopurabhramari.com/shaastraranga-episode-8-ashokamalla-nrttadhyaya/ / [https://www.youtube.com/channel/ @noopurabhramari1212]&lt;/ref&gt; <br /> <br /> ಅಶೋಕಮಲ್ಲನ ಗ್ರಂಥ ನೃತ್ತಾಧ್ಯಾಯ. ೧೪-೧೫ನೇ ಶತಮಾನದ ಆಸುಪಾಸಿನಲ್ಲಿ ರಚಿಸಲ್ಪಟ್ಟದ್ದು. ‘ಮಲ್ಲ’ಎಂಬುದಾಗಿ ಅಂತ್ಯವಾಗುವ ಆತನ ಹೆಸರನ್ನು ಗಮನಿಸಿದರೆ ಕರ್ನಾಟಕ- ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶದ ಆಸುಪಾಸಿನಲ್ಲಿ ಇದ್ದಿರಬಹುದೆಂದು, ಓರ್ವ ಕ್ಷತ್ರಿಯನೆಂದೂ ಅಂದಾಜಿಸಬಹುದು. <br /> <br /> == ಅಶೋಕಮಲ್ಲ - ವೈಯಕ್ತಿಕ ವಿವರಗಳು ==<br /> ಅಶೋಕಮಲ್ಲನೇ ತನ್ನನ್ನು ನೃಪ, ಭೂಭುಜ, ಪೃಥ್ವಿಂದ್ರೇಣ ಎಂದು ಸಂಬೋಧಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾನೆ. ಈತನ ತಂದೆ ವೀರಸಿಂಹನೆಂದು ಗ್ರಂಥದೊಳಗಿನ ಶ್ಲೋಕಗಳಿಂದಲೇ ತಿಳಿದುಬರುತ್ತದೆ. ಹೀಗಿದ್ದೂ ಈತ ಎಲ್ಲ್ಲಿಯವನೆಂದು ತಿಳಿಯುವುದಿಲ್ಲ.ಭರತನಿಂದ ಮೊದಲ್ಗೊಂಡು ತಂಡು, ವಾಯುಸೂನು ಹನುಮಂತ, ಕೋಹಲ, ಕೀರ್ತಿಧರಾಚಾರ್ಯ, ಅಭಿನವಗುಪ್ತಪಾದಾಚಾರ್ಯರರನ್ನು ಲಕ್ಷಣ ರಚನೆಯ ವೇಳೆ ಸ್ಮರಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾನೆ. <br /> <br /> == ನೃತ್ತಾಧ್ಯಾಯ- ಗ್ರಂಥವಿಶೇಷ ಮತ್ತು ಅಧ್ಯಾಯಕ್ರಮ ==<br /> ಈ ಗ್ರಂಥವು ಹೆಸರೇ ಹೇಳುವಂತೆ ನೃತ್ತಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಎಲ್ಲ ಮಾರ್ಗ ಮತ್ತು ಮಾರ್ಗೋತ್ತರ ಅಂದರೆ ದೇಶೀವಿಚಾರಗಳನ್ನು ಅಂಗೋಪಾಂಗ ವ್ಯಾಯಾಮಗಳಿಂದ ಮೊದಲ್ಗೊಂಡು ವಿವೇಚಿಸಿದೆ. ೧೬೧೧ ಶ್ಲೋಕಗಳು ನೃತ್ಯಾಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿದೆ. ಅಭಿನಯಹಸ್ತ ಮತ್ತು ನೃತ್ತಹಸ್ತ ಲಕ್ಷಣಗಳು, ಅಂಗ-ಉಪಾಂಗ- ಪ್ರತ್ಯಂಗ ಅಭಿನಯಗಳ ಕ್ರಮ, ವಿವಿಧ ದೃಷ್ಟಿ ಪ್ರಕರಣ, ಭಾವಾಭಿನಯ, ಸ್ಥಾನಕ, ಚಾರೀ, ಕರಣಗಳು, ಅಭಿನವಭಾರತೀ ಗ್ರಂಥದ ನಂತರಕ್ಕೆ ಬಹುವಾಗಿ ಉಲ್ಲೇಖಗೊಳ್ಳುವ ವಿವಿಧ ವರ್ತನ- ಚಾಲಕಾ ಪ್ರಕರಣಗಳು, ಮುಡುಪಚಾರಿಗಳು, ಅಂಗಹಾರ, ಮಂಡಲಗಳು, ನಾಟ್ಯಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಅದರ ನಂತರದ ಕಾಲಗಳಲ್ಲಿ ಬಂದಿರೋ ಎಷ್ಟೋ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದೆ. ಆ ಪೈಕಿ ಅಶೋಕಮಲ್ಲನ ನೃತ್ತಾಧ್ಯಾಯದ್ದೇ ಕೊಡುಗೆ ಎನ್ನಬಹುದಾದ ಸಂಗತಿಗಳನ್ನು ಗಮನಿಸುವುದಾದರೆ- ಹತ್ತು ಬಗೆಯ ದೇಶೀ ಲಾಸ್ಯಾಂಗವಿಧಿಗಳನ್ನೂ ಸಂಗೀತರತ್ನಾಕರವು ಸೂಚಿಸಿದ್ದರೆ; ನೃತ್ತಾಧ್ಯಾಯ ಗ್ರಂಥದಲ್ಲಿ ಈ ಲಾಸ್ಯಾಂಗವಿಧಿಗಳು ಸುಮಾರು ಮೂವತ್ತೇಳು ಇವೆ. ಹಾಗೆಯೇ ಕಲಾಸವೆಂಬ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಮತ್ತಷ್ಟು ವೈವಿಧ್ಯಗಳನ್ನು ಈ ಗ್ರಂಥವು ಹೇಳಿ ಅಂತ್ಯಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.<br /> <br /> ಕಲಾಸವೆಂಬ ಪರಿಭಾಷೆಯನ್ನು ಅನೇಕ ಗ್ರಂಥಗಳು ನೃತ್ಯವಿಚಾರದಲ್ಲಿ ಸೂಚಿಸಿವೆ. ಸರಳವಾಗಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ, ಸಂಗೀತರತ್ನಾಕರದಲ್ಲಿ ತಿಳಿಯಪಡಿಸುವಂತೆ ಕಲಾಸವೆನ್ನುವುದು ನೃತ್ಯಾಂತ್ಯಕ್ಕೆ ಭಂಗಿಯೊಂದನ್ನು ಏರ್ಪಡಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಬೇಕಾಗಿರುವ ವಾದ್ಯಕಾರರ ಒಂದು ಕೌಶಲ್ಯವುಳ್ಳ ಸಂಯೋಜನೆ. ಆದರೆ ನೃತ್ತಾಧ್ಯಾಯ, ನೃತ್ತರತ್ನಾವಳಿ, ನೃತ್ಯರತ್ನಕೋಶ, ಸಂಗೀತಕಲ್ಪಲತಿಕಾ, ಸಂಗೀತನಾರಾಯಣ ಮೊದಲಾದ ಎಷ್ಟೋ ಗ್ರಂಥಗಳು ಇದನ್ನು ಕಲಾಸಕರಣವೆಂಬುದಾಗಿ ಹೇಳಿಕೊಂಡಿವೆ. ಈ ಕಲಾಸಕರಣ ಎನ್ನುವ ವರ್ಗದಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯುತ್, ಖಡ್ಗ, ಮೃಗ, ಬಕ, ಹಂಸ, ಪ್ಲವ ಎಂಬ ಆರು ಬಗೆಗಳಿವೆ. ಇವುಗಳ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಗಮನಿಸಿದಾಗ, ಇವು ಹಸ್ತ-ಪಾದಭೇದ-ಆಹಾರ್ಯಪರಿಕರಗಳ ಬಳಕೆಯನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಇರುವ ದೇಶೀಗತಿಭೇದ ಅಥವಾ ಲಾಸ್ಯಾಂಗವರ್ಗವೆನ್ನಬಹುದು. ಆದರೆ ಇವು ಕರಣಗಳೆಂದೇ ಹೆಸರಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಎಷ್ಟೋ ಮಂದಿ ಇವನ್ನು ಉತ್ಪ್ಲುತಿ ಮತ್ತು ಮಾರ್ಗಕರಣಗಳ ಪಥಕ್ಕೇ ಸೇರಿಸಿಬಿಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ!&lt;ref&gt;ಓದಿ. ಯಕ್ಷಮಾರ್ಗಮುಕುರ ಗ್ರಂಥ- ಡಾ.ಮನೋರಮಾ ಬಿ.ಎನ್ 2022- ಕುರಿಯ ವಿಠಲ ಶಾಸ್ತ್ರಿ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾನದ ಪ್ರಕಟಣೆ. ವಿವರಗಳಿಗೆ &lt;nowiki&gt;https://www.noopurabhramari.com/yakshamargamukura/&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಹೇಳುವುದಾದರೆ- ಖಡ್ಗಧಾರಣೆಯನ್ನು ಮಾಡಿ ನರ್ತಕಿಯು ಸುತ್ತಮುತ್ತಲೂ ಗಮನಿಸಿ ಮಾಡುವ ನೃತ್ತಚಲನೆಯು ಖಡ್ಗಕಲಾಸವೆನಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಪಾದಾಂಗುಲಿಗಳನ್ನು ಪಸರಿಸಿ, ಅವಗುಂಠನ ವಸ್ತ್ರವನ್ನು ಹಿಡಿದು, ಆಗಾಗ್ಗೆ ಕೆಳಗಿಳಿಸಿ, ಗರ್ಭಹಾರದಿಂದ ಖಿನ್ನವಾದ ಹರಿಣಿಯಂತೆ ಆಲಸ್ಯದಿಂದ ಚಲಿಸುವ, ಹರಿಣದಂತೆ ಓಡೋಡುವ ಲಕ್ಷಣ ಮೃಗಕಲಾಸ. ಬಕಪಕ್ಷಿ ಹೇಗೆ ತನ್ನ ರೆಕ್ಕೆಗಳನ್ನು ಫಡಫಡಿಸುವುದೋ ಅಂತೆಯೇ ಹಸ್ತ್ತಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿ, ಎದ್ದು, ಸುಂದರ ಭಂಗಿಗಳಿಂದ ನರ್ತಿಸುವುದು ಬಕಕಲಾಸ. ಮೀನನ್ನು ಹಿಡಿಯುವಂತೆ, ತಪ್ಪಿಹೋಗುವಂತೆ ಮುಂದೆ ಮತ್ತು ಹಿಂದಕ್ಕೆ ವೇಗವಾಗಿ ಚಲಿಸುವುದರ ಸಹಿತ ಕಾಲ್ಬೆರಳನ್ನು ಕೈಯಿಂದ ಮುಟ್ಟುತ್ತಾ ನರ್ತಿಸುವ ಮತ್ತಷ್ಟು ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದೆ. ಹಂಸದಂತೆ ಕಾಲುಗಳನ್ನಿರಿಸಿ ನಾನಾ ಪ್ರಕಾರಗಳಲ್ಲಿ ಸುಂದರವಾಗಿ ಚಲಿಸುವುದು ಹಂಸಕಲಾಸ. ಒಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಜವನಿಕೆಯನ್ನು ಹಿಡಿದು ಕುಣಿಯುವ, ನಮಸ್ಕರಿಸುವ, ಪುಷ್ಪಾಂಜಲಿಯನ್ನು ಮಾಡುವ ಸಂದರ್ಭಗಳೂ ಕಲಾಸಕರಣದಲ್ಲಿ ಇವೆ. ಆದರೆ ಇವು ಮಾರ್ಗ-ದೇಶೀಕರಣಗಳಂತೆ ಅಲ್ಲ. ಬದಲಾಗಿ ಲಾಲಿತ್ಯ/ಸುಕುಮಾರ ಗತಿಯು ಆದ್ಯತೆಯಾಗಿರುವ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ನೃತ್ಯಶೈಲಿಯೆನ್ನಬಹುದು. ಇವುಗಳ ಬಗೆಗೆ ವಿವರವಾದ ಓದು, ಅಧ್ಯಯನ ತಿಳಿವಳಿಕೆ ಬೇಕೆಂದವರು ನೂಪುರ ಭ್ರಮರಿಗೆ ಸಬ್ಸ್ಕ್ರೈಬ್ ಮಾಡಿ'''.'''&lt;ref&gt;ಯಕ್ಷಮಾರ್ಗಮುಕುರ ಗ್ರಂಥ- ಡಾ.ಮನೋರಮಾ ಬಿ.ಎನ್ 2022- https://www.noopurabhramari.com/want-to-subscribe-noopura-bhramari-and-purchase-the-dance-books/&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == ಆಧಾರಗ್ರಂಥಗಳು ==<br /> Gairola, Vachaspati (Ed.) (1969). Ashokamalla Virachit Nritadhyaya (With Hindi translation). Ilahabad: Samvartika Prakashan.<br /> <br /> Sastri, Subhramanya (Ed.) (1953). Sangeeta Ratnakara of Saranga deva with Kalanidhi of Kallinatha and Sudhakara of Simhabhupala commentaries.  Madras: Adyar Library.</div>

Manorama https://en.alpha.ikswiki.in/index.php?title=%E0%B2%B5%E0%B3%87%E0%B2%AE%E0%B2%AD%E0%B3%82%E0%B2%AA%E0%B2%BE%E0%B2%B2%E0%B2%A8_%E0%B2%B8%E0%B2%82%E0%B2%97%E0%B3%80%E0%B2%A4_%E0%B2%9A%E0%B2%BF%E0%B2%82%E0%B2%A4%E0%B2%BE%E0%B2%AE%E0%B2%A3%E0%B2%BF_%E0%B2%97%E0%B3%8D%E0%B2%B0%E0%B2%82%E0%B2%A5&diff=1233 2024-10-30T06:23:41Z

<p>Manorama: </p> <hr /> <div><br /> Authored by ಡಾ.ಮನೋರಮಾ ಬಿ.ಎನ್. <br /> Published by [https://www.noopurabhramari.com/shaastra-ranga-episode-10-vemabhupala-sangita-chintamani/ ನೂಪುರಭ್ರಮರಿ], ಈ ಲೇಖನ ನೂಪುರಭ್ರಮರಿ ಐ ಕೆ ಎಸ್ ಸೆಂಟರ್ ನ ಕೊಡುಗೆ.&lt;ref&gt;[https://www.youtube.com/channel/UCzsvThi5o-5X1-5kp7jaxVQ @noopurabhramari1212] / https://www.noopurabhramari.com/shaastra-ranga-episode-10-vemabhupala-sangita-chintamani/&lt;/ref&gt; <br /> <br /> ವೇಮಭೂಪಾಲನೆಂಬುವ ಬರೆದ ಗ್ರಂಥ ಸಂಗೀತಚಿಂತಾಮಣಿ. ಚಿಂತಾಮಣಿ ಎನ್ನುವುದು ಒಂದು ರತ್ನ. ಅಂದರೆ ಗೀತ-ವಾದ್ಯ-ನೃತ್ಯಗಳೆಂಬ ತೌರ್ಯತ್ರಿಕ ಸಂಗೀತವಿಷಯದ ಶಾಸ್ತ್ರರತ್ನ ಎಂಬ ಅಭಿಧಾನದಿಂದ ಈ ಗ್ರಂಥ ತನ್ನನ್ನು ಹೆಸರಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. ಇದರ ರಚನೆಯ ಕಾಲ ೧೪೦೦ನೇ ಇಸವಿ. <br /> <br /> == ವೇಮಭೂಪಾಲ- ವೈಯಕ್ತಿಕ ವಿವರಗಳು ==<br /> ವೇಮನು ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶದ ಕೊಂಡವೀಟಿ ನಗರಾಧೀಶ್ವರ. ರೆಡ್ಡಿ ವಂಶಜ. ಈತನನ್ನು ಸ್ತುತಿಸಿ ಶ್ರೀನಾಥನೆಂಬ ಕವಿ ವೇಮಭೂಪಾಲೀಯಂ ಎಂಬ ಕಾವ್ಯವನ್ನು ರಚಿಸಿದ್ದನೆಂದರೆ ಈತನೂ, ಈತನ ವಂಶದವರು ಎಷ್ಟೊಂದು ಉದಾರಿಗಳು, ಧರ್ಮ-ದೇವಾಲಯ- ಕಲಾಪೋಷಕರು ಎನ್ನುವುದು ಅರ್ಥವಾಗುತ್ತದೆ. ಈತನ ಕೊಂಡವೀಟಿ ಸಂಸ್ಥಾನವು ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಸ್ವತಂತ್ರಸಂಸ್ಥಾನವಾಗಿದ್ದರೂ ಕ್ರಮೇಣ ರಾಜಕೀಯ ಸ್ಥಿತ್ಯಂತರಗಳಿಂದಾಗಿ ವಿಜಯನಗರ ಕರ್ನಾಟ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಅಧೀನಕ್ಕೆ ಬಂದದ್ದನ್ನು ಗಮನಿಸಬಹುದು. <br /> <br /> == ಸಂಗೀತಚಿಂತಾಮಣಿ- ಗ್ರಂಥವಿಶೇಷ ಮತ್ತು ಅಧ್ಯಾಯಕ್ರಮ ==<br /> ಸಂಗೀತಚಿಂತಾಮಣಿಯು ವಾದ್ಯ-ಗೀತ ಮತ್ತು ನೃತ್ಯದ ಅನೇಕ ವಿಚಾರಗಳನ್ನು ಚರ್ಚಿಸುತ್ತದೆ. ಜಾಯಪಸೇನಾಪತಿಯ ನೃತ್ತರತ್ನಾವಳಿ ಗ್ರಂಥದ ಎಷ್ಟೋ ಲಕ್ಷಣಗಳಿಗೆ ಈ ಗ್ರಂಥದ ಲಕ್ಷಣಗಳು ನಿಕಟವಿದೆ. ಅದರಲ್ಲೂ ಕಲ್ಲಿನಾಥನು ಸಂಗೀತರತ್ನಾಕರಕ್ಕೆ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ ಬರೆಯುವಾಗ ಹೆಸರಿಸುವ ಮಧುಪ ಅಥವಾ ಮುಡುಪವೆಂಬ ಪಾದಚಾರಿಗಳನ್ನು ಅಥವಾ ನೃತರತ್ನಾವಳಿ ಪಾದಪಾಟಗಳೆಂದು ಹೆಸರಿಸುವ ಕಾಲಿನ ಚಲನೆಗಳನ್ನು ಈ ಗ್ರಂಥವು ಪಾದಮಣಿಗಳೆಂದೇ ಹೆಸರಿಸಿ ವಿವರಿಸುವುದನ್ನು ಗಮನಿಸಬಹುದು.&lt;ref&gt;ಓದಿ. ಯಕ್ಷಮಾರ್ಗಮುಕುರ ಗ್ರಂಥ- ಡಾ.ಮನೋರಮಾ ಬಿ.ಎನ್ 2022- ಕುರಿಯ ವಿಠಲ ಶಾಸ್ತ್ರಿ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾನದ ಪ್ರಕಟಣೆ. ವಿವರಗಳಿಗೆ &lt;nowiki&gt;https://www.noopurabhramari.com/yakshamargamukura/&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt; ಸಂಗೀತಚಿಂತಾಮಣಿಯೂ ತಿರಿಪ ಮೊದಲಾದ ಭ್ರಮರಿ ಸಹಿತವಾದ ನೃತ್ತಕ್ರಮ, ಉತ್ಲ್ಪುತಿ ಕರಣಗಳನ್ನು ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡಿ ವಿವರಿಸುವ ವಿಶಿಷ್ಟ ಗ್ರಂಥ. ಈ ವೇಮಭೂಪಾಲನು ಸಾಹಿತ್ಯಚಿಂತಾಮಣಿ ಎಂಬ ಮತ್ತೊಂದು ಗ್ರಂಥವನ್ನೂ ಬರೆದಿದ್ದ ಎನ್ನುವುದೂ ತಿಳಿದುಬರುತ್ತದೆ.<br /> <br /> == ಸಂಪಾದನೆ ==<br /> ಇಂಥ ಹಲವು ಗ್ರಂಥಗಳ ಹಸ್ತಪ್ರತಿಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿಲಿಪೀಕರಿಸಿ ತಂದು, ನಮ್ಮಂಥ ಅದೆಷ್ಟೋ ಸಂಶೋಧಕ ಅಧ್ಯಯನಕಾರರಿಗೆ ಒದಗುವಂತೆ ಮಾಡಿದವರಲ್ಲಿ ಸರ್ವಪ್ರಥಮರು ಕರ್ನಾಟಕದ ಅಪ್ರತಿಮ ವಿದ್ವಾಂಸರಾದ ಮಹಾಮಹೋಪಾಧ್ಯಾಯ ಡಾ. ರಾ. ಸತ್ಯನಾರಾಯಣ ಅವರು. ಅವರ ಪರಿಶ್ರಮದಲ್ಲಿ ದೊರಕಿದ ಹಸ್ತಪ್ರತಿಗಳನ್ನು ರಾಮನಾಥನ್ ಎಂಬ ಮತ್ತೋರ್ವ ವಿದ್ವಾಂಸರು ಮ್ಯೂಸಿಕ್ ರೀಸರ್ಚ್ ಲೈಬ್ರೈರಿ ಡಾಟ್ ಆರ್ಗ್ ಎಂಬ ಅಂತರ್ಜಾಲ ತಾಣದಲ್ಲಿ ಉಚಿತ ಡೌನ್ಲೋಡ್ ಕಲ್ಪಿಸಿಕೊಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. ಜೊತೆಗೆ ಅದೆಷ್ಟೋ ವಿದ್ವಾಂಸರು ಡಾ. ರಾಘವನ್, ಪಂಡಿತ ವಾಸುದೇವ ಶಾಸ್ತ್ರಿಗಳು, ಪಂಡಿತ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ ಶಾಸ್ತ್ರಿಗಳು, ಮಾನವಲ್ಲಿ ರಾಮಕೃಷ್ಣ ಕವಿಗಳು, ಮೊದಲಾದವರು ೨೦ನೇ ಶತಮಾನದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಹಸ್ತಪ್ರತಿಗಳನ್ನು ವಿವಿಧ ಪತ್ರಾಗಾರ ಇಲಾಖೆಗಳಿಂದ ಸಂಪಾದಿಸಿ, ಅಧ್ಯಯನ ನಡೆಸಿ ಟಿಪ್ಪಣಿ ಬರೆದು ದುಡಿದ ಪರಿಣಾಮವೇ, ಈ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಕೊಂಚ ಮಟ್ಟಿಗಾದರೂ ಎಲ್ಲ ಗ್ರಂಥಗಳು ಮುದ್ರಿತಗೊಂಡು ಲಭ್ಯವಾಗುವಂತಾಗಿವೆ. ಅದೆಷ್ಟೋ ಸಂಶೋಧಕ- ಅಧ್ಯಯನಾಸಕ್ತರಿಗೆ ಕೈಗೆಟುಕುವಂತೆ ಲಭ್ಯವಾಗಿವೆ. ಅವರ ಈ ಮೌಲಿಕ ಕೊಡುಗೆಯನ್ನು ನಿತ್ಯವೂ ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿರಬೇಕು. ಮತ್ತು ಭಾರತದ ಅದೆಷ್ಟೋ ಪ್ರಾಚೀನ ಗ್ರಂಥಗಳು ಉಚಿತವಾಗಿ ಅಪ್ಲೊಡ್ ಮತ್ತು ಡೌನ್ಲೋಡ್ ಆಗುವಂತೆ ಸರ್ಕಾರ ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಅನುಕೂಲಗಳನ್ನು, ಪರಿಶ್ರಮವನ್ನು ಮಾಡಬೇಕಿದೆ. ಆಗಷ್ಟೇ ಎಷ್ಟೋ ಪ್ರಾಚೀನ ಗ್ರಂಥಗಳ ಪುನರುಜ್ಜೀವನ ಮತ್ತು ಅಧ್ಯಯನಗಳು ಸಾಧ್ಯ.<br /> <br /> == ಆಧಾರಗ್ರಂಥಗಳು ==<br /> ಯಕ್ಷಮಾರ್ಗಮುಕುರ ಗ್ರಂಥ- ಡಾ.ಮನೋರಮಾ ಬಿ.ಎನ್ 2022- &lt;nowiki&gt;https://www.noopurabhramari.com/want-to-subscribe-noopura-bhramari-and-purchase-the-dance-books/&lt;/nowiki&gt;<br /> <br /> Ramakrishnakavi, M, Shrimanvalli (Compiled) (1983). Bharatakosha. New Delhi: Mushiram Manoharlal Publishers.</div>

Manorama https://en.alpha.ikswiki.in/index.php?title=%E0%B2%AC%E0%B2%82%E0%B2%A1%E0%B2%BE%E0%B2%B0%E0%B3%81_%E0%B2%B6%E0%B3%8D%E0%B2%B0%E0%B3%80%E0%B2%B2%E0%B2%95%E0%B3%8D%E0%B2%B7%E0%B3%8D%E0%B2%AE%E0%B3%80%E0%B2%A8%E0%B2%BE%E0%B2%B0%E0%B2%BE%E0%B2%AF%E0%B2%A3_%E0%B2%B8%E0%B2%82%E0%B2%97%E0%B3%80%E0%B2%A4%E0%B2%B8%E0%B3%82%E0%B2%B0%E0%B3%8D%E0%B2%AF%E0%B3%8B%E0%B2%A6%E0%B2%AF_%E0%B2%97%E0%B3%8D%E0%B2%B0%E0%B2%82%E0%B2%A5&diff=1232 2024-10-30T06:22:40Z

<p>Manorama: </p> <hr /> <div><br /> Authored by ಡಾ.ಮನೋರಮಾ ಬಿ.ಎನ್ .<br /> Published by [https://www.noopurabhramari.com/ ನೂಪುರಭ್ರಮರಿ], ಈ ಲೇಖನ ನೂಪುರಭ್ರಮರಿ ಐ ಕೆ ಎಸ್ ಸೆಂಟರ್ ನ ಕೊಡುಗೆ.&lt;ref&gt;https://www.noopurabhramari.com/shaastraranga-episode-11-bandaaru-lakshminarayana-sangita-suryodaya/[https://www.youtube.com/watch?v=YshC1G8zXAo&amp;t=9s&amp;ab_channel=NoopuraBhramari][https://www.youtube.com/channel/UCzsvThi5o-5X1-5kp7jaxVQ @noopurabhramari1212]&lt;/ref&gt; <br /> <br /> ಬಂಡಾರು ಶ್ರೀಲಕ್ಷ್ಮೀನಾರಾಯಣ ಅಥವಾ ಲಕ್ಷ್ಮಣ ಬರೆದ ಸಂಗೀತಶಾಸ್ತ್ರ ಗ್ರಂಥ ಸಂಗೀತಸೂರ್ಯೋದಯ. ಸಂಗೀತವೆಂಬ ಶಾಖೆಗೆ ಸೂರ್ಯೋದಯಸಮಾನವಾದದ್ದು ಎಂಬ ಅರ್ಥವನ್ನು ಇದು ಹೊಂದಿದೆ. ಈ ಗ್ರಂಥರಚನೆಯ ಕಾಲ ವಿಜಯನಗರ ಕರ್ನಾಟ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ. ಅದರಲ್ಲೂ ಕೃಷ್ಣದೇವರಾಯನ ಆಡಳಿತ ಕಾಲ. <br /> <br /> == ಗ್ರಂಥರಚನೆಗೆ ಪ್ರೇರಣೆ ==<br /> ಎಷ್ಟೋ ಮಂದಿ ತಮ್ಮ ಆಶ್ರಯದಾತಾರರ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಗ್ರಂಥಗಳನ್ನು ಬರೆದವರಿದ್ದಾರೆ. ಇನ್ನೂ ಕೆಲವರು ರಾಜನ ಪ್ರೀತ್ಯರ್ಥವಾಗಿ ಅಥವಾ ಋಣಸಂದಾಯಕ್ಕೆಂದು ಹೊಸ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಆಯಾ ರಾಜರುಗಳ ಹೆಸರಲ್ಲೇ ಟಂಕಿಸಿದವರಿದ್ದಾರೆ. ಕಾರಣ, ಗ್ರಂಥರಚನೆ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಚೈತನ್ಯವೃದ್ಧಿಗೆಂದೇ ಭಾರತದ ರಾಜಪ್ರಭುತ್ವಗಳು ಕೆಲಸ ಮಾಡಿವೆ. ಅವರ ಆಶ್ರಯದಲ್ಲಿ ಆಸ್ಥಾನ, ದೇವಾಲಯ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಉತ್ಸವವೇ ಮೊದಲಾದ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಕಲೆ- ವಿದ್ಯೆಗಳ ಪ್ರಸಾರ, ಬೋಧನೆ, ಪ್ರದರ್ಶನಗಳು ಅನೂಚಾನವಾಗಿ ನಡೆಯುತ್ತಿತ್ತು. ಕಲಾವಿದರಿಗೆಂದೇ ಅನೇಕ ದತ್ತಿ ದಾನಗಳನ್ನು ರಾಜರುಗಳು ಮಾಡಿರುವುದನ್ನು ಗ್ರಂಥರಾಶಿಗಳಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ ದೇವಾಲಯಶಿಲ್ಪಗಳು, ಶಾಸನಗಳೂ ವಿಧವಿಧವಾಗಿ ಸ್ಮರಿಸಿಕೊಂಡಿವೆ.<br /> <br /> ಗುಪ್ತ, ಮೌರ್ಯ, ಚೋಳ, ಚಾಳುಕ್ಯ, ಪಲ್ಲವ, ಹೊಯ್ಸಳ, ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟ, ವಿಜಯನಗರ ಮೊದಲಾದ ಹೆಸರಾಂತ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಗಳಿಂದ ಮೊದಲ್ಗೊಂಡು ಸಾಮಂತರಾಜರವರೆಗೂ ಸಂಸ್ಕೃತಿ-ಕಲೆಗಳ ಪ್ರಸಾರ ಅನನ್ಯವೂ, ಅದ್ಭುತವೂ ಎನಿಸುವಂತೆ ಇತ್ತು. ಭಾರತೀಯ ಇತಿಹಾಸದ ಯಾವುದೇ ಕಾಲಘಟ್ಟಗಳಲ್ಲೂ ದೇಶ-ಪ್ರಭುತ್ವಗಳ ಭೇದವಿಲ್ಲದೆ, ವಿದ್ಯಾರ್ಜನೆಗೈದ ಕವಿ-ಪಂಡಿತ-ಕಲಾವಿದರಿಗೆ ಆದ್ಯತೆ ಅಪಾರವಾಗಿ ಇತ್ತು. ಎಲ್ಲ ಭಾರತೀಯ ಮನಸ್ಸಿನ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಗಳೂ ತಮಗಿದ್ದ ಯುದ್ಧ, ರಾಜಕೀಯ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಮಸ್ಯೆ-ಸವಾಲುಗಳ ನಡುವೆಯೂ ಕಲೆ-ಸಂಸ್ಕೃತಿ-ಸಾಹಿತ್ಯದ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಸುವರ್ಣಯುಗದಂತೆಯೇ ನಡೆದುಕೊಂಡಿವೆ. ಸ್ವತಃ ಲಕ್ಷ್ಮೀನಾರಾಯಣನ ತಂದೆ ವಿಟ್ಠಲನು ಸಂಗೀತರತ್ನಾಕರಕ್ಕೆ ತೆಲುಗಿನಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ ಬರೆದಿದ್ದನೆಂದೂ, ಸಾಕಷ್ಟು ಉತ್ತಮ ಮೊತ್ತದ ಬಂಗಾರವನ್ನು ಬೇರೆ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ರಾಲರಿಂದ ಬಹುಮಾನವಾಗಿ ಪಡೆದಿದ್ದನೆಂದೂ ತಿಳಿದುಬರುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;ಯಕ್ಷಮಾರ್ಗಮುಕುರ ಗ್ರಂಥ- ಡಾ.ಮನೋರಮಾ ಬಿ.ಎನ್ 2022- &lt;nowiki&gt;https://www.noopurabhramari.com/want-to-subscribe-noopura-bhramari-and-purchase-the-dance-books/&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> ಹೀಗಿರುವಾಗ ತನ್ನ ಆಶ್ರಯದಾತರನ್ನು ಹೊಗಳಿ ಅವರ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಸೇರಿಸುವುದು ಖಂಡಿತ ಅತಿಶಯವಲ್ಲ. ಬದಲಾಗಿ ಆಗಬೇಕಾದದ್ದು. ಅಂಥ ಲಾಕ್ಷಣಿಕರಲ್ಲಿ ಲಕ್ಷ್ಮೀನಾರಾಯಣನೂ ಸೇರಿದ್ದಾನೆ. ಈತ ತನ್ನ ದೊರೆ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣದೇವರಾಯನ ಆಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಲಾಕ್ಷಣಿಕನಾಗಿ, ನಾಟ್ಯಾಚಾರ್ಯನಾಗಿ ಅಭಿನವಭರತ ಎಂಬ ಅಭಿಧಾನಕ್ಕೆ ಪಾತ್ರನಾಗಿದ್ದ. ಲಕ್ಷ್ಯ-ಲಕ್ಷಣಗಳೆರಡರಲ್ಲೂ ಸಮಾನ ಪ್ರತಿಭಾ ವ್ಯುತ್ಪತ್ತಿಯಿದ್ದ ವಿದ್ವಾಂಸನಾಗಿದ್ದ. ಈತ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣದೇವರಾಯನ ಹೆಸರನ್ನು ಗ್ರಂಥದ ನಾಂದಿಯಲ್ಲಿ ಕೊಂಡಾಡಿದ್ದಾನೆ.ಜೊತೆಗೆ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣದೇವರಾಯನ ಸ್ಮರಣೆಯಾಗುವಂಥ ಕೆಲವು ಲಕ್ಷಣಗಳೂ ಇವೆ. ಆ ಕಾಲದ ಆಸುಪಾಸಿನಲ್ಲಿ ಬಂದಿರುವ ಸಂಗೀತಶಾಸ್ತ್ರಗ್ರಂಥಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಈತ ಬಹಳ ಪ್ರೌಢವಾದ ಸಂಸ್ಕೃತದಲ್ಲಿ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿದ್ದಾನೆ.&lt;ref&gt;ಓದಿ. ಯಕ್ಷಮಾರ್ಗಮುಕುರ ಗ್ರಂಥ- ಡಾ.ಮನೋರಮಾ ಬಿ.ಎನ್ 2022- ಕುರಿಯ ವಿಠಲ ಶಾಸ್ತ್ರಿ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾನದ ಪ್ರಕಟಣೆ. ಹೆಚ್ಚಿನ ವಿವರಗಳಿಗೆ &lt;nowiki&gt;https://www.noopurabhramari.com/yakshamargamukura/&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt; <br /> <br /> == ಸಂಗೀತ ಸೂರ್ಯೋದಯ - ಅಧ್ಯಾಯಕ್ರಮ ಮತ್ತು ಲಕ್ಷಣ ವಿಶೇಷತೆಗಳು ==<br /> ಸಂಗೀತ ಸೂರ್ಯೋದಯದಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು ಐದು ಅಧ್ಯಾಯಗಳಿವೆ. ವಿಜಯನಗರ ಕರ್ನಾಟ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ವರ್ಣನೆ, ವಿಠಲ ಸ್ತುತಿ, ರಾಮಾನುಜ ವಂದನೆ, ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣರಾಯನ ವಿಜಯಯಾತ್ರೆ ಮೊದಲಾದವುಗಳನ್ನೂ ಗ್ರಂಥಾರಂಭಕ್ಕೆ ಗುರುತಿಸಬಹುದು. ವಿಶೇಷ ಎಂದರೆ ಬೇರೆ ಸಂಗೀತ ಶಾಸ್ತ್ರಗ್ರಂಥಗಳ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ತಾಲಾಧ್ಯಾಯವು ಇಲ್ಲಿ ಆರಂಭಿಕ ಅಧ್ಯಾಯವಾಗಿದೆ. ನೂರಿಪ್ಪತ್ತೊಂದು ದೇಶೀತಾಲಗಳ ಸಹಿತ ಅನೇಕ ತಾಲವಿವರಗಳು ಬಹಳ ಸ್ಫುಟವಾಗಿ ಇಲ್ಲಿದೆ.<br /> <br /> ಅದಾಗಿ ನೃತ್ತಾಧ್ಯಾಯ. ಭರತನ ಲಕ್ಷಣಗಳಿಂದ ಮೊದಲ್ಗೊಂಡು ಸಂಗೀತರತ್ನಾಕರ ಮೊದಲಾದ ಗ್ರಂಥಗಳಲ್ಲಿರುವ ಅನೇಕಾನೇಕ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿಯೂ ಕಾಣಬಹುದು. ಹಸ್ತ, ಸ್ಥಾನಕ, ಚಾರಿ, ಕರಣ, ಅಂಗಹಾರ ಮೊದಲಾದ ಎಲ್ಲದರಲ್ಲೂ ಮಾರ್ಗ ಅಂದರೆ ಭರತನಿಂದ ಬರೆದದ್ದು ಮತ್ತು ಮಾರ್ಗೋತ್ತರ ಕಾಲದ ಅನೇಕ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಗಮನಿಸಬಹುದು.<br /> <br /> ಅದಾಗಿ ಸ್ವರಾಧ್ಯಾಯ, ಬಳಿಕ ಜಾತ್ಯಾಧ್ಯಾಯ ಅಂದರೆ ಈ ಜಾತಿಯು-ರಾಗವೆಂದು ಅರ್ಥ. ನಾಟ್ಯಶಾಸ್ತ್ರಕಾಲದಲ್ಲಿ ಇಂದಿನ ರಾಗಗಳಿಗೆ ಅಂದು ಜಾತಿ ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತಿದ್ದರು ಎನ್ನುವುದು ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ. ರಾಮಾಯಣದಲ್ಲೂ ಕುಶ ಲವರು ರಾಮಾಯಣವನ್ನು ಹಾಡಿದ್ದು ಜಾತಿಯಿಂದ. ಇರಲಿ., ಸಂಗೀತಸೂರ್ಯೋದಯದ ವಿಚಾರಕ್ಕೆ ಬಂದರೆ ಜಾತ್ಯಾಧ್ಯಾಯದ ಬಳಿಕ ವಿವಿಧ ರೀತಿಯ ಗೇಯ ಪ್ರಬಂಧ ಅಂದರೆ ಗೀತರಚನೆಗೆ ಪಾಲಿಸಬೇಕಾದ ಲಕ್ಷಣಗಳ ಅಧ್ಯಾಯವಿದೆ. ಗಜಲ್, ಕೌಲ್ ಮೊದಲಾಗಿ ತುರುಷ್ಕರ ಅನೇಕ ಪ್ರಬಂಧಗಳನ್ನು ಲಕ್ಷ್ಮೀನಾರಾಯಣನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತಾನೆ.<br /> <br /> == ಪಾಠಾಂತರ ಗ್ರಂಥ - ಲಕ್ಷ್ಮಣ ಭರತಮ್ ಅಥವಾ ಮತಂಗ ಭರತಮ್ ==<br /> ಇದೇ ಗ್ರಂಥದ ಅಚ್ಚುಪ್ರತಿಯೆಂದೇ ತೋರುವ ಆದರೆ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಷ್ಟೇ ಬೇರೆಯೆಂದು ಅನಿಸುವ ಹಸ್ತಪ್ರತಿಯೊಂದಿದೆ. ಅದು ಮುಡುಂಬಿ ಲಕ್ಷ್ಮಣಭಾಸ್ಕರನ ಲಕ್ಷ್ಮಣಭರತಮ್ ಅಥವಾ ಮತಂಗಭರತಮ್ ಎಂಬ ಗ್ರಂಥ. ಹೆಸರು ಮತಂಗ ಭರತವೆಂದು ಇದ್ದರೂ ಮತಂಗ ಬರೆದ ಗ್ರಂಥವಲ್ಲ ಇದು. ಬದಲಾಗಿ ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಕಾಲದ ಆಸುಪಾಸಿನಲ್ಲಿಯೇ ಬರೆಯಲ್ಪಟ್ಟದ್ದು ; ಮೇಲಾಗಿ ಮತಂಗ ಭರತ ಅಥವಾ ಲಕ್ಷ್ಮಣ ಭರತವೆಂಬ ಹೆಸರಿನ ಗ್ರಂಥವು ಬಹಳಷ್ಟು ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಗೀತಸೂರ್ಯೋದಯವನ್ನೇ ಯಥಾವತ್ತು ಹೋಲುವುದರಿಂದ ಈ ಮತಂಗ ಭರತ ಲಕ್ಷ್ಮೀನಾರಾಯಣನ ಸಂಗೀತ ಸೂರ್ಯೋದಯ ಎನ್ನುವುದಕ್ಕೆ ಗ್ರಂಥದ ಒಳಗಿಂದಲೇ ಹಲವು ಸಾಕ್ಷಿಗಳು ಸಿಗುತ್ತವೆ. ಲಕ್ಷ್ಮೀನಾರಾಯಣನಿಗೆ ಲಕ್ಷ್ಮಣಾರ್ಯ ಎಂಬ ಹೆಸರೂ ಇತ್ತು. ಈ ವಿಚಾರವೂ ಸ್ವತಃ ಇದೇ ಗ್ರಂಥದಿಂದ ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ. <br /> <br /> ಸಂಗೀತ ಸೂರ್ಯೋದಯದ ವಿಶೇಷತೆಯಲ್ಲೊಂದಾದ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣದೇವರಾಯನನ್ನು ಪ್ರಶಂಸಿಸಿ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಿದ ವಿಚಾರಗಳು ಮತಂಗಭರತದಲ್ಲಿಯೂ ಕಂಡುಬಂದಿದೆ. ಆ ಪೈಕಿ ಸಂಗೀತ ಸೂರ್ಯೋದಯದ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾದ ಕೃಷ್ಣದೇವರಾಯನ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿರುವ ಕೆಲವು ತಾಲ, ಕರಣ ವಿಚಾರಗಳೂ ಮತಂಗ ಭರತದಲ್ಲಿ ಯಥಾಲಿಪೀಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ಆ ಪೈಕಿ ಗಂಗಾವತರಣ ಕರಣದ ಬಳಿಕ ಕೃಷ್ಣಾವತರಣವೆಂಬ ಕರಣ ಪ್ರಮುಖವಾದದ್ದು. ಏನಿದರ ವಿಶೇಷ ಅಂದರೆ- ನಾಟ್ಯಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಗಂಗಾವತರಣವು ನೂರೆಂಟನೆಯ ಅಂದರೆ ಕೊನೆಯ ಕರಣ. ಆದರೆ ಸಂಗೀತ ಸೂರ್ಯೋದಯ ಮತ್ತು ಮತಂಗ ಭರತದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಕಂಡುಬರುವ ಕೊನೆಯ ಕರಣ ಕೃಷ್ಣಾವತರಣ. ಇದು ಕಾಲುಗಳನ್ನು ಆಕಾಶಮುಖವಾಗಿ ಪ್ರಸಾರಿಸುವ ಲಕ್ಷಣವುಳ್ಳ ಶಕಟಾಸ್ಯ ಎಂಬ ಚಾರೀ ಸಹಿತವಾದ ಕರಣ. ವಿಚಿತ್ರ ಅಂದರೆ, ಗಂಗಾವತರಣಕ್ಕೆ ನಿಕಟವಾಗಿಯೇ ಕೃಷ್ಣಾವತರಣ ಕರಣವಿದೆ. ಒಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಭರತ ಮತ್ತು ಭರತೋತ್ತರ ನಾಟ್ಯ-ನೃತ್ತ-ನೃತ್ಯಗಳ ಬಗ್ಗೆ ವಿಜಯನಗರ ಕರ್ನಾಟ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಲಕ್ಷಣಕಾರನಿಂದ ಬರೆಯೆಲ್ಪಟ್ಟ ಕೊಡುಗೆ ಈ ಗ್ರಂಥ.<br /> <br /> == ಆಧಾರಗ್ರಂಥಗಳು ==<br /> Tripati, Kamat Prasada  (Ed.) (1986). Sangita Suryodaya- Shri lakshminarayana Virachita (Hindi) Khairaghada: Indira Kala Sangeeta Vishwavidyalaya.<br /> <br /> Nagar, R, S and Joshi (Ed.) (2012). Natyashastra of Bharatamuni with the commentary of Abhinavabharati by Abhinavagupta. 1-2-3-4 volumes.  Delhi: Parimal Publication.<br /> <br /> Matanga Bharatamu/ Lakshmana Bharatamu/Natya Lakshanamu (Telugu manuscript). TMSSML Tanjore B11546/D 10668 and B11526/D 10667 . Tanjore: Maharaja Serfoji Saraswati Mahal Library.<br /> <br /> Sastri, Subhramanya (Ed.) (1953). Sangeeta Ratnakara of Saranga deva with Kalanidhi of Kallinatha and Sudhakara of Simhabhupala commentaries.  Madras: Adyar Library.</div>

Manorama https://en.alpha.ikswiki.in/index.php?title=%E0%B2%B8%E0%B2%BF%E0%B2%82%E0%B2%B9%E0%B2%AD%E0%B3%82%E0%B2%AA%E0%B2%BE%E0%B2%B2%E0%B2%A8_%E0%B2%B2%E0%B2%BE%E0%B2%B8%E0%B3%8D%E0%B2%AF%E0%B2%B0%E0%B2%82%E0%B2%9C%E0%B2%A8_%E0%B2%97%E0%B3%8D%E0%B2%B0%E0%B2%82%E0%B2%A5&diff=1231 2024-10-30T06:22:05Z

<p>Manorama: </p> <hr /> <div><br /> Authored by ಡಾ.ಮನೋರಮಾ ಬಿ.ಎನ್. <br /> Published by ನೂಪುರ ಭ್ರಮರಿ. ಈ ಲೇಖನ ನೂಪುರಭ್ರಮರಿ ಐ ಕೆ ಎಸ್ ಸೆಂಟರ್ ನ ಕೊಡುಗೆ&lt;ref&gt;[https://www.youtube.com/channel/UCzsvThi5o-5X1-5kp7jaxVQ @noopurabhramari1212] Shaastra ranga Youtube episodes&lt;/ref&gt; <br /> <br /> ನರ್ತನ ಕಲೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಸಂಸ್ಕೃತ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿರುವಷ್ಟು ಗ್ರಂಥಗಳು ಉಳಿದ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿಲ್ಲ. ಅದರಲ್ಲೂ ನೃತ್ಯಶಾಸ್ತ್ರಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಬರೆದ ಲಕ್ಷಣಗ್ರಂಥಗಳು ವಿರಳವೇ ಸರಿ. ಜೊತೆಗೆ ನೃತ್ಯಶಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ವಿವರಿಸುವ ಗ್ರಂಥಗಳು ಕಾವ್ಯದ ಮಾದರಿಯನ್ನು ಹೋಲುವಂತೆ ಬಂದದ್ದಿಲ್ಲ. ಹೀಗಿರುವಾಗ ಕನ್ನಡಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಛಂದೋಯುಕ್ತವಾಗಿ ಕಾವ್ಯದಂತೆ ನೃತ್ಯಶಾಸ್ತ್ರ ಲಕ್ಷಣವನ್ನು ವಿಸ್ತಾರವಾಗಿ ವಿವರಿಸುವ ಮೊದಲ ಗ್ರಂಥ ಎಂದರೆ ಅದು ಸಿಂಹಭೂಪಾಲನ ಲಾಸ್ಯರಂಜನವೇ. ಲಾಸ್ಯರಂಜನ – ಈ ಹೆಸರನ್ನು ಗಮನಿಸಿದಾಗ ಸ್ತ್ರೀಯರ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಯುಳ್ಳ ಲಾಸ್ಯ ಎಂಬ ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ನರ್ತನಕ್ರಮವನ್ನು ಹಿರಿದಾಗಿ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುವ ಗ್ರಂಥ ಇದಾಗಿದೆ ಎಂಬ ನಿರ್ಣಯಕ್ಕೆ ಬರಬಹುದು. <br /> <br /> == ಸಿಂಹಭೂಪಾಲ- ವೈಯಕ್ತಿಕ ವಿವರಗಳು ಮತ್ತು ಕಾಲ-ದೇಶ ==<br /> ಸಿಂಹಭೂಪಾಲನನ್ನು ಸಿಂಹಣ ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗಿದೆ. ಲಾಸ್ಯರಂಜನ ಗ್ರಂಥಮಧ್ಯದಲ್ಲಿರುವ ಚಂಡಭುಜ ಸಿಂಹ ಧರಣೀಮಂಡಲಪತಿ, ಸಿಂಹಭೂಪತಿ ಮುಂತಾದ ಸಂಬೋಧನೆಗಳಿಂದ ಈತ ಕವಿ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ರಾಜನೂ ಹೌದು ಎಂಬುದು ದೃಢಪಡುತ್ತದೆ. ಪ್ರತೀ ಪ್ರಕರಣದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ವೀರಭದ್ರನೃಪಗರ್ಭವಾರ್ಧಿಚಂದ್ರ ಸಿಂಹಣಭೂಪಾಲ ಎಂದು ಅಂಕಿತವಿದೆ. ಇದರಿಂದ ಈತ ವೀರಭದ್ರ ಎಂಬ ರಾಜನ ಮಗ ಎಂದು ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ. ಕೆಲವು ವಿದ್ವಾಂಸರು ಈತನು ವೀರಭದ್ರ ವಿಜಯವೆಂಬ ಕಾವ್ಯವನ್ನು ಬರೆದ ವೀರಭದ್ರ ರಾಜನ ಮಗನು ಹೌದೋ ಅಲ್ಲವೋ ಎಂಬ ಸಂಶಯವನ್ನು ತಾಳಿದ್ದಾರೆ. ಕೆಲವರು ವೀರಭದ್ರನೆಂಬಾತ ಗಜಪತಿ ದೇವನ ಮಗನಾದ ಪ್ರತಾಪರುದ್ರನ ಮಗ ವೀರಭದ್ರನೆಂದೂ, ಆತನು ಕೊಂಡವೀಡಿನಲ್ಲಿ ೧೬ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಆಳ್ವಿಕೆ ನಡೆಸಿದ್ದನಾದ್ದರಿಂದ ಸಿಂಹಣನು ಆಂಧ್ರ ಮೂಲದವನಾಗಿರಬಹುದು, ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಅಭಿರುಚಿಯಿದ್ದಿರಬಹುದು ಎಂಬ ಅನುಮಾನ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದ್ದಾರೆ. <br /> <br /> ಈ ಗ್ರಂಥದ ಹಸ್ತಪ್ರತಿಯನ್ನು ಮಾಡಿಟ್ಟ ಬೊಮ್ಯಣ ಎಂಬುವನ ಕಾಲಾವಧಿ ೧೫೮೩ ಅಂದರೆ ಹದಿನಾರನೇಯ ಶತಮಾನದ ಮಧ್ಯಭಾಗದೊಳಗೆ ಎಂದು ನಿರ್ಣಯಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅಂದರೆ ಮೂಲಪ್ರತಿಯನ್ನು ಸುಮಾರು ಹದಿಮೂರನೆಯ ಶತಮಾನದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಿಂದ ಹದಿನಾರನೆಯ ಶತಮಾನದ ಒಳಗೆ ಬರೆದದ್ದಿರಬೇಕು ಎಂದು ಊಹಿಸಲಾಗಿದೆ. ಒಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಗ್ರಂಥಕರ್ತೃವಿನ ದೇಶ-ಕಾಲಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಇದಮಿತ್ಥಂ ಎಂಬ ನಿರ್ಣಯಗಳು ಈವರೆಗೂ ಬಂದಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಸಂಗೀತರತ್ನಾಕರಕ್ಕಿಂತ ಬಹಳ ಈಚಿನದು ಎಂಬುದು ಮಾತ್ರ ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ.<br /> <br /> == ಗ್ರಂಥರಚನೆಯ ಕ್ರಮ ==<br /> ಈ ಗ್ರಂಥ ಹಳೆಗನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಗದ್ಯ ಮತ್ತು ಕಂದಪದ್ಯ, ವೃತ್ತ ಮೊದಲಾದ ಪದ್ಯ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಹಾಗೆಂದೇ ಚಂಪೂ ಗ್ರಂಥವೆಂದೇ ಕರೆಯಬಹುದು. ಆದರೂ ಪದ್ಯಭಾಗವೇ ಹೆಚ್ಚು. ಮಧ್ಯೆ ಕೆಲವು ಸಣ್ಣ ವಚನಗಳನ್ನೂ ಕಾಣಬಹುದು. ಗ್ರಂಥ ಪ್ರಾರಂಭಕ್ಕೆ ಇಷ್ಟದೇವತಾ ಸ್ತುತಿಗಳು ಕಂಡುಬಂದಿಲ್ಲ. ಬದಲಾಗಿ ನೃತ್ಯಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಹೇಳುವ ಪ್ರತಿಜ್ಞಾವಾಕ್ಯವಿದೆ. ಕವಿಯೇ ತಿಳಿಸಿರುವಂತೆ ಈ ಗ್ರಂಥದ ರಚನೆಗೆ ಆತನ ಮಡದಿಯ ಇಚ್ಛೆಯೇ ಸ್ಫೂರ್ತಿ! ಹಾಗಾಗಿ ಪ್ರಶ್ನೋತ್ತರ ರೂಪದಲ್ಲಿರುವ ಈ ಗ್ರಂಥದಲ್ಲಿ ಪತಿ-ಪತ್ನಿಯರ ಪರಸ್ಪರ ಸಂಭೋಧನೆಗಳು ಇದ್ದು, ರೂಪಕ-ಉಪಮೆ ಮೊದಲಾದ ಅಲಂಕಾರಗಳು ಇದಕ್ಕೆ ಸೊಗಸನ್ನಿತ್ತಿವೆ.<br /> <br /> ಸಿಂಹಣ ಕನ್ನಡ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತ ಭಾಷೆಗಳೆರಡರಲ್ಲೂ ಪಂಡಿತನಂತೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಗಮನಿಸಿದಾಗ ಶಾರ್ಙ್ಗಧರನ ಸಂಗೀತರತ್ನಾಕರವನ್ನು ಈ ಗ್ರಂಥ ಹೋಲುತ್ತದೆ. ಸಂಸ್ಕೃತ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಕನ್ನಡೀಕರಿಸಿದ್ದಾನೆ ಎಂದು ಅರ್ಥ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು. ಒಟ್ಟು ೮ ಪ್ರಕರಣಗಳನ್ನು, ೮೬೪ ಪದ್ಯಗಳನ್ನೂ ಹೊಂದಿರುವ ಈ ಗ್ರಂಥವು ನಾಟ್ಯೋತ್ಪತ್ತಿ, ನಾಟ್ಯದ ಬೆಳವಣಿಗೆ, ತಾಂಡವ-ಲಾಸ್ಯ, ಅಂಗ-ಪ್ರತ್ಯಂಗ-ಉಪಾಂಗ-ಕರಣ-ಅಂಗಹಾರ-ಚಾರಿ-ಕರಣ-ಸ್ಥಾನಕ-ಮಂಡಲ ಮುಂತಾದ ಅಧ್ಯಾಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.&lt;ref&gt;ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾಹಿತಿಗೆ ಓದಿ- ಮನೋರಮಾ ಬಿ. ಎನ್ ಬರೆದ (2022), ’ ಯಕ್ಷಮಾರ್ಗಮುಕುರ.’ &lt;nowiki&gt;https://www.noopurabhramari.com/want-to-subscribe-noopura-bhramari-and-purchase-the-dance-books/&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == ಸಂಪಾದನೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಕಟಣೆ ==<br /> ಈ ಗ್ರಂಥವನ್ನು ಮೈಸೂರು ಅರಮನೆ ಸರಸ್ವತೀ ಗ್ರಂಥ ಭಂಡಾರದಲ್ಲಿರುವ ಓಲೆಯ ಪ್ರತಿಯಿಂದ ಪಡೆದು ಪ್ರಕಟಿಸಲಾಗಿದೆ. ಓಲೆಯ ಕಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು ೧೩೨ ಪತ್ರಗಳಿದ್ದು, ಮೊದಲಿನ ೬೪ ಪತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಲಾಸ್ಯರಂಜನವೆಂಬ ಈ ಗ್ರಂಥ ಕಂಡುಬಂದಿದೆ. ಆದರೂ ಮೂಲಪ್ರತಿಯ ಎಷ್ಟೋ ಪದ್ಯಗಳು ಲುಪ್ತವಾಗಿವೆ. ಮೈಸೂರು ಪ್ರಾಚ್ಯ ವಿದ್ಯಾ ಸಂಶೋಧನಾಲಯವು ಇದನ್ನು ಪುಸ್ತಕರೂಪದಲ್ಲಿ ಮುದ್ರಿಸಿದ್ದು, ಇಂಗ್ಲೀಷ್ ಅನುವಾದ ಕೂಡಾ ಲಭ್ಯವಿದೆ.<br /> <br /> == ಪರಾಮರ್ಶನ ಗ್ರಂಥಗಳು ==<br /> ಅಯ್ಯಂಗಾರ್, ರಂಗಸ್ವಾಮಿ ಹೆಚ್, ಆರ್ ಮತ್ತು ಕೃಷ್ಣಜೋಯಿಸ್ ಎಸ್, ಎನ್ (ಸಂ.) (೧೯೬೬). ಸಿಂಹಭೂಪಾಲ ವಿರಚಿತಂ ಲಾಸ್ಯರಂಜನ. ಮೈಸೂರು: ಪ್ರಾಚ್ಯವಿದ್ಯಾ ಸಂಶೋಧನಾಲಯ, ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ.<br /> <br /> Sastri, Subhramanya (Ed.) (1953). Sangeeta Ratnakara of Saranga deva with Kalanidhi of Kallinatha and Sudhakara of Simhabhupala commentaries.  Madras: Adyar Library.<br /> <br /> ಶಾಸ್ತ್ರರಂಗ ಭಾಗ ೧ : ದಾಕ್ಷಿಣಾತ್ಯ (Video series)-ಸಂಚಿಕೆ ೧೫- ಸಿಂಹಭೂಪಾಲನ ಲಾಸ್ಯರಂಜನ. ಲೇಖಕರು ಡಾ.ಮನೋರಮಾ ಬಿ.ಎನ್ https://www.noopurabhramari.com/shaastraranga-episode-15-simhabhupala-lasyaranjana/</div>

Manorama https://en.alpha.ikswiki.in/index.php?title=%E0%B2%A8%E0%B2%82%E0%B2%A6%E0%B2%BF%E0%B2%95%E0%B3%87%E0%B2%B6%E0%B3%8D%E0%B2%B5%E0%B2%B0%E0%B2%A8_%E0%B2%85%E0%B2%AD%E0%B2%BF%E0%B2%A8%E0%B2%AF%E0%B2%A6%E0%B2%B0%E0%B3%8D%E0%B2%AA%E0%B2%A3_%E0%B2%97%E0%B3%8D%E0%B2%B0%E0%B2%82%E0%B2%A5&diff=1230 2024-10-30T06:21:24Z

<p>Manorama: </p> <hr /> <div><br /> Authored by ಡಾ.ಮನೋರಮಾ ಬಿ.ಎನ್ . <br /> Published by ನೂಪುರ [https://www.noopurabhramari.com/ ಭ್ರಮರಿ]. ಈ ಲೇಖನ ನೂಪುರಭ್ರಮರಿ ಐ ಕೆ ಎಸ್ ಸೆಂಟರ್ ನ ಕೊಡುಗೆ,&lt;ref&gt;[https://www.youtube.com/channel/UCzsvThi5o-5X1-5kp7jaxVQ @noopurabhramari1212] Shastra ranga episodes in youtube.&lt;/ref&gt; <br /> <br /> ಬಹುಮಟ್ಟಿಗೆ ಎಲ್ಲ ನೃತ್ಯಸಂಪ್ರದಾಯಗಳಿಗೂ ಪರಿಚಿತವಾಗಿರುವ, ಅತ್ಯಧಿಕವಾಗಿ ನೃತ್ಯ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳ ಸಹಿತ ಭರತನಾಟ್ಯ-ಕೂಚಿಪೂಡಿ ಮೊದಲಾದ ನೃತ್ಯಗಳ ಹಸ್ತಾಭಿನಯಗಳಲ್ಲಿ ಅನುಸರಿಸಲ್ಪಡುವ ಲೋಕಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿರುವ ಗ್ರಂಥ ನಂದಿಕೇಶ್ವರನ ಅಭಿನಯದರ್ಪಣ. ಇದು ಹೆಸರೇ ತಿಳಿಸುವಂತೆ ಒಂದು ದರ್ಪಣ ಗ್ರಂಥ. ಇಂಥ ದರ್ಪಣ ಗ್ರಂಥಗಳಿಗೆ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಪರಂಪರೆಯಿರುವುದೂ ತಿಳಿದುಬರುತ್ತದೆ. ಆ ಪೈಕಿ ನಾಟ್ಯದರ್ಪಣ, ಸಾಹಿತ್ಯ ದರ್ಪಣ, ಸಂಗೀತದರ್ಪಣ, ಅಲಂಕಾರದರ್ಪಣ ಎಂಬ ಎಷ್ಟೋ ಬಗೆಬಗೆಯ ಗ್ರಂಥಗಳಿವೆ, ಮತ್ತು ಹಲವು ಬಗೆಯ ಹಸ್ತಪ್ರತಿಗಳೂ ಇವೆ. ಅದರಲ್ಲೂ ಅಭಿನಯದರ್ಪಣವೆನ್ನುವುದು- ಅಭಿನಯಕ್ಕೆ ಹಿಡಿದ ಕನ್ನಡಿ ಎಂಬ ಅರ್ಥವನ್ನು ಸೂಚಿಸುವ ಗ್ರಂಥ. ದರ್ಪಣಗ್ರಂಥಗಳ ಉದ್ದೇಶವೇ ಅಳಿದುಹೋಗುತ್ತಿದ್ದ ಪರಂಪರೆಯ ಸಂಕಲನ. ದೇಶ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿಯು ಎದುರಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಆಘಾತಗಳ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಈ ದರ್ಪಣಗ್ರಂಥಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ರಚನೆಯಾಗಿವೆ. ಅಭಿನಯದರ್ಪಣವನ್ನೇ ಹೋಲುವ ನಾಟ್ಯದರ್ಪಣ ಕೂಡಾ ಅರ್ವಾಚೀನವೆನಿಸುವ ಲಕ್ಷಣಗ್ರಂಥ.&lt;ref&gt;ಓದಿ- ಡಾ ಮನೋರಮಾ ಬಿ ಎನ್ ರಚಿತ ಯಕ್ಷಮಾರ್ಗಮುಕುರ ಗ್ರಂಥ &lt;/ref&gt; <br /> <br /> == ನಂದಿಕೇಶ್ವರ - ವೈಯಕ್ತಿಕ ವಿವರಗಳು, ಕಾಲ, ಪರಂಪರೆ ಮತ್ತು ಗ್ರಂಥಗಳು ==<br /> ಇದನ್ನು ಬರೆದ ನಂದಿಕೇಶ್ವರನ ಕಾಲ, ದೇಶ, ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವದ ಬಗ್ಗೆ ಯಾವುದೇ ಖಚಿತ ಅಧಾರಗಳಿಲ್ಲ. ಭರತ ಮುನಿ ಮತ್ತು ನಂದಿಕೇಶ್ವರರು ಸಮಕಾಲೀನರು ಅಥವಾ ಭರತನಿಗಿಂತ ನಂದಿಕೇಶ್ವರ ಹಿರಿಯ, ತಂಡು ಎಂಬವನೇ ನಂದಿಕೇಶ್ವರ, ಅವನೇ ಭರತನಿಗೆ ಪಾಠ ಮಾಡಿದವ, ಹಾಗಾಗಿ ನಾಟ್ಯಶಾಸ್ತ್ರಕ್ಕಿಂತ ದರ್ಪಣ ಹಳೆಯದು ಎಂಬ ವಿಚಾರಗಳಿವೆ. ಶಿವನ ಗಣಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬನಾದ ನಂದಿಯೇ ನಂದಿಕೇಶ್ವರ; ಈತನೇ ಶಿವನಿಂದ ನಾಟ್ಯ ಕಲಿತು ಭೂಲೋಕದಲ್ಲಿ ಪ್ರಚಾರ ಮಾಡಿದನು ಎನ್ನುವ ನಂಬಿಕೆಗಳಿವೆ.<br /> <br /> ನಂದಿಕೇಶ್ವರನ ಹೆಸರಿನಲ್ಲೇ ತಾಲ- ಅಭಿನಯ- ಅಭಿನಯ ತಂತ್ರ-ಯೋಗ-ಕಾಮಶಾಸ್ತ್ರ-ಮೀಮಾಂಸ ಶಾಸ್ತ್ರಗಳ ಹಲವು ಗ್ರಂಥಗಳೂ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಕಾಲಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಸಿಗುತ್ತವೆ. ಇದರಿಂದ ಈ ಎಲ್ಲ ನಂದಿಕೇಶ್ವರರೂ ಒಬ್ಬರೆ ಖಂಡಿತ ಅಲ್ಲ. ಭಿನ್ನ ಭಿನ್ನ ದೇಶ- ಕಾಲಗಳಲ್ಲಿ ಜೀವಿಸಿದ್ದ ಲಾಕ್ಷಣಿಕರು; ಪುರಾಣವ್ಯಕ್ತಿಗಳಲ್ಲ ಎನ್ನುವುದಂತೂ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ. ಅದರಲ್ಲೂ ಅಭಿನಯದರ್ಪಣದ ಲಕ್ಷಣಕ್ರಮವನ್ನು ಗಮನಿಸಿದಾಗ ಖಚಿತವಾಗಿಯೂ ಇದೊಂದು ದಾಕ್ಷಿಣಾತ್ಯ ಪ್ರಾಂತವೊಂದರಲ್ಲಿ ರಚನೆಯಾದ ಸಂಗ್ರಹಕೃತಿ, ಅಂದಾಜು ೧೩ರಿಂದ ೧೭ನೇ ಶತಮಾನದ ಒಳಗಿನ ಕಾಲ ಇದರದ್ದು ಎನ್ನುವುದು ಅರಿವಾಗಿದೆ. ಇದೇ ಅಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ಕೀರ್ತಿಶೇಷರಾದ ಕುಂಜುಣ್ಣೀ ರಾಜಾ, ಡಾ. ರಾ. ಸತ್ಯನಾರಾಯಣ ಮೊದಲಾದ ಅನೇಕ ವಿದ್ವಾಂಸರು ಕೂಡಾ ಸೂಚಿಸಿದ್ದಾರೆ.<br /> <br /> ಅಭಿನಯದರ್ಪಣ ಮತ್ತು ಭರತಾರ್ಣವವೆಂಬ ಗ್ರಂಥಗಳು ಗಾಂಧರ್ವವೇದದ ಗ್ರಂಥವೆಂದೇ ಹೆಸರಾದ ನಂದಿಕೇಶ್ವರಸಂಹಿತೆ/ನಂದೀಶಸಂಹಿತೆಯೆಂಬ ಬಹುದೊಡ್ಡ ಗ್ರಂಥದ ಭಾಗವಿರಬಹುದು ಎಂಬ ಅಭಿಪ್ರಾಯವಿದೆ. ಆದರೆ ನಂದಿಕೇಶ್ವರಸಂಹಿತೆಯು ತಂತ್ರಶಾಸ್ತ್ರಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಗ್ರಂಥ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ ಮಹಾಮಹೋಪಾಧ್ಯಾಯ ರಾ. ಸತ್ಯನಾರಾಯಣರು. ಆದರೆ ಲುಪ್ತವಾಗಿರುವ ನಂದೀಶಸಂಹಿತೆಯೇ ಒಂದಾನೊಂದು ಕಾಲಕ್ಕೆ ಮತಂಗನ ಬೃಹದ್ದೇಶಿ ಹಾಗೂ ರಘುನಾಥನಾಯಕನ ಗ್ರಂಥಗಳಿಗೆ ಆಧಾರವನ್ನೊದಗಿಸಿದ್ದಿರಬಹುದೆಂದು ಡಾ. ಪಿ.ಎಸ್.ಕೆ.ಅಪ್ಪಾರಾವ್ ಅವರು ತಾವು ಸಂಪಾದಿಸಿದ ಅಭಿನಯದರ್ಪಣದ ವಿಸ್ತೃತ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಯಲ್ಲಿ ತಿಳಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಆದರೆ ಮತಂಗಾದಿ ಪೂರ್ವಾಚಾರ್ಯರುಗಳಲ್ಲಿ ನಂದಿಕೇಶ್ವರಕೃತವೆನ್ನಲಾದ ನಂದಿಕೇಶ್ವರತಿಲಕಂ, ನಾಟ್ಯಾರ್ಣವ, ಅಭಿನಯದರ್ಪಣ, ಭರತಾರ್ಣವದ ಉಲ್ಲೇಖವೂ ಕಂಡುಬರುವುದಿಲ್ಲ. ಅಷ್ಟೇಕೆ, ಲುಪ್ತವಾಗಿರುವ ನಂದಿಕೇಶ್ವರತಿಲಕಂ, ನಾಟ್ಯಾರ್ಣವ ಗ್ರಂಥಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವ ಅಂಶಗಳು ಇದ್ದಿರಬಹುದು ಎಂಬುದನ್ನು ಅಂದಾಜಿಸಲು ನೆರವಾಗುವ ಯಾವುದೇ ವಿಚಾರಗಳೂ ಭರತಾರ್ಣವ, ಅಭಿನಯದರ್ಪಣದಲ್ಲೂ ಇಲ್ಲ. ಅದರಲ್ಲೂ ನಾಟ್ಯಶಾಸ್ತ್ರಕ್ಕೆ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವನ್ನಿತ್ತ ಕಾಶ್ಮೀರದ ಅಭಿನವಗುಪ್ತನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುವ ನಂದಿಕೇಶ್ವರನು ಭರತಾರ್ಣವ, ಅಭಿನಯದರ್ಪಣಗಳ ಕರ್ತೃ ಅಲ್ಲ. ಅಭಿನವಗುಪ್ತನು ಈ ಎರಡೂ ಗ್ರಂಥಗಳನ್ನೂ ಹೇಳುವುದಿಲ್ಲ. ಬದಲಾಗಿ ಅಭಿನವಗುಪ್ತನು ರೇಚಕ, ಅಂಗಹಾರವನ್ನು ನಿರೂಪಿಸುವ ಶ್ಲೋಕವೊಂದನ್ನು ನಂದಿಮತಾನುಸಾರವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿ, ನಂದಿಕೇಶ್ವರನ ಮೂಲಗ್ರಂಥವನ್ನು ತಾನು ನೋಡಿಲ್ಲವೆಂದೂ ಚಿತ್ರಪೂರ್ವರಂಗವಿಧಿಯ ಬಗೆಗೆ ನಂದಿಕೇಶ್ವರನ ಮತವನ್ನು ಕೀರ್ತಿಧರಾಚಾರ್ಯನಿಂದ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿರುವುದಾಗಿಯೂ ಬರೆಯುತ್ತಾನೆ. ಹಾಗಾಗಿ ನೃತ್ಯಲಾಕ್ಷಣಿಕನೆಂದೇ ನಂದಿಕೇಶ್ವರನನ್ನು ಹುಡುಕಲು ಹೊರಟರೂ ೧೦ನೇ ಶತಮಾನದ ಒಳಗೆ ಒಮ್ಮೆ ಮತ್ತು ೧೦ನೇ ಶತಮಾನದ ಅನಂತರಕ್ಕೆ ಮೂರು ಸಲ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ ನಂದಿಕೇಶ್ವರನು ಕಂಡುಬರುತ್ತಾನೆ. ಇದರಿಂದ ಈ ಎಲ್ಲ ಗ್ರಂಥಗಳ ನಂದಿಕೇಶ್ವರ ಒಬ್ಬನೇ ಅಲ್ಲ; ಇವರ್ಯಾರೂ ನಂದಿಕೇಶ್ವರನೆಂಬ ಶಿವನ ಗಣ, ವಾಹನರಲ್ಲ. ಐತಿಹಾಸಿಕ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳೇ ಹೊರತು ಪುರಾಣ ಪುರುಷರಲ್ಲ. ಮತ್ತು ನಂದಿಕೇಶ್ವರನ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಬೇರೆ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಇದ್ದರೆಂದೋ ಇಲ್ಲವೇ ನಂದಿಕೇಶ್ವರ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಗ್ರಂಥಗಳನ್ನು ಬರೆಯುತ್ತಿದ್ದವರ ಪರಂಪರೆ ಇತ್ತೆಂದೂ ಗ್ರಹಿಸಬಹುದು.<br /> <br /> ೧೭ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಲಿಂಗಮಾಗುಂಟ ಮಾತೃಭೂತಯ್ಯ ತೆಲುಗು ಕಾವ್ಯಪ್ರಕಾರದಲ್ಲಿ ಅಭಿನಯದರ್ಪಣ ಎಂಬ ಗ್ರಂಥವನ್ನು ಬರೆದರು. ಅವರು ನಂದಿಕೇಶ್ವರನ ದರ್ಪಣವೇ ಇದಾಗಿದೆ ಎಂದು ನೇರವಾಗಿ ಸೂಚಿಸದಿದ್ದರೂ; ಇದುವೇ ನಂದಿಕೇಶ್ವರನ ಅಭಿನಯದರ್ಪಣವನ್ನು ದೇಶೀಭಾಷೆಯೊಂದಕ್ಕೆ ಮೊದಲು ಭಾಷಾಂತರಿಸಿಕೊಂಡ ಹಸ್ತಪ್ರತಿ ಎನ್ನುವುದು ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;ನಂದಿಕೇಶ್ವರ ಕೃತಿ. ಡಾ ಮನೋರಮಾ ಬಿ ಎನ್ ರಚಿತ.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == ಅಭಿನಯದರ್ಪಣ- ಗ್ರಂಥವಿಶೇಷ ಮತ್ತು ಲಕ್ಷಣಗಳು ==<br /> ವಿಶೇಷವೆಂದರೆ ಸ್ವತಃ ನಂದಿಕೇಶ್ವರನು ಭರತನ ನಾಟ್ಯಶಾಸ್ತ್ರನನ್ನು ಪರಾಮರ್ಶಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಭರತನ ಬಗೆಗೆ ಗೌರವದ ಭಾವವುಳ್ಳ ಆತನು ನಾಟ್ಯಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ನಾಟ್ಯೋತ್ಪತ್ತಿಯ ಕಥೆಯನ್ನು ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಾಗಿ ಉದ್ಧರಿಸಿ ಫಲಶ್ರುತಿಯನ್ನೂ ಹೇಳಿದ್ದಾನೆ. ಇದರೊಂದಿಗೆ ಸಭಾಲಕ್ಷಣ, ಸಭಾನಾಯಕಲಕ್ಷಣ, ಮಂತ್ರಿಲಕ್ಷಣ, ರಂಗಲಕ್ಷಣ, ಸಭಾ ಲಕ್ಷಣ, ರಂಗಮಂಟಪ ಕ್ರಮ, ನಟ-ನಟಿಯರ ಲಕ್ಷಣಗಳು, ನಾಟ್ಯ, ನೃತ್ತ, ನೃತ್ಯಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಗಮನಿಸಿದರೆ ದರ್ಪಣ ಹೇಳುವ ಸಭೆಗಳು ದೇವಸಭೆಗಳಲ್ಲ, ಬದಲಾಗಿ ರಾಜಸಭೆಗಳು ಎಂಬುದಂತೂ ಸ್ಪಷ್ಟ.<br /> <br /> ಜೊತೆಗೆ ಅಭಿನಯದರ್ಪಣದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ೨೫ ಶ್ಲೋಕಗಳು ಶಾರ್ಙ್ಗದೇವನ ಸಂಗೀತರತ್ನಾಕರದಲ್ಲಿಯೂ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಆ ಪೈಕಿ ನಂದೀಕೃತ ಶಿವಸ್ತುತಿ- '''’ಆಂಗಿಕಂ ಭುವನಂ ಯಸ್ಯ ವಾಚಿಕಂ ಸರ್ವ ವಾಙ್ಮಯಂ | ಆಹಾರ್ಯಂ ಚಂದ್ರ ತಾರಾದಿ ತಂ ನುಮಃ ಸಾತ್ತ್ವಿಕಂ ಶಿವಂ’''' ... ಎಂಬುದೂ ಕೂಡಾ ಒಂದು. ಇದು ಎರಡೂ ಗ್ರಂಥಗಳ ನೃತ್ತಾಧ್ಯಾಯದಲ್ಲೂ ಕಂಡುಬರುವ ನಾಂದೀಶ್ಲೋಕ. ಆದರೆ ಶಾರ್ಙ್ಗದೇವನು ತನ್ನ ಗ್ರಂಥ ಸಂಗೀತ ರತ್ನಾಕರದಲ್ಲಿ ಬಹಳಷ್ಟು ಪೂರ್ವಸೂರಿ ಲಾಕ್ಷಣಿಕರನ್ನು ನೋಡಿ ಗ್ರಂಥ ರಚಿಸಿದೆ ಎನ್ನುತ್ತಾನೆಯೇ ಹೊರತು ಆ ಶ್ಲೋಕಗಳು ನಂದಿಕೇಶ್ವರನದ್ದೇ ಆಗಿವೆ ಎಂದು ಎಲ್ಲಿಯೂ ಹೇಳಿಲ್ಲ. ಹಾಗೆಯೇ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ ಬರೆದ ಸಿಂಹಭೂಪಾಲ, ಕಲ್ಲಿನಾಥರೂ ಅಭಿನಯದರ್ಪಣದ ಶ್ಲೋಕಗಳಿಂದ ಎರವಲು ಪಡೆದಿರಬಹುದಾದ ಯಾವ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳನ್ನೂ ಸೂಚಿಸಿಲ್ಲ. ಜೊತೆಗೆ ಅಭಿನಯದರ್ಪಣದ ಬರೆವಣಿಗೆಯ ಶೈಲಿ, ಲಕ್ಷಣವಿಚಾರಗಳು ಅದರ ಕಾಲವನ್ನು ಸಂಗೀತರತ್ನಾಕರದಿಂದಾಚೆಗೇ ಬೆಟ್ಟು ಮಾಡಿಸುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;ನಂದಿಕೇಶ್ವರ- ಡಾಮನೋರಮಾ ಅವರು ಬರೆದ ಅಧ್ಯಯನ ಕೃತಿ. ೨೦೧೬. &lt;nowiki&gt;https://www.noopurabhramari.com/want-to-subscribe-noopura-bhramari-and-purchase-the-dance-books/&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> ಇಂದ್ರನು ಕೈಲಾಸಕ್ಕೆ ಆಗಮಿಸಿ ಸ್ತುತಿಸುತ್ತಾ ನಂದಿಯನ್ನು ಬೇಡಿಕೊಂಬಲ್ಲಿಗೆ ಅಭಿನಯದರ್ಪಣದ ರಚನೆಯ ಕತೆಯೊಂದು ತೆರೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಇಂದ್ರನಿಗೆ ನಂದಿಯು ಸ್ವಾಗತ ಕೋರಿ ಉಭಯಕುಶಲೋಪರಿ ವಿಚಾರಿಸಿ, ಆಗಮಿಸಿದ ಕಾರಣ ಕೇಳಿದ್ದೇ ತಡ; ಇಂದ್ರನು ನಂದಿಯ ಕೃಪೆಯಿಂದ ತನ್ನ ಒಡೆತನದ ನಾಟ್ಯಶಾಲೆ ಅಲಂಕೃತಗೊಂಡಿದೆ; ಆದರೂ ಮತ್ತಷ್ಟು ಸಹಾಯ ಬೇಕೆಂದು ವಿನಂತಿಸುತ್ತಾನೆ. ಇಂದ್ರನ ಅಪೇಕ್ಷೆ ಏನೆಂದರೆ-ರಾಕ್ಷಸರ ಸಭೆಯಲ್ಲಿರುವ ನಟಶೇಖರನೆಂಬ ನರ್ತಕನನ್ನು ಕ್ರಮವತ್ತಾಗಿ ಅರಿತ ನಾಟ್ಯವಿನೋದಗಳಿಂದ ಜಯಿಸಲು ಭರತಾರ್ಣವಗ್ರಂಥ ಬೇಕೆಂಬುದು. ಅಂದರೆ ನಟಶೇಖರನ ನೃತ್ಯವನ್ನು ಜಯಿಸಬೇಕೆಂದಾದರೆ ಶಾಸ್ತ್ರದ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಬೇಕು. ನಟಶೇಖರನೆಂಬಾತನ ವಿದ್ವತ್ತಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಜ್ಞಾನಸಂಪತ್ತು ಬೇಕು. ಇಂದ್ರನ ಕೋರಿಕೆಯನ್ನು ಮನ್ನಿಸಿ ನಂದಿಯು ಆತನನ್ನು ಸುಮತಿ ಎಂದು ಸಂಬೋಧಿಸಿ ಭರತಾರ್ಣವವನ್ನು ಹೇಳಲು ಉದ್ಯುಕ್ತನಾಗುತ್ತಾನೆ.&lt;ref&gt;ಮ. ಶ್ರೀಧರಮೂರ್ತಿಗಳ ಕನ್ನಡ ಅನುವಾದ. &lt;/ref&gt; ಇಲ್ಲಿ ಇಂದ್ರನಿಗೆ ಸುಮತಿ ಎಂಬುದು ಉದ್ದೇಶಪೂರ್ವಕ ಸಂಬೋಧನೆ. ಸುಮತಿ ಎಂದರೆ ಒಳ್ಳೆಯ ಮತಿಯುಳ್ಳವನು ಎಂದರ್ಥ. ಅರ್ಥಾತ್ ಒಳ್ಳೆಯ ಬುದ್ಧಿಯುಳ್ಳವನಿಗೆ ಈ ಶಾಸ್ತ್ರವು ದಕ್ಕುತ್ತದೆ, ಆತನೇ ಶಾಸ್ತ್ರಕ್ರಮವನ್ನು ಅರಿತು ನಡೆಯುತ್ತಾನೆ ಎಂಬ ಧ್ವನಿ. ಜೊತೆಗೆ ಭರತಾರ್ಣವವನ್ನು ಕಲಿಯಲು ಇಂದ್ರನು ಸುಮತಿಯೆಂಬವನನ್ನು ನಂದಿಯ ಬಳಿಗೆ ಕಳಿಸಿದ ಐತಿಹ್ಯವೂ ಜೊತೆಗಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದಲೇ ಸುಮತಿಬೋಧಕ ಎಂಬ ಮತ್ತೊಂದು ಗ್ರಂಥ ಇತ್ತು ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮುಂದಕ್ಕೆ ಈ ದರ್ಪಣಗ್ರಂಥವು ‘ಪಾತ್ರ’ವೆಂಬ ನರ್ತಕಿ, ನಟೋತ್ತಮನೆಂಬ ನರ್ತಕರು ರಾಜಸಭೆಗಳಲ್ಲಿ ನೃತ್ಯವಾಡುವ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನೂ ತಿಳಿಸಿದ್ದು; ಲಾಸ್ಯ ಮತ್ತು ತಾಂಡವಗಳು ಏಕಾಹಾರ್ಯವಾಗಿ ಪುರುಷ ಮತ್ತು ಸ್ತ್ರೀಯರಿಗೆಂದೇ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ರಚನೆಗೊಂಡ ಲಕ್ಷಣ ಎದ್ದು ತೋರುತ್ತದೆ.<br /> <br /> ನಂದಿಯೇನೋ ಭರತಾರ್ಣವವನ್ನು ತಿಳಿಸಲು ಸಿದ್ಧನಾದ. ಆದರೆ ಇಂದ್ರನಿಗೆ ಅಷ್ಟೊಂದು ದೊಡ್ಡ ಗ್ರಂಥವನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಲು ವ್ಯವಧಾನವಿರಲಿಲ್ಲ. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಇಂದ್ರ ಭರತಾರ್ಣವವನ್ನು ಸ್ಥೂಲರೂಪದಲ್ಲಿ ಕಲಿಯಲು ಬಯಸುತ್ತಾನೆ. ಇಂದ್ರನ ಕೋರಿಕೆಯನ್ನು ಮನ್ನಿಸಿ ಭರತಾರ್ಣವವನ್ನು ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಾಗಿ ಹೇಳಲು ಒಪ್ಪುವ ನಂದಿಕೇಶ್ವರನು ಆ ಗ್ರಂಥದ ಸಾರಸಂಗ್ರಹಕ್ಕೆ ದರ್ಪಣವೆಂಬ ಹೆಸರು ಎನ್ನುತ್ತಾನೆ. ಸ್ವತಃ ಗ್ರಂಥಕಾರನೇ ಇದನ್ನು ದರ್ಪಣ ಎನ್ನುತ್ತಾನೆ. ಬಹುಶಃ ಅಭಿನಯದರ್ಪಣವೆಂದು ಆ ಬಳಿಕ ಹೆಸರು ಸೇರಿಕೊಂಡಿರಬೇಕು.<br /> <br /> ನಾಟ್ಯಶಾಸ್ತ್ರದ ಮತ್ತು ಸಂಗೀತರತ್ನಾಕರವೇ ಮೊದಲಾದವುಗಳ ಪರಿಭಾಷೆ, ವರ್ಗೀಕರಣದಿಂದ ಕೊಂಚ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಭಿನ್ನ ಮಾರ್ಗ ಅಭಿನಯದರ್ಪಣದ್ದು. ಆದರೂ ಕಲಾವಿದರಿಗೆ ದರ್ಪಣವನ್ನು ಅನುಸರಿಸುವುದು ಸುಲಭ ಎಂದು ಕಾಣುವುದು ಇದರ ಸರಳ ನಿರೂಪಣೆಯಿಂದಾಗಿ. ದರ್ಪಣದ ಭಾಷೆ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನದ ಅಗತ್ಯವಿಲ್ಲದೆಯೂ ಅರ್ಥ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವಷ್ಟು ಸರಳ. ದರ್ಪಣವು ಆಂಗಿಕಾಭಿನಯದ ಪೈಕಿ ಎಷ್ಟೋ ವಿಭಾಗಗಳನ್ನು ಹೇಳುವುದಿಲ್ಲ. ನಾಟ್ಯಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಾದರೆ ನೃತ್ತಹಸ್ತಗಳಿಗೆ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ವಿನಿಯೋಗದ ಹಂಗಿಲ್ಲ. ಅವು ಸೌಂದರ್ಯದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ನೃತ್ತಾನುಕೂಲಿ. ಆದರೆ ದರ್ಪಣದಲ್ಲಿ ನೃತ್ತಹಸ್ತಗಳೆಂದು ವರ್ಗೀಕೃತಗೊಂಡಿರುವ ೧೩ ಹಸ್ತಗಳು ಅಸಂಯುತ ಮತ್ತು ಸಂಯುತ ಹಸ್ತಪ್ರಕಾರಗಳಲ್ಲಿರುವ ಹಸ್ತಗಳೇ ಆಗಿವೆ. ದರ್ಪಣವು ಪಾದಭೇದದ ಅಂಗಭಾಗವಾಗಿ ಗತಿಭೇದಗಳನ್ನು ಹೇಳಿದೆ. ಅಂತೆಯೇ ಸ್ಥಾನಕಗಳ ಉಲ್ಲೇಖವೂ ಕೂಡಾ. ಪಾದಭೇಧಗಳ ಅಂಗವೆಂಬುದಕ್ಕಷ್ಟೇ ಅವು ಸೀಮಿತವಾಗಿವೆ. ಇನ್ನು ದರ್ಪಣದಲ್ಲಿರುವ ಮಂಡಲಗಳು ಕೂಡಾ ಪಾದಭೇದಗಳೇ ಆಗಿವೆ. ಅವು ನಾಟ್ಯಶಾಸ್ತ್ರದಂತೆ ಯುದ್ಧಾದಿಗತಿಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸುವ ಕ್ರಮಗಳಂತೆ ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲ. ಉತ್ಪ್ಲವನ ಮತ್ತು ಭ್ರಮರೀ ಭೇದಗಳು ಕೂಡ ಮೂಲತಃ ಪಾದಬೇಧಗಳೆಂಬ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ವರ್ಗೀಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ಚಾರಿಭೇಧಗಳೆಂದು ವರ್ಗೀಕೃತವಾದ ಪಾದಭೇಧಗಳೂ ಕೂಡಾ ನಾಟ್ಯಶಾಸ್ತ್ರದಂತೆ ಭೂಚಾರಿ, ಆಕಾಶಚಾರಿ ಎಂಬ ಸ್ಪಷ್ಟವಾದ ಶಾಖೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವುದಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಹಸ್ತಾಭಿನಯದ ವಿಚಾರ ಮಾತ್ರ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;[[ನಿಃಶಂಕ ಶಾರ್ಙ್ಗದೇವನ ಸಂಗೀತರತ್ನಾಕರ#cite ref-3|↑]]ಓದಿ. ಯಕ್ಷಮಾರ್ಗಮುಕುರ ಗ್ರಂಥ- ಡಾ.ಮನೋರಮಾ ಬಿ.ಎನ್ 2022- ಕುರಿಯ ವಿಠಲ ಶಾಸ್ತ್ರಿ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾನದ ಪ್ರಕಟಣೆ. ವಿವರಗಳಿಗೆ &lt;nowiki&gt;https://www.noopurabhramari.com/yakshamargamukura/&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == ಗ್ರಂಥ ಸಂಪಾದನೆ, ಅನುವಾದ ಮತ್ತು ಪ್ರಭಾವಗಳು ==<br /> ಅಭಿನಯದರ್ಪಣವು ನಾಟ್ಯಶಾಸ್ತ್ರಕ್ಕಿಂತಲೂ ಸರಿಮಿಗಿಲೆಂಬಂತೆ ದೇಶ-ವಿದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ತೋರಿಕೊಳ್ಳಲು ಕಾರಣವಾದದ್ದು ಆನಂದಕೂಮರಸ್ವಾಮಿ ಮತ್ತು ಗೋಪಾಲಕೃಷ್ಣಯ್ಯ ದುಗ್ಗೀರಾಲರ ಸಾಂಗತ್ಯದಲ್ಲಿ ಹೊರಬಂದ ‘ಮಿರರ್ ಆಫ್ ಗೆಸ್ಚರ್ಸ್’ ಎಂಬ ದರ್ಪಣದ ಆವೃತ್ತಿಯಿಂದ. ಇದು ನೀಡಾಮಂಗಲಂ ಅವರ ಸಂಪಾದನೆಯ ಇಂಗ್ಲೀಷ್ ಆವೃತ್ತಿಯಾಗಿದ್ದು ೧೯೧೭ರಲ್ಲಿ ರೇಖಾಚಿತ್ರಸಹಿತವಾಗಿ ಕುಮರಸ್ವಾಮಿಯವರ ಆಕರ್ಷಕವಾದ ಪ್ರವೇಶಿಕೆ ಮತ್ತು ನೀಡಾಮಂಗಲಂ ಅವರ ಮುನ್ನುಡಿಯೊಂದಿಗೆ ಬೆಳಕು ಕಂಡಿತು. ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ರಂಗಭೂಮಿಯ ನಟರಿಗೆ ಭಾರತೀಯ ನೃತ್ಯದ ಸಂಕೇತ, ಹಸ್ತದಿ ಅಭಿನಯಗಳನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿ, ಅದರ ಸ್ಫೂರ್ತಿಯಿಂದ ರಂಗಭೂಮಿಯ ವಾತಾವರಣವನ್ನು ಶ್ರೀಮಂತವಾಗಿಸುವುದು ಅವರ ಉದ್ದೇಶವಾಗಿತ್ತು. ಇದನ್ನು ಅರ್ಥೈಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಸುಲಭ ಎಂಬ ಕಾರಣಕ್ಕೋ ಏನೋ ಕ್ರಮೇಣ ಹಲವು ಕಲೆಗಳು ಅಭಿನಯದರ್ಪಣವನ್ನೇ ಆಶ್ರಯಿಸಿದವು. ಅದರಲ್ಲೂ ೨೦ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ದೇವದಾಸೀ ನರ್ತಕಿಯರ ಬಾಳಿನೊಂದಿಗೇ ಮುದುಡಿಹೋಗಿದ್ದ ಸದಿರ್ ನೃತ್ಯಕ್ಕೆ ಪುನರುದ್ಧಾರ ಕಲ್ಪಿಸಿ ಭರತನಾಟ್ಯವೆಂದು ನಾಮಕರಣ ಮಾಡುವ ಹೊತ್ತಿಗೆ ರುಕ್ಮಿಣೀ ದೇವಿ ಅರುಂಡೇಲ್ ಅವರಿಗಿದ್ದ ಉದ್ದೇಶವೂ ಶಾಸ್ತ್ರಸರಳತೆಯೇ ಆಗಿತ್ತು. ಭಾರತೀಯ ಅಭಿಜಾತ ನೃತ್ಯಶೈಲಿಯೊಂದಕ್ಕೆ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸರ್ಕಾರದಿಂದ ಆಗಿದ್ದ ಪ್ರತಿಬಂಧವನ್ನು ನಿವಾರಿಸಿ, ನೃತ್ಯವನ್ನು ಜನಜೀವನಕ್ಕೆ ಪ್ರಕಾಶವಾಗುವಂತೆ ಕಾಣಿಸಲು ಜನರಿಗೆ ಸುಲಭದಲ್ಲಿ ಅರ್ಥವಾಗುವ ಗ್ರಂಥ ಅವಶ್ಯಕವೆಂದು ಬಗೆದರೋ ಏನೋ..! ಒಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಅಂದಿನಿಂದ ಇಂದಿನವರೆಗೂ ಅಭಿನಯದರ್ಪಣವನ್ನೇ ಭರತನಾಟ್ಯದ ಅನೇಕ ಶಾಸ್ತ್ರಸಂಗತಿಗಳಿಗೆ ಆಧಾರಪ್ರಾಯವಾದ ಲಕ್ಷಣಗ್ರಂಥ ಎಂಬ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಆರಾಧಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಇಂದಿಗೂ ಭರತನಾಟ್ಯದ ಪಠ್ಯ ಮತ್ತು ಪರೀಕ್ಷಾ ಕ್ರಮಗಳು ಅಭಿನಯ ದರ್ಪಣವನ್ನು ಮುಖ್ಯ ಆಧಾರವಾಗಿಟ್ಟುಕೊಂಡಿವೆ.<br /> <br /> ಹಾಗೆ ನೋಡಿದರೆ ಭರತನಾಟ್ಯದ ಚತುರ್ವಿಧ ಅಭಿನಯವಿಶೇಷ, ನಾಯಿಕಾ-ನಾಯಕ ಬೇಧ, ರಸವಿಚಾರ ಇತ್ಯಾದಿ ಸುಮಾರು ೭೦% ರಷ್ಟು ವಿಷಯಗಳಿಗೆ ಪ್ರಮಾಣ-ಮೂಲ ನಾಟ್ಯಶಾಸ್ತ್ರವೇ ಆಗಿದೆ. ಇನ್ನುಳಿದಂತೆ ಅಡವಿನ ಲಕ್ಷಣಕ್ಕೆ ತುಳಜಾಜಿಯ ಸಂಗೀತ ಸಾರಾಮೃತ ಗ್ರಂಥವನ್ನು ಪ್ರಾಥಮಿಕವಾಗಿ ಆಶ್ರಯಿಸಿದ್ದು; ತದನಂತರ ನೃತ್ಯಬಂಧಗಳ ರಚನೆಗೆ ಎರಡನೇ ಸರಫೋಜಿ ಮಹಾರಾಜನು ಹೇಳಿದ ‘ನಿರೂಪಣ’ಗಳು ಆಧಾರವೆನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದೇ ನಿರೂಪಣಗಳ ಕ್ರಮವನ್ನು ಪರಿಷ್ಕರಿಸಿ ಪೃಥಗರ್ಥಪ್ರಯೋಗ- ಅಂದರೆ ವಿವಿಧ ಬಗೆಯ ವಸ್ತುವುಳ್ಳ ಒಂದು ನೃತ್ಯ‌ಅಭಿನಯ ಕಛೇರಿ ಕ್ರಮವನ್ನು ತಂಜಾವೂರು ಸಹೋದರರಾದ ಚಿನ್ನಯ್ಯ, ಪೊನ್ನಯ್ಯ, ಶಿವಾನಂದ ವಡಿವೇಲು ಪ್ರಸ್ತುತಪಡಿಸಿದರು ಎನ್ನುವುದು ಐತಿಹ್ಯ. ಇಂದಿಗೂ ಭರತನಾಟ್ಯವು ಇದೇ ಸುಧಾರಿತ ಆವೃತ್ತಿಯಾದ ಕಛೇರಿಕ್ರಮವನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ.<br /> <br /> == ಸಮಾಪನ ==<br /> ಒಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಅಭಿನಯದರ್ಪಣವು ನೃತ್ಯವನ್ನೇ ಪ್ರಧಾನವಾಗಿ ರಚಿಸಿದ ಲಘುಪ್ರಬಂಧ ಎಂಬುದಂತೂ ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ. ಸ್ವತಃ ನಂದಿಕೇಶ್ವರನೇ '''''ನೃತ್ಯಮಾತ್ರೋಪಯೋಗ್ಯಾನಿ ಕಥ್ಯಂತೇ ಲಕ್ಷಣೈ ಕ್ರಮಾತ್''''' ಅಂದರೆ ''ನೃತ್ಯದ ಪ್ರಯೋಜನಕ್ಕೆಂದೇ ಈ ಗ್ರಂಥಲಕ್ಷಣವನ್ನು ಹೇಳಿದ್ದೇನೆ'' ಎಂದೇ ಬರೆದಿದ್ದಾನೆ. ಇಲ್ಲೇ ಇದು ನಾಟ್ಯಶಾಸ್ತ್ರದಷ್ಟು ಅಥವಾ ಮಾನಸೋಲ್ಲಾಸ, ಸಂಗೀತರತ್ನಾಕರದಂತೆ ವಿಸ್ತಾರವಾಗಿ ರಂಗಭೂಮಿ ಮತ್ತು ನೃತ್ತ ನೃತ್ಯಪ್ರಪಂಚದ ಬಗ್ಗೆ ವಿಚಾರ ಮಾಡಿಲ್ಲ ಎನ್ನುವುದು ಅರ್ಥವಾಗುತ್ತದೆ. ಹಾಗೆಂದು ಅಭಿನಯ ದರ್ಪಣದ ಪ್ರಯೋಜನ ಕಡಿಮೆ ಆಗುವುದಿಲ್ಲ. ಸಾಕಷ್ಟು ತಿಳಿವಳಿಕೆಯನ್ನು ಇದು ಹೇಳಿಯೇ ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಅಷ್ಟಕ್ಕೂ ಹೀಗೆ ಲಘುಪ್ರಬಂಧಗಳ ಮೂಲಕ ಹೇಳುವುದರಿಂದ ಅಭಿನಯದ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಪರಿಚಯವೂ, ನಾಟ್ಯದ ಬಗ್ಗೆ ಅಭಿರುಚಿಯೂ ಹುಟ್ಟುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಇಷ್ಟಕ್ಕೇ ತನ್ನನ್ನು ಸೀಮಿತ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳದೆ ನಾಟ್ಯ ಮತ್ತು ಅಭಿನಯದ ಸಮಗ್ರ-ಸಮಷ್ಟಿರೂಪವನ್ನು ರಸಿಕನಾದವನು ಗ್ರಹಿಸಲು ಸಮರ್ಥನಾಗಬೇಕು. ಅಂತೆಯೇ ಕಲಾವಿದನಾದವನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಪ್ರೌಢವಾಗಿ ಶಾಸ್ತ್ರಸಮನ್ವಯವನ್ನು ಮಾಡುವತ್ತ ಗಮನ ಹರಿಸಬೇಕು.<br /> <br /> == ಪರಾಮರ್ಶನ ಗ್ರಂಥಗಳು ==<br /> Apparao (Ed.) (1997). Nandikeshwara Abhinayadarpana. Hyderabad: Natyamala Publication.<br /> <br /> Coomaraswamy, Ananda. (1917) Mirror of Gestures. https://archive.org/details/cu31924012568535<br /> <br /> Ghosh, Manmohan (1957). Nandikeshwara Abhinayadarpana. Culcutta :Mukhyopadhyaya https://ia600302.us.archive.org/22/items/abhinayadarpanam029902mbp/abhinayadarpanam029902mbp.pdf <br /> <br /> Sastri, Subhramanya (Ed.) (1953). Sangeeta Ratnakara of Saranga deva with Kalanidhi of Kallinatha and Sudhakara of Simhabhupala commentaries.  Madras: Adyar Library. https://archive.org/details/SangitaRatnakaraVolume4-chapter7<br /> <br /> Kunjunni Raja and Radha Burnier. (Tr.) (1976). Sangita Ratnakara of Sarangadeva. Vol 4. Chapter 7. Adyar : The adyar Library and Research centre. https://ia601407.us.archive.org/6/items/Mus-SourceTexts/TxtSkt-sangItaratnAkara-Sarngadeva-v4-EngTrn-KRajaandRadhaB-AdyarLibrary-1976-0063.pdf<br /> <br /> ಮ. ಶ್ರೀಧರಮೂರ್ತಿ. ೧೯೭೪. ಶ್ರೀ ನಂದಿಕೇಶ್ವರನ ಅಭಿನಯದರ್ಪಣ. ಅಕ್ಷರ ಪ್ರಕಾಶನ. <br /> <br /> ಹೆಗಡೆ ಎಂ. ಎ. ೨೦೧೪. ನಂದಿಕೇಶ್ವರನ ಅಭಿನಯ ದರ್ಪಣ ಕನ್ನಡ ಅನುವಾದ ಟಿಪ್ಪಣಿ ಸಹಿತ. ಹೆಗ್ಗೋಡು : ಅಕ್ಷರ ಪ್ರಕಾಶನ.<br /> <br /> ಮನೋರಮಾ ಬಿ.ಎನ್. ಶಾಸ್ತ್ರರಂಗ. ಸಂಚಿಕೆ ೪. ನಂದಿಕೇಶ್ವರನ ಭರತಾರ್ಣವ. https://www.noopurabhramari.com/shaastraranga-dakshinatya-episode-4-bharatarnava/</div>

Manorama https://en.alpha.ikswiki.in/index.php?title=%E0%B2%B8%E0%B2%82%E0%B2%97%E0%B3%80%E0%B2%A4%E0%B2%A6%E0%B2%B0%E0%B3%8D%E0%B2%AA%E0%B2%A3_%E0%B2%97%E0%B3%8D%E0%B2%B0%E0%B2%82%E0%B2%A5%E0%B2%97%E0%B2%B3%E0%B3%81&diff=1229 2024-10-30T06:20:28Z

<p>Manorama: </p> <hr /> <div><br /> Authored by ಡಾ.ಮನೋರಮಾ ಬಿ.ಎನ್. <br /> Published by ನೂಪುರ [https://www.noopurabhramari.com/ ಭ್ರಮರಿ]. ಈ ಲೇಖನ ನೂಪುರಭ್ರಮರಿ ಐ ಕೆ ಎಸ್ ಸೆಂಟರ್ ನ ಕೊಡುಗೆ&lt;ref&gt;https://www.noopurabhramari.com/shaastraranga-episode-17-catura-damodara-sangita-darpana-and-other-darpana-texts/&lt;/ref&gt; <br /> <br /> ದರ್ಪಣ ಎಂದರೆ ಕನ್ನಡಿ ಎಂದರ್ಥ. ಯಾವುದು ಸಂಗೀತಶಾಸ್ತ್ರಕ್ಕೆ ಕನ್ನಡಿಯಂತೆ ಅಂದರೆ ಪ್ರತಿಬಿಂಬದಂತೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವುದೋ ಅಂಥವನ್ನು ದರ್ಪಣಕೃತಿಗಳು ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ. <br /> <br /> ಬಹುತೇಕ ದರ್ಪಣಗ್ರಂಥಗಳ ಕಾಲ ಅರ್ವಾಚೀನ ಎಂದೇ ಅನಿಸುತ್ತದೆ. ಎಷ್ಟೋ ದರ್ಪಣಕೃತಿಗಳನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸಿದಾಗ ಅವುಗಳು ಸ್ವತಂತ್ರ ಗ್ರಂಥಗಳೆನಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಸಂಗ್ರಹ ಅಥವ ಸಂಕಲನಕೃತಿಗಳಂತೆಯೇ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಇಇಂಥ ಗ್ರಂಥಗಳ ಲಕ್ಷಣವಿವರಗಳು ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯೋತ್ತರ ಕಾಲದ ಕಲೆಯ ರೀತಿನೀತಿಗಳನ್ನೇ ಹೋಲುತ್ತವೆ. ಹೀಗೆ ದರ್ಪಣವೆನ್ನುವ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಅಭಿನಯದರ್ಪಣ, ನಾಟ್ಯದರ್ಪಣ, ಸಂಗೀತದರ್ಪಣ, ಸಾಹಿತ್ಯದರ್ಪಣ, ಅಲಂಕಾರದರ್ಪಣ, ಅಭಿನಯದರ್ಪಣಪ್ರಕಾಶ ಇತ್ಯಾದಿ. ಇದಲ್ಲದೆ ಹರಿವಲ್ಲಭ, ಮಗನಿರಾಮ, ಚಿಂತಾಮಣಿ ಎಂಬವರ ಹೆಸರಲ್ಲೂ ಸಂಗೀತದರ್ಪಣ ಹಸ್ತಪ್ರತಿಗಳಿರುವ ಮಾಹಿತಿ ದೊರಕುತ್ತದೆ. ಹೀಗೆ ಅದೆಷ್ಟೋ ದರ್ಪಣನಾಮಕ ಗ್ರಂಥಹಸ್ತಪ್ರತಿಗಳನ್ನೂ ಭಾರತಾದ್ಯಂತ ಗುರುತಿಸಬಹುದು. ಇವುಗಳ ಹಸ್ತಪ್ರತಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯೂ ಬಹಳ. ಇವು ಮಧ್ಯಕಾಲೀನ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿದ್ದ ಮತೀಯ ಧಾಳಿಯ ನಡುವೆಯೂ, ಅಳಿದುಳಿದ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ರಕ್ಷಣೆಯ ಕಾಯಕದ ಹೊಣೆ ಹೊತ್ತವು. <br /> <br /> == ಚತುರ ದಾಮೋದರನ ಸಂಗೀತದರ್ಪಣ ==<br /> ಕರ್ನಾಟಕ-ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ವ್ಯಾಪ್ತಿಗೆ ಸೇರಿದ ದಾಮೋದರ ಪಂಡಿತ ಅಥವಾ ಚತುರ ದಾಮೋದರನೆಂದೇ ಹೆಸರಾದವ ಇದರ ರಚನಾಕಾರ. ಇವನು ಆಂಧ್ರದ ಗುಂಟೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಚೆರುಕೂರಿಯಲ್ಲಿದ್ದ ಲಕ್ಷ್ಮೀಧರನ ಮಗ. ಲಕ್ಷ್ಮೀಧರನು ಜಯದೇವನ ಗೀತಗೋವಿಂದಕ್ಕೆ ಶ್ರುತಿರಂಜಿನಿ ಎಂಬ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ ಬರೆದ ಕವಿ. ದಾಮೋದರನ ತಾತ ಯಜ್ಞೇಶ್ವರ ಸೂರಿ. ಲಕ್ಷ್ಮೀಧರ ವಿಜಯನಗರದ ತಿರುಮಲರಾಯನ ಆಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಪಂಡಿತನಾಗಿದ್ದು ಭರತಶಾಸ್ತ್ರ, ಸರಸ್ವತೀವಿಲಾಸ, ರಸಮಂಜರೀ ಎಂಬ ಇನ್ನೂ ಹಲವು ಗ್ರಂಥಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿದವ. ಹರಿಭಟ್ಟನೆಂಬುದು ದಾಮೋದರನ ಮತ್ತೊಂದು ಹೆಸರು ಎಂಬುದಾಗಿ ಈ ಗ್ರಂಥದ ಮೊದಲ ಅಧ್ಯಾಯದ ಮೊದಲ ಶ್ಲೋಕದಲ್ಲೇ ಹೇಳಿಕೊಂಡಿದ್ದಾನೆ. ಈತನ ಕಾಲ ೧೬-೧೭ನೇ ಶತಮಾನದ ಮಧ್ಯಭಾಗ. <br /> <br /> ಈ ದಾಮೋದರನು ಜಹಾಂಗೀರನ ಆಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಇದ್ದನೆಂದೂ ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕರ್ನಾಟಕ ಮತ್ತು ಹಿಂದೂಸ್ಥಾನೀ ಸಂಗೀತಸಂಪ್ರದಾಯಗಳೆರಡರಲ್ಲೂ ಪರಿಶ್ರಮ ಹೊಂದಿದ್ದ ಈತನ ಪಾಂಡಿತ್ಯಕ್ಕೆ ಚತುರ ಎಂಬುದು ಸಂದ ಬಿರುದು ಎನ್ನುವುದು ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ. ದಾಮೋದರನ ಸಂಗೀತದರ್ಪಣದ ಪರ್ಷಿಯನ್ ಅನುವಾದವನ್ನು ಕೂಡಾ ೧೬೯೮ರಲ್ಲಿ ಶಾಮ್ಸ್ ಅಲ್ ಅಸ್ವಥ್ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಮಾಡಲಾಗಿತ್ತು. ರಾಸ್ ಬರಸ್ ಖಾನ್ ಕಲಾವಂತ್ ಇದರ ಅನುವಾದಕಾರ. ಈ ಕಲಾವಂತ್ ಅಕಬರನ ಸಂಗೀತಸಾಮ್ರಾಟನೆನಿಸಿದ್ದ ತಾನ್ಸೇನ್‌ನ ಮೊಮ್ಮಗ.<br /> <br /> === ಸಂಗೀತದರ್ಪಣ- ಅಧ್ಯಾಯಗಳು ಮತ್ತು ಲಕ್ಷಣಕ್ರಮ ===<br /> ಸಂಗೀತದರ್ಪಣವು ಸ್ವರ, ರಾಗ, ಪ್ರಕೀರ್ಣಕ, ವಾದ್ಯ, ಪ್ರಬಂಧ, ತಾಲ ಮತ್ತು ನೃತ್ಯ ಸೇರಿದಂತೆ ಏಳು ಅಧ್ಯಾಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಸ್ವರಾಧ್ಯಾಯವು ಧ್ವನಿ, ಗ್ರಾಮಪದ್ಧತಿ ಮೂರ್ಛನಕ್ರಮ, ರಾಗ-ರಾಗಿಣಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಚರ್ಚಿಸಿದರೆ; ರಾಗಾಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ರಾಗಗಳ ವರ್ಗೀಕರಣದ ವಿವರಣೆಗಳನ್ನು ನೀಡಲಾಗಿದೆ. ಪ್ರಕೀರ್ಣಕ ಅಧ್ಯಾಯವು ವಾಗ್ಗೇಯಕಾರರ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳ ಬಗ್ಗೆ ವ್ಯವಹರಿಸುತ್ತದೆ. ವಾದ್ಯಾಧ್ಯಾಯ ವಾದ್ಯವಿವರಗಳನ್ನು, ಪ್ರಬಂಧಾಧ್ಯಾಯವು ಆ ಕಾಲದ ಸಂಗೀತ ಸಂಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ. ತಾಲಾಧ್ಯಾಯ ವಿವಿಧ ಮಾರ್ಗ- ದೇಶೀ ತಾಳಗಳ ವಿವರಣೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ನೃತ್ಯಾಧ್ಯಾಯವು ಮಾರ್ಗೀ ಮತ್ತು ದೇಶೀ ನೃತ್ಯವಿಧಾನ ಎಂಬ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಪುಷ್ಪಾಂಜಲಿ, ಯತಿನೃತ್ತ, ಶಬ್ದಚಾಲೀ, ನಾನಾವಿಧವಾದ ಉಡುಪ-ನೇರಿಗಳೆಂಬ ಧುವಾಢ ಕ್ರಮಗಳು ಅಥವಾ ಲಾಗನೃತ್ತಗಳು, ಗೀತ ಮತ್ತು ಸ್ವರಮಂಠನೃತ್ಯಗಳು, ಸಾಲಗಸೂಡ ನೃತ್ಯ, ವಿವರ್ತನ ಮತ್ತು ಚಮತ್ಕಾರನೃತ್ತಗಳು, ಧ್ರುವಗೀತಗಳೆಂಬ ತಾಲಾಧರಿತ ನೃತ್ಯ, ಶಬ್ದನೃತ್ತಗಳು, ದೇಶೀಕಟ್ಟರಿ, ಕಲ್ಪನೃತ್ತ, ಝಕ್ಕಡೀ, ವೈಪೋತ, ದ್ರುಪದ, ಪೇರಣೀ, ಗೌಂಡಲೀ, ಬಂಧ ನೃತ್ತ.. ಹಾಗೂ ಇವುಗಳನ್ನಾಚರಿಸಲು ಬೇಕಾಗಿರುವ ವಿವಿಧ ಅಂಗೋಪಾಂಗವಿಧಾನ- ಸ್ಥಾನಕ-ಹಸ್ತ-ಚಾರೀ-ಕರಣಭೇದ- ಭಾವ-ತಾಲ-ಪಾಟಾಕ್ಷರಗಳನ್ನೇ ನೇರವಾಗಿ ಚರ್ಚಿಸುತ್ತದೆ. ಇದರೊಂದಿಗೆ ಸಭೆ-ಸಭಾಸದ- ನಟ ಮೊದಲಾದವರ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನೂ, ವಿವಿಧ ಗತಿಗಳನ್ನೂ ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;ಓದಿ ’ಯಕ್ಷಮಾರ್ಗಮುಕುರ’. ೨೦೨೨. ಡಾ.ಮನೋರಮಾ ಬಿ ಎನ್ ರಚಿತ ಗ್ರಂಥ &lt;/ref&gt;<br /> <br /> ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂಗೀತರತ್ನಾಕರ- ನೃತ್ತರತ್ನಾವಳಿಗಳಂತೆ ಅಂಗೋಪಾಂಗ ಅಭಿನಯ- ಸ್ಥಾನಕ- ಚಾರಿ-ಕರಣ ಎಂಬ ವರ್ಗಗಳ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಲಕ್ಷಣ ಪದ್ಧತಿ ಇಲ್ಲ. ಬದಲಾಗಿ ಪ್ರಯೋಗವನ್ನೇ ನೇರವಾಗಿ ಗಮನಿಸಿ ಲಕ್ಷಣ ಬರೆಯುತ್ತದೆ. ಹಾಗೆಂದೇ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸಂಗೀತರತ್ನಾಕರವನ್ನು ಆಗಾಗ್ಗೆ ಈ ಗ್ರಂಥ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದರೂ ಪಂಡರೀಕ ವಿಠಲನ ನರ್ತನನಿರ್ಣಯದ ಲಕ್ಷಣಕ್ರಮವನ್ನೂ ಹಲವು ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಹೋಲುತ್ತದೆ ಎಂದು ನಿರ್ಣಯಿಸಬಹುದು. ಅದರಲ್ಲೂ ಲಾಗ- ತಿರಿಪ- ಉರುಪ ಮೊದಲಾದ ಭ್ರಮರಿ ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಚರ್ಚಿಸುವಲ್ಲಿ ನರ್ತನನಿರ್ಣಯದಂತೆಯೇ ಇದು ಬಹುಮುಖ್ಯ ಗ್ರಂಥ. ಚತುರದಾಮೋದರನು ''‘ಲಾಗಶಬ್ದೇನ ಕರ್ಣಾಟ ಭಾಷಯಾ ಯತ್ರಚೋತ್ಪ್ಲುತಿಃ''’ ಅಂದರೆ ಲಾಗವೆಂಬ ಶಬ್ದದಿಂದಲೇ ಕರ್ನಾಟಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಉತ್ಪ್ಲುತಿಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ.&lt;ref&gt;ಹೆಚ್ಚಿನ ವಿವರಗಳಿಗೆ ಓದಿ. ಯಕ್ಷಮಾರ್ಗಮುಕುರ ಗ್ರಂಥ- ಡಾ.ಮನೋರಮಾ ಬಿ.ಎನ್ 2022- ಕುರಿಯ ವಿಠಲ ಶಾಸ್ತ್ರಿ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾನದ ಪ್ರಕಟಣೆ. &lt;nowiki&gt;https://www.noopurabhramari.com/yakshamargamukura/&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt; ಇದನ್ನು ದಾಖಲಿಸುವಂತೆ ಕನ್ನಡದ ಅನೇಕ ಕಾವ್ಯಗಳೂ ಲಾಗ ಪರಿಭಾಷೆಯನ್ನು ಬಳಸಿವೆ. ಈ ಗ್ರಂಥವನ್ನು ವಾಸುದೇವಶಾಸ್ತ್ರಿಗಳು ಸಂಪಾದಿಸಿದ್ದು ತಂಜಾವೂರು ಸರಸ್ವತಿ ಮಹಲ್ ಗ್ರಂಥಾಲಯದಿಂದ ಮುದ್ರಣಗೊಂಡಿದೆ.<br /> <br /> == ಗೌರೀಶ್ವರ ಸಂಕಲಿತ ಸಂಗೀತದರ್ಪಣ ==<br /> ವರ್ತಮಾನದಲ್ಲಿ ಕಥಕ್ ನೃತ್ಯದ ಹಿರಿಯ ಆಚಾರ್ಯರಾಗಿದ್ದ ಕೀರ್ತಿಶೇಷ ಪಂಡಿತ್ ಬಿರ್ಜು ಮಹಾರಾಜ್ ಅವರ ಮನೆತನದಲ್ಲಿ ಉಳಿದುಬಂದ ಗೌರೀಶ್ವರ ಸಂಕಲಿತ ಸಂಗೀತದರ್ಪಣವೂ ದರ್ಪಣಕೃತಿಗಳ ಸಾಲಿಗೆ ಸೇರುತ್ತದೆ. ಸುಮಾರು ೧೭-೧೮ನೇ ಶತಮಾನದ್ದೆಂದು ಊಹಿಸಬಹುದಾದ ಇದನ್ನು ಬರೆದ/ಸಂಪಾದಿಸಿದ ರಚನಕಾರ ಯಾರೆಂದು ಹಸ್ತಪ್ರತಿಯಿಂದ ತಿಳಿದುಬಂದಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಗ್ರಂಥದ ಅಂತ್ಯಕ್ಕೆ ಬಿರ್ಜು ಮಹಾರಾಜರ ಮನೆತನದಲ್ಲಿದ್ದ ಕಲಾವಿಚಕ್ಷಣರ ತಲೆಮಾರಿನ ಉಲ್ಲೇಖವನ್ನೂ ಮಾಡಲಾಗಿದೆಯಾದ್ದರಿಂದ ಇದೊಂದು ಸಂಪಾದಿತ ಕೃತಿ ಎನ್ನುವುದರಲ್ಲಿ ಅನುಮಾನವಿಲ್ಲ.<br /> <br /> ೨೦೨೩ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಗೊಂಡ ಈ ಗೌರೀಶ್ವರನ ಸಂಗೀತದರ್ಪಣವು ಚತುರದಾಮೋದರನ ಸಂಗೀತದರ್ಪಣಕ್ಕೆ ಹೊಂದಿಕೆಯಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ದರ್ಪಣಗ್ರಂಥಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಪೌರಾಣಿಕ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ನಡುವಿನ ಸಂವಾದ ಇಲ್ಲೂ ಇದೆ. ಈ ಗ್ರಂಥದಲ್ಲಿ ತೋಮರ ಎನ್ನುವ ಐತಿಹಾಸಿಕ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ಗಂಧರ್ವರಾಜನೆಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ್ದು ಆತನನ್ನು ಕೇಂದ್ರವಾಗಿರಿಸಿ ನಾಟ್ಯೋತ್ಪತ್ತಿಯ ಪ್ರಕರಣವನ್ನು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ವಿಚಿತ್ರವೆಂದರೆ, ಇನ್ಯಾವುದೇ ನಾಟ್ಯಗ್ರಂಥಗಳಲ್ಲಿಯೂ ದೊರಕದ ಕಥೆ ಇಲ್ಲಿದೆ. <br /> <br /> == ಪರಿಸಮಾಪ್ತಿ ==<br /> ಒಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಗ್ರಂಥರಚನಾಕಾರರು ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಮುಂದಿನ ತಲೆಮಾರಿಗೆ ಉಳಿಸಿಕೊಡಲೆಂದೇ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ ಎನ್ನುವುದಂತೂ ನಿಜ. ಆ ಪೈಕಿ ಸ್ವಂತಿಕೆಯುಳ್ಳ ರಚನೆ ಕೆಲವರದ್ದು; ಇನ್ನೂ ಕೆಲವರು ತಮ್ಮ ಪೂರ್ವಸೂರಿಗಳ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರ ಸಾಕ್ಷ್ಯಕ್ಕೆಂದು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. ಇನ್ನೂ ಕೆಲವರು ಹಳಬರ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿ ತಮ್ಮದೊಂದಷ್ಟನ್ನು ಹೊಸತಾಗಿ ಸೇರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಮತ್ತೊಂದಷ್ಟು ಮಂದಿ ತಮ್ಮ ಪೂರ್ವಸೂರಿಗಳ ಗ್ರಂಥಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನೇ ನಕಲುಪ್ರತಿ ಮಾಡಿಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಒಂದಷ್ಟು ಗ್ರಂಥಗಳಿಂದ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿ ತಮ್ಮ ಹೆಸರನ್ನೂ ಸೇರಿಸಿ ಹೊಸ ಗ್ರಂಥವೆಂಬಂತೆ ಮಾಡಿದ ಪ್ರಕಲ್ಪಗಳೂ ಇವೆ. ಹಾಗೆಯೇ ಶಾಸ್ತ್ರಲಕ್ಷಣಗಳಲ್ಲೂ ಶೈಥಿಲ್ಯ ಹೇರಳವಾಗಿ ಘಟಿಸಿ ಮೂಲಗ್ರಂಥಗಳು ಮರೆಗೆ ಸರಿದಾಗ ಅವೇ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಗ್ರಂಥಗಳು ಕಂಡುಬಂದದ್ದೂ ಇವೆ.<br /> <br /> ರಾಜಕೀಯ ಅಭದ್ರತೆಯು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸಂಪ್ರದಾಯದ ಶೈಥಿಲ್ಯಕ್ಕೂ ಕಾರಣವಾಗಿರುವುದು ಸತ್ಯ. ಮತೀಯ ಆಕ್ರಮಣಗಳಿಂದ ಗ್ರಂಥನಾಶ, ಸುರಕ್ಷಿತ ಬದುಕನ್ನು ಅರಸಿ ಹೊರಟ ಕಲಾವರ್ಗದವರ ವಲಸೆ-ವೈಪರೀತ್ಯಗಳು, ಲಕ್ಷ್ಯ-ಲಕ್ಷಣಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಕೊಂಡಿಗಳು ಕಳಚಿಕೊಂಡು ಮೌಖಿಕ ಪರಂಪರೆಯೇ ಪ್ರಬಲವಾಗುತ್ತಾ ಸಾಗಿದ್ದು ಈ ಪಲ್ಲಟಕ್ಕೆ ಮುಖ್ಯ ಕಾರಣವೆನ್ನಬಹುದು. ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಲಕ್ಷ್ಯ-ಲಕ್ಷಣಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಯತ್ನದಿಂದ ಅನೇಕರು ‘ನಾ ಮುಂದು ತಾ ಮುಂದು’ ಎಂಬಂತೆ ಮುನ್ನುಗ್ಗಿದ್ದು ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. <br /> <br /> ಹಾಗೆಂದೇ ಅಳಿದುಳಿದ ವಿವರಗಳನ್ನು ದಾಖಲಿಸುವಂತೆ ದರ್ಪಣಗ್ರಂಥಗಳ ರಚನೆ ಬಹುಶಃ ಇದೇ ಕಾಲದಲ್ಲಾಗಿದ್ದಿರಬೇಕು. ಈ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಮಾರ್ಗ ಪರಿಭಾಷೆಗಳದೆಷ್ಟೋ ಗುಪ್ತಗಾಮಿನಿಯೇ ಆಗಿ ಅವುಗಳನ್ನೇ ಮರೆಯುವಷ್ಟು ನೂತನ ಪರಿಭಾಷೆಗಳು ಪ್ರಚಲಿತಕ್ಕೆ ಬರುವುದನ್ನು ಗುರುತಿಸಬಹುದು. ಒಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ನಾಮ ಹಲವು; ಮೂಲ ಒಂದೇ ಎನ್ನಬಹುದಾದ ಗ್ರಂಥಗಳನ್ನು ಸಾಕಷ್ಟು ಕಾಣಬಹುದು.<br /> <br /> == ಪರಾಮರ್ಶನ ಗ್ರಂಥಗಳು ==<br /> Apparao (Ed.) (1997). Nandikeshwara Abhinayadarpana. Hyderabad: Natyamala Publication.<br /> <br /> Bharadhwaj, Arjun and Sudarshan Muralidhar (2022). Sangita Darpanah as created by Gaurisvara. Delhi: Kalashram.<br /> <br /> Ghosh, Manmohan (1957). Nandikeshwara Abhinayadarpana. Culcutta :Mukhyopadhyaya &lt;nowiki&gt;https://ia600302.us.archive.org/22/items/abhinayadarpanam029902mbp/abhinayadarpanam029902mbp.pdf&lt;/nowiki&gt;<br /> <br /> Raja,Kunjunni and Radha Burnier. (Tr.) (1976). Sangita Ratnakara of Sarangadeva. Vol 4. Chapter 7. Adyar : The adyar Library and Research centre. &lt;nowiki&gt;https://ia601407.us.archive.org/6/items/Mus-SourceTexts/TxtSkt-sangItaratnAkara-Sarngadeva-v4-EngTrn-KRajaandRadhaB-AdyarLibrary-1976-0063.pdf&lt;/nowiki&gt;<br /> <br /> Raghavan, V (1965). Nritta Ratnavali of Jaya senapati. Madras: Government Oriental Manuscripts Library.<br /> <br /> Sastri, Subhramanya (Ed.) (1953). Sangeeta Ratnakara of Saranga deva with Kalanidhi of Kallinatha and Sudhakara of Simhabhupala commentaries.  Madras: Adyar Library. &lt;nowiki&gt;https://archive.org/details/SangitaRatnakaraVolume4-chapter7&lt;/nowiki&gt;<br /> <br /> Sastri, Vasudeva ( 1952). Sangita Darpana of Damodara TMSSML 1952 0101. madars Governmental oriental series https://archive.org/details/TxtSktSangItaDarpaNaDamodaraTMSSML19520101_201508<br /> <br /> <br /> ಮ. ಶ್ರೀಧರಮೂರ್ತಿ. ೧೯೭೪. ಶ್ರೀ ನಂದಿಕೇಶ್ವರನ ಅಭಿನಯದರ್ಪಣ. ಅಕ್ಷರ ಪ್ರಕಾಶನ.<br /> <br /> ಹೆಗಡೆ ಎಂ. ಎ. ೨೦೧೪. ನಂದಿಕೇಶ್ವರನ ಅಭಿನಯ ದರ್ಪಣ ಕನ್ನಡ ಅನುವಾದ ಟಿಪ್ಪಣಿ ಸಹಿತ. ಹೆಗ್ಗೋಡು : ಅಕ್ಷರ ಪ್ರಕಾಶನ.<br /> <br /> ಸತ್ಯನಾರಾಯಣ, ರಾ. (೧೯೮೬). ಪುಂಡರೀಕಮಾಲಾ-ಶ್ರೀ ಪಂಡರೀಕ ವಿಠ್ಠಲನ ಸದ್ರಾಗ ಚಂದ್ರೋದಯ, ರಾಗಮಾಲಾ, ರಾಗಮಂಜರೀ, ಮತ್ತು ನರ್ತನನಿರ್ಣಯ. ಬೆಂಗಳೂರು: ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಗೀತ ನೃತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿ ಮತ್ತು ಕನ್ನಡ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿ ನಿರ್ದೇಶನಾಲಯ.<br /> <br /> ಮನೋರಮಾ ಬಿ.ಎನ್. ಶಾಸ್ತ್ರರಂಗ. ಸಂಚಿಕೆ ೧೭. ಚತುರ ದಾಮೋದರನ ಸಂಗೀತದರ್ಪಣ. www.noopurabhramari.com / [https://www.youtube.com/channel/UCzsvThi5o-5X1-5kp7jaxVQ @noopurabhramari1212]</div>

Manorama https://en.alpha.ikswiki.in/index.php?title=%E0%B2%B8%E0%B2%82%E0%B2%97%E0%B3%80%E0%B2%A4%E0%B2%AE%E0%B3%81%E0%B2%95%E0%B3%8D%E0%B2%A4%E0%B2%BE%E0%B2%B5%E0%B2%B2%E0%B2%BF_%E0%B2%B8%E0%B2%82%E0%B2%97%E0%B3%80%E0%B2%A4_%E0%B2%B6%E0%B2%BE%E0%B2%B8%E0%B3%8D%E0%B2%A4%E0%B3%8D%E0%B2%B0%E0%B2%97%E0%B3%8D%E0%B2%B0%E0%B2%82%E0%B2%A5&diff=1228 2024-10-30T06:19:52Z

<p>Manorama: </p> <hr /> <div><br /> Authored by ಡಾ.ಮನೋರಮಾ ಬಿ.ಎನ್. <br /> Published by [https://www.noopurabhramari.com/ ನೂಪುರಭ್ರಮರಿ], ಈ ಲೇಖನ ನೂಪುರಭ್ರಮರಿ ಐ ಕೆ ಎಸ್ ಸೆಂಟರ್ ನ ಕೊಡುಗೆ&lt;ref&gt;[https://www.youtube.com/watch?v=YshC1G8zXAo&amp;t=9s&amp;ab_channel=NoopuraBhramari][https://www.youtube.com/channel/UCzsvThi5o-5X1-5kp7jaxVQ @noopurabhramari1212] https://www.noopurabhramari.com/shaastraranga-episode-9-sangita-muktavali-of-devendra-and-devanacharya/&lt;/ref&gt;. <br /> <br /> ದೇವಣಾಚಾರ್ಯ ಮತ್ತು ದೇವೇಂದ್ರ ಚಿಂತಾಮಣಿ ಎಂಬುವರ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಿರುವ ಗ್ರಂಥಗಳೇ ಸಂಗೀತ ಮುಕ್ತಾವಲಿ. ಮುಕ್ತಾವಳಿಯೆನ್ನುವುದರ ಅರ್ಥ ಅಮೂಲ್ಯವಾದ ರತ್ನಾಹಾರ ಎಂಬುದಾಗಿ. ಗೀತ-ವಾದ್ಯ-ನೃತ್ಯಗಳೆಂಬ ಸಂಗೀತಪದ್ಧತಿಗೆ ಈ ಗ್ರಂಥವು ತೊಡಿಸಿರುವ ಅಮೂಲ್ಯಹಾರದಂತೆ ಎಂಬ ಅರ್ಥವನ್ನು ಉಳ್ಳದ್ದು. ಹಾಗೆಂದು ಸಂಗೀತಮುಕ್ತಾವಳಿ- ಈ ಗ್ರಂಥವು ಒಂದೇ ಆಗಿ ಇಂದಿಗೆ ಇಲ್ಲ. ಇಬ್ಬರ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಎರಡು ಗ್ರಂಥಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಒಂದು ದೇವೇಂದ್ರ ಚಿಂತಾಮಣಿ ಅಥವಾ ದೇವೇಂದ್ರ ಭಟ್ಟ ಎನ್ನುವಾತ ಬರೆದ ಸಂಗೀತ ಮುಕ್ತಾವಳಿ. ಇದರ ಕಾಲ ಅಂದಾಜು ಸುಮಾರು ೧೪೨೯ನೇ ಇಸವಿ. ಇನ್ನೊಂದು ದೇವಣಾಚಾರ್ಯ ಅಥವಾ ದೇವಣಭಟ್ಟ ಬರೆದ ಸಂಗೀತಮುಕ್ತಾವಳಿ. ಇದರ ಕಾಲವೂ ಅಂದಾಜು ೧೪೦೬-೧೪೨೨ನೇ ಇಸವಿ. ಇವೆರಡು ಗ್ರಂಥದ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಗಮನಿಸಿದಾಗ ಇವೆರಡು ಗ್ರಂಥದ ಪ್ರಾಂತ್ಯವೂ ಕರ್ಣಾಟಕ-ಆಂಧ್ರ-ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರಗಳಿಗೆ ಒಪ್ಪುವಂತಿದೆ. ಮತ್ತೊಂದು ಸಂಗೀತ ಮುಕ್ತಾವಳಿ ಹೆಸರಿನ ಗ್ರಂಥವು ಓಡಿಶಾ- ಬಂಗಾಲದ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿದ್ದ ಹರಿಚಂದನ ಎಂಬುವನ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿದೆ. ಇದರ ಕಾಲ ೧೭೫೦ನೇ ಇಸವಿ. <br /> <br /> == ಗ್ರಂಥ ರಚನಾಕಾರರ ವಿವರ ==<br /> ದೇವೇಂದ್ರಭಟ್ಟನು ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಪ್ರೌಢದೇವರಾಯನ ಕಾಲದ ಆಸ್ಥಾನ ವಿದ್ವಾಂಸ. ವ್ಯಾಕರಣ, ತರ್ಕ, ಮೀಮಾಂಸೆ, ಗೀತ ಮತ್ತು ನೃತ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಕಷ್ಟು ಪರಿಶ್ರಮವಿದ್ದವ. ಈತ ಕರ್ನಾಟಕ-ಆಂಧ್ರ- ಗೌಡ- ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ ಮೊದಲಾದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಮಾನ್ಯವಾಗಿದ್ದ ರುದ್ರಟ ಎಂಬುವವನ ಶಿಷ್ಯ. ದೇವೇಂದ್ರನು ಸ್ಮೃತಿಚಂದ್ರಿಕಾ ಎಂಬ ಮತ್ತೊಂದು ಗ್ರಂಥವನ್ನೂ ರಚಿಸಿದ್ದನೆಂದು ತಿಳಿದುಬರುತ್ತದೆ. ದೇವೇಂದ್ರನಿಗೇ ದೇವಣಾಚಾರ್ಯ, ದೇವಣಭಟ್ಟ ಎಂಬ ಹೆಸರುಗಳೂ ಇದ್ದವೆಂದು ಕೆಲವು ವಿದ್ವಾಂಸರು ಅಭಿಪ್ರಾಯ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅಂದರೆ ದೇವೇಂದ್ರ ಮತ್ತು ದೇವಣ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಲಾಕ್ಷಣಿಕರು ಇಬ್ಬರಲ್ಲ, ಒಬ್ಬನೇ ಎಂಬ ತರ್ಕವಿದೆ. ಕಾರಣ ಇಬ್ಬರ ಹೆಸರು, ಗ್ರಂಥದ ಹೆಸರು ಮತ್ತು ಕಾಲವನ್ನು ಗಮನಿಸಿಕೊಂಡಾಗ ಸಾಕಷ್ಟು ಸಾಮ್ಯಗಳು ಇವೆ. ಜೊತೆಗೆ ದೇವೇಂದ್ರ ಚಿಂತಾಮಣಿಯ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿರುವ ಚಿಂತಾಮಣಿ ಎಂಬುದು ದೇವಣಾಚಾರ್ಯನು ತನ್ನನ್ನು ಕರೆದುಕೊಂಡ ತೌರ್ಯತ್ರಿಕ ಚಿಂತಾಮಣಿ ಎಂಬ ವಿಶೇಷ ಹೆಸರನ್ನೇ ಹೋಲುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಗ್ರಂಥಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಗಮನಿಸಿದಾಗ ಇವೆರಡು ಗ್ರಂಥಗಳಲ್ಲೂ ಸಾಕಷ್ಟು ಭಿನ್ನತೆಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಬಹುದು. ಅಂತೆಯೇ ರಾಮಕೃಷ್ಣಕವಿಗಳು ದೇವಣನನ್ನು ದೇವೇಂದ್ರನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾನೆ ಎಂದೂ ಸೂಚಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಇವೆರಡೂ ಒಂದೇ ಬೃಹದ್ಗ್ರಂಥವು ಎರಡಾಗಿ ಬರೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿರಬಹುದೇ ಅಥವಾ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಗ್ರಂಥಗಳೇ ಎಂಬ ವಿಚಾರ ಇಂದಿಗೂ ನಿರ್ಣಯವಾಗಿಲ್ಲ.<br /> <br /> ಸಂಗೀತಮುಕ್ತಾವಳಿ ಗ್ರಂಥಕರ್ತರ ಬದುಕಿನ ಬಗ್ಗೆ ಹೆಚ್ಚು ವಿವರಗಳು ತಿಳಿದುಬರುವುದಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಈ ಗ್ರಂಥರಚನೆಯ ಹಿಂದೆ ಒಂದಷ್ಟು ಮಂದಿ ಪಂಡಿತರು ಒಂದೆಡೆ ಸೇರಿ ಮಂಡಲಿಯನ್ನು ಮಾಡಿಕೊಂಡು ತೀರ್ಮಾನಿಸಿ ಲಕ್ಷಣರಚನೆಯಲ್ಲಿ ಗುರುತರ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿದ್ದರು ಮತ್ತು ತರ್ಕಗಳು ನಡೆದು ತೀರ್ಮಾನವಾಗಿ ಅವುಗಳೇ ಗ್ರಂಥಗಳಾಯಿತೆನ್ನುವುದು ಗೊತ್ತಾಗುತ್ತದೆ. ಇಂದಿನ ಕಾಲಕ್ಕೆ ಸಂಪಾದಕ ಮಂಡಳಿ, ಸಂಕಲನಸಮಿತಿ ಎಂಬುದೆಲ್ಲ ಹೇಗೆ ಇವೆಯೋ ಅಂದಿನ ಕಾಲಕ್ಕೂ ಪಂಡಿತ ಮಂಡಲಿಗಳು ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದವು. ಎಲ್ಲ ವರ್ಗದ ವಿದ್ವಾಂಸರ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳಿಗೂ ಸಮಾನಾವಕಾಶವಿತ್ತು ಎನ್ನುವುದು ಅರಿವಾಗುತ್ತದೆ.<br /> <br /> == ಅಧ್ಯಾಯಕ್ರಮ ಮತ್ತು ಲಕ್ಷಣವಿಚಾರ ==<br /> ದೇವಣಾಚಾರ್ಯನ ಸಂಗೀತಮುಕ್ತಾವಳಿಯು ಶಿವನ ನಾಂದೀಸ್ತುತಿಯಿಂದ ಆರಂಭಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ತಕ್ಷಣವೇ ಅಭಿನಯನಿರ್ಣಯ ಎಂಬ ಅಧ್ಯಾಯವಿದೆ. ಆದರೆ ಪೂರ್ಣಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಅರ್ಥೈಸಿಕೊಳ್ಳುವಂತೆ ಇದರ ಭಾಗಗಳು ಕಂಡುಬರುವುದಿಲ್ಲ. ಅದಾಗಿ ಪೇರಣ, ಗೌಂಡಲಿ, ಶುದ್ಧಪದ್ಧತಿ, ತಾಲ, ವಾದ್ಯ, ಪ್ರಬಂಧಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಅಳಿದುಳಿದಂತೆ ತೋರುವ ಲಕ್ಷಣಗಳು ಮೊದಲನೇ ಭಾಗದಲ್ಲೇ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಇದರಿಂದ ಈ ಗ್ರಂಥದ ಬಹಳಷ್ಟು ಭಾಗ ನಷ್ಟವಾಗಿದೆ, ಪೂರ್ಣ ದೊರೆತಿಲ್ಲವೆಂದೇ ಅಭಿಪ್ರಾಯಿಸಬಹುದು. ಅದಾಗಿ ಹಸ್ತ, ಅಂಗೋಪಾಂಗ ಅಭಿನಯ, ಸ್ಥಾನಕ, ಚಾರಿ, ಕರಣ, ಅಂಗಹಾರ, ಗತಿ, ವೃತ್ತಿ, ರಸ, ನೃತ್ಯಬೃಂದ, ನೃತ್ಯಸಭೆ ಮೊದಲಾದ ಎಲ್ಲ ಆಂಗಿಕಾಭಿನಯ ಮತ್ತು ನೃತ್ಯವ್ಯವಸ್ಥೆ ಜರುಗುವ ಸಭೆಯ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನೂ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ.<br /> <br /> ಇನ್ನು ದೇವೇಂದ್ರನ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿರುವ ಸಂಗೀತಮುಕ್ತಾವಳಿಯ ವಿಚಾರಕ್ಕೆ ಬಂದರೆ ಈ ಗ್ರಂಥವು ಪಂಡರೀಕವಿಠಲನ ನರ್ತನನಿರ್ಣಯ, ಚತುರದಾಮೋದರನ ಸಂಗೀತದರ್ಪಣ, ವೇದಸೂರಿಯೆಂಬುವನ ಸಂಗೀತಮಕರಂದಗಳು ಕೂಡಾ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಚರ್ಚಿಸುವ ಉತ್ಲ್ಪುತಿ ಕರಣಗಳು; ಅದರಲ್ಲೂ ಭ್ರಮರಿಗಳನ್ನೇ ಬಳಸಿ ಮಾಡುವ ನೃತ್ತವಿಶೇಷವನ್ನು ಇಲ್ಲಿಯೂ ಕಾಣಬಹುದು. ಆ ನೃತ್ತವೇ ಧುವಾಡ ಮತ್ತು ಧಾವನಲಾಗಗಳು. ಅವುಗಳಿಗೆ ಬಳಸುವ ಭ್ರಮರಿಕ್ರಮಗಳೇ ತಿರಿಪ/ಉರುಪಗಳು ಹಾಗೂ ಲಾಗ. ಇವು ಗತಿ-ತಾಲ-ನಡೆ ಸಹಿತವಾಗಿವೆ. ಅದರಲ್ಲೂ ಕರ್ನಾಟ ಮತ್ತು ದ್ರಾವಿಡ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಧುವಾಡವು ಬಗೆಬಗೆಯಾಗಿ, ನಾನಾ ಕ್ರಮಗಳಲ್ಲಿ ಮಾಡುವಂಥದ್ದು ಎಂಬ ವಿಚಾರವೂ ದೇವೇಂದ್ರನ ಸಂಗೀತಮುಕ್ತಾವಳಿಯಲ್ಲಿದೆ. ದೇವಣಾಚಾರ್ಯನ ಗ್ರಂಥ ತಂಜಾವೂರು ಸರಸ್ವತಿ ಮಹಲ್ ಗ್ರಂಥಾಲಯದಿಂದ ಸಂಪಾದನೆಗೊಂಡು ಅಚ್ಚಾಗಿದ್ದು; ದೇವೇಂದ್ರನ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿರುವ ಸಂಗೀತಮುಕ್ತಾವಳಿ ಇನ್ನೂ ಹಸ್ತಪ್ರತಿಯಲ್ಲೇ ಉಳಿದುಕೊಂಡಿದೆ. ಇವುಗಳ ಸಂಶೋಧನಾತ್ಮಕ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಯನ್ನು ಈ ಲೇಖನದ ಲೇಖಕರಾದ ಡಾ. ಮನೋರಮಾ ಬಿ ಎನ್ ಅವರ ಯಕ್ಷಮಾರ್ಗಮುಕುರ ಗ್ರಂಥದಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು.&lt;ref&gt;ಓದಿ. ಯಕ್ಷಮಾರ್ಗಮುಕುರ ಗ್ರಂಥ- ಡಾ.ಮನೋರಮಾ ಬಿ.ಎನ್ 2022- ಕುರಿಯ ವಿಠಲ ಶಾಸ್ತ್ರಿ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾನದ ಪ್ರಕಟಣೆ. ವಿವರಗಳಿಗೆ &lt;nowiki&gt;https://www.noopurabhramari.com/yakshamargamukura/&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == ಆಧಾರಗ್ರಂಥಗಳು ==<br /> Sangita Muktavali by Chintamani Devendra (Devanagari Manuscript). 1 and 2 - RSN-TMSSML-6646B, Tanjore: Maharaja Serfoji Saraswati Mahal Library. https://musicresearchlibrary.net/omeka/items/show/1255<br /> <br /> Venkataramanan, N (Ed.) (1991). Sangita Muktavali of Devanacharya- Natyashastra. Tanjavur: Maharaja Serfoji’s Sarasvati Mahal Library. https://archive.org/details/sangeetha-muktavali-of-devanacharya-series-no.-322-thanjavur-sarasvati-mahal-series<br /> <br /> ಮನೋರಮಾ ಬಿ.ಎನ್. ಶಾಸ್ತ್ರರಂಗ. ಶಾಸ್ತ್ರರಂಗ ಸಂಚಿಕೆ 9- ಸಂಗೀತ ಮುಕ್ತಾವಳಿ ಗ್ರಂಥಗಳು. https://www.noopurabhramari.com/</div>

Manorama https://en.alpha.ikswiki.in/index.php?title=%E0%B2%A8%E0%B2%BF%E0%B2%9C%E0%B2%97%E0%B3%81%E0%B2%A3%E0%B2%B6%E0%B2%BF%E0%B2%B5%E0%B2%AF%E0%B3%8B%E0%B2%97%E0%B2%BF%E0%B2%97%E0%B2%B3_%E0%B2%B5%E0%B2%BF%E0%B2%B5%E0%B3%87%E0%B2%95%E0%B2%9A%E0%B2%BF%E0%B2%82%E0%B2%A4%E0%B2%BE%E0%B2%AE%E0%B2%A3%E0%B2%BF_%E0%B2%97%E0%B3%8D%E0%B2%B0%E0%B2%82%E0%B2%A5&diff=1227 2024-10-30T06:16:30Z

<p>Manorama: </p> <hr /> <div><br /> Authored by ಡಾ.ಮನೋರಮಾ ಬಿ.ಎನ್. <br /> Published by ನೂಪುರ [https://www.noopurabhramari.com/ ಭ್ರಮರಿ]. ಈ ಲೇಖನ ನೂಪುರಭ್ರಮರಿ ಐ ಕೆ ಎಸ್ ಸೆಂಟರ್ ನ ಕೊಡುಗೆ&lt;ref&gt;ಶಾಸ್ತ್ರರಂಗ ಭಾಗ ೧ : ದಾಕ್ಷಿಣಾತ್ಯ (Video series)-ಸಂಚಿಕೆ 19-ನಿಜಗುಣಶಿವಯೋಗಿಗಳ ವಿವೇಕಚಿಂತಾಮಣಿ<br /> <br /> https://www.noopurabhramari.com/shaastraranga-episode-19-nijaguna-shivayogi-viveka-cintamani/&lt;/ref&gt; <br /> <br /> ಕರ್ನಾಟಕದ ಕೊಳ್ಳೇಗಾಲ ತಾಲೂಕು ಯಳಂದೂರು ಚಿಲಕವಾಡಿ ಬಳಿಯ ಶಂಭುಲಿಂಗ ಬೆಟ್ಟದಲ್ಲಿ ತಪೋಗೈದು ಶಿವಯೋಗಿಗಳಾಗಿದ್ದ ನಿಜಗುಣರು ಬರೆದ ಗ್ರಂಥ ವಿವೇಕ ಚಿಂತಾಮಣಿ. ವಿವಿಧ ಶಾಸ್ತ್ರವಿವೇಕವನ್ನೀಯುವ ಅನರ್ಘ್ಯ ರತ್ನ ಎಂಬ ಅರ್ಥದ ಹೆಸರುಳ್ಳದ್ದು. . ಸೋಮೇಶ್ವರನ ಮಾನಸೋಲ್ಲಾಸದ ಬಳಿಕ ಕಾಣಸಿಗುವ ವಿಶ್ವಕೋಶವಿದು. ಮಾನಸೋಲ್ಲಾಸದ ಭಾಷೆ ಸಂಸ್ಕೃತ. ಆದರೆ ವಿವೇಕ ಚಿಂತಾಮಣಿಯು ಕನ್ನಡದಲ್ಲೇ ಬರೆಯಲಾದ ಪ್ರಪ್ರಥಮ ವಿಶ್ವಕೋಶ. ಇದರ ಕಾಲಮಾನ ಅಂದಾಜು ೧೬೦೦ನೇ ಇಸವಿ. ಶಿವಯೋಗಿಗಳಾಗಿದ್ದ ನಿಜಗುಣರು ಕೈವಲ್ಯ ಪದ್ಧತಿ, ಪರಮಾನುಭವ ಬೋಧ, ಪರಮಾರ್ಥಗೀತೆ ಮತ್ತು ಪರಮಾರ್ಥ ಪ್ರಕಾಶಕ ಎಂಬ ಗ್ರಂಥಗಳನ್ನೂ ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ. <br /> <br /> == ಗ್ರಂಥವಿಶೇಷ, ಅಧ್ಯಾಯ ಕ್ರಮ ==<br /> ವಿವೇಕ ಚಿಂತಾಮಣಿ ಗ್ರಂಥವು ೧೬, ೧೭ ಮತ್ತು ೧೮ನೇ ಶತಮಾನಗಳಲ್ಲೇ ಮರಾಠಿ, ತಮಿಳು, ಸಂಸ್ಕೃತಕ್ಕೂ ಅನುವಾದಗೊಂಡಿದೆ. ಇದು ಒಟ್ಟು ಹತ್ತು ಪರಿಚ್ಛೇದ ಅಂದರೆ ಅಧ್ಯಾಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಅಲೌಕಿಕವೂ ಲೌಕಿಕವೂ ಎನಿಸುವ ೭೬೫ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸಿದೆ. ಆ ಪೈಕಿ ವೇದ, ಪುರಾಣ, ಉಪನಿಷತ್, ಶಾಸ್ತ್ರಾದಿಗಳು, ಇತಿಹಾಸ, ಚತುರ್ದಶವಿದ್ಯೆಗಳು, ಅಧಿಕಾರ ಚತುಷ್ಟಯ, ವಿವಿಧ ಸಿದ್ಧಾಂತ ಮತ್ತು ಮೀಮಾಂಸೆಗಳು, ನ್ಯಾಸಭೇದಗಳು, ದರ್ಶನತತ್ತ್ವಗಳು, ವರ್ಣಾಶ್ರಮ, ಷೋಡಶಕರ್ಮಗಳು, ಗಾಯತ್ರೀ ಜಪವಿಧಾನವೇ ಮೊದಲಾಗಿ ವಿವಿಧ ಮಂತ್ರಾಂಗ-ಧ್ಯಾನ- ಜಪ-ಪೂಜಾಲಕ್ಷಣಗಳು, ಯಜನಪ್ರಕ್ರಿಯೆ, ಶೈವ ಆಗಮಗಳು, ವೀರಶೈವ ಪೂಜಾವಿಧಿಗಳು, ಯೋಗ ಮತ್ತು ದೋಷಾದಿ ಲಕ್ಷಣಗಳು, ವಿವಿಧ ದೇವತೆಗಳು, ಆಯುಧಭೇದಗಳು, ವೇದಾಂತ, ಅದ್ವೈತಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸಿದೆ. ಅಂತೆಯೇ ಜ್ಯೋತಿಷ್ಯ, ಶಕುನಗಳು, ನರಕಸ್ವರೂಪ- ಪಾತಕವಿಚಾರಗಳು, ಸುಖಸಾಧನಗಳು, ವೈಕಲ್ಯಗಳು, ಸೃಷ್ಟಿ ಮತ್ತು ವಿವಿಧ ಲೋಕವಿಚಾರ, ಸಪ್ತದ್ವೀಪಗಳು, ಗ್ರಹವ್ಯವಸ್ಥೆ, ಭೂಲೋಕದ ವಿವಿಧ ಮಾಹಿತಿಗಳು, ಪಂಚಭೂತ, ಸಂವತ್ಸರಾದಿ ಕಾಲಭೇದಗಳು, ಛಪ್ಪನ್ನಾರು ದೇಶಗಳು, ಭರತವರುಷ- ಭರತಖಂಡದ ವ್ಯವಸ್ಥೆ, ಜನರು, ನದಿ-ಸಮುದ್ರ-ದ್ವೀಪ-ವೃಕ್ಷ- ಮೃಗ ಸ್ವರೂಪಗಳು, ಪುಣ್ಯಕ್ಷೇತ್ರಗಳು- ಶಕ್ತಿಪೀಠಗಳು- ಮುಕ್ತಿಕ್ಷೇತ್ರಗಳೇ ಮೊದಲಾಗಿ ಆಧಿದೈವಿಕ ಆಧಿಭೌತಿಕ, ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕವೆನಿಸುವ ಎಲ್ಲ ವಿಚಾರಗಳನ್ನೂ ಚರ್ಚಿಸಿದೆ. ಜೊತೆಗೆ ಉಪಭೋಗಗಳು, ವಿನೋದಗಳು ಎನಿಸುವ ರಾಜನ ಆಸ್ಥಾನ-ರಾಜಸಭೆ-ಸ್ವರ- ರಾಗ- ಸಂಗೀತ-ನೃತ್ಯ-ಗಮಕ-ಛಂದಸ್ಸು-ಮಹಾಕಾವ್ಯ- ಅಲಂಕಾರ- ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ವಿಷಯಗಳು- ವಿವಿಧ ಭಾವಗಳು-ನವರಸ- ನಾಯಿಕಾ ನಾಯಕ ಸಖ್ಯಾದಿ ಭೇದಗಳು, ನಾನಾ ಮತವಾದಿಗತಿಗಳು ವಿಷಯಪ್ರಪಂಚವೆಲ್ಲವನ್ನೂ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಾಗಿ ಹೇಳಿದೆ.<br /> <br /> ಈ ಗ್ರಂಥದ ಬರೆವಣಿಗೆ ನಡುಗನ್ನಡದಲ್ಲಿದ್ದು ಗದ್ಯಭಾಗಗಳೇ ಹೆಚ್ಚಿವೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆಂದು ಗಮನಿಸುವುದಾದರೆ- ಭರತಖಂಡದ ಭರತದೇಶದ ಜನರ ಬಗ್ಗೆ ಶಿವಯೋಗಿಗಳು ಬರೆದ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಸಾಲುಗಳು ಹೀಗಿವೆ-<br /> <br /> ''ನೂರಯಿಪ್ಪತ್ತೆರಡು ಯೋಜನದ ವರ್ಗಮಾದ ನಾಲ್ಕುಲಕ್ಷದೈವತ್ತೊಂದು ಸಾವಿರದೈನೂರೊಂಭತ್ತು ಯೋಜನಂಗಳ ಚತುರಮಷ್ಟ ರಾಮಸೇತು ಹಿಮಾಚಲಮಧ್ಯದೊಳು ಚಾತುರ್ವರ್ಣಿಕರುಂ ಹದಿನೆಂಟುಜಾತಿಗಳವರುಂ ನೂರೊಂದುಕುಲದವರುಂ ಸಾವಿರದೆಂಟುನೂರಬಗೆಯವರುಂ ತೊಂಭತ್ತೆರಡು ವಿಭಿನ್ನವಾದಿಗಳುಂ ಕೂಡಿದಾರು ಮತದವರುಂ ಇವರೆಲ್ಲರೊಳು ಚರಮಶರೀರಗಳೆನಿವ ಸಿದ್ಧಾಂತಿಗಳುಂ ಮತ್ತು ಕ್ಷೇತ್ರಯೋನಿವಿಕಲ್ಪಗಳಿಂ ಸಂಕರಜಾತೀಯರು ಪೇಳ್ದೆಲ್ಲರೊಳುಂ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಸಾರಿಪ್ರದಾಯಿಕರೆಂಬಾಸ್ತಿಕಸಂಬಂಧಿಗಳುಮಲ್ಲದೆ ನಾಸ್ತಿಕರೊಳು ಯವನ ಮ್ಲೇಚ್ಛ ತುರುಷ್ಕ ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯರೆಂಬ ಚತುರ್ವಿಧಘಾತದಕ ಜಾತೀಯರುಂ'' - <br /> <br /> ಎಂದೆಲ್ಲಾ ಹೇಳುತ್ತಾ ವಿವಿಧ ಮತ- ನೀತಿ-ನಡತೆ-ವಿದ್ವತ್ತು ಇರುವ ಜನರನ್ನೆಲ್ಲ ಶ್ರೇಣೀಕರಿಸುತ್ತಾ ಸಾಗುತ್ತಾರೆ.<br /> <br /> == ಸಮಾರೋಪ ==<br /> ಶಿವಯೋಗಿಗಳಿಗೆ ಇದ್ದ ತ್ರಿಕಾಲಪರಿಜ್ಞಾನ, ಲಕ್ಷ್ಯ-ಲಕ್ಷಣ ಶಾಸ್ತ್ರಪರಿಚಯವನ್ನು ಗಮನಿಸಿದಾಗ ನಮ್ಮ ಭಾರತ, ಭಾರತ ದೇಶದ ವಿದ್ಯೆ- ವಿವೇಕಗಳ ಅಗಾಧತೆ, ಸನಾತನಧರ್ಮದ ವೈಶಾಲ್ಯವೆಲ್ಲವೂ ಶ್ರೀಮಂತ-ಸಂಪದ್ಭರಿತ- ಪುಣ್ಯದೇಶವೆಂದು ಸಾರಿ ಹೇಳುತ್ತಲೇ ಇರುತ್ತದೆ. ಅದರಲ್ಲೂ ಎಲ್ಲ ಪ್ರಾಂತ್ಯಕ್ಕಿಂತಲೂ ಒಂದು ಪಟ್ಟು ಮಿಗಿಲೆಂಬಂತೆ ಕರ್ನಾಟಕದ, ಕರ್ನಾಟಕದಿಂದ ಬಂದ ಶಾಸ್ತ್ರಪ್ರಪಂಚವು ಅನುಪಮ, ಅನನ್ಯವೆನಿಸುವ ಶಾಸ್ತ್ರ-ಪ್ರಯೋಗಗಳ ಸಮಾಹಾರವಾದ ರತ್ನಗಳನ್ನೇ ಕೊಟ್ಟಿದೆ.<br /> <br /> == ಪರಾಮರ್ಶನ ಗ್ರಂಥಗಳು ==<br /> ಶ್ರೀ ಸೋಮೇಶ್ವರ ಭೂಪತಿ ವಿರಚಿತ ಮಾನಸೋಲ್ಲಾಸ, ಪ್ರಧಾನ ಸಂಪಾಕದರು - ಪ್ರೊ ಮಲ್ಲೇಪುರಂ ವೆಂಕಟೇಶ. 2015. ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಸ್ಕೃತವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ಮತ್ತು ದರೇಸ ಪಬ್ಲಿಕೇಶನ್ ನ ಪ್ರಕಟಣೆ. <br /> <br /> ನಿಜಗುಣಶಿವಯೋಗೀಂದ್ರವಿರಚಿತಮಾದ ವಿವೇಕಚಿಂತಾಮಣಿ. (೧೯೦೯). ಬೆಂಗಳೂರು: ಎಂ. ವೆಂಕಟಾಚಲ ಶೆಟ್ಟರು, ಚಿಕ್ಕಪೇಟೆ ಬುಕ್ ಡಿಪೋ.<br /> <br /> https://archive.org/details/OYOz_vivek-chintamani-of-nijagun-shivayogi-by-pt.-avalikar-series-no.-1-pune-vidyalay <br /> <br /> https://archive.org/details/dli.ernet.554363<br /> <br /> <br /> ಮನೋರಮಾ ಬಿ.ಎನ್, ಶಾಸ್ತ್ರರಂಗ ಭಾಗ ೧ : ದಾಕ್ಷಿಣಾತ್ಯ (Video series)-ಸಂಚಿಕೆ 19-ನಿಜಗುಣಶಿವಯೋಗಿಗಳ ವಿವೇಕಚಿಂತಾಮಣಿ. https://www.noopurabhramari.com/shaastraranga-episode-19-nijaguna-shivayogi-viveka-cintamani/ <br /> <br /> [https://www.youtube.com/channel/UCzsvThi5o-5X1-5kp7jaxVQ @noopurabhramari1212]<br /> &lt;references /&gt;</div>

Manorama https://en.alpha.ikswiki.in/index.php?title=%E0%B2%95%E0%B3%86%E0%B2%B3%E0%B2%A6%E0%B2%BF_%E0%B2%AC%E0%B2%B8%E0%B2%B5%E0%B2%AD%E0%B3%82%E0%B2%AA%E0%B2%BE%E0%B2%B2_%E0%B2%B0%E0%B2%9A%E0%B2%BF%E0%B2%A4_%E0%B2%B5%E0%B2%BF%E0%B2%B6%E0%B3%8D%E0%B2%B5%E0%B2%95%E0%B3%8B%E0%B2%B6%E0%B2%97%E0%B3%8D%E0%B2%B0%E0%B2%82%E0%B2%A5_%E0%B2%B6%E0%B2%BF%E0%B2%B5%E0%B2%A4%E0%B2%A4%E0%B3%8D%E0%B2%A4%E0%B3%8D%E0%B2%B5%E0%B2%B0%E0%B2%A4%E0%B3%8D%E0%B2%A8%E0%B2%BE%E0%B2%95%E0%B2%B0&diff=1226 2024-10-30T06:16:02Z

<p>Manorama: </p> <hr /> <div><br /> Authored by ಡಾ.ಮನೋರಮಾ ಬಿ.ಎನ್.<br /> Published by ನೂಪುರ [https://www.noopurabhramari.com/ ಭ್ರಮರಿ]. ಈ ಲೇಖನ ನೂಪುರಭ್ರಮರಿ ಐ ಕೆ ಎಸ್ ಸೆಂಟರ್ ನ ಕೊಡುಗೆ&lt;ref&gt;[https://www.youtube.com/channel/UCzsvThi5o-5X1-5kp7jaxVQ @noopurabhramari1212]&lt;/ref&gt; <br /> <br /> ಚಾಲುಕ್ಯವಂಶೀಯ ಸೋಮೇಶ್ವರ ವಿರಚಿತ ಅಭಿಲಷಿತಾರ್ಥ ಚಿಂತಾಮಣಿ ಅಥವಾ ಮಾನಸೋಲ್ಲಾಸವೆಂಬ ಗ್ರಂಥವನ್ನು ಬಿಟ್ಟರೆ ಸಂಸ್ಕೃತದಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವಕೋಶವೆಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದುದು ಶಿವತತ್ತ್ವರತ್ನಾಕರ ಒಂದೇ. ಮಾನಸೋಲ್ಲಾಸ ಅಥವಾ ಅಭಿಲಾಷಿತಾರ್ಥಚಿಂತಾಮಣಿ, ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಉಲ್ಲಾಸ ಕೊಡುವ ವಿವಿಧ ವಿದ್ಯಾ ವಿನೋದ ವಿಚಾರಗಳ ವಿಶ್ವಕೋಶವಾದರೆ; ಶಿವತತ್ತ್ವರತ್ನಾಕರ ವಿದ್ಯಾ ವಿನೋದಗಳೊಂದಿಗೆ ಭಾರತೀಯ ಧರ್ಮ, ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ವಿಚಾರಗಳನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡ ವಿಶ್ವಕೋಶ. ಇದನ್ನು ರಚಿಸಿದವ ನಮ್ಮ ಕರ್ನಾಟಕದವನೇ. ಕೆಳದಿಸಂಸ್ಥಾನದ ಅರಸ ಬಸವ ಭೂಪಾಲ. ಈ ಗ್ರಂಥದ ರಚನೆ ಬಸವಭೂಪಾಲನು ಅರಸನಾಗಿದ್ದ ೧೬೯೪ರಿಂದ ೧೭೧೪ನೇ ಇಸವಿಯ ಆಸುಪಾಸಿನಲ್ಲಿ ಆಗಿತ್ತೆಂದು ವಿದ್ವಾಂಸರು ನಿರ್ಣಯಿಸಿದ್ದಾರೆ. <br /> <br /> == ಬಸವ ಭೂಪಾಲ ==<br /> ಕೆಳದಿಯ ನಾಯಕವಂಶವು ಮಧ್ಯಕಾಲೀನ ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಆಡಳಿತ ರಾಜವಂಶವಾಗಿತ್ತು. ಅವರು ವಿಜಯನಗರ ಕರ್ನಾಟ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಸಾಮಂತರಾಗಿ ಆಳ್ವಿಕೆ ನಡೆಸಿದವರು. ವಿಜಯನಗರದ ಉದಾತ್ತ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳನ್ನು, ವಿವಿಧ ಕಲೆ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳನ್ನು ಪೋಷಿಸುವಲ್ಲಿ ಮುಂಚೂಣಿಯಲ್ಲಿದ್ದರು. ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಪತನದ ಬಳಿಕ ಒಂದಷ್ಟು ಕಾಲ ಸಮರ್ಥವಾಗಿ ಸ್ವತಂತ್ರಸಂಸ್ಥಾನವಾಗಿ ಆಳಿದರಾದರೂ ಸಾಮಾನ್ಯ ಶಕ ೧೭೬೩ರಲ್ಲಿ, ಹೈದರ್ ಅಲಿ ವಿರುದ್ಧ ಸೋಲೊಪ್ಪಿ, ಕ್ರಮೇಣ ಅವರು ಮೈಸೂರು ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದೊಂದಿಗೆ ಲೀನವಾದರು. ಮೈಸೂರಿನ ಮುಮ್ಮಡಿ ಕೃಷ್ಣರಾಜ ಒಡೆಯರ್ ಬರೆದ ಸೌಗಂಧಿಕಾ ಪರಿಣಯ ಎಂಬ ಕೃತಿಗೆ ಆಕರ ಬಸವಭೂಪಾಲನ ಶಿವತತ್ತ್ವರತ್ನಾಕರವೇ ಆಗಿತ್ತೆನ್ನುವುದೂ ತಿಳಿದುಬರುತ್ತದೆ. ಬಸವಭೂಪಾಲ ಸೂಕ್ತಿ ಸುಧಾಕರ ಮತ್ತು ಸುಭಾಷಿತ ಸುರದ್ರುಮ ಎಂಬ ಮತ್ತೆರಡು ಕೃತಿಗಳನ್ನೂ ಬರೆದಿದ್ದನು. ಆದರೆ ಲೋಕವಿಖ್ಯಾತವಾದದ್ದು ಶಿವತತ್ತ್ವ ರತ್ನಾಕರ. <br /> <br /> == ಶಿವತತ್ತ್ವರತ್ನಾಕರ- ಗ್ರಂಥವಿಶೇಷ, ಅಧ್ಯಾಯ ಕ್ರಮ ==<br /> ಶಿವತತ್ತ್ವರತ್ನಾಕರ - ಹೆಸರನ್ನು ಗಮನಿಸಿ ಇದು ಅಧ್ಯಾತ್ಮ ತತ್ತ್ವಗಳ ನಿರೂಪಣೆ, ಶಿವಾಗಮಗಳನ್ನೇ ಹೇಳಿದೆಯೆಂದು ತಿಳಿದರೆ ತಪ್ಪಾದೀತು. ಏಕೆಂದರೆ ಲೋಕದ ಸಮಸ್ತ ಭೋಗ- ಉಪಭೋಗ- ವಿದ್ಯೆ- ವ್ಯವಹಾರಗಳ ಬಗ್ಗೆಯೂ ಇದು ಗಮನ ಹರಿಸುತ್ತದೆ. ಆ ನಿಟ್ಟಿನಿಂದ ಶಿವ ಎಂದರೆ ಸುಂದರವಾದ ತತ್ತ್ವಗಳನ್ನುಳ್ಳ ಸಾಗರಪ್ರಾಯಿಯಾದ ಗ್ರಂಥ ಎಂಬ ವಿವರಣೆಯನ್ನು ಈ ಗ್ರಂಥದ ಹೆಸರಿಗೆ ಕೊಡುವುದೇ ಸೂಕ್ತ. <br /> <br /> ಶಿವತತ್ತ್ವ ರತ್ನಾಕರವನ್ನು ಸಂಸ್ಕೃತಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಸಂಭಾಷಣೆಯ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಬರೆಯಲಾಗಿದೆ. ರಾಜನ ಮಗನಾದ ಸೋಮಶೇಖರನು ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ಕೇಳುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಉತ್ತರಗಳನ್ನು ಬಸವಭೂಪಾಲ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ಈ ಸಂಭಾಷಣಾ ಕ್ರಮವು ಓದುಗರ ಆಸಕ್ತಿ-ಕುತೂಹಲವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಕೆಳದಿ ರಾಜವಂಶದ ಇತಿಹಾಸ, ಭೂಪಾಲರ ಪರಾಕ್ರಮ ವೃತ್ತಾಂತಗಳೂ ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ.<br /> <br /> ಈ ಮಹಾನ್ ಕೃತಿಯು ಕಲ್ಲೋಲ ಎಂಬ ಒಂಬತ್ತು ಅಧ್ಯಾಯಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ ಮತ್ತು ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಯೊಂದೂ ಅಧ್ಯಾಯಗಳು ತರಂಗಗಳೆಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ನೂರೆಂಟು ಉಪವಿಭಾಗಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಪ್ರಥಮ ಕಲ್ಲೋಲವು ಶಿವಲಿಂಗ ಪ್ರಾರ್ಥನಾ ಎಂಬ ನಾಂದಿಸ್ತುತಿಯೊಂದಿಗೆ ಆರಂಭಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಜೊತೆಗೆ ಶಿವಪರಿವಾರ ದೇವತೆಗಳ ಸ್ತುತಿ ಮತ್ತು ಶಾರದಾ ಸ್ತುತಿಯೂ ಇವೆ.<br /> <br /> ವೇದಾದಿ ಅಷ್ಟಾದಶ ಮಹಾವಿದ್ಯೆಗಳು, ಪುರಾಣ –ಉಪಪುರಾಣ, ಉಪವೇದ, ವೇದದ ಷಡಂಗಗಳು, ಆಗಮಾದಿಗಳ ಕುರಿತ ವಿಷಯವಿಶ್ಲೇಷಣೆ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಜೊತೆಗೆ ರಾಜನೀತಿ, ದಂಡನೀತಿ, ರಾಜಲಕ್ಷಣ, ಯುದ್ಧ, ಪಟ್ಟಾಭಿಷೇಕ, ಯಾನವೇ ಮೊದಲಾದ ರಾಜನ ವಿಶೇಷ ಕಾಲದ ವಿಧಿಗಳು, ಚತುರೋಪಾಯಗಳು, ಆಯುಧಸಾಧನಕ್ರಮಗಳು, ತತ್ತ್ವಶಾಸ್ತ್ರ, ಸೃಷ್ಟಿರಹಸ್ಯ, ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡವಿಚಾರ, ಯುಗ-ಕಲ್ಪ, ಇಂದ್ರಾದಿ ದೇವತೆಗಳ ವೃತ್ತಾಂತ, ವಿವಿಧ ಲೋಕಗಳು ಮತ್ತು ನಕ್ಷತ್ರ-ಗ್ರಹಗತಿ-ದೇವತಾತತ್ತ್ವ ವರ್ಣನೆಗಳು, ಕಲಿಧರ್ಮವಿವರuಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಅದಾಗಿ ಚತುರ್ವರ್ಣ, ಆಶ್ರಮಧರ್ಮ, ಕರ್ಮಬಂಧಗಳು, ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತ ವಿಧಿಗಳು, ಜ್ಯೋತಿಷ್ಯ, ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರ, ಸ್ವಪ್ನಫಲಗಳು, ಯೋಗಫಲಗಳು, ಮುಹೂರ್ತನಿರ್ಣಯವಿವರಗಳು, ನೀತಿಶಾಸ್ತ್ರ, ತತ್ತ್ವದರ್ಶನಗಳು, ಹಠಯೋಗ ಮತ್ತು ರಾಜಯೋಗಶಾಸ್ತ್ರ ಮೊದಲಾದ ಶಾಸ್ತ್ರವಿಚಾರಗಳನ್ನು ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಹಾಗೆಯೇ ವಿವಿಧ ವರ್ಗದ ಸ್ತ್ರೀಪುರುಷಲಕ್ಷಣಗಳು, ನಿಧಿಶೋಧ, ಕೃಷಿ-ಬೆಳೆಗಳು, ಮಳೆ, ಮೋಡಗಳು, ನದಿ-ಪರ್ವತಗಳು, ಜಲಭೂಮಿ ಪರೀಕ್ಷೆ, ಇತಿಹಾಸ, ಭೌಗೋಳಿಕತೆ, ದೇಶಭಾಷಾ ಲಿಪಿಜ್ಞಾನ, ದೇವತಾಪ್ರತಿಷ್ಠಾಕಾಲ, ಗೃಹ-ರಂಗಮಂಟಪ-ಪುರಭವನ ಇತ್ಯಾದಿಗಳ ನಿರ್ಮಾಣ, ಮೂರ್ತಿನಿರೂಪಣ, ಉದ್ಯಾನವನ ಪಾಲನೆ, ಬೇಟೆ, ವರ್ತಕರ ವ್ಯಾಪಾರ, ತರುಚಿಕಿತ್ಸಾ, ದೋಹದ ವರ್ಣನ, ವಿಶೇಷ ಆಚರಣೆಗಳು. ಮುಂತಾದ ಆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಪ್ರಚಲಿತದಲ್ಲಿದ್ದ ಎಲ್ಲಾ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳನ್ನೂ ಹೇಳಿದೆ. ಪರಕಾಯ ಪ್ರವೇಶ, ಪಾದುಕಾ ಸಿದ್ಧಿ, ವಾಕ್ಸಿದ್ಧಿ, ಅಂಜನ, ಮಂತ್ರ, ವೈದ್ಯಕೀಯ ಆದಾನ ನಿದಾನ ತ್ರಿಗುಣ ಆಧಾರಿತ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗಳು, ಮೃತಸಂಜೀವಿನಿ ವಿದ್ಯೆ, ವಿಷವೈದ್ಯಕೀಯ ಮೊದಲಾದವುಗಳ ಸಿದ್ಧಿಗಳನ್ನೂ ಗುರುತಿಸಬಹುದು.<br /> <br /> ಚಾಲುಕ್ಯ ಅರಸ ಮೂರನೇ ಸೋಮೇಶ್ವರನ ಗ್ರಂಥ ಮಾನಸೋಲ್ಲಾಸದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವಂತೆ ಇಲ್ಲಿಯೂ ರಾಜರ ಸ್ನಾನ- ಲೇಪನ-ಪಾದುಕಾ-ಗಂಧಯುಕ್ತಿ-ವಸ್ತ್ರ-ಮಾಲೆ- ಭೂಷಣ-ರತ್ನ-ಭೋಜನ-ಶಯನ-ಅನ್ನಪಾನೀಯ-ಭಕ್ಷ್ಯಲೇಹ್ಯಾದಿಗಳು- ತಾಂಬೂಲಕರ್ಪೂರಾದಿ ಸೇವನೆ-ಪುತ್ರೋಪಭೋಗ- ರಾಜಸಭೆಗಳಲ್ಲಿ ನಾಟಕ, ಗಾಯನ, ಕವಿತ್ವ, ಕಾವ್ಯಾಲಂಕಾರ, ಆನೆ-ಕುದುರೆ-ರಥಗಳ ಕೌಶಲ್ಯ, ಮಲ್ಲವಿನೋದ-ಪಶುಪಾಲನೆ, ಪ್ರಾಣಿ -ಪಕ್ಷಿಗಳ ಕಾದಾಟದ ಸ್ಪರ್ಧೆಗಳು, ಅಶ್ವಶಾಸ್ತ್ರ ಮೊದಲಾದ ವಿವಿಧ ರಾಜೋಪಭೋಗಗಳ ವಿವರ ಸಪ್ತಮ ಕಲ್ಲೋಲದಿಂದ ಆರಂಭಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಅಂತೆಯೇ ಚಿತ್ರಲೇಖನ, ಶಿಲ್ಪಕಲೆ, ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ, ಶಕುನ, ಸಾಮುದ್ರಿಕ, ಕಾಮಶಾಸ್ತ್ರ, ನಾಯಿಕಾ-ನಾಯಕ ವಿಚಾರ, ಸಂಗೀತ, ನೃತ್ಯ, ಇಂದ್ರಜಾಲ, ವಿವಿಧ ಕ್ರೀಡೆಗಳ ವಿಚಾರಗಳಿವೆ. ವಿವಿಧ ಯಂತ್ರಗಳು, ಲೋಹದ ಕೆಲಸ, ಕಲ್ಲಿನ ಕೆಲಸ, ಮಣ್ಣಿನ ಕೆಲಸ, ಮರದ ಕೆಲಸ, ಬೆತ್ತದ ಕೆಲಸ, ಚರ್ಮದ ಕೆಲಸ, ಬಟ್ಟೆಯ ಕೆಲಸ, ಅಡಿಗೆಯ ಕೆಲಸ -ಅಂದರೆ ಪಾಕಶಾಸ್ತ್ರ ಅಥವಾ ಸೂಪಶಾಸ್ತ್ರವೇ ಮೊದಲಾದ ಎಲ್ಲ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದ ಅರವತ್ತನಾಲ್ಕು ಕಲೆಗಳನ್ನೂ ದಾಖಲಿಸಿದೆ.<br /> <br /> ನೃತ್ಯ ಮತ್ತು ನಾಟ್ಯಸಂಬಂಧೀ ವಿವರಗಳು ಆರನೇ ಕಲ್ಲೋಲದ ತೃತೀಯ- ಚತುರ್ಥ-ಪಂಚ- ಷಷ್ಠ ತರಂಗಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನವಾಗಿದ್ದು ನಾಟ್ಯೋತ್ಪತ್ತಿ, ನೃತ್ತಪ್ರಶಂಸಾ, ನರ್ತಕ- ನರ್ತಕೀ ಲಕ್ಷಣಗಳು, ಮಾರ್ಗನೃತ್ತಕ್ರಮ, ನಾಟ್ಯವಿಧಿ, ಶಿರ-ದೃಷ್ಟಿ-ಹಸ್ತ-ಬಾಹು- ವಕ್ಷ- ಪಾರ್ಶ್ವ- ಊರು-ಪಾದ ಎಂಬ ಕೆಲವು ಅಂಗೋಪಾಂಗ ಅಭಿನಯಗಳನ್ನು, ಸ್ಥಾನಕ- ಚಾರಿಗಳನ್ನು ಲಕ್ಷಣಸಹಿತವಾಗಿ ದಾಖಲಿಸಿದೆ. ಬಳಿಕ ಒಂಭತ್ತನೇ ತರಂಗದ ವರೆಗೂ ಗೀತಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ನಾದ, ಗಮಕ, ರಾಗ, ಗ್ರಾಮ, ಮೂರ್ಛನ, ತಾನ, ತಾಲ, ಪ್ರಸ್ತಾರ ಮತ್ತು ವಿವಿಧ ವಾದ್ಯಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವಿಚಾರಗಳೂ ಇವೆ. ಅಂತೆಯೇ ಸಪ್ತಮ ಕಲ್ಲೋಲದ ಆರನೇ ತರಂಗದಲ್ಲಿ ದಶರೂಪಕಗಳು, ನಾಟಕಗಳ ಕಥಾವಸ್ತು ಅಂದರೆ ಇತಿವೃತ್ತಗಳ ಸಂಧಿ-ಸಂಧ್ಯಂಗಗಳ ವಿವರಗಳೂ ಇವೆ. <br /> <br /> == ಸಮಾರೋಪ ==<br /> ಇವೆಲ್ಲದಕ್ಕೂ ನಾಟ್ಯಶಾಸ್ತ್ರ, ಮಾನಸೋಲ್ಲಾಸ, ಸಂಗೀತರತ್ನಾಕರ, ದಂಡನೀತಿ, ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರ, ಧರ್ಮಶಾಸ್ತ್ರ ಮೊದಲಾದ ಹಲವು ಶಾಸ್ತ್ರ ಗ್ರಂಥ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನೇ ಆಶ್ರಯಿಸಲಾಗಿದೆ.<br /> <br /> ಅದ್ವಿತೀಯವೆನಿಸುವ ಈ ಗ್ರಂಥವು ವಿಶ್ವ ಸಾಹಿತ್ಯಕ್ಕೆ ಕರ್ನಾಟಕದ ಅನುಪಮ ಕಾಣಿಕೆ.<br /> <br /> == ಪರಾಮರ್ಶನ ಗ್ರಂಥಗಳು ==<br /> ಶ್ರೀ ಸೋಮೇಶ್ವರ ಭೂಪತಿ ವಿರಚಿತ ಮಾನಸೋಲ್ಲಾಸ, ಪ್ರಧಾನ ಸಂಪಾಕದರು - ಪ್ರೊ ಮಲ್ಲೇಪುರಂ ವೆಂಕಟೇಶ. 2015. ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಸ್ಕೃತವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ಮತ್ತು ದರೇಸ ಪಬ್ಲಿಕೇಶನ್ ನ ಪ್ರಕಟಣೆ. <br /> <br /> Shiva Tattva Ratnakara By Basavaraja 1927 Jangamwadi Math Collection. https://archive.org/details/qpMJ_shiva-tattva-ratnakara-by-basavaraja-1927-jangamwadi-math-collection<br /> <br /> Siva Tattva Ratnakara Vol I Mysore Oriental Research Institute. https://archive.org/details/WajU_siva-tattva-ratnakara-vol-i-mysore-oriental-research-institute<br /> <br /> Sivatattvaratnakara of Keladi Basavabhupala, vol.1, edited by S Narayanaswamy Sastri https://www.dropbox.com/s/4u6chn6zu996ou3/TxtSkt-Siva-tattva-ratnAkara-of-Keladi-Basavabhupala-v1-0179.pdf?e=1&amp;dl=0<br /> <br /> ಮನೋರಮಾ ಬಿ.ಎನ್, ಶಾಸ್ತ್ರರಂಗ ಭಾಗ ೧: ದಾಕ್ಷಿಣಾತ್ಯ (Video series)-ಸಂಚಿಕೆ ೨೦- https://www.noopurabhramari.com/shaastraranga-episode-20-keladi-basabhupala-shivatatwaratnakara/</div>

Manorama https://en.alpha.ikswiki.in/index.php?title=%E0%B2%AE%E0%B3%81%E0%B2%AE%E0%B3%8D%E0%B2%AE%E0%B2%A1%E0%B2%BF_%E0%B2%9A%E0%B2%BF%E0%B2%95%E0%B3%8D%E0%B2%95%E0%B2%AD%E0%B3%82%E0%B2%AA%E0%B2%BE%E0%B2%B2%E0%B2%A8_%E0%B2%85%E0%B2%AD%E0%B2%BF%E0%B2%A8%E0%B2%B5%E0%B2%AD%E0%B2%B0%E0%B2%A4%E0%B2%B8%E0%B2%BE%E0%B2%B0%E0%B2%B8%E0%B2%82%E0%B2%97%E0%B3%8D%E0%B2%B0%E0%B2%B9_%E0%B2%97%E0%B3%8D%E0%B2%B0%E0%B2%82%E0%B2%A5&diff=1225 2024-10-30T06:15:36Z

<p>Manorama: </p> <hr /> <div><br /> Authored by ಡಾ.ಮನೋರಮಾ ಬಿ.ಎನ್.<br /> Published by ನೂಪುರ [https://www.noopurabhramari.com/ ಭ್ರಮರಿ]. ಈ ಲೇಖನ ನೂಪುರಭ್ರಮರಿ ಐ ಕೆ ಎಸ್ ಸೆಂಟರ್ ನ [https://www.noopurabhramari.com/shaastra-epsiode-21-mummadi-chikkabhupala-abhinavabharatasarasangraha-and-sangraha-texts/ ಕೊಡುಗೆ] <br /> <br /> ತುಮಕೂರು ಬಳಿಯ ಬಿಜ್ಜಾವರ ಮತ್ತು ತದನಂತರದಲ್ಲಿ ಮಧುಗಿರಿಯನ್ನು ಕೇಂದ್ರವಾಗಿಸಿ ರಾಜ್ಯಭಾರ ಮಾಡಿದ ಅರಸ ಮುಮ್ಮಡಿ ಚಿಕ್ಕಭೂಪಾಲ ರಚಿತ ಗ್ರಂಥವೇ ಅಭಿನವಭರತಸಾರಸಂಗ್ರಹ. ಚಿಕ್ಕಭೂಪಾಲರ ವೃದ್ಧಾಪ್ಯ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅಂದರೆ ೧೬೬೦ರಿಂದ ೧೬೭೦ನೇ ಇಸವಿಯ ಒಳಗಿನ ಅವಧಿ ಈ ಗ್ರಂಥದ ರಚನೆಯ ಕಾಲವೆಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ. <br /> <br /> == ಮುಮ್ಮಡಿ ಚಿಕ್ಕಭೂಪಾಲ- ವೈಯಕ್ತಿಕ ವಿವರಗಳು ==<br /> ಮುಮ್ಮಡಿ ಚಿಕ್ಕಭೂಪಾಲನ ಅರಸೊತ್ತಿಗೆ ಮೂಲತಃ ವಿಜಯನಗರ ಕರ್ನಾಟ ಅರಸರಿಂದ ಸಹಾಯ ಪಡೆದ ಸಾಮಂತವರ್ಗ. ಮಾರೇಗೌಡ ಎಂಬುವನಿಂದ ೧೪ನೇ ಶತಮಾನದ ಹೊತ್ತಿಗಾಗಲೇ ಈ ವಂಶ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಹೊಂದಿತ್ತು. ಆತನ ಉಳಿದ ಆರು ಮಂದಿ ಸೋದರರು ಅಂದಿನ ಮೈಸೂರು ರಾಜ್ಯದ ಏಳು ಭಿನ್ನ ಭಿನ್ನ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಆಳ್ವಿಕೆ ನಡೆಸಿದ್ದರು. ಹಾಗೆಂದೇ ಏಳನಾಡ ಪ್ರಭುಗಳು, ಮಹಾನಾಡ ಪ್ರಭುಗಳು ಎಂದೇ ಖ್ಯಾತರಾದರು. ಮುಮ್ಮಡಿಯೆನ್ನುವುದು ಈ ವಂಶದವರು ಮೊದಲು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ನಗರಿಯ ಹೆಸರು. ಅದೇ ಮುಂದುವರಿದು ಈ ವಂಶದ ಹಿರೇಚಿಕ್ಕಪ್ಪ ಗೌಡರು ಬಿಜ್ಜಾದೇವಿ ಮಾರಿದೇವಿಯ ಕೃಪೆಯಿಂದ ೧೫೨೪ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಬಿಜ್ಜಾವರದಲ್ಲಿ ಆಳ್ವಿಕೆ ನಡೆಸಿದರು. ವಿಜಯನಗರದ ಅರಸರಾಗಿದ್ದ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣದೇವರಾಯರ ಒಲವು ಮತ್ತು ಸಹಕಾರ ಇವರಿಗೆ ದಕ್ಕಿತ್ತು. ಅಂತೆಯೇ ಈ ಸಪ್ತ ಸಹೋದರರು ವಿಜಯನಗರದ ಪರವಾಗಿ ಅನೇಕ ಯುದ್ಧಗಳಲ್ಲೂ ಪಾಲ್ಗೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಮೈಸೂರು ಅರಸೊತ್ತಿಗೆಯಂತೆಯೇ ಗಂಡಭೇರುಂಡ ಲಾಂಛನದ ಸಹಿತ ಅನೇಕ ಬಹುಮಾನವನ್ನೂ ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ. ಬಿಜ್ಜಾವರವು ಸಂತರಾದ ವ್ಯಾಸರಾಯರ ಅನುಗ್ರಹಕ್ಕೆ ಕೂಡಾ ಪಾತ್ರವಾದ ನಗರಿ.<br /> <br /> ಈ ರಾಜವಂಶದ ಮುಂದಿನ ತಲೆಮಾರು ಹಿರೇಚಿಕ್ಕಪ್ಪ ಗೌಡರ ಹೆಸರನ್ನೇ ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಮುಂದುವರಿಯಿತು. ಆ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಇಮ್ಮಡಿ ಚಿಕ್ಕಪ್ಪ ಗೌಡರ ಮಗನಾಗಿ ನಮ್ಮ ಅಭಿನವಭರತಸಾರಸಂಗ್ರಹದ ರಚನಾಕಾರರಾದ ಮುಮ್ಮಡಿ ಚಿಕ್ಕಭೂಪಾಲರೂ ಇದ್ದಾರೆ. ಇವರ ಮೊದಲ ಹೆಸರು ಸಪ್ಪೆ ಗೌಡ. ತಂದೆ ಮತ್ತು ಇವರ ಅಣ್ಣ ಯುದ್ಧರಂಗದಲ್ಲಿ ಮಡಿದ ಬಳಿಕ ಇವರು ಮಧುಗಿರಿಯಲ್ಲಿ ಪಟ್ಟಕ್ಕೇರಿ ಮುಮ್ಮಡಿ ಚಿಕ್ಕಪ್ಪ ಗೌಡ ಎಂದೇ ಹೆಸರಾದರು. ಇವರ ಪುತ್ರರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಮೈಸೂರು ಅರಸರಿಂದ ಪರಾಭವಗೊಂಡು ಮುಮ್ಮಡಿ ವಂಶದ ಆಳ್ವಿಕೆ ಕೊನೆಗಾಣುತ್ತದೆ.<br /> <br /> == ಅಭಿನವಭರತಸಾರಸಂಗ್ರಹ- ಗ್ರಂಥವಿಶೇಷ ==<br /> ಅಭಿನವಭರತಸಾರಸಂಗ್ರಹ- ಹೆಸರೇ ಹೇಳುವಂತೆ ಇದೊಂದು ಸಂಗ್ರಹ ಗ್ರಂಥ. ಭರತನ ನಾಟ್ಯಶಾಸ್ತ್ರದಿಂದ ಮೊದಲ್ಗೊಂಡು, ಮತಂಗನ ಬೃಹದ್ದೇಶಿ, ನಾರದನ ಸಂಗೀತಮಕರಂದ, ಹರಿಪಾಲನ ಸಂಗೀತಸುಧಾಕರ, ಶಾರ್ಙ್ಗದೇವನ ಸಂಗೀತರತ್ನಾಕರ, ರಾಮಾಮಾತ್ಯನ ಸ್ವರಮೇಳಕಲಾನಿಧಿ, ಸೋಮನಾರ್ಯನ ನಾಟ್ಯಚೂಡಾಮಣಿ ಮೊದಲಾದ ಇನ್ನೂ ಹಲವು ಗ್ರಂಥಗಳ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿಯೇ ಈ ಗ್ರಂಥವನ್ನು ಬರೆಯಲಾಗಿದೆ. ಆಯಾ ಪೂರ್ವಸೂರಿ ಗ್ರಂಥಕರ್ತರನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿಯೇ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಸೂಚಿಸಲಾಗಿದೆ. <br /> <br /> ಅಭಿನವಭರತಸಾರಸಂಗ್ರಹ ಗ್ರಂಥವು ವಾದ್ಯಾಧ್ಯಾಯದಿಂದ ಆರಂಭಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಸ್ತುತಿವಾಕ್ಯಗಳು ಅಷ್ಟಾಗಿ ಕಾಣಸಿಗುವುದಿಲ್ಲ. ತದನಂತರದಲ್ಲಿ ಗೀತಾಧ್ಯಾಯ ಇದೆ. ವಾದ್ಯಾಧ್ಯಾಯವು ಚತುರ್ವಿಧ ವಾದ್ಯವರ್ಗೀಕರಣಗಳು, ಅವುಗಳನ್ನು ನುಡಿಸುವ ಪದ್ಧತಿ, ವಾದಕರ ಗುಣದೋಷಗಳನ್ನು ಹೇಳಿದೆ. ಗೀತಾಧ್ಯಾಯವು ಸ್ವರ- ರಾಗ- ಗಮಕ- ಪ್ರಬಂಧ ಮೊದಲಾದ ಗೀತಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಲಕ್ಷಣಸಂಗತಿಗಳನ್ನು ಹೇಳಿದೆ. ತಾಲಾಧ್ಯಾಯ, ನರ್ತನಾಧ್ಯಾಯಗಳು ದೊರೆತಿಲ್ಲ. ಮೈಸೂರಿನ ಪ್ರಾಚ್ಯವಸ್ತು ಹಸ್ತಪ್ರತಿ ಸಂಗ್ರಹಾಲಯದಲ್ಲಿದ್ದ ಇದರ ಹಸ್ತಪ್ರತಿಯನ್ನು ಸಂಪಾದಿಸಿ ಮಹಾಮಹೋಪಾಧ್ಯಾಯ ಡಾ. ರಾ. ಸತ್ಯನಾರಾಯಣ ಅವರು ಪ್ರಕಟಿಸಿದ್ದಾರೆ.<br /> <br /> == ಪರಾಮರ್ಶನ ಗ್ರಂಥಗಳು ==<br /> Satyanarayana (1960).Abhinava Bharatasarasangraha by Mummadi ChikkaBhupala. Mysore : Varalakshmi academy. https://ia801407.us.archive.org/6/items/Mus-SourceTexts/TxtSkt-abhinava-bharata-sAra-sangraha-mummaDiCikkabhUpAla-0001.pdf<br /> <br /> ಮನೋರಮಾ ಬಿ.ಎನ್, ಶಾಸ್ತ್ರರಂಗ ಭಾಗ ೧: ದಾಕ್ಷಿಣಾತ್ಯ (Video series)-ಸಂಚಿಕೆ ೨೧- [https://www.noopurabhramari.com/shaastra-epsiode-21-mummadi-chikkabhupala-abhinavabharatasarasangraha-and-sangraha-texts/ https://www.noopurabhramari.com/] <br /> <br /> [https://www.youtube.com/channel/UCzsvThi5o-5X1-5kp7jaxVQ @noopurabhramari1212]</div>

Manorama https://en.alpha.ikswiki.in/index.php?title=%E0%B2%A4%E0%B3%8D%E0%B2%B0%E0%B2%BF%E0%B2%B2%E0%B3%8B%E0%B2%9A%E0%B2%A8%E0%B2%BE%E0%B2%A6%E0%B2%BF%E0%B2%A4%E0%B3%8D%E0%B2%AF%E0%B2%A8_%E0%B2%A8%E0%B2%BE%E0%B2%9F%E0%B3%8D%E0%B2%AF%E0%B2%B2%E0%B3%8B%E0%B2%9A%E0%B2%A8_%E0%B2%97%E0%B3%8D%E0%B2%B0%E0%B2%82%E0%B2%A5&diff=1224 2024-10-30T06:15:04Z

<p>Manorama: </p> <hr /> <div><br /> Authored by ಡಾ.ಮನೋರಮಾ ಬಿ.ಎನ್.<br /> Published by ನೂಪುರ [https://www.noopurabhramari.com/ ಭ್ರಮರಿ]. ಈ ಲೇಖನ ನೂಪುರಭ್ರಮರಿ ಐ ಕೆ ಎಸ್ ಸೆಂಟರ್ ನ ಕೊಡುಗೆ&lt;ref&gt;ಶಾಸ್ತ್ರರಂಗ ಭಾಗ 3- ಉತ್ತರ/ಪಾಂಚಾಲೀ (Video series)-ಸಂಚಿಕೆ 37-ತ್ರಿಲೋಚನಾದಿತ್ಯನ ನಾಟ್ಯಲೋಚನ,ಮದನಪಾಲನ ಆನಂದಸಂಜೀವನ<br /> <br /> https://www.noopurabhramari.com/shaastraranga-37-trilocanaditya-natyalocana-and-madanapala-aanandasanjeevana/ &lt;/ref&gt;, <br /> <br /> ನಾಟ್ಯಲೋಚನವು ಭಾರತೀಯ ನಾಟ್ಯರಂಗಭೂಮಿಗೆ ಹತ್ತಿರವಾದ ನಾಟ್ಯಶಾಸ್ತ್ರದ ಭರತನ ನಿಲುವುಗಳ ಹಾದಿಯಲ್ಲೇ ಬರೆಯಲ್ಪಟ್ಟ ಸಂಸ್ಕೃತ ಗ್ರಂಥ. ನಾಟ್ಯಕ್ಕೆ ದೃಷ್ಟಿಸಮಾನವಾದುದು ಎಂಬ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿರುವ ಈ ಗ್ರಂಥದ ರಚನಾಕಾರ ತ್ರಿಲೋಚನಾದಿತ್ಯನೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಗ್ರಂಥ ರಚನೆಯ ಕಾಲ ೧೩ನೇ ಶತಮಾನ. <br /> <br /> == ತ್ರಿಲೋಚನಾದಿತ್ಯ- ಗ್ರಾಂಥಿಕ ವಿವರಗಳು ==<br /> ಈತ ಯಾವ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಬದುಕಿದ್ದ, ಎಲ್ಲಿದ್ದ ಎಂಬುದು ತಿಳಿದುಬಂದಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಈ ಗ್ರಂಥದ ಶೈಲಿ, ಅನುಸರಿಸಿದ ಕೆಲವು ಪೂರ್ವಸೂರಿಗಳ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಗಮನಿಸಿದಾಗ ಉತ್ತರ ಭಾರತದವನಿದ್ದಿರಬಹುದೆಂಬ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಬಲವಾಗಿ ಮೂಡುತ್ತದೆ. <br /> <br /> ಸ್ವತಃ ತ್ರಿಲೋಚನಾದಿತ್ಯನೇ ಲೋಚನ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಂಜನ ಎಂಬ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವನ್ನು ಈ ನಾಟ್ಯಲೋಚನ ಗ್ರಂಥಕ್ಕೆ ಬರೆದಿದ್ದನೆಂದೂ ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ. ಜೊತೆಗೆ ಈತ ಭರತನ ನಾಟ್ಯಶಾಸ್ತ್ರಕ್ಕೆ ೨ನೇ ಭಾಗವೆಂಬಂತೆ ಭರತೋದಯ ಎಂಬ ಗ್ರಂಥವನ್ನೂ ಮತ್ತು ರಾಮಚರಿತಮ್ ಎಂಬ ನಾಟಕವನ್ನೂ ಬರೆದಿದ್ದನೆನ್ನಲಾಗಿದೆ. ಈ ನಾಟ್ಯಲೋಚನ ಗ್ರಂಥವು ಸಾಗರನಂದಿಯ ನಾಟಕಲಕ್ಷಣರತ್ನಕೋಶದ ಲಕ್ಷಣಗಳಿಗೆ ನಿಕಟವಾಗಿರುವುದನ್ನೂ ಗಮನಿಸಿದಾಗ ತ್ರಿಲೋಚನಾದಿತ್ಯನು ಸಾಗರನಂದಿಯಿಂದ ಪ್ರಭಾವಿತನಾಗಿದ್ದನೆಂಬುದು ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ.<br /> <br /> == ನಾಟ್ಯಲೋಚನ- ಗ್ರಂಥವೈಶಿಷ್ಟ್ಯ ==<br /> ನಾಟ್ಯಲೋಚನ ಗ್ರಂಥ ತನ್ನ ಲಕ್ಷಣವಿವರಗಳಲ್ಲಿ ಅನೇಕಾನೇಕ ರೂಪಕ ಅಥವಾ ಕಾವ್ಯಗಳನ್ನು ಗಮನಿಸಿ ದಾಖಲಿಸಿರುವುದನ್ನು ಮನಗಾಣಬಹುದು. ಶಾಕುಂತಲ, ವಿಕ್ರಮೋರ್ವಶೀಯ, ಕರ್ಪೂರಮಂಜರಿ, ರಘುವಂಶಮ್, ಗಾಥಾಸಪ್ತಶತಿ, ನಾಗಸರ್ವಸ್ವ, ಅನರ್ಘರಾಘವ, ರತ್ನಾವಲೀ, ವೇಣಿಸಂಹಾರ, ಬಾಲರಾಮಾಯಣ, ರಾಮಾನಂದ, ಪುಷ್ಪದೂತಿಕಾ ಕುಲವೀಥೀ, ಉನ್ಮತ್ತರಾಘವ, ಚೌರಿಕಾವಿವಾಹ, ಕುಂಭಕ ಮೊದಲಾದ ಎಷ್ಟೋ ನಾಟಕಗಳನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿ ರಂಗಭೂಮಿಯ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಬರೆದಿದೆ. ಜೊತೆಗೆ ಪಾಣಿನಿ, ಭೃಗುಸ್ವಾಮಿ, ಭಾರದ್ವಾಜ, ರಾಹುಲ, ಮಾಘ, ಮಲ್ಲನಾಗ, ಭವಭೂತಿ, ಮಾತೃಗುಪ್ತಾದಿ ಪೂರ್ವಸೂರಿಗಳ ವಿಚಾರಗಳನ್ನೂ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದೆಯೆಂದರೆ ತ್ರಿಲೋಚನಾದಿತ್ಯನ ಅಧ್ಯಯನ ವಿಸ್ತಾರ ದೊಡ್ಡದು ಎನ್ನುವುದು ಅರ್ಥವಾಗುತ್ತದೆ. <br /> <br /> ನಾಟ್ಯಲೋಚನವು ಮಹಾನಟ ಶಿವನ ಸ್ತುತಿಯಿಂದ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. ನಾಟ್ಯಲೋಚನದಲ್ಲಿ ನಾಟ್ಯಪ್ರಯೋಜನ, ನಾಂದಿ-ಪ್ರಸ್ತಾವನಾದಿ ಅಂಗಗಳು, ಮಸೀ ವೇಷ, ಸ್ಥಾನಕ, ಪಾತ್ರಪ್ರವೇಶನ, ಗತಿ-ಚಾರಿ, ರಸ-ಭಾವ, ಅಂಗೋಪಾಂಗ ಅಭಿನಯ, ನಾಯಕಾ ನಾಯಿಕಾ, ಸ್ಮರಾವಸ್ಥಾ, ಹಾವ-ಭಾವ, ಶಬ್ದಾರ್ಥ ನಿಶ್ಚಯಗಳೆಂಬ ೧೨ ಅಧ್ಯಾಯಗಳಿವೆ. ಆಹಾರ್ಯಾಭಿನಯದ ಎಷ್ಟೋ ಸಂಗತಿಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಮಸೀವೇಷ ಎಂಬ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯ ಅಧ್ಯಾಯವು ಚರ್ಚಿಸಿದೆ.<br /> <br /> == ಪ್ರೇರಣೆ ಮತ್ತು ಸಂಪಾದನೆ ==<br /> ಈ ಗ್ರಂಥವನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿ ರಾಘವಭಟ್ಟ, ವಾಸುದೇವ, ರಂಗನಾಥ, ದಿನಕರ ಹಾಗೂ ಶುಭಂಕರ ಮೊದಲಾದ ಲಾಕ್ಷಣಿಕರು ಬೇರೆ ಗ್ರಂಥಗಳಿಗೆ ಬರೆದ ಲಕ್ಷಣ- ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ ಬರೆದಿರುವುದನ್ನೂ ಗಮನಿಸಬಹುದು. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಮಧ್ಯಕಾಲೀನ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ನಾಟ್ಯಲೋಚನವು ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಗ್ರಂಥವಾಗಿತ್ತೆನ್ನುವುದು ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ.ಈ ಗ್ರಂಥದ ಹಸ್ತಪ್ರತಿಗಳು ವಾರಣಾಸಿ ಸರಸ್ವತೀ ಭವನ್ ಗ್ರಂಥಾಲಯ ಮತ್ತು ಕೊಲ್ಕತ್ತಾ ಏಷ್ಯಟಿಕ್ ಸೊಸೈಟಿ ಗ್ರಂಥಾಲಯಗಳಿಂದ ದೇವನಾಗರಿ ಮತ್ತು ಬಂಗಾಲೀ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ದೊರಕಿದ್ದು ; ಅಮಲ್ ಶಿಬಿ ಪಾಠಕ್ ಎನ್ನುವವವರು ಸಂಪಾದಿಸಿ ಅನುವಾದ ಸಹಿತ ಪ್ರಕಟಿಸಿದ್ದಾರೆ.<br /> <br /> == ಪರಾಮರ್ಶನ ಗ್ರಂಥಗಳು ==<br /> Amal Shibi Phatak. 2012. Nāṭyalocanam of Trilocanāditya. Cahukambha Samskrit Samstan.<br /> <br /> Natakalakshanaratnakosha of Sagaranandin. 1972. Babulal Shukla Shastri (Ed). Chowkambha Sanskrit Series. &lt;nowiki&gt;https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.408248&lt;/nowiki&gt;<br /> <br /> Nataka Lakshan Ratna Kosha. 1974. Ed Siddheshwar Chattopadhyaya. Calcutta : Punthi Pusthak<br /> <br /> Natyashastra with Abhinavabharati Commentary. 2012. Ed R S Nagar. Delhi : Parimal Publication<br /> <br /> ಮನೋರಮಾ ಬಿ.ಎನ್, ಶಾಸ್ತ್ರರಂಗ ಭಾಗ ೧: ದಾಕ್ಷಿಣಾತ್ಯ (Video series)-ಸಂಚಿಕೆ 37 -@noopurabhramari1212 <br /> <br /> ಈ ಗ್ರಂಥಗಳಲ್ಲಿರುವ ಆಂಗಿಕಾಭಿನಯದ ವಿಚಾರಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ವಿವರಗಳಿಗೆ ಓದಿ. ಯಕ್ಷಮಾರ್ಗಮುಕುರ ಗ್ರಂಥ- ಡಾ.ಮನೋರಮಾ ಬಿ.ಎನ್ 2022- ಕುರಿಯ ವಿಠಲ ಶಾಸ್ತ್ರಿ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾನದ ಪ್ರಕಟಣೆ. https://www.noopurabhramari.com/want-to-subscribe-noopura-bhramari-and-purchase-the-dance-books/<br /> [[index.php?title=Category:Art and Culture]]</div>

Manorama https://en.alpha.ikswiki.in/index.php?title=%E0%B2%B8%E0%B2%82%E0%B2%97%E0%B3%80%E0%B2%A4_%E0%B2%A8%E0%B3%83%E0%B2%A4%E0%B3%8D%E0%B2%AF%E0%B2%97%E0%B2%B3_%E0%B2%97%E0%B3%8D%E0%B2%B0%E0%B2%82%E0%B2%A5_%E0%B2%95%E0%B3%8D%E0%B2%B7%E0%B3%87%E0%B2%A4%E0%B3%8D%E0%B2%B0%E0%B2%95%E0%B3%8D%E0%B2%95%E0%B3%86_%E0%B2%9C%E0%B3%88%E0%B2%A8%E0%B2%B0_%E0%B2%95%E0%B3%8A%E0%B2%A1%E0%B3%81%E0%B2%97%E0%B3%86%E0%B2%97%E0%B2%B3%E0%B3%81&diff=1223 2024-10-30T06:14:21Z

<p>Manorama: </p> <hr /> <div><br /> Authored by ಡಾ.ಮನೋರಮಾ ಬಿ.ಎನ್.<br /> Published by ನೂಪುರ [https://www.noopurabhramari.com/ ಭ್ರಮರಿ]. ಈ ಲೇಖನ ನೂಪುರಭ್ರಮರಿ ಐ ಕೆ ಎಸ್ ಸೆಂಟರ್ ನ ಕೊಡುಗೆ&lt;ref&gt;ಶಾಸ್ತ್ರರಂಗ ಭಾಗ 4 : ಪಶ್ಚಿಮ/ ಆವಂತೀ ಸಂಚಿಕೆ ೪೩ : ಜೈನಮುನಿ ವಾಚನಾಚಾರ್ಯ ಸುಧಾಕಲಶನ ಸಂಗೀತೋಪನಿಷತ್ ಸಾರೋದ್ಧಾರ ಮತ್ತು ಅದರ ವಿಶೇಷ ಸಂಗತಿಗಳು ಹಾಗೂ ಮಂಡನನ ಸಂಗೀತ ಮಂಡನ ಸೇರಿದಂತೆ ಭಾರತೀಯ ಗೀತ-ನೃತ್ಯ- ಯಕ್ಷಗಾನ ರಂಗಭೂಮಿಗಳಿಗೆ ಜೈನರ ಕೊಡುಗೆಗಳು https://www.noopurabhramari.com/ <br /> <br /> [https://www.noopurabhramari.com/ @noopurabhramari1212]&lt;/ref&gt; <br /> <br /> ಸನಾತನ ಧರ್ಮದ ಕವಲೆಂಬಂತೆಯೇ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಂಥ ಜೈನಸಂಪ್ರದಾಯಗಳಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಅಸ್ಮಿತೆಯನ್ನು ಪ್ರಧಾನವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಬಹುದು. ಭರತನ ನಾಟ್ಯಶಾಸ್ತ್ರಕ್ಕೆ ಋಣಿಯಾದ ಬರೆವಣಿಗೆಗಳನ್ನು ಗಮನಿಸಬಹುದು. ಪ್ರಾಚೀನದಲ್ಲಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ವರ್ತಮಾನದ ಭಾರತದಲ್ಲೂ ಜೈನ ಸಮುದಾಯವು ಕಲೆ-ವಿದ್ಯೆ-ವಿಚಾರ-ಕಾವ್ಯ-ಸಂಸ್ಕೃತಿ-ಸಮಾಜಕ್ಕೆ ನೀಡಿರುತ್ತಿರುವ ಕೊಡುಗೆ ಅಪಾರವಾದುದು. <br /> <br /> == ಆಚಾರ್ಯ ಹೇಮಚಂದ್ರ ==<br /> ಆಚಾರ್ಯ ಹೇಮಚಂದ್ರ ಕ್ರಿ.ಶ. ೧೦೮೮ ರಲ್ಲಿ ಗುಜರಾತ್‌ನ ಅಹಮದಾಬಾದ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಧುಂಧೂಕಾ ಎಂಬ ಪಟ್ಟಣದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ. ಬಾಲ್ಯದ ಹೆಸರು ಚಾಂಗದೇವ ಮತ್ತು ಅವನ ತಂದೆಯ ಹೆಸರು ಚಾಚಿಗ ಮತ್ತು ತಾಯಿಯ ಹೆಸರು ಪಾಹಿನಿ ದೇವಿ. ಬಾಲ್ಯದಿಂದಲೂ ಧಾರ್ಮಿಕ ಮುಖಂಡರ ಸಂಪರ್ಕದಲ್ಲಿರುವ ಸೌಭಾಗ್ಯ ಚಾಂಗದೇವನಿಗೆ ಸಿಕ್ಕಿತ್ತು. ಆದ್ದರಿಂದ, ತಮ್ಮ ಎಂಟನೇ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಆಚಾರ್ಯ ದೇವಚಂದ್ರ ಸೂರಿಯವರಿಂದ ದೀಕ್ಷೆ ಪಡೆದ. ದೀಕ್ಷೆಯ ನಂತರ ಸೋಮಚಂದ್ರ ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಲಾಯಿತು. ಸ್ವಲ್ಪ ಕಾಲದಲ್ಲೇ ಸೋಮಚಂದ್ರನು ಸಕಲ ಶಾಸ್ತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಅಗಾಧ ಪಾಂಡಿತ್ಯ ಗಳಿಸಿದನು. ೧೧೬೬ ರಲ್ಲಿ, ತನ್ನ ೨೧ ನೇ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ, ಸೋಮಚಂದ್ರನು ತನ್ನ ಗುರುಗಳಿಂದ ಆಚಾರ್ಯ ಹುದ್ದೆಗೆ ಏರಿದನು ಮತ್ತು ಆಚಾರ್ಯ ಹೇಮಚಂದ್ರ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧನಾದನು.<br /> <br /> ಆಚಾರ್ಯ ಹೇಮಚಂದ್ರ ಪುರಾಣ, ಕಾವ್ಯ, ಸ್ತೋತ್ರ, ವ್ಯಾಕರಣ, ಅಲಂಕಾರ, ಕೋಶ, ನ್ಯಾಯ ಮತ್ತು ಯೋಗಶಾಸ್ತ್ರದಂತಹ ವಿವಿಧ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಹಿತ್ಯ ರಚಿಸುವಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಸಾಧಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅವರ ಪ್ರಮುಖ ಕೃತಿಗಳೆಂದರೆ - ಕಾವ್ಯಾನುಶಾಸನ&lt;ref&gt;https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.496076&lt;/ref&gt;, ಶಬ್ದಾನುಶಾಸನ, ಛಂದೋನುಶಾಸನ, ದ್ವಾತ್ರಿಶಂಕ, ದ್ವಯಾಶ್ರಯ ಕಾವ್ಯ, ತ್ರಿಶಷ್ಟಿ ಶಾಲಪುರುಷ ಚರಿತ, ಯೋಗಶಾಸ್ತ್ರ, ಅನೇಕಾರ್ಥ ಸಂಗ್ರಹ, ನಿಘಂಟು ಮತ್ತು ದೇಶನಾಮಮಾಲ. ಈ ಪೈಕಿ ಕಾವ್ಯಾನುಶಾಸನ ಗ್ರಂಥವು ನೃತ್ಯ ಮತ್ತು ರಂಗಭೂಮಿಯ ವಿವರಗಳಿಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಉಪಯುಕ್ತವಾಗಿದೆ. <br /> <br /> == ರಾಮಚಂದ್ರ ಮತ್ತು ಗುಣಚಂದ್ರ ==<br /> ರಾಮಚಂದ್ರ ಮತ್ತು ಗುಣಚಂದ್ರ ಅವರು ೧೨ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಗುಜರಾತಿನ ವ್ಯಾಪ್ತಿಗೆ ಸೇರುವ ಜೈನ ಲೇಖಕರು ಮತ್ತು ನಾಟ್ಯದರ್ಪಣ ಎಂಬ ಕೃತಿಯ&lt;ref&gt;https://archive.org/details/TheNatyaDarpanaOfRamachandraAndGunachandraACriticalStudyK.H.Trivedi&lt;/ref&gt; ಜಂಟಿ ಕರ್ತೃತ್ವವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ. ರಾಮಚಂದ್ರ ಮತ್ತು ಗುಣಚಂದ್ರರು ಆಚಾರ್ಯ ಹೇಮಚಂದ್ರನ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಾಗಿದ್ದರು. ’ಇಂತಹ ಮಹಾನ್ ಗುರುವಿನ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಾಗಿರುವುದು ಹೆಮ್ಮೆಯ ಸಂಗತಿ’ ಎಂದು ಗ್ರಂಥದಲ್ಲಿ ತಿಳಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅವರ ನಾಟ್ಯ ದರ್ಪಣಗ್ರಂಥವು ನಾಟಕದ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಹಿಡಿದ ಕನ್ನಡಿ ಎಂಬ ಅರ್ಥವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು ಅನೇಕ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ನೃತ್ಯ ಮತ್ತು ರಂಗಭೂಮಿಗೆ ಉಪಯುಕ್ತ ಗ್ರಂಥವಾಗಿದೆ. <br /> <br /> ಬಹುಶಃ ರಾಮಚಂದ್ರ ಅವರು ನಾಟ್ಯದರ್ಪಣ ಗ್ರಂಥದ ಮೂಲ ಲೇಖಕರಾಗಿರಬಹುದು, ಏಕೆಂದರೆ ಅವರ ಹೆಸರಿನಲ್ಲೇ ಅನೇಕ ಕೃತಿಗಳನ್ನು ಗ್ದುರುತಿಸಬಹುದು ಮತ್ತು ಅವರ ಇನ್ನಿತರ ಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿ ನಾಟ್ಯ ದರ್ಪಣದ ಪದ್ಯಗಳನ್ನು ಸಹ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ್ದಾರೆ. ರಾಮಚಂದ್ರ ಅವರು &quot;ಪ್ರಬಂಧ ಶತ&quot; ದ ಲೇಖಕರೆಂದು ಜನಪ್ರಿಯರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಈ &quot;ಪ್ರಬಂಧ ಶತ&quot; ಎಂದರೆ &quot;ಪ್ರಬಂಧ ಶತ&quot; ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಕೃತಿಯೇ ಅಥವಾ ನೂರು ಪ್ರಬಂಧಗಳು ಇದ್ದ ಕಾರಣ ಹಾಗೆಂದು ಹೆಸರಾಯಿತೇ ಎಂಬುದು ಇನ್ನೂ ಅಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿದೆ. ರಾಮಚಂದ್ರ ಮತ್ತು ಗುಣಚಂದ್ರ ಅವರು ಜೈನ ನ್ಯಾಯವನ್ನು ಆಧರಿಸಿ ದ್ರವ್ಯಲಂಕಾರ ಎಂಬ ಇನ್ನೊಂದು ಕೃತಿಯನ್ನು ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ. <br /> <br /> == ಪಾರ್ಶ್ವದೇವ ==<br /> ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ ಪಾರ್ಶ್ವದೇವನ ಕೊಡುಗೆಯೂ ಬಹಳ ಮೌಲಿಕವಾಗಿದೆ. ಪಾರ್ಶ್ವದೇವನು ೧೨-೧೩ನೇ ಶತಮಾನದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿದ್ದ ಓರ್ವ ಸಂಗೀತ ಶಾಸ್ತ್ರಕಾರ ಜೈನಮುನಿ. ಆದಿದೇವ ಮತ್ತು ಗೌರಿ ಎನ್ನುವ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ದಂಪತಿಗಳ ಮಗ. ವಯಸ್ಕನಾಗುತ್ತಾ ಜೈನ ಮತದತ್ತ ಆಕರ್ಷಿತನಾಗಿ ಅಭಯಚಂದ್ರ ಮುನಿಯ ಶಿಷ್ಯರಾಗಿದ್ದ ಶ್ರೀ ಮಹಾದೇವ ಆರ್ಯರಲ್ಲಿ ಶಿಷ್ಯತ್ವ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದ. ಜೈನ ದಿಗಂಬರ ಮುನಿಯಾದ. ಈತ ಬರೆದ ಗ್ರಂಥ ಸಂಗೀತ ಸಮಯಸಾರ.&lt;ref&gt;Vijayalakshmi. (Ed.) (2003). Sri Parsvadeva’s Sangita Samayasara. Delhi: Shivalik Prakashan.<br /> <br /> Sastri, Subhramanya (Ed.) (1953). Sangeeta Ratnakara of Saranga deva with Kalanidhi of Kallinatha and Sudhakara of Simhabhupala commentaries.  Madras: Adyar Library.&lt;/ref&gt; ಇದು ರಚಿತಗೊಂಡ ಕಾಲ ಅಂದಾಜು ೧೧೬೫ರಿಂದ ೧೩೩೦ನೇ ಇಸವಿಯ ಮಧ್ಯಭಾಗ.&lt;ref&gt;[[ಪಾರ್ಶ್ವದೇವನ ಸಂಗೀತಸಮಯಸಾರ ಗ್ರಂಥ]] in IKS Wiki&lt;/ref&gt; ಪಾರ್ಶ್ವದೇವನು ಗೌರವದಿಂದ ದಿಗಂಬರ ಸೂರಿ ಎಂಬ ಜೈನವಿದ್ವಾಂಸನನ್ನೂ ತನ್ನ ಗ್ರಂಥ ಸಂಗೀತಸಮಯಸಾರದ ನೃತ್ಯಾಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ನೆನೆದಿದ್ದಾನೆ. ಬಹುಷಃ ಈತನೂ ಸಂಗೀತ-ನೃತ್ಯಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಸಾಕಷ್ಟು ಪರಿಣತಿ ಪಡಿದಿದ್ದ ಪಾರ್ಶ್ವದೇವನ ಶಿಕ್ಷಕ ಇದ್ದ ಹಾಗಿದೆ.<br /> <br /> == ಸುಧಾಕಲಶ ==<br /> ಸಂಗೀತ ಕ್ಷೇತ್ರದ ತತ್ವಾರ್ಥ ಸಂಗ್ರಹದ ಸಾರದ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಕೃತಿ ಎಂಬ ಅರ್ಥವನ್ನು ಹೊರಸೂಸುವ ಸಂಗೀತೋಪನಿಷತ್ ಸಾರೋದ್ಧಾರ&lt;ref&gt;Sangītopanishat Saroddhara.Author: Vacanacarya Sudhakalasa; Editor: Umakant Premanand Shah 1961. &lt;nowiki&gt;http://musicresearchlibrary.net/omeka/items/show/855&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt; ಗ್ರಂಥದ ಕರ್ತೃ ಜೈನಮುನಿ ವಾಚನಾಚಾರ್ಯ ಸುಧಾಕಲಶ. ಈತನು ಶ್ವೇತಾಂಬರ ಜೈನ ಸಮುದಾಯದ ಮಾಲಧಾರೀಯ ಗಚ್ಛಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ್ದ ಮುನಿ. ಶ್ರೀತಿಲಕ ಮತ್ತು ಶ್ರೀ ರಾಜಶೇಖರ ಸೂರಿ ಎಂಬ ಮುನಿಗಳ ಶಿಷ್ಯ. ಈತನ ಸಂಗೀತೋಪನಿಷತ್ ಸಾರೋದ್ಧಾರ ಗ್ರಂಥವು ರಚನೆಗೊಂಡ ಕಾಲಮಾನ ಸಾಮಾನ್ಯಶಕ ಸುಮಾರು ೧೩೨೪ರಿಂದ ೧೩೫೦ನೇ ಇಸವಿ. ಸುಧಾಕಲಶನು ಇದಕ್ಕಿಂತ ಮೊದಲೇ ಮತ್ತಷ್ಟು ಬೃಹತ್ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಸಂಗೀತ ಗ್ರಂಥವೊಂದನ್ನು ರಚಿಸಿದ್ದನೆಂದೂ ತಿಳಿದುಬರುತ್ತದೆ. ಜೊತೆಗೆ ಏಕಾಕ್ಷರ ನಾಮಮಾಲಾ ಎಂಬ ೫೦ ಪದ್ಯಗಳ ಪುಸ್ತಿಕೆಯೂ ಈತನ ಹೆಸರಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಜಿನರತ್ನಕೋಶವೆಂಬ ಸಮುಚ್ಛಯದಲ್ಲಿ ಈ ಗ್ರಂಥದ ಉಲ್ಲೇಖಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ. ಸುಧಾಕಲಶನ ಗುರುಗಳೆನಿಸಿದ ಅನೇಕ ಹಿರಿಯ ಮುನಿಗಳೂ ಸಂಗೀತಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಅಪಾರ ಪ್ರತಿಭಾಸಂಪನ್ನರಾಗಿದ್ದರೆಂಬುದು ತಿಳಿದುಬರುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;[[ಜೈನಮುನಿ ವಾಚನಾಚಾರ್ಯ ಸುಧಾಕಲಶನ ಸಂಗೀತೋಪನಿಷತ್ ಸಾರೋದ್ಧಾರ ಗ್ರಂಥ]] in IKS Wiki&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == ಮಂಡನ ==<br /> ೧೪೪೭-೪೮ನೇ ಇಸವಿಯಲ್ಲಿ ರಚಿತವಾದ ಜೈನ ಲಾಕ್ಷಣಿಕ ಮಂಡನನ ಸಂಗೀತಮಂಡನ, ಶೃಂಗಾರಮಂಡನ ಎಂಬ ಗ್ರಂಥಗಳೂ ಗೀತ-ವಾದ್ಯ-ತಾಲ-ನೃತ್ಯಪ್ರಬಂಧಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ನೃತ್ತಾದಿ ಅಂಗೋಪಾಂಗ ಅಭಿನಯಗಳನ್ನು ತಿಳಿಸುವ ಮುಖ್ಯ ಆಕರಗ್ರಂಥಗಳಲ್ಲೊಂದು. ಮಾಳವರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಮಂತ್ರಿಯೂ ಆಗಿದ್ದ ಮಂಡನನು ತನ್ನ ಸಂಗೀತಮಂಡನ ಗ್ರಂಥದ ನೃತ್ಯಪರಿಚ್ಛೇದ ಎಂಬ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾನಕ, ಚಾರಿ, ಭ್ರಮರಿ, ನೃತ್ಯಾಭ್ಯಾಸ ಪ್ರಕರಣ, ಪಾತ್ರ ಲಕ್ಷಣ, ಗೋಲಕ ಕ್ರೀಡಾ, ಚರ್ಚರೀ ಪ್ರಬಂಧ ಇತ್ಯಾದಿಗಳನ್ನೂ ತಿಳಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಆದರೆ ಮಂಡನನ ಈ ಗ್ರಂಥಗಳು ಹೊರ ಜಗತ್ತಿಗೆ ಇಂದಿಗೂ ಅಪರಿಚಿತ. ಇರುವ ಹಸ್ತಪ್ರತಿಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಸಾರಾಂಶದ ರೂಪದಲ್ಲಷ್ಟೇ ವಿವರಗಳು ಉಳಿದುಬಂದಿವೆ. ಸಂಗೀತೋಪನಿಷತ್ ಸಾರೋದ್ಧಾರ ಕೃತಿಯು ಕೂಡ ಸಂಗೀತಮಂಡನ ಗ್ರಂಥದ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿಸಿದೆ.<br /> <br /> == ಇನ್ನಿತರ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಜೈನರ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಸಂಗೀತ-ನೃತ್ಯ- ಯಕ್ಷಗಾನ ವಿವರಗಳು ==<br /> ಕನ್ನಡದ ಆದಿಕವಿಯೆಂದೇ ಕೊಂಡಾಡಲ್ಪಟ್ಟ ಪಂಪನ ಆದಿಪುರಾಣದಲ್ಲಿ&lt;ref&gt;https://archive.org/details/ananthakrishna_201802&lt;/ref&gt; ಬರುವ ನೀಲಾಂಜನೆಯ ನೃತ್ಯ ಬಹುಪ್ರಸಿದ್ಧ. ಆದರೆ ಇದೊಂದೇ ಅಲ್ಲ, ಇನ್ನೂ ಅನೇಕಾನೇಕ ಜೈನ ಲಕ್ಷಣಗ್ರಂಥಗಳಲ್ಲಿ ನೃತ್ಯದ ವಿವರಗಳಿವೆ. ಜಿನರತ್ನಕೋಶವೆಂಬ ಸಮುಚ್ಛಯದಲ್ಲಂತೂ&lt;ref&gt;https://archive.org/details/dli.ernet.420638&lt;/ref&gt; ಸಂಗೀತ ದೀಪಿಕಾ, ಸಂಗೀತ ರತ್ನಾವಲಿ, ಸಂಗೀತಸಹಪಿಂಗಳ ಎಂಬಿತ್ಯಾದಿ ಗ್ರಂಥಗಳ ಉಲ್ಲೇಖವೂ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ.<br /> <br /> ನಾಯಾಧಮ್ಮಕ ಮತ್ತು ರಾಯಪಸೇಣ್ಯಯ ಸುತ್ತ ಎಂಬ ಜೈನಗ್ರಂಥದಲ್ಲಿ ೭೨ ವಿಧವಾದ ಕಲೆಗಳ ವಿವರಗಳಿವೆ. ರಾಯಪಸೇಣ್ಯಯ ಸುತ್ತ ಗ್ರಂಥದಲ್ಲಿ ಗೀತ-ನೃತ್ತ-ತಾಲಗಳು, ವಿಧವಿಧವಾದ ವಾದ್ಯಗಳು, ನಟ್ಟ ಮತ್ತು ನಡ ಅಂದರೆ ನರ್ತಕ ಮತ್ತು ನಟರಿಂದ ಪ್ರಸ್ತುತಿಗೊಳ್ಳುವ ವಿಲಂಬೀಯ, ದುಯ ವಿಲಂಬೀಯ, ಅಂಚೀಯ, ರಿಭಿಯ, ಆರಭಡ, ಭಸೋಲ, ಸಂಕುಚಿಯ, ಉಪ್ಪಯನೀವಯಪವಟ್ಟ, ಪಸಾರೀಯ, ರಯಾರಯ್ಯ, ಭಾಂತಸಂಭಾಂತ ಮೊದಲಾದ ವಿಶಿಷ್ಟ ಪ್ರಾಕೃತ ಭಾಷೆಯ ಹೆಸರುಳ್ಳ ನೃತ್ಯಗಳು, ಅದಕ್ಕೆ ಬೇಕಾದ ವಿಧವಿಧವಾದ ಸ್ಥಾನಕ ಚಾರಿಗಳು, ಮಂಡಲ-ಗತಿಗಳು, ಕಥಾವಸ್ತುವಿನ ದಶರೂಪಕಗಳನ್ನೂ ಗುರುತಿಸಬಹುದು. ಸ್ಥೂಲೀಭದ್ರ ಮತ್ತು ಕೋಶ ಎಂಬ ಗ್ರಂಥಗಳಲ್ಲಿ ಮಾರ್ಗೋಚಿತವಾದ ಕರಣಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡ ಸುಯಿ ನಾತ್ತ ಅಥವಾ ಸೂಚೀನೃತ್ಯವೆಂಬ ಉಲ್ಲೇಖವನ್ನೂ ಕಾಣಬಹುದು. ವಸುದೇವಹಿಂಡಿ ಎಂಬ ನಾಲ್ಕು- ಐದು ಶತಮಾನಕ್ಕೆ ಸಲ್ಲುವ ಜೈನಗ್ರಂಥವು ನೀರಿನ ಗಡಿಯಾರದಲ್ಲಿ ನೀರು ತುಂಬುವ ತನಕ ನೃತ್ಯಗಾತಿ ನರ್ತಿಸುತ್ತಾ ಅಂತ್ಯಕೆ ತುಂಬಿದ ನೀರಿನಿಂದ ನರ್ತಕಿಯನ್ನು ಮಜ್ಜನ ಮಾಡಿಸುವ ವಿಧಿಯುಳ್ಳ ನಾಳಿಕಾಗಲಕ ಎಂಬ ವಿಶಿಷ್ಟ ಸಮಯಾಧಾರಿತ ನೃತ್ಯವನ್ನೂ ಪ್ರಸ್ತಾವಿಸುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;Sangītopanishat Saroddhara.Author: Vacanacarya Sudhakalasa; Editor: Umakant Premanand Shah 1961. &lt;nowiki&gt;http://musicresearchlibrary.net/omeka/items/show/855&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt; ಒಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಜೈನ ಲಾಕ್ಷಣಿಕರ ಗ್ರಂಥಗಳಲ್ಲೂ ಅನೇಕ ಗೀತ-ವಾದ್ಯ-ನೃತ್ಯ-ತಾಲ- ಪ್ರಬಂಧ ಅಧ್ಯಯನಗಳಿಗೆ ಆಕರವಾಗುವ ವಿಷಯಗಳಿವೆ.<br /> <br /> ಲಕ್ಷಣದಲ್ಲಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ ಪ್ರಯೋಗಪ್ರಾವಣ್ಯದಲ್ಲೂ ಅದೆಷ್ಟೋ ಜೈನ ಬಸದಿಗಳು ಸಂಗೀತ ನೃತ್ಯ-ವಾದ್ಯ-ಶಿಲ್ಪಗಳ ಆಡುಂಬೊಲವಾಗಿರುವುದನ್ನು ಕಾಣುತ್ತೇವೆ. ಪಡುವಲಪಾಯ ಅದರಲ್ಲೂ ತೆಂಕುತಿಟ್ಟಿನ ಯಕ್ಷಗಾನದಲ್ಲೂ ಆದಿಪುರಾಣ, ಶ್ರೀ ಪಾರ್ಶ್ವನಾಥ ಚರಿತೆ, ಚಕ್ರೇಶ್ವರ ವಜ್ರನಾಭ, ಅಶನೀಶ ವಿಜಯ, ಆಚಾರ್ಯ ಸಮಂತಭದ್ರ, ಕನಕಮಂಜರೀ ಕಲ್ಯಾಣ, ಶ್ರೀ ಜ್ವಾಲಾಮಾಲಿನಿ ಮಾಹಾತ್ಮ್ಯ, ಶ್ರೀ ಕೂಷ್ಮಾಂಡಿನೀ ದೇವೀ ಮಾಹಾತ್ಮ್ಯ, ಜಿನಭಕ್ತೆ ಅಗ್ನಿಲೆ, ನೇಮಿನಾಥ ಚರಿತೆ, ಜಿನದತ್ತರಾಯ ಚರಿತೆ, ಚಾವುಂಡರಾಯ ಚರಿತೆ, ಅಡಗೂರು ಚರಿತೆ, ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಹೊಯ್ಸಳೇಶ್ವರ, ಭರತೇಶ ವೈಭವ, ಭರತೇಶ ದಿಗ್ವಿಜಯ ಮುಂತಾದ ಜೈನ ಪ್ರಸಂಗಗಳು ರಚನೆಯಾಗಿದ್ದು ಆ ಪೈಕಿ ಭರತ ಬಾಹುಬಲಿ ಕಥಾವಸ್ತುವಿನ ಪ್ರಸಂಗವು ಸಾವಿರಕ್ಕೂ ಮಿಕ್ಕಿ ಪ್ರಯೋಗ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳನ್ನು ಕಾಣುತ್ತಲೇ ಬಂದಿದೆ.</div>

Manorama https://en.alpha.ikswiki.in/index.php?title=%E0%B2%85%E0%B2%9A%E0%B3%8D%E0%B2%AF%E0%B3%81%E0%B2%A4%E0%B2%B0%E0%B2%BE%E0%B2%AF%E0%B2%A8_%E0%B2%97%E0%B3%8D%E0%B2%B0%E0%B2%82%E0%B2%A5_%E0%B2%A4%E0%B2%BE%E0%B2%B2%E0%B2%95%E0%B2%B2%E0%B2%BE%E0%B2%AC%E0%B3%8D%E0%B2%A7%E0%B2%BF&diff=1222 2024-10-30T06:13:38Z

<p>Manorama: </p> <hr /> <div><br /> Authored by ಡಾ.ಮನೋರಮಾ ಬಿ.ಎನ್.<br /> Published by ನೂಪುರ [https://www.noopurabhramari.com/shaastraranga-episode-12-talakalabdhi-natyacudamani-and-other-lost-treatises-of-vijayanagara-era/ ಭ್ರಮರಿ]. ಈ ಲೇಖನ ನೂಪುರಭ್ರಮರಿ ಐ ಕೆ ಎಸ್ ಸೆಂಟರ್ ನ ಕೊಡುಗೆ&lt;ref&gt;[https://www.youtube.com/watch?v=YshC1G8zXAo&amp;t=9s&amp;ab_channel=NoopuraBhramari @noopurabhramari1212] https://www.noopurabhramari.com/shaastraranga-episode-12-talakalabdhi-natyacudamani-and-other-lost-treatises-of-vijayanagara-era/&lt;/ref&gt;<br /> <br /> ವಿಜಯನಗರ ಕರ್ನಾಟಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಚಕ್ರವರ್ತಿಯಾಗಿದ್ದ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣದೇವರಾಯನ ಅಳಿಯ ಅಚ್ಯುತರಾಯನ ಗ್ರಂಥ ತಾಲಕಲಾಬ್ಧಿ. ತಾಲಕಲೆಯ ಸಾಗರ ಎಂಬುದು ಇದರ ಅರ್ಥ. ಇದರ ರಚನೆಯ ಕಾಲ ಅಂದಾಜು ೧೫೩೦ನೇ ಇಸವಿ. ತಾಲಕ್ಕೇ ಮೀಸಲಾದ ಗ್ರಂಥವಿದು. ತಾಲಕಲಾವಾರಿಧಿ ಮತ್ತು ತಾಲಮಹೋದಧಿ ಎಂಬ ಹೆಸರುಗಳಿಂದಲೂ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದ್ದ ಈ ಗ್ರಂಥದ ಪೂರ್ಣಪಾಠ್ಯ ಇಂದಿಗೆ ಲಭ್ಯವಿಲ್ಲ. ಹಸ್ತಪ್ರತಿಯಾಗಿ ಸಿಗುವ ಇದು ಪೂರ್ಣಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಗೊಂಡಿಲ್ಲ.<br /> <br /> == ತಾಲಕಲಾಬ್ಧಿ- ಗ್ರಂಥವಿಶೇಷ ==<br /> ತಾಲಕಲಾಬ್ಧಿ- ಹದಿನೈದು- ಹದಿನಾರನೇ ಶತಮಾನದ ವೇಳೆಗೆ ತೋರಿಕೊಳ್ಳುವ ಎಷ್ಟೋ ತಾಲ ಪ್ರಸ್ತಾರವಿಚಾರ, ತಾಲಾಂಗಗಳ ಕ್ರಮ, ತಾಳದಶಪ್ರಾಣಗಳ ವಿವರಗಳನ್ನು ಸವಿಸ್ತಾರವಾಗಿ ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. <br /> <br /> ಸಂಗೀತಚಂದ್ರೋದಯ, ಸಂಗೀತವಿದ್ಯಾವಿನೋದ, ಸಂಗೀತಾರ್ಣವ, ಸಂಗೀತಮಾರ್ಗ, ಸಂಗೀತಚೂಡಾಮಣಿ, ನೃತ್ತಚೂಡಾಮಣಿ, ಸಂಗೀತಮಣಿದರ್ಪಣ, ಚತುರ್ಭಾಷಾವಿಲಾಸ, ಕಾತ್ಯಾಯನೀಯ, ಆಂಜನೇಯಮತ ಎಂಬುದಾಗಿ ಒಂದಾನೊಂದು ಕಾಲಕ್ಕೆ ಬರೆಯಲ್ಪಟ್ಟ ಗ್ರಂಥಗಳಿದ್ದವು. ಕ್ರಮೇಣ ಲುಪ್ತವಾಗಿ ಹೋದವು. ಇಂಥ ಗ್ರಂಥಗಳಲ್ಲಿರುವ ಉಲ್ಲೇಖಗಳ ಸಹಿತ ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಪ್ರವರ್ಧಮಾನದಲ್ಲಿದ್ದ ತಾಲದಶಪ್ರಾಣಗಳ ( ಹತ್ತು ವಿಧವಾದ ತಾಲದ ಅಂಗಾಂಶಗಳು) ಕುರಿತ ವಿವೇಚನೆ ತಾಲಕಲಾಬ್ಧಿ ಗ್ರಂಥದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. <br /> <br /> == ತಾಲಲಕ್ಷಣಂ ಎಂಬ ಪ್ರತಿ ==<br /> ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ತಮ್ಮ ಪೂರ್ವಪರಂಪರೆಯ ಶಾಸ್ತ್ರಲಕ್ಷಣವಿಚಾರಗಳನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿ, ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಿ ಅನೇಕ ಲಾಕ್ಷಣಿಕರು ಗ್ರಂಥಗಳನ್ನು ಬರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ ಬರೆದವರ ಹೆಸರು ಕಳೆದುಹೋಗಿ, ಅಳಿದುಳಿದ ಪ್ರತಿಗಳು ಪ್ರಖ್ಯಾತ ಪೂರ್ವಿಕರ ಹೆಸರಿನಲ್ಲೇ ಕಂಡುಬರುವುದಿದೆ. ಅಂಥ ಒಂದು ಪ್ರಸಕ್ತಿ ತಾಲಕಲಾಬ್ಧಿಗೂ ಕಂಡುಬಂದಿದೆ. ತಮಿಳ್ನಾಡು ಮತ್ತು ತಿರುಪತಿಯಲ್ಲಿ ದೊರೆತ ಕೋಹಲೋಕ್ತವೆನ್ನಲಾಗುವ ತಾಲಲಕ್ಷಣಂ ಎಂಬ ಗ್ರಂಥಹಸ್ತಪ್ರತಿಯಲ್ಲಿ ‘ಅಚ್ಯುತಭೂಬುಜ’ ಎಂದಾಗಿ ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ಉಕ್ತವಾಗಿದ್ದು; ತಾಲಲಕ್ಷಣಂ ಗ್ರಂಥಕ್ಕೆ ನೀಡಲಾದ ತೆಲುಗಿನ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವೂ ‘ಅಚ್ಯುತರಾಯಲ’ ಎಂದು ಹೇಳಿದೆ. ಈ ಹಸ್ತಪ್ರತಿಯಲ್ಲಿರುವ ತಾಲಪ್ರಶಂಸೆಯ ಶ್ಲೋಕಗಳು ತಾಲಕಲಾಬ್ಧಿಯದ್ದೆಂದು ವಿದ್ವಾಂಸರಾದ ಮಾನಪಲ್ಲಿ ರಾಮಕೃಷ್ಣ ಕವಿಗಳು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ತಾಲಲಕ್ಷಣಂ ಎಂಬ ಗ್ರಂಥವು ತಾಲಕಲಾಬ್ಧಿಯ ಪ್ರತಿಯಾಗಿದ್ದಿರುವ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳೇ ಹೆಚ್ಚು.<br /> <br /> == ಗ್ರಂಥ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ- ಸೋಮನಾರ್ಯನ ನಾಟ್ಯಚೂಡಾಮಣಿಯೇ? ==<br /> ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಅಚ್ಯುತರಾಯನ ಆಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದ್ದ ಅಷ್ಟಾವಧಾನಿ ಸೋಮನಾರ್ಯ ಅಥವಾ ಸೋಮನಾಥಭಟ್ಟ ಎಂಬುವನೂ ನಾಟ್ಯಚೂಡಾಮಣಿ ಎಂಬ ಗ್ರಂಥವನ್ನು ೧೫೪೦ನೇ ಇಸವಿಯಲ್ಲಿ ಬರೆದಿದ್ದ. ಈತನ ಆಚಾರ್ಯ ಸೀತಾರಾಮನೆಂಬುದಾಗಿ ತಿಳಿದುಬರುತ್ತದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಸ್ವರರಾಗಸುಧಾರಸ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಸಹಿತ ಸಂಗೀತರತ್ನಾಕರವೇ ಮೊದಲಾದ ಇನ್ನೂ ಹಲವು ಹೆಸರುಗಳೂ ಈ ಗ್ರಂಥಕ್ಕೆ ಇರುವುದು ಹಸ್ತಪ್ರತಿ ಸಂಪಾದನೆಯ ವೇಳೆ ಕಂಡುಬಂದಿದೆ. ಇದು ತಾಲಕಲಾಬ್ಧಿಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ ಬರೆದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವೆಂಬ ಮಾತೂ ಇದೆ. ಇರಲಿ, ಆದರೆ ಇದೂ ಕೂಡಾ ತಾಲಕಲಾಬ್ಧಿಯಂತೆಯೇ ತುಣುಕುಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಲಭ್ಯವಿದೆ. ಇಂದಿಗೆ ನಾಟ್ಯಚೂಡಾಮಣಿ ಗ್ರಂಥದ ನಾಟ್ಯಾಧ್ಯಾಯದ ಬಹುತೇಕ ಸಂಗತಿಗಳು ಲುಪ್ತವಾಗಿವೆ. ಕೇವಲ ನಾಟ್ಯೋತ್ಪತ್ತಿ ಮತ್ತು ಆಚಾರ್ಯರ ವಿವರಗಳಷ್ಟೇ ದೊರೆಯುತ್ತವೆ. ನೃತ್ಯಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ರಾಗ, ಗೀತ, ತಾಲದ ವಿಚಾರಗಳು ಕೊಂಚ ಹೆಚ್ಚು ದೊರೆಯುತ್ತವೆ. ಗ್ರಂಥವು ಸರಸ್ವತೀ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಯೊಂದಿಗೆ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ.<br /> <br /> ಪೋಲೂರಿ ಗೋವಿಂದ ಕವಿಯು ತನ್ನ ಗ್ರಂಥ ರಾಗತಾಳಚಿಂತಾಮಣಿಯಲ್ಲಿ ಈ ಸೋಮನಾರ್ಯನನ್ನು ನೆನೆದಿದ್ದಾನೆ. ಅಭಿನವಭರತಸಾರಸಂಗ್ರಹ, ಮಹಾಭರತಚೂಡಾಮಣಿ, ರಸಿಕಜನಮನೋಲ್ಲಾಸಿನಿ ಸಾರಸಂಗ್ರಹ ಭರತಶಾಸ್ತ್ರ, ಭರತಕಲ್ಪಲತಾಮಂಜರಿ ಮೊದಲಾದ ೧೭-೧೮-೧೯-೨೦ನೇ ಶತಮಾನಕ್ಕೆ ಸಲ್ಲುವ ಗ್ರಂಥಗಳೂ ನಾಟ್ಯಚೂಡಾಮಣಿಯ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಹೋಲುತ್ತವೆಯೆಂದು ಈ ಗ್ರಂಥವನ್ನು ಸಂಪಾದಿಸಿದ ಡಾ. ಪ್ರೇಮಲತಾ ಅವರು ಅಭಿಪ್ರಾಯಿಸಿದ್ದಾರೆ.<br /> <br /> == ಅಪ್ರಕಟಿತ ತಾಲ ಗ್ರಂಥಗಳು ==<br /> ವಿಜಯನಗರ ಕರ್ನಾಟ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಕಾಲದ ಆಸುಪಾಸಿನಲ್ಲಿ ಹಲವು ತಾಲಗ್ರಂಥಗಳು ರಚನೆಯಾಗಿವೆ. ತೆಲುಗು ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಪೋಲೂರಿ ಗೋವಿಂದಕವಿ ರಚಿಸಿದ ತಾಲದಶಪ್ರಾಣಪ್ರದೀಪಿಕಾ ಮತ್ತು ರಾಗತಾಳಚಿಂತಾಮಣಿ, ಸಾರಿದೇವ ಅಥವಾ ಪರಮೇಶ್ವರ ಬರೆದಿದ್ದನೆನ್ನಲಾದ ತಾಲಕಲಾವಿಲಾಸ ಎಂಬ ಗ್ರಂಥಗಳು, ಸಾಳುವ ತಿಮ್ಮರಾಜುವಿನ ಸಹೋದರನಾದ ಗೋಪತಿಪ್ಪನ ತಾಲದೀಪಿಕಾ.., ಇವೆಲ್ಲವೂ ತಾಲವಿಚಾರಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಮಹತ್ವಪೂರ್ಣ ಶಾಸ್ತ್ರಗ್ರಂಥಗಳು. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಬಹುತೇಕವೂ ಇಂದಿಗೆ ಪ್ರಕಟಿತರೂಪದಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಿಲ್ಲ. ಇಂಥವುಗಳ ಅಧ್ಯಯನ ನಡೆಸಿ ವಿಮರ್ಶಾರೂಪದ ಸಂಪಾದಿತ ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸುವ ಕೆಲಸ ಆಗಬೇಕಿದೆ. <br /> <br /> == ಪರಾಮರ್ಶನಗಳು ==<br /> ತಾಲ ಸಂಬಂಧಿತ ಗ್ರಂಥಗಳ ಹಾಗೂ ತಾಲದಶಪ್ರಾಣದ ಕುರಿತ ವಿಚಾರ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಯನ್ನು ತಿಳಿಯಬಯಸುವವರು ಡಾ.ಮನೋರಮಾ ಬಿ ಎನ್ ರಚಿಸಿರುವ ಮತ್ತು ನೂಪುರಭ್ರಮರಿ ಐಕೆ ಎಸ್ ಸೆಂಟರ್ ಪ್ರಕಟಿಸಿದ '''ತಾಲಾಂತರಂಗ - ನರ್ಮನಟುವಾಂಗ''' ಎಂಬ ಅಧ್ಯಯನ ಗ್ರಂಥವನ್ನು (೨೦೨೩- ೨೦೨೪) ಓದಬಹುದು.<br /> <br /> Dr. V Premalatha, Department of Music, Central University of Tamil Nadu, Thiruvarur , “Nāṭyacūḍāmaṇi of Sōmanārya, edited by V Premalatha,” ''MusicResearchLibrary'', accessed December 31, 2023, &lt;nowiki&gt;https://musicresearchlibrary.net/omeka/items/show/3625&lt;/nowiki&gt;.<br /> <br /> Tålalakshanm of Acyutaråya; Edited by Dr. V. Premalatha; published by National Mission for Manuscripts New Delhi &amp; New Bharatiya Book Corporation- New Delhi With a Telugu Commentary (Critical Edition and Translation). https://www.namami.gov.in/sites/default/files/Prakshika/PRAKASHIKA-57%20Talalakshnam.pdf[[index.php?title=Category:Art and Culture]]</div>

Manorama https://en.alpha.ikswiki.in/index.php?title=%E0%B2%9C%E0%B3%88%E0%B2%A8%E0%B2%AE%E0%B3%81%E0%B2%A8%E0%B2%BF_%E0%B2%B5%E0%B2%BE%E0%B2%9A%E0%B2%A8%E0%B2%BE%E0%B2%9A%E0%B2%BE%E0%B2%B0%E0%B3%8D%E0%B2%AF_%E0%B2%B8%E0%B3%81%E0%B2%A7%E0%B2%BE%E0%B2%95%E0%B2%B2%E0%B2%B6%E0%B2%A8_%E0%B2%B8%E0%B2%82%E0%B2%97%E0%B3%80%E0%B2%A4%E0%B3%8B%E0%B2%AA%E0%B2%A8%E0%B2%BF%E0%B2%B7%E0%B2%A4%E0%B3%8D_%E0%B2%B8%E0%B2%BE%E0%B2%B0%E0%B3%8B%E0%B2%A6%E0%B3%8D%E0%B2%A7%E0%B2%BE%E0%B2%B0_%E0%B2%97%E0%B3%8D%E0%B2%B0%E0%B2%82%E0%B2%A5&diff=1221 2024-10-30T06:12:46Z

<p>Manorama: </p> <hr /> <div><br /> Authored by ಡಾ.ಮನೋರಮಾ ಬಿ.ಎನ್.<br /> Published by ನೂಪುರ [https://www.noopurabhramari.com/ ಭ್ರಮರಿ]. ಈ ಲೇಖನ ನೂಪುರಭ್ರಮರಿ ಐ ಕೆ ಎಸ್ ಸೆಂಟರ್ ನ ಕೊಡುಗೆ&lt;ref&gt;ಶಾಸ್ತ್ರರಂಗ ಭಾಗ 4 : ಪಶ್ಚಿಮ/ ಆವಂತೀ ಸಂಚಿಕೆ ೪೩ : ಜೈನಮುನಿ ವಾಚನಾಚಾರ್ಯ ಸುಧಾಕಲಶನ ಸಂಗೀತೋಪನಿಷತ್ ಸಾರೋದ್ಧಾರ ಮತ್ತು ಅದರ ವಿಶೇಷ ಸಂಗತಿಗಳು ಹಾಗೂ ಮಂಡನನ ಸಂಗೀತ ಮಂಡನ ಸೇರಿದಂತೆ ಭಾರತೀಯ ಗೀತ-ನೃತ್ಯ- ಯಕ್ಷಗಾನ ರಂಗಭೂಮಿಗಳಿಗೆ ಜೈನರ ಕೊಡುಗೆಗಳು<br /> <br /> https://www.noopurabhramari.com/shaastra-ranga-43-sudhakalasha-sngitopanishat-sarodhara-and-other-such-texts/[https://www.noopurabhramari.com/ /]&lt;/ref&gt; <br /> <br /> ಸಂಗೀತೋಪನಿಷತ್ ಸಾರೋದ್ಧಾರ- ಸಂಗೀತ ಕ್ಷೇತ್ರದ ತತ್ವಾರ್ಥ ಸಂಗ್ರಹದ ಸಾರದ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಕೃತಿ ಎಂಬ ಅರ್ಥವನ್ನು ಹೊರಸೂಸುವ ಈ ಗ್ರಂಥದ ಕರ್ತೃ ಜೈನಮುನಿ ವಾಚನಾಚಾರ್ಯ ಸುಧಾಕಲಶ. ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶ-ಗುಜರಾತ್-ರಾಜಾಸ್ಥಾನ ವಿಭಾಗಗಳಿಗೆ ಸೇರುವ ಈ ಗ್ರಂಥವು ನೃತ್ಯ ಮತ್ತು ಗೀತ-ವಾದ್ಯಶಾಸ್ತ್ರದ ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾರತದ ಪ್ರವೃತ್ತಿ ಭೇದಗಳಿಗೆ ಪ್ರವರ್ತಕರೂಪವೆನಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಅರ್ಹವಾಗಿದೆ. ಈ ಗ್ರಂಥದ ಹಸ್ತಪ್ರತಿ ಬಿಕಾನೇರ್ ಮತ್ತು ಮುಂಬಯಿಯಲ್ಲಿ ದೊರೆತಿದೆ. ಜಿನರತ್ನಕೋಶವೆಂಬ ಸಮುಚ್ಛಯದಲ್ಲಿ ಈ ಗ್ರಂಥದ ಉಲ್ಲೇಖಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ. <br /> <br /> == ಸುಧಾಕಲಶ : ವೈಯಕ್ತಿಕ ವಿವರಗಳು ==<br /> ಈತನು ಶ್ವೇತಾಂಬರ ಜೈನ ಸಮುದಾಯದ ಮಾಲಧಾರೀಯ ಗಚ್ಛಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ್ದ ಮುನಿ. ಶ್ರೀತಿಲಕ ಮತ್ತು ಶ್ರೀ ರಾಜಶೇಖರ ಸೂರಿ ಎಂಬ ಮುನಿಗಳ ಶಿಷ್ಯ. ಈತನ ಸಂಗೀತೋಪನಿಷತ್ ಸಾರೋದ್ಧಾರ ಗ್ರಂಥವು ರಚನೆಗೊಂಡ ಕಾಲಮಾನ ಸಾಮಾನ್ಯಶಕ ಸುಮಾರು ೧೩೨೪ರಿಂದ ೧೩೫೦ನೇ ಇಸವಿ. ಸುಧಾಕಲಶನು ಇದಕ್ಕಿಂತ ಮೊದಲೇ ಮತ್ತಷ್ಟು ಬೃಹತ್ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಸಂಗೀತ ಗ್ರಂಥವೊಂದನ್ನು ರಚಿಸಿದ್ದನೆಂದೂ ತಿಳಿದುಬರುತ್ತದೆ. ಜೊತೆಗೆ ಏಕಾಕ್ಷರ ನಾಮಮಾಲಾ ಎಂಬ ೫೦ ಪದ್ಯಗಳ ಪುಸ್ತಿಕೆಯೂ ಈತನ ಹೆಸರಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ.ಸುಧಾಕಲಶನ ಗುರುಗಳೆನಿಸಿದ ಅನೇಕ ಹಿರಿಯ ಮುನಿಗಳೂ ಸಂಗೀತಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಅಪಾರ ಪ್ರತಿಭಾಸಂಪನ್ನರಾಗಿದ್ದರೆಂಬುದು ತಿಳಿದುಬರುತ್ತದೆ. <br /> <br /> == ಸುಧಾಕಲಶನ ಗ್ರಂಥವೈಶಿಷ್ಟ್ಯ ==<br /> ಸುಧಾಕಲಶನ ಸಂಗೀತೋಪನಿಷತ್ ಸಾರೋದ್ಧಾರ ಗ್ರಂಥವು ಜಿನಸ್ತುತಿ, ಭಾರತೀಸ್ತುತಿ ಹಾಗೂ ಗುರುನಮಸ್ಕಾರ ಶ್ಲೋಕಗಳಿಂದ ಆರಂಭಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಜೊತೆಗೆ ಪ್ರತೀ ಅಧ್ಯಾಯಗಳಲ್ಲೂ ಜಿನಪತಿ, ತೀರ್ಥಂಕರ ಸ್ತುತಿಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಬಹುದು. ಈ ಗ್ರಂಥವು ಆರು ಅಧ್ಯಾಯಗಳಲ್ಲಿದ್ದು; ಮೊದಲ ನಾಲ್ಕು ಅಧ್ಯಾಯಗಳು ಗೀತ- ಪ್ರಬಂಧ, ಪ್ರಸ್ತಾರಾದಿ ಸೋಪಾಶ್ರಯ ತಾಲ ಪ್ರಕಾಶ, ಗಾನಸ್ವರ ರಾಗಾದಿ ಪ್ರಕಾಶನ, ಚತುರ್ವಿಧ ವಾದ್ಯಪ್ರಕಾಶನ ಎಂಬ ಹೆಸರುಳ್ಳವು. ಇವು ದೇಶೀಪ್ರಬಂಧ, ದೇಶೀತಾಲ, ಶ್ರುತಿ-ಸ್ವರ- ಗಾಯನ, ರಾಗ ಮತ್ತು ವಾದ್ಯಗಳ ವಿವರಣೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಐದನೇ ಮತ್ತು ಆರನೇ ಅಧ್ಯಾಯಗಳು ನೃತ್ಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ- ನೃತ್ಯಪದ್ಧತಿ ಪ್ರಕಾಶನ ಎಂಬ ಅಧ್ಯಾಯಗಳಾಗಿವೆ. ಅದರಲ್ಲೂ ಐದನೇ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ನರಕೃತ ಮತ್ತು ನಾರೀಕೃತ ಎಂಬುದಾಗಿ ನರ್ತಕ -ನರ್ತಕಿಯರ ನೃತ್ಯವಿಭಾಗಗಳನ್ನು ವಿಂಗಡಿಸುತ್ತಾನೆ ಸುಧಾಕಲಶ. ಇಲ್ಲಿ ನರಕೃತವಾದುದು ಅಂದರೆ ನೃತ್ತ ಅಥವಾ ನಾಟಕ ; ನಾರೀಕೃತವೆನ್ನುವುದು ನೃತ್ಯ ಎಂಬುದು ತಿಳಿದುಬರುತ್ತದೆ. ಹಾಗೆಯೇ ಶಿವಭಕ್ತನಾದ ಪಾಲಕ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಪ್ರದ್ಯೋತನೆಂಬ ಆವಂತೀ ಜೈನರಾಜನಿಂದ ಭೂಲೋಕದಲ್ಲಿ ನೃತ್ಯವು ಪ್ರಚುರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು ಎಂದೂ ಸ್ತುತಿ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಹಸ್ತಾದಿ ಅಂಗೋಪಾಂಗ ಅಭಿನಯಗಳು, ಮಾರ್ಗ ಮತ್ತು ದೇಶೀ ಎಂಬ ವಿಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾನಕ - ಚಾರಿಗಳನ್ನು ವ್ಯವಹರಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಆರನೇ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಕರಣ, ಅಂಗಹಾರ, ಭ್ರಮರಿ, ನೃತ್ಯಪದ್ಧತಿ, ನೃತ್ಯ ಶಿಕ್ಷಾರಂಭ ಕ್ರಮ, ಸಭಾಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸಿದ್ದಾನೆ.<br /> <br /> ಸಂಗೀತೋಪನಿಷತ್ ಸಾರೋದ್ಧಾರ ಗ್ರಂಥವು ಅನೇಕ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ಮಹತ್ವದ್ದಾಗಿದೆ, ವಿಶಿಷ್ಟವೂ ಆಗಿದೆ. ಲಕ್ಷಣಗಳಲ್ಲಿ ಬಹಳಷ್ಟು ಅನನ್ಯತೆಗಳನ್ನು ಕಾಣುವಂತೆಯೇ ಬರೆಯುತ್ತಾನೆ ಸುಧಾಕಲಶ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಹೇಳುವುದಾದರೆ- ಸಂಗೀತೋಪನಿಷತ್ ಸಾರೋದ್ಧಾರ ಗ್ರಂಥದಲ್ಲಿ ಪಟ್ಟಾವುಜ ವಾದನಕ್ಕೆ ಪೂರಕವಾಗಿ ಘಾತಿಸುವಂತೆ ಏಳು ಬಗೆಯ ಪಾದಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚುವರಿಯಾಗಿ ಕಾಣಬಹುದು. ಚಾರಿಗಳ ನಾಮಕರಣವೂ ಕೊಂಚ ಭಿನ್ನವಾಗಿದೆ. ಭ್ರಮಂತಲ್ಲಿ, ಉತ್ಸಾಂದಿತಾ, ರೇಚಿಕೋರ್ದ್ಧಿಕಾ, ಅಂಚಿತಾ, ವೀಚೀ, ಸಬಾಹುಕಾ, ಉದ್ವೇಷ್ಟಿತ, ಸಂಶ್ಲಿಷ್ಟಾ ಎಂಬ ಭೂಮಿಚಾರಿಗಳೂ; ಆಕಾಶಚಾರಿಗಳ ಪೈಕಿ ನೂಪುರಪಾಟಿಕಾ, ಘೂರ್ಣಿತೋನ್ಮತ್ತ, ತಿರ್ಯಗಾಂಚಿತಾ, ಉತ್ಪ್ಲುತಾಲಗಸಂಸ್ಥಾನ ಮತ್ತು ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತಾ ಎಂಬ ಚಾರಿಗಳು ಕಾಣಸಿಗುತ್ತವೆ. ಕರಣಲಕ್ಷಣಗಳಲ್ಲೂ ಸಾಕಷ್ಟು ಭಿನ್ನತೆಯನ್ನು ಈತನ ಸಂಪ್ರದಾಯ ಸೂಚಿಸಿದೆ. ರೇಚಿತ, ಅಂಸಾಂಚಿತ, ಪಾದೋರುಶ್ಲಿಷ್ಟಕ, ಪಾರ್ಷ್ಣಿಸಂಘಟ್ಟಿತಾ, ಲತಾಕುಂಚಿತ ಮುಂತಾದ ಕೆಲವು ಪರ್ಯಾಯ ಕರಣಗಳನ್ನೂ ಲಕ್ಷಣೀಕರಿಸಿದೆ. ಇನ್ನು ಸುತ್ತುವ ತಿರುಗುವ ಚಲನೆಗಳುಳ್ಳ ಭ್ರಮರಿಯ ವಿಭಾಗೀಕರಣವು ಈ ಸಂಗೀತೋಪನಿಷತ್ ಸಾರೋದ್ಧಾರ ಗ್ರಂಥದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಂದಿದೆ. ೩೨ ವಿಧದ ಭ್ರಮರಿ ಸಮುಚ್ಚಯದ ಬಗ್ಗೆ ಸುಧಾಕಲಶನು ತಿಳಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಅವು ಆಕಾಶ, ಭೂಮಿ ಚಾರಿಗಳಂತೆಯೇ ಪ್ರಯುಕ್ತವಾದಾಗ ಮತ್ತೂ ೩೨ ರೀತಿಯ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಪೂರ್ಣ ಭ್ರಮರಿಗಳು ಏರ್ಪಡುತ್ತವೆಯೆಂದಿದೆ. ಹೀಗೆ ಭರತಶಾಸ್ತ್ರದ ಪಶ್ಚಿಮದ ವಿಶಿಷ್ಟ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಗುರುತಿಸಬಹುದಾದ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಪ್ರಮುಖತಃ ಭ್ರಮರಿಗಳಲ್ಲಿ ನಾನು ಕಂಡುಕೊಂಡಿದ್ದೇನೆ. ಈ ಕುರಿತಾದ ಹೆಚ್ಚಿನ ವಿವರಗಳಿಗೆ ಅಧ್ಯಯನ ಗ್ರಂಥ ಯಕ್ಷಮಾರ್ಗಮುಕುರವನ್ನು&lt;ref&gt;ಈ ಗ್ರಂಥಗಳಲ್ಲಿರುವ ಆಂಗಿಕಾಭಿನಯದ ವಿಚಾರಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ವಿವರಗಳಿಗೆ ಓದಿ. ಯಕ್ಷಮಾರ್ಗಮುಕುರ ಗ್ರಂಥ- ಡಾ.ಮನೋರಮಾ ಬಿ.ಎನ್ 2022- ಕುರಿಯ ವಿಠಲ ಶಾಸ್ತ್ರಿ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾನದ ಪ್ರಕಟಣೆ. &lt;nowiki&gt;https://www.noopurabhramari.com/want-to-subscribe-noopura-bhramari-and-purchase-the-dance-books/&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt; ಓದಬಹುದು.<br /> <br /> == ಸಂಗೀತೋಪನಿಷತ್ ಸಾರೋದ್ಧಾರ ಹೆಸರಿನ ಇನ್ನಿತರ ಗ್ರಂಥಗಳು ==<br /> ಸಂಗೀತ ಸಾರೋದ್ಧಾರ ಎಂಬ ಮತ್ತೊಂದು ಗ್ರಂಥವು ಶಾರದಾನಂದನ ಎಂಬ ವಿಶೇಷಣವನ್ನು ಪಡೆದ ಕೀಕರಾಜ ಎಂಬಾತನ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿದ್ದು; ಪುಣೆಯ ಭಂಡಾರ್ಕರ್ ಸಂಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಇದರ ಹಸ್ತಪ್ರತಿಗಳಿವೆ. ಈ ಕೀಕರಾಜನ ಸಂಗೀತ ಸಾರೋದ್ಧಾರ ಗ್ರಂಥವೂ ಗೀತ, ಸ್ವರ, ರಾಗ, ಪ್ರಕೀರ್ಣಕ, ಗೀತಪ್ರಬಂಧ, ವಾದ್ಯ, ತಾಲ, ನೃತ್ಯ ಎಂಬ ಅಧ್ಯಾಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದಲ್ಲದೆ ಪರಾಶರಗೋತ್ರೀಯ ರಾಮಕೃಷ್ಣಭಟ್ಟನ ರಾಮಕೌತೂಹಲ ಅಥವಾ ರಾಗಕೌತೂಹಲವೆಂಬ ಹೆಸರಿನ ಗ್ರಂಥವು ಸಂಗೀತ ಸಾರೋದ್ಧಾರ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದಲೂ ಬಿಕಾನೇರ್‌ನ ಹಸ್ತಪ್ರತಿ ಕ್ಯಾಟಲಾಗ್‌ನಲ್ಲಿ ಗುರುತಿಸಬಹುದೆಂದು ಡಾ. ವಿ. ರಾಘವನ್ ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;https://archive.org/details/AERaghavanVSangitaLiterature0176/page/n5/mode/2up and https://archive.org/details/dli.ministry.16049&lt;/ref&gt; ಈ ಗ್ರಂಥವೂ ಗೀತ ನೃತ್ಯ-ವಿಷಯಕವಾಗಿದೆಯೆಂದೇ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಇನ್ನು ೧೭೦೦-೧೭೫೦ನೇ ಇಸವಿಯಲ್ಲಿದ್ದ ಮೈಸೂರಿನ ಶ್ರೀರಂಗನಾಥನ ಸಂಗೀತಸಾರೋದ್ಧಾರ ಸಂಗೀತಶಾಸ್ತ್ರದುಗ್ಧಾಬ್ಧಿ ಎಂಬ ಕನ್ನಡ-ತೆಲುಗು ಬರೆವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿರುವ ಹಸ್ತಪ್ರತಿಯೂ ಮೈಸೂರು: ಪ್ರಾಚ್ಯವಿದ್ಯಾ ಸಂಶೋಧನಾಲಯದಲ್ಲಿದೆ.&lt;ref&gt;http://musicresearchlibrary.net/omeka/items/show/1345&lt;/ref&gt; ಇದೂ ಗೀತ, ಸ್ವರ, ರಾಗ, ಪ್ರಬಂಧ, ತಾಲ, ನೃತ್ತ ಇತ್ಯಾದಿ ಅಧ್ಯಾಯ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ರಂಗಪೂಜೆ, ಪುಷ್ಪಾಂಜಲಿ ವಿಧಿ, ನರ್ತಕ-ನಟಿ ಲಕ್ಷಣ, ಅಂಗೋಪಾಂಗ ಅಭಿನಯಗಳನ್ನು ನೃತ್ತ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಹೊಂದಿದೆ. ಈ ಸಾರೋದ್ಧಾರ ಗ್ರಂಥಗಳು ಈವರೆಗೂ ಯುಕ್ತರೀತಿಯಿಂದ ಪ್ರಕಟಣೆಯ ಭಾಗ್ಯ ಪಡೆದಿಲ್ಲ.<br /> <br /> == ಪರಾಮರ್ಶನ ಗ್ರಂಥಗಳು ==<br /> Natyashastra with Abhinavabharati Commentary. 2012. Ed R S Nagar. Delhi : Parimal Publication<br /> <br /> Sangītopanishat Saroddhāra.Author: Vacanacarya Sudhakalasa; Editor: Umakant Premanand Shah 1961. http://musicresearchlibrary.net/omeka/items/show/855<br /> <br /> ಮನೋರಮಾ ಬಿ.ಎನ್, ಶಾಸ್ತ್ರರಂಗ ಭಾಗ ೪: ಪಶ್ಚಿಮ/ ಆವಂತೀ ಸಂಚಿಕೆ ೪೩ : - @noopurabhramari1212[[index.php?title=Category:Art and Culture]]</div>

Manorama https://en.alpha.ikswiki.in/index.php?title=%E0%B2%AE%E0%B2%B9%E0%B2%BE%E0%B2%B0%E0%B2%BE%E0%B2%A3%E0%B2%BE_%E0%B2%95%E0%B3%81%E0%B2%82%E0%B2%AD%E0%B2%95%E0%B2%B0%E0%B3%8D%E0%B2%A3%E0%B2%A8_%E0%B2%B8%E0%B2%BE%E0%B2%A7%E0%B2%A8%E0%B3%86_%E0%B2%AE%E0%B2%A4%E0%B3%8D%E0%B2%A4%E0%B3%81_%E0%B2%86%E0%B2%A4%E0%B2%A8_%E0%B2%B8%E0%B2%82%E0%B2%97%E0%B3%80%E0%B2%A4%E0%B2%B0%E0%B2%BE%E0%B2%9C_%E0%B2%89%E0%B2%A6%E0%B3%8D%E0%B2%97%E0%B3%8D%E0%B2%B0%E0%B2%82%E0%B2%A5&diff=1220 2024-10-30T06:12:21Z

<p>Manorama: </p> <hr /> <div><br /> Authored by ಡಾ.ಮನೋರಮಾ ಬಿ.ಎನ್.<br /> Published by ನೂಪುರ [https://www.noopurabhramari.com/ ಭ್ರಮರಿ]. ಈ ಲೇಖನ ನೂಪುರಭ್ರಮರಿ ಐ ಕೆ ಎಸ್ ಸೆಂಟರ್ ನ ಕೊಡುಗೆ&lt;ref&gt;ಶಾಸ್ತ್ರರಂಗ ಭಾಗ 4 : ಪಶ್ಚಿಮ/ ಆವಂತೀ; ಸಂಚಿಕೆ 44- ಮಹಾರಾಣಾ ಕುಂಭನ ಜೀವನ, ಸಾಧನೆ ಮತ್ತು ಸಂಗೀತರಾಜ ಗ್ರಂಥ https://www.noopurabhramari.com/shaastraranga-44-maharana-kumbhas-life-and-his-sangita-raja-text/&lt;/ref&gt;, <br /> <br /> ಹಿಂದೂ ಸುರತ್ರಾಣ/ಹಿಂದೂ ಸುಲ್ತಾನ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದಲೇ ಪ್ರಸಿದ್ಧನಾದ ಚಿತ್ರಕೂಟಾಧಿಪತಿ, ರಜಪೂತರ ಸಿಸೋಡಿಯಾ ಕುಲಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ, ಮೇವಾರ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಮಹಾರಾಣಾ ಕುಂಭಕರ್ಣ ಸಿಂಗ್ ಅಥವಾ ಮಹಾರಾಣಾ ಕುಂಭ. ಇತಿಹಾಸಕಾರರು ಈತನ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಅವಧಿಯನ್ನು ’ಮೇವಾರದ ಸುವರ್ಣ ಯುಗ’ ಎಂದು ಕೊಂಡಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಕುಂಭನ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಮೇವಾರ್ ಪ್ರದೇಶವು ಉತ್ತರ ಭಾರತದ ಶಕ್ತಿಶಾಲಿ ಸಾರ್ವಭೌಮತ್ವಗಳಲ್ಲೊಂದಾಗಿತ್ತು. <br /> <br /> == ಮಹಾರಾಣಾ ಕುಂಭ - ಬದುಕು ಮತ್ತು ಸಾಧನೆಗಳು ==<br /> ಈತನದ್ದು ರಾಣಾ ಹಮ್ಮೀರನ ವಂಶಪಾರಂಪರ್ಯ ರಾಜಮನೆತನ. ರಾಣಾ ಮತ್ತು ಮಹಾರಾಣಾ ಎಂಬ ಬಿರುದು ಈ ರಾಜವಂಶದ ಆಡಳಿತಗಾರರದ್ದು. ೧೩ನೇ ಶತಮಾನದ ತಿರುವಿನಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಾವುದ್ದೀನ್ ಖಿಲ್ಜಿಯ ಸೈನ್ಯದ ದಾಳಿಯ ಬಳಿಕ ಚಿತ್ತೋರ್‌ನ ಎರಡನೇ ಗುಹಿಲ ರಾಜವಂಶವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ಕೀರ್ತಿ ರಾಣಾ ಹಮ್ಮೀರನಿಗೆ ಸಲ್ಲುತ್ತದೆ. <br /> <br /> ಮೇವಾರ್‌ನ ರಾಣಾ ಮೋಕಲ್ ಸಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಪತ್ನಿ ಸೌಭಾಗ್ಯ ದೇವಿ ಅವರ ಪುತ್ರನಾಗಿದ್ದ ರಾಣಾ ಕುಂಭ. ೧೪೩೩ರಲ್ಲಿ ರಾಣಾ ಹಮ್ಮೀರನ ಮೊಮ್ಮಗನಾದ ಮಹಾರಾಣಾ ಮೋಕಲ್, ತನ್ನ ಇಬ್ಬರು ಸಹೋದರರಾದ ಚಾಚಾ ಮತ್ತು ಮೇರಾರಿಂದ ಹತ್ಯೆಗೀಡಾದ. ತನ್ನ ತಂದೆಯ ಹತ್ಯೆಯ ನಂತರ ಸಿಂಹಾಸನವನ್ನು ಏರಿ ತಂದೆಯ ಹತ್ಯೆಯ ಸೇಡನ್ನೂ ತೀರಿಸಿ, ಮೂವತ್ತೈದು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಅಂದರೆ ೧೪೩೩ ರಿಂದ ೧೪೬೮ವರೆಗೂ ಮೇವಾರವನ್ನು ಆಳಿದ ರಾಣಾ ಕುಂಭ. ಹದಿನೈದನೇ ಶತಮಾನದ ಪೂರ್ವ ಭಾರತದ ಕಪಿಲೇಂದ್ರದೇವ, ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಎರಡನೇ ದೇವರಾಯ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯ ಭಾರತದ ಮಾನ್ ಸಿಂಗ್ ತೋಮರ್ ಮುಂತಾದ ಹಲವಾರು ಹಿಂದೂ ರಾಜರ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಮುಸಲ್ಮಾನ ಸುಲ್ತಾನರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿದ್ದ ಸಮಯದಲ್ಲೇ ವಾಯುವ್ಯ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಹಿಂದೂ ಪುನರುತ್ಥಾನದ ಮುಂಚೂಣಿಯಲ್ಲಿದ್ದ ಪರಾಕ್ರಮಿ ರಾಜ ಮಹಾರಾಣಾ ಕುಂಭ. <br /> <br /> ಸುಮಾರು ೮ ಅಡಿ ಎತ್ತರದ ಆಜಾನುಬಾಹು ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ ಕುಂಭನಾಗಿತ್ತಂತೆ. ಈತನ ರಾಣಿಯರು ಕುಂಭಳದೇವಿ ಮತ್ತು ಅಪೂರ್ವದೇವಿ. ವೀರನೂ, ಪ್ರಚಂಡ ಆಡಳಿತಗಾರನೂ ಆಗಿದ್ದ ರಾಣಾ ಕುಂಭ ಕರುಣಾಹೃದಯಿಯೂ ಕೂಡಾ. ಪ್ರಜಾವತ್ಸಲ. ಆತನ ಆಡಳಿತದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ನೆರೆಹೊರೆಯ ಮುಸಲ್ಮಾನ ಸುಲ್ತಾನರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಕಠಿಣ ದಿನಗಳನ್ನು ದೂಡುತ್ತಿದ್ದ ಹಿಂದೂಗಳ ವೇದನೆ ಆತನ ನೆಮ್ಮದಿಯನ್ನು ಇರಿಯುತ್ತಿತ್ತು. ಮತ್ತು ತನ್ನ ತಂದೆಯ ಕೊಲೆಯ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ತಲೆಮರೆಸಿಕೊಂಡು ಸುಲ್ತಾನರ ಆಶ್ರಯದಲ್ಲಿದ್ದ ಅಪರಾಧಿಗಳನ್ನು ತನ್ನ ವಶಕ್ಕೆ ಒಪ್ಪಿಸಲು ಒತ್ತಾಯ ಮಾಡಿದ್ದ. ಆದರೆ ಸುಲ್ತಾನರು ಕುಂಭನ ವಿನಂತಿಯನ್ನು ಪುರಸ್ಕರಿಸಲಿಲ್ಲ. ಹಾಗಂತಲೇ ಮಾಲ್ವಾ, ನಾಗೂರ್ ಮತ್ತು ಗುಜರಾತಿನ ಸುಲ್ತಾನರ ವಿರುದ್ಧ ಯುದ್ಧ ಸಾರಿದ. ಮುಸ್ಲಿಂ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳು ಒಗ್ಗೂಡಿದವು. ಅವರೂ ದಂಡೆತ್ತಿ ಬಂದು ಹಲವು ಬಾರಿ ಕುಂಭನನ್ನು ಮಟ್ಟ ಹಾಕಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದರು. ಹಾಗಿದ್ದರೂ ಹಲವು ಯುದ್ಧಗಳಲ್ಲಿ ಜಯಗಳಿಸಿದ್ದಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ ಸುಲ್ತಾನನಿಗೆ ಜೀವದಾನ ಭಿಕ್ಷೆ ನೀಡಿದ ಉದಾರಿ ಮಹಾರಾಣಾ ಕುಂಭ. ಅನಂತರದ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ದೆಹಲಿ ಮತ್ತು ಗುಜರಾತಿನ ಮುಸಲ್ಮಾನ ಆಡಳಿತಗಾರರು ರಾಣಾ ಕುಂಭನಿಗೆ ಹಿಂದೂ-ಸುರತ್ರಾಣ (ಹಿಂದೂ ಸುಲ್ತಾನ್) ಎಂಬ ಬಿರುದನ್ನು ನೀಡಿದ್ದರು. ಹೀಗೆ ಮುಸ್ಲಿಂ ಸುಲ್ತಾನರಿಂದ ಈ ಗೌರವವನ್ನು ಪಡೆದ ಮೊದಲ ಹಿಂದೂ ದೊರೆ ಈತ. <br /> <br /> ರಾಣಾ ಕುಂಭನ ಸಾವು ಸ್ವಂತದವರಿಂದಲೇ ಆಯಿತೆನ್ನುವುದು ದುರಂತ. ೧೪೬೮ನೇ ಇಸವಿಯ ಒಂದು ದಿನ ಕುಂಭಸ್ವಾಮಿ ದೇವಾಲಯದ ಅಂಚಿನಲ್ಲಿ ಶಿವನಿಗೆ ಪ್ರಾರ್ಥನೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಿದ್ದಾಗ ಕುಂಭನನ್ನು ಅವನ ಮಗ ಉದಯಸಿಂಹನೇ ಕೊಂದನೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸಾಯುವ ಕಾಲಕ್ಕೆ ಕುಂಭನ ವಯಸ್ಸು ಕೇವಲ ೫೧. ಕುಂಭನ ನಿಧನದ ಬಳಿಕ ಮೇವಾರ್ ಛಿದ್ರವಾಗಿ ಹೋದದ್ದು ದುರಂತ. ಸ್ವತಃ ಉದಯ್ ಸಿಂಗ್ ನನ್ನು ಕೂಡಾ ವೈರಿಗಳು ಕೊಂದುಹಾಕಿದರು. ಬಹುಶಃ ದೊಡ್ಡ ಷಡ್ಯಂತ್ರದ ಕುಂಭನ ಸಾವಿನ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿತ್ತು ಎನಿಸುತ್ತದೆ.<br /> <br /> === ಕುಂಭಳಗಢ ಕೋಟೆ ನಿರ್ಮಾರ್ತೃ ===<br /> ಭಾರತದೇಶದ ರಾಜರ ಪರಾಕ್ರಮ ಸೀಮಾತೀತವಾದದ್ದು ಮತ್ತು ರಾಜರ ಶೌರ್ಯವೆನ್ನುವುದು ಕಲಾತ್ಮಕವಾದ ಅಭಿರುಚಿಗಳಿಂದಲೂ ಕೂಡಿದೆ ಎನ್ನುವುದಕ್ಕೆ ಮಹಾರಾಣಾ ಕುಂಭನಂಥ ಅನೇಕ ರಾಜರು ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿ ಸಿಗುತ್ತಾರೆ. ಮಾಲ್ವಾದ ಮಹಮೂದ್ ಖಾಲ್ಜಿ, ಗುಜರಾತ್ ಸುಲ್ತಾನ ಎರಡನೇ ಕುತುಬುದ್ದೀನ್ ಅಹ್ಮದ್ ಷಾ, ನಾಗೌರ್‌ನ ಶಮ್ಸ್ ಖಾನ್ ಮತ್ತು ಮಾರ್ವಾರ್‌ನ ರಾವ್ ಜೋಧಾ ಮುಂತಾದ ವೈರಿಗಳಿಂದ ಸುತ್ತುವರೆದಿದ್ದ ಕಠಿಣ ಸಮಯದಲ್ಲೇ, ಅಂದರೆ ೧೪೪೩ರಿಂದ ೧೪೫೯ರ ಇಸವಿಯ ನಡುವೆ ರಾಣಾ ಕುಂಭನು ರಚಿಸಿದ ಒಂದು ವಿನ್ಯಾಸ ಆತನ ಧೀಮಂತಿಕೆಯನ್ನು ಇಂದಿಗೂ ಸಾರುತ್ತದೆ. ಅದುವೇ ರಾಜಸ್ಥಾನದ ರಾಜ್ ಸಮಂದ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕುಂಭಳಗಢ ಕೋಟೆ. ಮೇವಾರದ ರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ಮಾಡಬೇಕಂತಲೇ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ವಾಸ್ತುವರೇಣ್ಯ ಮಹಾರಾಣಾ ಕುಂಭ. ಸಮುದ್ರಮಟ್ಟದಿಂದ ೧,೧೦೦ ಮೀಟರ್ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿರುವ ಈ ಭವ್ಯವಾದ ರಚನೆಯು ೩೬ ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಈ ಕೋಟೆಯ ಮುಂಭಾಗದ ಗೋಡೆ ೧೫ ಅಡಿ ಎತ್ತರವನ್ನು ೭ ಪ್ರಮುಖ ದ್ವಾರಗಳನ್ನೂ ಹೊಂದಿದೆ. ಕೋಟೆಯ ಮೇಲಿನಿಂದ ಗಮನಿಸಿದಾಗ ಅರಾವಳಿ ಪರ್ವತಶ್ರೇಣಿಗಳ ವಿಹಂಗಮ ನೋಟ ದಕ್ಕುತ್ತದೆ. ಕೋಟೆಯ ಮೇಲೆ ರಥಗಳ ಸಂಚಾರಕ್ಕೂ ಹಾದಿಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಜೊತೆಗೆ ಗಣಪತಿ, ಚತುರ್ಭುಜ, ನೀಲಕಂಠ, ಮಾತಾಜಿ ದೇವಿ, ಸೂರ್ಯ ಮೊದಲಾಗಿ ಸನಾತನ ಶ್ರದ್ಧೆಯ ದೇವತೆಗಳ ಮತ್ತು ಜೈನಪಂಥದ ೩೬೦ ದೇವಾಲಯಗಳಿವೆ. ಒಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ರಾಜವೈಭವ, ಪರಾಕ್ರಮ, ರಕ್ಷಣಾತಂತ್ರದ ಕೌಶಲ್ಯ, ಅದ್ಭುತ ರಸ ಮತ್ತು ಭವ್ಯತೆಯ ಪ್ರತೀಕವಾಗಿರುವ ಕುಂಭಳಗಢದ ಕೋಟೆಯಂತೆ ಮತ್ತೊಂದು ಕೋಟೆಯೇ ಪ್ರಪಂಚದಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲ. ಹಾಗೆಂದೇ ಕುಂಭಳಮೇರುವನ್ನು ಕಟ್ಟಿಸುವ ಮೂಲಕ ಮೇರುಪರ್ವತವನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದ ಎಂಬ ಶಾಸನ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ರಾಣಾ ಕುಂಭನಿಗೆ ಸಂದಿವೆ. ಈ ಕೋಟೆಗೆ ಮುತ್ತಿಗೆ ಹಾಕಲು ಯತ್ನಿಸಿದ ಸುಲ್ತಾನರೆಲ್ಲರೂ ವಿಫಲವಾದದ್ದು ಈ ಕೋಟೆಯ ಬಲಿಷ್ಠತೆಗೆ ಸಾಕ್ಷಿ. ಕೊನೆಗೆ ಕುಂಭನ ಮರಣ ಕಾಲದ ಅರ್ಧಶತಮಾನದ ಬಳಿಕ ಅಕ್ಬರನ ಸೈನ್ಯ ಈ ಕೋಟೆಗೆ ಸತತವಾಗಿ ಆರು ತಿಂಗಳ ಕಾಲ ಮುತ್ತಿಗೆ ಹಾಕಿ ಯುದ್ಧ ಮಾಡಿದ್ದರಿಂದಲೇ ಈ ಕೋಟೆ ಅವರ ಸುಪರ್ದಿಗೆ ಬಂತು. ಹಾಗಿದ್ದೂ ಮಹಾರಾಣಾ ಪ್ರತಾಪನ್ನು ತನ್ನ ಜನ್ಮಸ್ಥಾನವಾದ ಈ ಕೋಟೆಯನ್ನು ಪಡೆಯಲೇಬೇಕೆಂದು ಮತ್ತೆ ಯುದ್ಧ ಮಾಡಿ ೧೫೭೮ರಲ್ಲಿ ಸ್ವಾಧೀನಕ್ಕೆ ಪಡೆದನಂತೆ. ಇಂದಿಗೆ ಈ ಕುಂಭಳಗಢ ಕೋಟೆ ಎಂಬ ಚೀನಾದ ಮಹಾಗೋಡೆಯನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿದರೆ ಪ್ರಪಂಚದ ಎರಡನೇ ಅತೀ ಉದ್ದದ ಗೋಡೆ, ಭಾರತದ ಅತೀ ಉದ್ದದ ಕೋಟೆಯೆಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಮಾನ್ಯವಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು ಯುನೆಸ್ಕೋ ವಿಶ್ವ ಪಾರಂಪರಿಕ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಲಾಗಿದ್ದು; ರಾಣಾ ಕುಂಭನ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ರಾಜಸ್ಥಾನ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಇಲಾಖೆಯು ಮೂರು ದಿನದ ಉತ್ಸವವನ್ನು ಹಮ್ಮಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾ ಬಂದಿದೆ.<br /> <br /> === ದೇವಾಲಯ ನಿರ್ಮಾರ್ತೃ ===<br /> ಮಹಾರಾಣಾ ಕುಂಭನ ಪರಾಕ್ರಮದ ಕೌಶಲ್ಯ ಇಷ್ಟಕ್ಕೆ ಮುಗಿಯುವುದಿಲ್ಲ. ರಾಜಸ್ಥಾನದ ೮೪ ಕೋಟೆಗಳ ಪೈಕಿ ೩೨ ಕೋಟೆಗಳು ಕುಂಭನಿಂದ ನಿರ್ಮಾಣವಾದಂಥವು. ರಣಕ್‌ಪುರ ತ್ರೈಲೋಕ್ಯ-ದೀಪಕ ಜೈನ ದೇವಾಲಯ, ಕುಂಭಳಗಡ್‌ನ ಮಾಮ್ದೇವ ಅಥವಾ ಕುಂಭಸ್ವಾಮಿ ದೇವಾಲಯ, ಆದಿವರಾಹನ ದೇವಾಲಯ ಮತ್ತು ಚಿತ್ತೋರ್‌ನ ಆದಿವರ್ಷ ದೇವಾಲಯಗಳು ಮತ್ತು ಶಾಂತಿನಾಥ ಜೈನ ದೇವಾಲಯಗಳು ರಾಣಾ ಕುಂಭನ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದವು ಎಂದೂ ತಿಳಿದುಬರುತ್ತದೆ. ಅಂತೆಯೇ ಹಲವಾರು ದೇವಾಲಯ ಜೀರ್ಣೋದ್ಧಾರಗಳನ್ನು ಮಾಡಿಸಿದ, ಕೆರೆಕಟ್ಟೆಗಳು, ಕುಂಡಗಳು, ಬಾವಿಗಳನ್ನೂ ನಿರ್ಮಿಸಿದನೆಂಬುದು ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ. <br /> <br /> === ಜಯ ಸ್ತಂಭ ನಿರ್ಮಾರ್ತೃ ===<br /> ಮಹಮೂದ್ ಖಿಲ್ಜಿಯನ್ನು ಸೋಲಿಸಿ ಮಾಲ್ವಾ ಮತ್ತು ಗುಜರಾತ್‌ನ ಸಂಯೋಜಿತ ಸೈನ್ಯದ ಮೇಲೆ ವಿಜಯದ ಸ್ಮರಣಾರ್ಥವಾಗಿ ೧೪೩೮ರಿಂದ ೧೪೪೯ರ ಇಸವಿಯ ನಡುವೆ ಮಹಾರಾಣ ಕುಂಭ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ’ಜಯ ಸ್ತಂಭ ’ ಇಂದಿಗೂ ತಲೆ ಎತ್ತಿ ತನ್ನ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಸಾರಿ ಹೇಳುತ್ತಲಿದೆ. ಇದು ದೇವತೆಗಳ ಶಿಲ್ಪ, ರಾಮಾಯಣ ಮತ್ತು ಮಹಾಭಾರತದ ಪ್ರಸಂಗಗಳನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸಿದ್ದು; ಸ್ತಂಭದ ಮೇಲೆ ಕುಂಭನ ಕಾಲದ ಅನೇಕ ಶಾಸನಗಳಿವೆ. ಆ ಪೈಕಿ ಜಯ ಮತ್ತು ಅಪರಾಜಿತ ಪೃಚ್ಛವೆಂಬ ವಾಸ್ತುಶಾಸ್ತ್ರ ಗ್ರಂಥಗಳನ್ನು ಹೋಲುವ ವಾಸ್ತು ವಿವರಗಳನ್ನು ಕೀರ್ತಿಸ್ತಂಭದ ಶಾಸನಗಳಲ್ಲಿ ಕೆತ್ತಿಸಿದ್ದಾನೆಂಬುದು ತಿಳಿದುಬರುತ್ತದೆ. ಜೊತೆಗೆ ‘ಮಾಳವ ಸಮುದ್ರಮಂಥನಕ್ಕೆ ಕುಂಭನು ಸುಮೇರು ಪರ್ವತದಂತೆ. ಅವನು ಮ್ಲೇಚ್ಛ ಆಡಳಿತಗಾರರೆಂಬ ಬೇರುಗಳನ್ನು ಕಿತ್ತುಹಾಕಿದ. ಸುಲ್ತಾನರಿಂದ ಹನ್ನೆರಡು ಲಕ್ಷ ಹಸುಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಿದ, ಗೋ-ಬ್ರಾಹ್ಮಣರನ್ನು ಪೊರೆದ’ ಎಂಬ ಕೀರ್ತಿ ಪದ್ಯಗಳನ್ನೂ ಕಾಣಬಹುದು.<br /> <br /> === ಮಹಾಪೋಷಕ ===<br /> ಮಹಾರಾಣಾ ಕುಂಭನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪತ್ಯಶಾಸ್ತ್ರದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಲಾಕ್ಷಣಿಕರನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಆ ಪೈಕಿ ಆಗಿನ ಮೇಸ್ತ್ರಿಯೆನ್ನಬಹುದಾದ ಅಪ್ರತಿಮ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿ ಮಂಡನ ಮತ್ತು ಆತನು ಬರೆದ ರೂಪಮಂಡನ ಗ್ರಂಥ ಪ್ರಮುಖವಾದದ್ದು. ಜೊತೆಗೆ ದೇವತಾಮೂರ್ತಿ ಪ್ರಕರಣ, ವಾಸ್ತುಮಂಡನ, ಪ್ರಾಸಾದಮಂಡನ, ರಾಜವಲ್ಲಭ, ವಾಸ್ತುಸಾರ, ರೂಪಾವತಾರ ಎಂಬ ಗ್ರಂಥಗಳೂ ಆತನಿಂದ ರಚನೆಯಾದವು. ಕೆಲವರು ಮಂಡನನು ಮುಸಲ್ಮಾನ ಸುಲ್ತಾನನ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿದ್ದ ಎನ್ನುತ್ತಾರಾದರೂ ಈತನ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ಕುಂಭಳಗಢ ಕೋಟೆ ಮತ್ತು ಒಂಬತ್ತು ಮಹಡಿಗಳುಳ್ಳ ವಿಜಯಸ್ತಂಭವೂ ನಿರ್ಮಾಣವಾಗಿತ್ತೆಂದು ಮಂಡನನ ಗ್ರಂಥ ರಾಜವಲ್ಲಭ ಹಾಗೂ ಶಾಸನಗಳಿಂದ ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ. ಅದರಲ್ಲೂ ರೂಪಮಂಡನ ಗ್ರಂಥದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನಾಧರಿಸಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಇನ್ನೂ ಕೆಲವು ದೇವಾಲಯಗಳನ್ನು ಗಮನಿಸಿದಾಗ ಅವು ಕುಂಭನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಅವನಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರಬೇಕು, ಮಂಡನನ ಆಶ್ರಯದಾತಾರ ಕುಂಭನೇ ಆಗಿದ್ದ ಎಂದು ಊಹಿಸಬಹುದು. ಇನ್ನು ಮಂಡನನ ಮಗ ಗೋವಿಂದನೂ ಉದ್ಧಾರಧೋರಣೀ, ಕಲಾನಿಧಿ ದ್ವಾರದೀಪಿಕಾ ಎಂಬ ಗ್ರಂಥಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿದರೆ; ಮಂಡನನ ಸಹೋದರ ನಾಥನಿಂದ ವಾಸ್ತುಮಂಜರಿ ಎಂಬ ಗ್ರಂಥ ಬರೆದಿದ್ದ. ಕುಂಭನ ಆಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಕಲಾವಿದರ ದಂಡೇ ನೆರೆಯುತ್ತಿತ್ತು ಎನ್ನುವುದೂ ಕೂಡಾ ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ. <br /> <br /> == ಮಹಾರಾಣಾ ಕುಂಭನ ಕಲಾವಂತಿಕೆ ಮತ್ತು ವಿದ್ವತ್ತು ==<br /> ಮಹಾರಾಣ ಕುಂಭನು ಸ್ವತಃ ವೀಣಾವಾದನದಲ್ಲಿ ಪಾರಂಗತ. ಕುಂಭಲಗಢದ ಶಾಸನಗಳು ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಹೋಗುವಂತೆಯೇ ಕಾವ್ಯವನ್ನು ಬರೆಯುವುದು ಅವನಿಗೆ ಸುಲಭ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಇನ್ನು ನೃತ್ಯ-ನಾಟ್ಯಗಳ ವಿಚಾರಕ್ಕೆ ಬರುವುದಾದರೆ- ಕುಂಭನಿಗೆ ‘ಅಭಿನವಭರತಾಚಾರ್ಯ’ ಎಂಬ ಬಿರುದು ಕೂಡಾ ಸಂದಿತ್ತು. ಕುಂಭನನ್ನು ''ಶ್ರೀ ಸರಸ್ವತೀರಸಸಮುದ್ರಸಮುದ್ಭೂತ ಕೈರವೋದ್ಯಾನನಾಯಕಂ'' ಅಂದರೆ ಸರಸ್ವತಿಯ ರಸಸಮುದ್ರದಿಂದ ಉದ್ಭವಿಸಿದ ಕಮಲದ ಉದ್ಯಾನದ ನಾಯಕ, ''ಪ್ರಜ್ಞಾಸ್ಫುರತ ಕೇಸರಿ''- ಅಂದರೆ ಪ್ರಜ್ಞೆ- ವಿವೇಕ - ವೈದುಷ್ಯಗಳಿಂದ ಮೆರೆಯುವ ಸಿಂಹ ಎಂದೆಲ್ಲಾ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ ಹಲವು ಬಗೆಯ ಬಿರುದಾವಳಿ- ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಈತನ ಗ್ರಂಥಗಳಲ್ಲಿ ಗಮನಿಸಬಹುದು. ಆದರೆ ಕುಂಭನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಬರೆಯಲ್ಪಟ್ಟ ಚಿತ್ರಕಲೆಗಳಿಗೆ ಕುಂಭಲ್‌ಗಡ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಕುಂಭದ ಅರಮನೆಗಳ ಗೋಡೆಗಳ ಚಿತ್ರಣದ ಮಸುಕಾದ ಗೆರೆಗಳನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಯಾವುದೇ ಬೇರೆ ದೊಡ್ಡ ಸಾಕ್ಷ್ಯವು ಈಗ ಲಭ್ಯವಿಲ್ಲ.<br /> <br /> === ವಿವಿಧ ಗ್ರಂಥರಚನೆಗಳು ===<br /> ಮಹಾವಿದ್ವಾಂಸನಾಗಿದ್ದ ಮಹಾರಾಜ ಕುಂಭ ಹಲವು ಗ್ರಂಥರಚನೆಯನ್ನು ಮಾಡಿದ್ದಾನೆ. <br /> <br /> ೧. ಓಡಿಶಾದ ಜಯದೇವನ ಗೀತಗೋವಿಂದ ಭಾರತದ ಕಾವ್ಯ ಮತ್ತು ಅಭಿನಯ ಕಲೆಗಳ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಬಹುಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದ ರಚನೆ. ಕುಂಭನು ಈ ಸುಂದರವಾದ ಕಾವ್ಯಕ್ಕೆ ರಸಿಕಪ್ರಿಯಾ ಎಂಬ ಮತ್ತಷ್ಟೇ ಸುಂದರವಾದ ವ್ಯಾಖ್ಯೆ ಬರೆದಿದ್ದಾನೆ. <br /> <br /> ೨. ಇದಲ್ಲದೆ ಬಾಣಭಟ್ಟನ ಚಂಡೀಶತಕಕ್ಕೆ ವ್ಯಾಖ್ಯೆ<br /> <br /> ೩. ದಾಕ್ಷಿಣಾತ್ಯ ದೇಶದವನಾದ ಶಾರ್ಙ್ಗದೇವನ ಲಕ್ಷಣಗ್ರಂಥ- ಸಂಗೀತರತ್ನಾಕರಕ್ಕೆ ವಾಖ್ಯೆ ಸಂಗೀತಕ್ರಮದೀಪಿಕಾ<br /> <br /> ೪. ಸಂಸ್ಕೃತ, ಮೇವಾರಿ, ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ ಮತ್ತು ಕನ್ನಡಗಳಲ್ಲಿ ರಚಿಸಿರುವ ಚತುರ್ಭಾಷಾರೂಪಕ ಅಥವಾ ನಾಟಕರಾಜಚತುಷ್ಪಯ.<br /> <br /> ೬. ಮೇವಾರೀ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಕಾವ್ಯಗಳು <br /> <br /> ೭. ಏಕಲಿಂಗಮಾಹಾತ್ಮದಲ್ಲಿ ಸಂಕಲಿಸಿರುವ ಕಾವ್ಯಗೇಯ ಪ್ರಬಂಧಗಳು <br /> <br /> ೮. ಸಂಕ್ಷೇಪ ಕಾಮಶಾಸ್ತ್ರ ಎಂಬ ಕೃತಿ. <br /> <br /> ೯. ಅತ್ಯಂತ ವಿಸ್ತಾರವೂ ಪ್ರಮುಖವೂ ಆದ ಗೀತ-ವಾದ್ಯ-ತಾಲ-ನೃತ್ಯಗಳ ಕುರಿತ ಉದ್ಗ್ರಂಥ - ಸಂಗೀತರಾಜ. <br /> <br /> === ಸಂಗೀತರಾಜ ===<br /> ರಾಣಾ ಕುಂಭ ಬರೆದ ಗೀತ-ವಾದ್ಯ-ತಾಲ-ನೃತ್ಯ ವಿಷಯದ ಉದ್ಗ್ರಂಥ ಸಂಗೀತರಾಜ. ಇದಕ್ಕೆ ಸಂಗೀತ ಮೀಮಾಂಸಾ ಎಂಬ ಮತ್ತೊಂದು ಹೆಸರೂ ಕೂಡಾ ಇದೆಯೆನ್ನುವುದು ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಕಾಲಸೇನ ಎಂಬ ರಾಜನೋರ್ವನ ಉಲ್ಲೇಖ ಈ ಗ್ರಂಥದ ಮೊದಲ ಪಠ್ಯರತ್ನಕೋಶದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ಪ್ರಸ್ತಾವವಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಕಾಲಸೇನನೆಂಬವ ತಾಮರಾಜನ ಮಗನೆಂದೂ, ಬ್ರಹ್ಮಾದ್ರಿ ಅಥವಾ ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ನಾಸಿಕ್‌ನಲ್ಲಿದ್ದು ಆಳುತ್ತಿದ್ದ ೧೩ನೇ ಶತಮಾನಕ್ಕೆ ಸಲ್ಲುವ ಸೂರ್ಯವಂಶೀಯ ಮಹಾರಾಜನೆಂದು ಇತಿಹಾಸಕಾರ ವಿದ್ವಾಂಸರು ಪತ್ತೆ ಹಚ್ಚಿದ್ದು; ಈತ ಈ ಗ್ರಂಥವನ್ನು ಬರೆದಿರಬಹುದೇ ಎಂಬ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳನ್ನು ಹುಟ್ಟುಹಾಕಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಈತನು ಕುಂಭನಂತೆ ಹಲವು ಸುಲ್ತಾನರನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದ ಗರಿಮೆಯುಳ್ಳವನೇ ಆಗಿದ್ದನಂತೆ. ಹಾಗೂ ನಾಟಕಕಾರನೂ ಆಗಿದ್ದ. ಹಾಗಾಗಿ ಕುಂಭನ ಗ್ರಂಥವೇ ಅಥವಾ ಕಾಲಸೇನನ ಗ್ರಂಥವೇ? ಇಲ್ಲವೇ ಕಾಲಸೇನನನ್ನು ಉದ್ಧರಿಸಿದ ಲಕ್ಷಣಗಳು ಇಲ್ಲಿ ಪುನರುಕ್ತಿಯಾಗಿದ್ದಿರಬಹುದೇ, ಇಲ್ಲವಾದರೆ ಕುಂಭನೇ ಸ್ವತಃ ಕಾಲಸೇನನೆಂಬ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯುಳ್ಳವನಾಗಿದ್ದಿರಬಹುದೇ ಎಂಬ ಸಂದೇಹಗಳು ಕಾಡುತ್ತವೆ. ಆದರೆ ಕುಂಭನ ಪರವಾದ ಅನೇಕ ಸಾಕ್ಷ್ಯಗಳು ಗ್ರಂಥದೊಳಗೆ ಸಾಕಷ್ಟು ಸಿಗುವುದರಿಂದ ವಿದ್ವಾಂಸರು ಸಂಗೀತರಾಜ ಗ್ರಂಥವನ್ನು ಕುಂಭಕರ್ಣನದ್ದೇ ಎನ್ನಲು ಹಿಂದೇಟು ಹಾಕಿಲ್ಲ.<br /> <br /> ಸಂಗೀತರಾಜ- ಗ್ರಂಥ ರಚನೆಯ ಕಾಲ ಸಾಮಾನ್ಯ ಶಕ ೧೪೩೩-೧೪೬೮ನೇ ಇಸವಿ. ಸುಮಾರು ೧೬,೦೦೦ ಶ್ಲೋಕಗಳುಳ್ಳ, ಐದು ಅಧ್ಯಾಯಗಳನ್ನು ಉಳ್ಳ ಗ್ರಂಥವಿದು. ಶಾರ್ಙ್ಗದೇವನ ಸಂಗೀತ-ರತ್ನಾಕರವನ್ನು ನಿಕಟವಾಗಿ ಅನುಸರಿಸುವ ಗ್ರಂಥ. ಕರ್ನಾಟ ಪ್ರದೇಶದ ಹೊಗಳಿಕೆಯೂ ಗ್ರಂಥದಲ್ಲಿದೆ. ಕುಂಭ ಮಹಾರಾಜನ ಇಷ್ಟದೈವವಾದ ಶಿವನ ಸ್ತುತಿಯಿಂದ ಇದು ಆರಂಭಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಪದ-ವಾಕ್ಯ-ಸಂಜ್ಞೆ-ವ್ಯಾಕರಣ-ವೃತ್ತ-ಅಲಂಕಾರ- ಪರಿಭಾಷೆ-ಪ್ರಸ್ತಾರಗಳ ವಿಷಯವುಳ್ಳ ಪಠ್ಯರತ್ನಕೋಶ, ಶ್ರುತಿ-ಸ್ವರ-ನಾದ-ಮೂರ್ಛನ-ಗ್ರಾಮ-ಗೀತ-ತಾನ-ವರ್ಣಾಲಂಕಾರ-ರಾಗ-ತಾಲ-ಪ್ರಬಂಧ-ಭಾಷಾ-ವಿಭಾಷಾ-ವಾಗ್ಗೇಯಕಾರ-ಗಮಕಗಳ ವಿವರವುಳ್ಳ ಗೀತರತ್ನಕೋಶ, ವಾದ್ಯವಿವರವುಳ್ಳ ವಾದ್ಯರತ್ನಕೋಶ ಮೊದಲಿನ ಮೂರು ಅಧ್ಯಾಯಗಳಾದರೆ ರಸರತ್ನಕೋಶವೆನ್ನುವುದು ಐದನೆಯ ಅಧ್ಯಾಯ. ಇನ್ನು ಸಂಗೀತರಾಜದ ಬಹಳ ದೊಡ್ಡ ಭಾಗವಾಗಿರುವ ನೃತ್ಯರತ್ನಕೋಶವು ನಾಲ್ಕನೇ ಅಧ್ಯಾಯವಾಗಿದ್ದು; ಈ ನೃತ್ಯರತ್ನಕೋಶವನ್ನು ನಾಲ್ಕು ಉಲ್ಲಾಸಗಳು ಅಂದರೆ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ; ಪ್ರತಿಯೊಂದೂ ಉಲ್ಲಾಸಗಳೂ ನಾಲ್ಕು ಪರೀಕ್ಷಣಗಳು ಎಂಬ ವಿಭಾಗಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.<br /> <br /> ನೃತ್ಯರತ್ನಕೋಶದ ಮೊದಲ ವಿಭಾಗವು ನಾಟ್ಯೋತ್ಪತ್ತಿ, ಪ್ರದರ್ಶನ ಸಭಾಂಗಣವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವ ನಿಯಮಗಳು; ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆ ವಹಿಸುವ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಅರ್ಹತೆಗಳು; ಸಹೃದಯರ ಅರ್ಹತೆ ಹಾಗೂ ನೃತ್ತ, ನೃತ್ಯ ಮತ್ತು ನಾಟ್ಯ ಮೊದಲಾದ ಕೆಲವು ಮೂಲಭೂತ ಪದಜಿಜ್ಞಾಸೆ, ಶಾಸ್ತ್ರಸಂಗ್ರಹ, ಪೂರ್ವರಂಗ, ಅಭಿನಯ, ಭಾವ-ರಸ, ವಿವಿಧ ನೃತ್ಯ, ನಾಟ್ಯಶಾಸ್ತ್ರ ಹಾಗೂ ನಾಟ್ಯಶಾಸ್ತ್ರೋತ್ತರದ ದೇಶೀ ಅಂಗೋಪಾಂಗ ಅಭಿನಯ, ಸ್ಥಾನಕ, ಚಾರಿ, ಮಂಡಲ ಇತ್ಯಾದಿಗಳ ಲಕ್ಷಣವನ್ನು ಹೇಳುತ್ತದೆ.<br /> <br /> ಎರಡನೆಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ನಾಟ್ಯಶಾಸ್ತ್ರ ಸೂಚಿಸಿದ ಕರಣಗಳು ಮತ್ತು ಮಾರ್ಗೋತ್ತರ ಕಾಲದ ಉತ್ಪ್ಲುತಿ ಕರಣ, ಅಂಗಹಾರ, ಭ್ರಮರಿ, ರೇಚಕ, ನಾಟ್ಯದ ಚತುರ್ವೃತ್ತಿ-ಪ್ರವೃತ್ತಿ, ಕಲಾಸ, ನ್ಯಾಯ, ಪೇರಣಿ, ಕೊಲ್ಲಟಿಕ ಶಿವಪ್ರಿಯ, ರಾಸಕನೃತ್ಯಗಳು, ಚರ್ಚರೀ, ದೋಹಕ, ಮಂಠಕ, ರೂಪಕ, ಅಡುತಾಲ, ಯತಿನೃತ್ತ ಮೊದಲಾದ ವಿವಿಧ ನೃತ್ಯಪದ್ಧತಿ, ಮಾರ್ಗ ಮತ್ತು ದೇಶೀ ಲಾಸ್ಯಾಂಗ, ನವರಸ- ಭಾವಗಳು, ಪಾತ್ರಗುಣದೋಷಗಳು ಸಂಪ್ರದಾಯ ಲಕ್ಷಣ, ಗೌಂಡಲೀ ವಿಧಿ, ಶುದ್ಧಪದ್ಧತಿ, ಶ್ರಮವಿಧಿಗಳ ವಿಚಾರಗಳಿವೆ.&lt;ref&gt;ಈ ಗ್ರಂಥದಲ್ಲಿರುವ ಆಂಗಿಕಾಭಿನಯದ ವಿಚಾರಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ವಿವರಗಳಿಗೆ ಓದಿ. ಯಕ್ಷಮಾರ್ಗಮುಕುರ ಗ್ರಂಥ- ಡಾ.ಮನೋರಮಾ ಬಿ.ಎನ್ 2022- ಕುರಿಯ ವಿಠಲ ಶಾಸ್ತ್ರಿ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾನದ ಪ್ರಕಟಣೆ. &lt;nowiki&gt;https://www.noopurabhramari.com/want-to-subscribe-noopura-bhramari-and-purchase-the-dance-books/&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> ಆವಂತೀ ಎಂಬ ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾರತದ ನಾಟ್ಯಪ್ರವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಭ್ರಮರಿಗಳ ಕ್ರಮ ವಿಶಿಷ್ಟ. ಅಂತೆಯೇ ನೃತ್ಯರತ್ನಕೋಶ ಹೇಳಿದ ಭ್ರಮರಿಗಳೂ ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿವೆ. ಇದು ಉತ್ಪ್ಲುತಿಕರಣ ಅಂದರೆ ನೆಗೆಯುವ ಹಾರುತ್ತಾ ತಿರುಗುವ ಚಲನವಲನಗಳಿಂದ ಹೊರತಾದ ೧೩ ಬಗೆಯ ಭ್ರಮರೀಭೇದಗಳನ್ನು ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡಿದೆ. ಜೊತೆಗೆ ದೆಹಲಿಯ ಮದನಪಾಲ ಎಂಬ ರಾಜನು ಬರೆದಿದ್ದ ಆನಂದಸಂಜೀವನ ಎಂಬ ಗ್ರಂಥದ ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ನೃತ್ಯರತ್ನಕೋಶದಲ್ಲಿ ಕಾಣಸಿಗುತ್ತದೆ.<br /> <br /> ಸಂಗೀತರಾಜ ಗ್ರಂಥದ ಪಠ್ಯರತ್ನಕೋಶದ ಭಾಗಗಳನ್ನು ವಿದ್ವಾನ್ ಕುಂಞ ರಾಜ ಅವರು ಮೊದಲು ಸಂಪಾದಿಸಿದರು. ಬಳಿಕ ೧೯೬೩ರಲ್ಲಿ ಪಠ್ಯರತ್ನಕೋಶದ ಸಹಿತ ಗೀತರತ್ನಕೋಶವನ್ನು ಡಾ. ಪ್ರೇಮಲತಾ ಶರ್ಮಾ ಅವರು ಸಂಪಾದಿಸಿ ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕ ಆವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಇನ್ನು ನೃತ್ಯರತ್ನಕೋಶದ ಎರಡು ಮುಖ್ಯ ಅಧ್ಯಾಯಗಳು ಎರಡು ಸಂಪುಟಗಳ ರೂಪದಲ್ಲಿ ರಾಜಸ್ಥಾನದ ಪುರತತ್ತ್ವಾಚಾರ್ಯ ಮುನಿ ಜಿನವಿಜಯ ಮತ್ತು ರಸಿಕಲಾಲ್ ಚೋಟಾಲಾಲ್ ಪರೀಖ್‌ರ ಸಂಪಾದನೆಯಲ್ಲಿ ೧೯೫೭ ಹಾಗೂ ೨೦೦೦ನೇ ಇಸವಿಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾಗಿದೆ.<br /> <br /> == ಸಮಾಪನ ==<br /> ಮಹಾರಾಣಾ ಕುಂಭನ ಸಾಧನೆಗಳು ಭಾರತೀಯರಿಗೆ ಹಲವು ತಲೆಮಾರುಗಳ ವರೆಗೂ ಸ್ಫೂರ್ತಿ ನೀಡುವಂತಿದೆ. ಅದರಲ್ಲೂ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಅಂತರ್ಯುದ್ಧಗಳಿರುವಾಗ ವೈರಿಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಎದುರಾಡಿ ತನ್ನ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವುದು, ಹೊಸ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದು ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ವಿಸ್ತರಿಸುವುದು, ಸುಭಿಕ್ಷವಾದ ಪ್ರಜಾಪಾಲನೆಗಾಗಿ ಕೋಟೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವುದು, ದೇಶದ ರಕ್ಷಣೆಯ ಜೊತೆಜೊತೆಗೆ ಅದನ್ನು ಕಲಾಕೃತಿಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸುವುದು, ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ಮತ್ತು ಕಲೆಯ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಗಳನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸುವುದು, ವೇದ, ತತ್ತ್ವ, ಸ್ಮೃತಿ, ಮೀಮಾಂಸಾ, ನಾಟ್ಯಶಾಸ್ತ್ರ, ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರ-ರಾಜನೀತಿ, ದರ್ಶನ, ಗಣಿತ, ವ್ಯಾಕರಣ, ಉಪನಿಷತ್ತುಗಳು, ತರ್ಕಶಾಸ್ತ್ರ, ಭಾಷ್ಯ, ಸಂಸ್ಕೃತ, ಕನ್ನಡ, ಪ್ರಾಕೃತ, ಮೊದಲಾದ ಅನೇಕ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರೌಢಿಮೆ ಮತ್ತು ಅನೇಕ ವಿಷಯಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಅಧ್ಯಯನ ಉದ್ಗ್ರಂಥ- ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಗಳನ್ನು ಬರೆಯುವ ಮಹಾರಾಣಾ ಕುಂಭನಂಥ ರಾಜ ಮಹಾರಾಜರನ್ನು ನೋಡಿದಾಗ ಭಾರತ ದೇಶದ ರಾಜರಲ್ಲಿ ಅದೆಷ್ಟು ಕಸುವು, ವಿದ್ವತ್ತು, ಪ್ರತಿಭಾಶಕ್ತಿ, ಬಹುತತ್ತ್ವ-ವಿಷಯಗಳ ಜ್ಞಾನ, ಧರ್ಮದೃಷ್ಟಿ ಇತ್ತೆನ್ನುವುದು ಅರಿವಾಗುತ್ತದೆ. ಕುಂಭನ ಗ್ರಂಥಗಳ ಮೂಲಕ ಸಮಗ್ರ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಇದ್ದ ಕಾವ್ಯ-ಕಲೆ- ಲಕ್ಷಣ ವಿಚಾರಗಳ ಕೊಡುಕೊಳುವಿಕೆಗಳ ರೀತಿಯೂ ವಿಶಿಷ್ಟವೆನಿಸುತ್ತದೆ.<br /> <br /> == ಪರಾಮರ್ಶನ ಗ್ರಂಥಗಳು ==<br /> Sangitaraja Of Maharana Kumbha With Dr. Premlata Sharma By Dr. V. S. Agrawala Vol. 1. https://archive.org/details/OTND_sangitaraja-of-maharana-kumbha-with-dr.-premlata-sharma-by-dr.-v.-s.-agrawala-vo<br /> <br /> Pathyaratnakosa Sangitaraja Kumbhakarna 1968. https://archive.org/details/TxtSktPAThyaratnakOSaSangItarAjaKumbhakarna19680100<br /> <br /> Sangitaraja of Kalasena (Maharana Kumbha), vol.1, Pathyaratnakosa, edited by C Kunhan Raja, 1946. http://musicresearchlibrary.net/omeka/items/show/1902<br /> <br /> Nrtyaratnakosa Kumbhakarna Pt 1 1957 Rajasthan. https://archive.org/details/TxtSktNrtyaratnakOSaKumbhakarnaPt11957Rajsthn0099<br /> <br /> Nritya Ratna Kosha II Kumbha Karna. https://archive.org/details/NrityaRatnaKoshaIIKumbhaKarna<br /> <br /> ಮನೋರಮಾ ಬಿ.ಎನ್, ಶಾಸ್ತ್ರರಂಗ ಭಾಗ ೪: ಪಶ್ಚಿಮ/ ಆವಂತೀ ಸಂಚಿಕೆ ೪೪ : @noopurabhramari1212[[index.php?title=Category:Art and Culture]]</div>

Manorama https://en.alpha.ikswiki.in/index.php?title=%E0%B2%AD%E0%B2%BE%E0%B2%B5%E0%B2%AD%E0%B2%9F%E0%B3%8D%E0%B2%9F_%E0%B2%85%E0%B2%A5%E0%B2%B5%E0%B2%BE_%E0%B2%85%E0%B2%A8%E0%B3%81%E0%B2%AA%E0%B2%B8%E0%B2%BF%E0%B2%82%E0%B2%B9%E0%B2%A8_%E0%B2%B8%E0%B2%82%E0%B2%97%E0%B3%80%E0%B2%A4_%E0%B2%97%E0%B3%8D%E0%B2%B0%E0%B2%82%E0%B2%A5%E0%B2%97%E0%B2%B3%E0%B3%81&diff=1219 2024-10-30T06:11:59Z

<p>Manorama: </p> <hr /> <div><br /> Authored by ಡಾ.ಮನೋರಮಾ ಬಿ.ಎನ್. <br /> Published by ನೂಪುರ [https://www.noopurabhramari.com/ ಭ್ರಮರಿ]. ಈ ಲೇಖನ ನೂಪುರಭ್ರಮರಿ ಐ ಕೆ ಎಸ್ ಸೆಂಟರ್ ನ ಕೊಡುಗೆ&lt;ref&gt;ಶಾಸ್ತ್ರರಂಗ ಭಾಗ 4 : ಪಶ್ಚಿಮ/ ಆವಂತೀ; ಸಂಚಿಕೆ ೪೫- ಭಾವಭಟ್ಟನ ಸಂಗೀತವಿನೋದ&amp; ಇತರ ಗ್ರಂಥಗಳು https://www.noopurabhramari.com/shaastraranga-45-bhavabhatta-sangita-vinoda-and-other-musical-texts-of-western-regions-of-ancient-india/&lt;/ref&gt; <br /> <br /> ಸಂಗೀತ ಕ್ಷೇತ್ರದ ರಂಜನೀಯವಾದ ಪ್ರಸ್ತುತಿ ಎಂಬ ಅರ್ಥದ ಸಂಗೀತವಿನೋದ, ಸಂಗೀತ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಸವಿಲಾಸ, ಸಮುದ್ರ, ಪ್ರೌಢಿಮೆ ಎಂಬ ಅರ್ಥವುಳ್ಳ ಅನುಪ ಸಂಗೀತ ವಿಲಾಸ, ಅನುಪ ಸಂಗೀತ ರತ್ನಾಕರ ಮತ್ತು ಅನುಪ ಸಂಗೀತ ಅಂಕುಶ ಅಥವಾ ಅನುಪಂಕುಶ ಅಥವಾ ಭಾವಮಂಜರಿ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಗ್ರಂಥಗಳು ಭಾವಭಟ್ಟನದ್ದೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅಂತೆಯೇ ಭಾವಭಟ್ಟನ ಪೋಷಕನಾದ ರಾಜಸ್ಥಾನದ ಬಿಕಾನೇರ್‌ನ ರಾಜ ಅನುಪಸಿಂಹನ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿಯೂ ಈ ಗ್ರಂಥಗಳ ಕರ್ತೃತ್ವವನ್ನು ಸೂಚಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.  <br /> <br /> ಈ ರೀತಿಯ ಚರ್ಯೆ ಲಕ್ಷಣಪ್ರಪಂಚದಲ್ಲೇನು ಹೊಸತಲ್ಲ. ಕಾರಣ, ಎಷ್ಟೋ ರಾಜರ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ- ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಕೊಡುಗೆಗಳನ್ನು ಸ್ಮರಿಸುವಂತೆ ಅವರ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ವಿದ್ವಾಂಸರು ಗ್ರಂಥಗಳನ್ನು ಬರೆದವರಿದ್ದಾರೆ. ಪಂಡಿತಮಂಡಲಿಗಳೂ ಕೂಡಾ ಇದೇ ರೀತಿಯಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿ ರಾಜರ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಗ್ರಂಥಗಳನ್ನು ಅಂಕಿತಗೊಳಿಸಿದವರಿದ್ದಾರೆ. ಸ್ವತಃ ಅನುಪಸಿಂಹನೇ ಭಾವ ಭಟ್ಟನಿಗೆ ಅನೇಕ ಸಂಗೀತ ಕೃತಿಗಳನ್ನು ಬರೆಯಲು ಆದೇಶಿಸಿ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿಸಿದ್ದನಂತೆ. ಗೀತಗೋವಿಂದದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ ಬರೆಯಲೂ ತಿಳಿಸಿದ್ದನಂತೆ. ಹಾಗಾಗಿ ಅನುಪಸಿಂಹನ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಸಂಗೀತವಿನೋದವೇ ಮೊದಲಾದ ಗ್ರಂಥಗಳು ಕಂಡುಬಂದಿದ್ದರೆ ಅದು ಆಶ್ಚರ್ಯವಲ್ಲ. ಇದು ತನ್ನ ವಿದ್ಯೆಯನ್ನು ಪುರಸ್ಕರಿಸಿ ಆಶ್ರಯವನ್ನಿತ್ತ ಒಡೆಯನ ಕೃತಜ್ಞತಾ ಸಮರ್ಪಣೆಯ ರೀತಿಯೆಂದೇ ತರ್ಕಿಸಬಹುದು. ಹಾಗೆಂದೇ ಅನುಪಸಿಂಹನನ್ನು ಧಾರಾಳವಾಗಿ ಹೊಗಳಿದ್ದಾನೆ ಕೂಡಾ. <br /> <br /> ''ಶ್ರೀಮದನೂಪಸಿಂಹಜ್ಞಾಯ ಗ್ರಂಥದ್ವಯಂ ಕೃತಮ್ || ಏಕೋಯನೂಪವಿಲಾಸಖ್ಯೋ ಅನುಪರತ್ನಾಕರಃ ಪರಃ | ಅನೂಪಾಂಕುಶನಾಮಯಂ ಗ್ರಂಥೋ ನಿಷ್ಪಾದ್ಯತೇಯಧುನಾ ||'' ಹೇಳಿಕೊಂಡಿದ್ದಾನೆ. <br /> <br /> ಇದರೊಂದಿಗೆ ಮುರಳಿಪ್ರಕಾಶ ಎಂಬ ಕೊಳಲಿಗೆ ಮೀಸಲಾದ ಕೃತಿ, ಧ್ರುಪದ್ ಗಾಯನದ ಕುರಿತಾದ ನಷ್ಟೋದ್ದಿಷ್ಟಪ್ರಬೋಧಕ ಶ್ರೌಪದಟಿಕಾ ಎಂಬ ಅನುಷ್ಟುಪ್ ಛಂದಸ್ಸಿನಲ್ಲಿರುವ ಗ್ರಂಥ ಹಾಗೂ ಧ್ರುವಪದ ತಿಲಕ ಎಂಬ ಗ್ರಂಥ ಭಾವಭಟ್ಟನ ರಚನೆಯಾಗಿತ್ತೆಂದು ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ. <br /> <br /> == ಭಾವಭಟ್ಟ- ಜೀವನ, ಸಾಧನೆ ==<br /> ಭಾವಭಟ್ಟನು ತಾನು ಅಭಿರದೇಶದಲ್ಲಿ ಧವಳ ಎಂಬ ಊರಿನವನೆಂದು, ಕೃಷ್ಣಾತ್ರ ಗೋತ್ರಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನೆಂದೂ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ಭಾವಭಟ್ಟನ ತಾತ ತಾನಾ ಭಟ್ಟ ; ತಂದೆ ಜನಾರ್ದನ ಭಟ್ಟರು. ಮೊಘಲ್ ರಾಜ ಶಹಜಹಾನ್‌ನ ಆಸ್ಥಾನ-ಸಂಗೀತಗಾರರಾಗಿ ಜನಾರ್ದನ ಭಟ್ಟ ಸಂಗೀತರಾಯ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಖ್ಯಾತರಾಗಿದ್ದರೆಂದೂ ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ. ಭಾವಭಟ್ಟನು ಕೂಡಾ ಅನುಷ್ಟುಪ್ ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಅಂದರೆ ಅನುಷ್ಟುಪ್ ಛಂದಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರಾವಣ್ಯವುಳ್ಳವ ಎಂಬ ಅರ್ಥದ ಬಿರುದನ್ನು ಘನಶ್ಯಾಮ ಪಂಡಿತ ಎಂಬುವರಿಂದ ಪಡೆದಿದ್ದ. ಅಂದರೆ ಭಾವಭಟ್ಟ ಸಂಗೀತಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ ಅಲಂಕಾರ ಮತ್ತು ತರ್ಕ ಶಾಸ್ತ್ರಗಳಲ್ಲಿಯೂ ವಿದ್ವಾಂಸ, ಇತಿಹಾಸ ಪುರಾಣಗಳಲ್ಲಿ ವಿದ್ವತ್ತು ಇದ್ದ ಓರ್ವ ಕವಿ ಎನ್ನುವುದೂ ಗ್ರಂಥಗಳಿಂದ ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ. ಜೊತೆಗೆ ತನ್ನ ತಂದೆಯಂತೆಯೇ ಸಂಗೀತರಾಯ ಎಂಬ ಬಿರುದಿನಿಂದ ಮಾನ್ಯವಾಗಿದ್ದ. ಹೀಗಾಗಿ ಷಹಜಹಾನ್ ಆಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದ್ದ ಭಾವಭಟ್ಟ ತದನಂತರದಲ್ಲಿ ಅನುಪಸಿಂಹನ ಆಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ತೆರಳಿದ್ದನ್ನೂ ಗುರುತಿಸಬಹುದು.<br /> <br /> == ಗ್ರಂಥ ಲಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಅಧ್ಯಾಯಗಳು ==<br /> ಜಮ್ಮು ಮತ್ತು ಕಾಶ್ಮೀರದ ಮಹಾರಾಜರ ಗ್ರಂಥಾಲಯದಲ್ಲಿ ಸಂರಕ್ಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುವ ಅನುಪಂಕುಶ ಗ್ರಂಥದ ಹಸ್ತಪ್ರತಿಯು ಸ್ವರ ಮತ್ತು ರಾಗದ ಕುರಿತಾಗಿ ಎರಡು ಅಧ್ಯಾಯಗಳಲ್ಲಿದೆ. ರಾಗದ ಅಧ್ಯಾಯವನ್ನು ಆಲಾಪನ ಮಂಜರಿ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗಿದೆ. ಅನುಪ ಸಂಗೀತಾ ರತ್ನಾಕರ ಗ್ರಂಥ ಕೂಡಾ ಸ್ವರ ಮತ್ತು ರಾಗಗಳ ಕುರಿತು ಎರಡು ಅಧ್ಯಾಯಗಳಲ್ಲಿದೆ. ಅನುಪ ಸಂಗೀತ ವಿಲಾಸವು ಶ್ರುತಿ, ಸ್ವರ ಮತ್ತು ರಾಗ ಎಂಬ ಮೂರು ಅಧ್ಯಾಯಗಳಲ್ಲಿದೆ. ಅಂತೆಯೇ ಆ ಕಾಲದ ದ್ರುಪದ್ ಸಂಗೀತದ ಹಲವು ಅಂಶಗಳನ್ನು ಭಾವಭಟ್ಟನ ಗ್ರಂಥಗಳಲ್ಲಿ ಗುರುತಿಸಬಹುದು. ಗೀತಗೋವಿಂದ ಕಾವ್ಯಕ್ಕೆ ಬರೆದ ಭಾವಭಟ್ಟನ ವ್ಯಾಖ್ಯೆ ಜಮ್ಮು ಮತ್ತು ಕಾಶ್ಮೀರದ ಮಹಾರಾಜರ ಗ್ರಂಥಾಲಯದಲ್ಲಿ ಸಂರಕ್ಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.<br /> <br /> ಶಾರ್ಙ್ಗದೇವನ ಸಂಗೀತರತ್ನಾಕರವನ್ನು ಬಹುಮಟ್ಟಿಗೆ ಅನುಕರಿಸುವ ಭಾವಭಟ್ಟನ ಗ್ರಂಥಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಗೀತ ಪಾರಿಜಾತ, ರಾಗಮಂಜರಿ, ರಾಗಮಾಲಾ, ಸಂಗೀತ ದರ್ಪಣ, ಸದ್ರಾಗಚಂದ್ರೋದಯ, ನರ್ತನನಿರ್ಣಯ, ಹೃದಯಪ್ರಕಾಶ, ರಾಗತತ್ತ್ವವಿಬೋಧ, ರಾಗ ಕುತೂಹಲ ಮತ್ತು ಸಂಕೀರ್ಣ ರಾಗಧ್ಯಾಯ ಎಂಬ ಅನೇಕ ಗ್ರಂಥಗಳಲ್ಲಿರುವ ನಾದ, ರಾಗ, ತಾನ, ಪ್ರಬಂಧ, ಮೂರ್ಛನ, ತಾಲದ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಬಹುದು. ಅದರಲ್ಲೂ ಭಾವಭಟ್ಟನ ಸಂಗೀತವಿನೋದ ಗ್ರಂಥವು ದಾಕ್ಷಿಣಾತ್ಯ ಗ್ರಂಥಗಳಾದ ಶಾರ್ಙ್ಗದೇವನ ಸಂಗೀತರತ್ನಾಕರ, ಪಂಡರೀಕವಿಠಲನ ನರ್ತನನಿರ್ಣಯ, ದೇವೇಂದ್ರ ಮತ್ತು ದೇವಣಭಟ್ಟರ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿರುವ ಸಂಗೀತಮುಕ್ತಾವಳಿ, ಚತುರ ದಾಮೋದರನ ಸಂಗೀತದರ್ಪಣ, ವೇದಸೂರಿಯ ಸಂಗೀತಮಕರಂದ ಮುಂತಾದ ದಾಕ್ಷಿಣಾತ್ಯ ಗ್ರಂಥಗಳು ತಿಳಿಸುವ ಕೆಲವು ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನೂ ಹೇಳಿದೆ. ಆ ಪೈಕಿ ಅಭಿನಯ ಹಾಗೂ ನೃತ್ತ ಹಸ್ತಾಭಿನಯಗಳು, ತಿರುಗುವ ಚಲನೆಗಳುಳ್ಳ ಲಾಗಗಳು ಹಾಗೂ ಲಾಸ್ಯಾಂಗಗಳು ಮುಖ್ಯವಾದವು. ಆದರೆ ಅವುಗಳನ್ನು ಹಿಂದಿಗೆ ಹತ್ತಿರವಾದ ಪರಿಭಾಷೆಗಳಿಂದ ಹೆಸರಿಸುತ್ತದೆ. ಅಂತೆಯೇ ಧುವಾಡ ಎಂಬ ಭ್ರಮರಿಯುತವಾದ ನೃತ್ಯವನ್ನು ಭೌರಿ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಿ ಅದರ ವಿವಿಧ ಚಲನೆಗಳನ್ನೂ ತಿಳಿಸಿದೆ.&lt;ref&gt;ಈ ರೀತಿಯಾದ ಆಂಗಿಕಾಭಿನಯ, ನೃತ್ಯವಿಶೇಷಗಳ ಕುರಿತ ವಿಚಾರಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ವಿವರಗಳಿಗೆ ಓದಿ. ಯಕ್ಷಮಾರ್ಗಮುಕುರ ಗ್ರಂಥ- ಡಾ.ಮನೋರಮಾ ಬಿ.ಎನ್ 2022- ಕುರಿಯ ವಿಠಲ ಶಾಸ್ತ್ರಿ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾನದ ಪ್ರಕಟಣೆ. &lt;nowiki&gt;https://www.noopurabhramari.com/want-to-subscribe-noopura-bhramari-and-purchase-the-dance-books/&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt; ಇದರಿಂದ ದಾಕ್ಷಿಣಾತ್ಯದ ಎಷ್ಟೋ ಪರಿಭಾಷೆಗಳು ಮತ್ತು ಲಕ್ಷ್ಯ ಲಕ್ಷಣಗಳು ಉತ್ತರದಲ್ಲೂ ಸಮಾನವಾದ ಬರೆವಣಿಗೆಗಳನ್ನು ಕಂಡುಕೊಂಡಿತ್ತು ಎನ್ನುವುದು ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ. <br /> <br /> == ಸಮಾಪನ ==<br /> ಭಾವಭಟ್ಟನ ಗ್ರಂಥಗಳಲ್ಲಿ ದಾಕ್ಷಿಣಾತ್ಯ ಗ್ರಂಥಗಳ ಪ್ರಭಾವ, ಪರಿಣಾಮ, ಪ್ರಸಿದ್ಧಿಗಳನ್ನೂ ಮನಗಾಣಬಹುದು. ಒಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಬೇರೆ ಬೇರೆಯಿರಬಹುದು. ಪರಂಪರೆಗಳು ಸಾವಿರವಿರಬಹುದು ಆದರೆ ಭಾರತದ ನಾಡಿ ಒಂದೇ, ನೀತಿ ಒಂದೇ, ಸತ್ಯ ಒಂದೇ, ಅಂತರಂಗ ಒಂದೇ ಎನ್ನುವುದು ಯಾವುದೇ ಕಾಲವಿರಲಿ, ಮನವರಿಕೆಯಾಗುತ್ತದೆ.<br /> <br /> ಭಾವಭಟ್ಟನ ಕೃತಿಗಳ ಹಸ್ತಪ್ರತಿಗಳು ಬಿಕಾನೇರ್, ಕಲ್ಕತ್ತಾ ಏಷ್ಯಾಟಿಕ್ ಸೊಸೈಟಿ, ಪೂನಾ ಭಂಡಾರ್ಕರ್ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಗ್ರಂಥಾಲಯಗಳಲ್ಲಿವೆ. ಆದರೆ ಇವುಗಳು ಪ್ರಕಟಿತ ರೂಪಕ್ಕೆ ಇನ್ನೂ ಸಮಗ್ರವಾಗಿ ಬಂದಿಲ್ಲ ಎನ್ನುವುದು ಬೇಸರದ ಸಂಗತಿ. ಇಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ., ಇಂಥ ಅಭಾಗ್ಯ ರಾಗ, ತಾಳ, ವಾದ್ಯ, ನೃತ್ಯಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಬರೆದ ನೂರಾರು ಪ್ರಾಚೀನ ಗ್ರಂಥಗಳದ್ದು ಕೂಡಾ.<br /> <br /> == ಪರಾಮರ್ಶನ ಗ್ರಂಥಗಳು ==<br /> Sangita Ratnakara . Vol 1. Chapter 1 https://archive.org/details/SangitaRatnakara http://musicresearchlibrary.net/omeka/items/show/1901 https://archive.org/details/sangitaratnakaraofsankasangaradevashringyr.k.vol1mlbd <br /> <br /> Later sangita literature : Raghavan, V. https://archive.org/details/dli.ministry.16048 <br /> <br /> Anupasimha, “Sangitavinoda of Anupasimha 1 - SVUORI-7545,” ''MusicResearchLibrary'', accessed August 14, 2024, http://musicresearchlibrary.net/omeka/items/show/1218 http://musicresearchlibrary.net/omeka/items/show/1219 <br /> <br /> Bhava Bhatta, “AnupasangItavilasa of Bhava Bhatta - 1921,” ''MusicResearchLibrary'', accessed August 14, 2024, http://musicresearchlibrary.net/omeka/items/show/2721 <br /> <br /> Bhava Bhatta, “Anupasangitaratnakara of Bhava Bhatta - 1919,” ''MusicResearchLibrary'', accessed August 14, 2024, http://musicresearchlibrary.net/omeka/items/show/2720 <br /> <br /> A comparative study of some of the leading music, systems of the 15th, 16th, 17th and 18th Centuries. by V N Bhatakande. https://www.ibiblio.org/guruguha/MusicResearchLibrary/Books-English/BkE-BhatkhandeVN-ComparativeStudyLeadingMusicSystems-15to18C-0009.pdf <br /> <br /> ಮನೋರಮಾ ಬಿ.ಎನ್, ಶಾಸ್ತ್ರರಂಗ ಭಾಗ ೪: ಪಶ್ಚಿಮ/ ಆವಂತೀ ಸಂಚಿಕೆ ೪೫ : - @noopurabhramari1212[[index.php?title=Category:Art and Culture]]</div>

Manorama https://en.alpha.ikswiki.in/index.php?title=%E0%B2%B8%E0%B2%BE%E0%B2%97%E0%B2%B0%E0%B2%A8%E0%B2%82%E0%B2%A6%E0%B2%BF%E0%B2%AF_%E0%B2%A8%E0%B2%BE%E0%B2%9F%E0%B2%95%E0%B2%B2%E0%B2%95%E0%B3%8D%E0%B2%B7%E0%B2%A3%E0%B2%B0%E0%B2%A4%E0%B3%8D%E0%B2%A8%E0%B2%95%E0%B3%8B%E0%B2%B6_%E0%B2%97%E0%B3%8D%E0%B2%B0%E0%B2%82%E0%B2%A5&diff=1218 2024-10-30T06:10:27Z

<p>Manorama: </p> <hr /> <div><br /> Authored by ಡಾ.ಮನೋರಮಾ ಬಿ.ಎನ್.<br /> Published by ನೂಪುರ [https://www.noopurabhramari.com/ ಭ್ರಮರಿ]. ಈ ಲೇಖನ ನೂಪುರಭ್ರಮರಿ ಐ ಕೆ ಎಸ್ ಸೆಂಟರ್ ನ ಕೊಡುಗೆ&lt;ref&gt;ಶಾಸ್ತ್ರರಂಗ ಯೂಟ್ಯೂಬ್ ಸೀರಿಸ್ . ಭಾಗ ೩: ಉತ್ತರ/ಪಾಂಚಾಲೀ(Video series)-ಸಂಚಿಕೆ 37 [https://www.youtube.com/channel/UCzsvThi5o-5X1-5kp7jaxVQ @noopurabhramari1212]&lt;/ref&gt;, <br /> <br /> ನಾಟಕ ಅಂದರೆ ರಂಗಭೂಮಿಯ ಲಕ್ಷಣಗಳ ಅಮೂಲ್ಯ ರತ್ನಗಳ ಒಂದು ಕೋಶ ಇಲ್ಲವೇ ನಾಟಕ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಸಂದ ಅಮೂಲ್ಯಲಕ್ಷಣಭಂಡಾರ ಎಂಬರ್ಥದ ಗ್ರಂಥವಿದು. ಸಾಗರನಂದಿ ಇದರ ರಚನಾಕಾರ. <br /> <br /> == ಸಾಗರ ನಂದಿ- ಗ್ರಾಂಥಿಕ ವಿವರಗಳು ==<br /> ನಂದಿನ್ ಎನ್ನುವುದು ಜೈನ ಅಥವಾ ಬೌದ್ಧ ವಾಂಶಿಕರನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಅನುಮಿತಿಗಳನ್ನು ಇತಿಹಾಸಕಾರರು ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಆದರೆ ಗ್ರಂಥವು ಶಿವನಸ್ತುತಿಯೊಂದಿಗೆ ಆರಂಭಗೊಳ್ಳುವುದನ್ನು ಗಮನಿಸಿದಾಗ ರಾಜವಂಶದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ ಕ್ಷತ್ರಿಯ ಪುರುಷ ಈ ಸಾಗರನಂದಿಯಾಗಿದ್ದಿರಬಹುದು ಎಂಬ ಅನುಮಾನ ಮೂಡುತ್ತದೆ. ನಂದಿ ವಂಶ ಅಥವಾ ನಂದಿನ್ ಎಂಬ ಬಿರುದುಳ್ಳ ವೀಸೀ ಮನೆತನದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದವ ಸಾಗರನಂದಿ. ಆದರೆ ಈತ ಇದ್ದ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಪ್ರದೇಶ ಯಾವುದೆಂದು ತಿಳಿದುಬರುವುದಿಲ್ಲ. ಹಾಗಿದ್ದೂ ಉತ್ತರ ಭಾರತಕ್ಕೆ ಸಲ್ಲುವವನೆಂದೇ ಲಕ್ಷಣವಿವರಗಳಿಂದ ಅಂದಾಜಿಸಬಹುದು. <br /> <br /> ನಾಟಕಲಕ್ಷಣರತ್ನಕೋಶದ ರಚನೆಯ ಕಾಲ ಹತ್ತು-ಹನ್ನೊಂದನೇ ಶತಮಾನದ ಆಸುಪಾಸಿನಲ್ಲಿ ಅಗಿರುವಂತಿದೆ. ಹಾಗೆಂದೇ ಅಭಿನವಗುಪ್ತನ ಅಭಿನವಭಾರತೀ ಮತ್ತು ಭೋಜರಾಜನ ಗ್ರಂಥ ಶೃಂಗಾರಪ್ರಕಾಶಕ್ಕೂ ನಾಟಕಲಕ್ಷಣರತ್ನಕೋಶಕ್ಕೂ ಹಲವು ಲಕ್ಷಣಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಮ್ಯತೆಯನ್ನು ಗುರುತಿಸಬಹುದು. ಅಂತೆಯೇ ಕೋಹಲೋಕ್ತವೆನ್ನಬಹುದಾದ ಅನೇಕ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಬರೆದಿದ್ದಾನೆ ಸಾಗರನಂದಿ. ಮಾತೃಗುಪ್ತ, ರಾಹುಲ, ಕಾತ್ಯಾಯನ, ನಖಕುಟ್ಟ, ಅಶ್ಮಕುಟ್ಟ, ಗರ್ಗ, ಬಾದರಾಯಣ, ಶಾತಕರ್ಣಿ, ಚಾರಾಯಣ, ಶ್ರೀಹರ್ಷ, ವಿಕ್ರಮ ಮೊದಲಾದ ಪೂರ್ವಸೂರಿ ಭರತಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರನ್ನು ಕೂಡಾ ಹೇರಳವಾಗಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ್ದಾನೆ.<br /> <br /> == ನಾಟಕಲಕ್ಷಣರತ್ನಕೋಶ- ಗ್ರಂಥವೈಶಿಷ್ಟ್ಯ ==<br /> ಸಂಧಿ-ಸಂಧ್ಯಂಗ- ಅವಸ್ಥಾಭೇದ-ಅರ್ಥಪ್ರಕೃತಿ ವಿವರಗಳು; ಭಾವ-ರಸ-ಅಲಂಕಾರ-ನಾಯಕ ನಾಯಿಕಾ ಗುಣನಿರೂಪಣ- ಸಾತ್ತ್ವತೀ, ಆರಭಟೀ, ಕೈಶಿಕೀ, ಭಾರತೀ ಎಂಬ ಚತುರ್ವೃತ್ತಿಗಳು, ದಶರೂಪಕಾದಿಭೇದಗಳು ಮೊದಲಾದ ರಂಗಭೂಮಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ನಾಟ್ಯಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ವಿವರಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ ಈ ಕೃತಿ. ಈ ಲಕ್ಷಣ ವಿವರಗಳಿಗೆ ಉದಾಹರಣೆ ಅಥವಾ ವಿನಿಯೋಗ ಎಂಬಂತೆ ಸಾಗರನಂದಿಯು ನಾಟಕಲಕ್ಷಣರತ್ನಕೋಶವೆಂಬ ಗ್ರಂಥದಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ ನಾಟಕಾದಿ ರಂಗಭೂಮಿಯ ರಚನೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಒಂದು ಸಲ ದೃಷ್ಟಿ ಹಾಯಿಸುವುದಾದರೆ -ಕಾಳಿದಾಸನ ವಿಕ್ರಮೋರ್ವಶೀಯ, ಶಾಕುಂತಲಾ, ಭವಭೂತಿಯ ಉತ್ತರರಾಮಚರಿತ, ಮಾಲತೀಮಾಧವ, ಶ್ರೀಹರ್ಷನ ರತ್ನಾವಲೀ ಮತ್ತು ನಾಗಾನಂದ, ಭಾಸನ ಸ್ವಪ್ನವಾಸವದತ್ತ-ಚಾರುದತ್ತ, ವಿಶಾಖದತ್ತನ ಮುದ್ರಾರಾಕ್ಷಸ, ರಾಘವಾಭ್ಯುದಯ ಮತ್ತು ದೇವೀಚಂದ್ರಗುಪ್ತಮ್, ಶೂದ್ರಕನ ಮೃಚ್ಛಕಟಿಕ, ದಿಙಗನ ಕುಂದಮಾಲಾ, ರಾಜಶೇಖರನ ಕರ್ಪೂರಮಂಜರೀ, ವಿದ್ಧಶಾಲಭಂಜಿಕಾ, ಭಟ್ಟನಾರಾಯಣನ ವೇಣೀಸಂಹಾರ, ಮಾಯುರಾಜನ ಉದಾತ್ತರಾಘವ ಮತ್ತು ತಾಪಸವತ್ಸರಾಜ, ಸುಭಟ ಕವಿಯ ದೂತಾಂಗದ, ಯಶೋವರ್ಮನ ರಾಮಾಭ್ಯುದಯ. ಇಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಉಪಾಹರಣ, ಊರ್ವಶೀಮರ್ದನ, ಕನಕಾವತೀಮಾಧವ, ಕಾಲವತೀ, ಕಾಮದತ್ತಾ, ಕೇಲಿರೈವತಕ, ಕ್ರೀಡಾರಸಾತಲ, ಕೃತ್ಯರಾವಣಮ್, ಕೀಚಕ ಭೀಮ, ಛಲಿತರಾಮ, ಜಾನಕೀರಾಘವ, ದೇವದತ್ತಕೃತಿ, ದೇವೀಮಹಾದೇವ, ನಲವಿಜಯ, ನರಕೋದ್ಧರಣ, ಪದ್ಮಾವತೀ ಪರಿಣಯ, ಪತ್ರಲೇಖ, ಪಾಲಚರಿತ, ಪ್ರ್ರಾಮೇಯಿ, ಪುಷ್ಪದೂಪಿತಕ, ಭಗವದಜ್ಜುಕೀಯ, ಭೀಮವಿಜಯ, ಮದನಮಂಜುಲಾ, ಮದನಿಕಾಕಾಮುಕ, ಮಾರೀಚವಂಚಿತಕ, ಮಾಯಾಕಾಪಾಲಿಕ, ಮಾಯಾಮದಾಲಸಾ, ರಂಭಾನಳಕುಬರ, ರಾಧಾ, ರಾಮವಿಕ್ರಮ, ರಾಮಾನಂದ, ರೇವತೀಪರಿಣಯ, ಲಲಿತ ನಾಗರ, ವಕುಲವೀಥೀ, ವಾಲೀವಧ, ವಿಂದುಮತಿ, ವಿಲಾಸವತೀ, ವೀಣಾವತೀ, ವೃತ್ರೋದ್ಧರಣ, ಶಕಾನಂದ, ಶರ್ಮಿಷ್ಠಾಪರಿಣಯ, ಶಶಿವಿಲಾಸ, ಶಶಿಕಾಮದತ್ತಾ, ಶೃಂಗಾರತಿಲಕಾ, ಸತ್ಯಭಾಮಾ ಎಂಬುದಾಗಿ ಪ್ರಾಚೀನ ಭಾರತ ರಂಗಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿದ್ದ ಅನೇಕಾನೇಕ ರಚನೆಗಳನ್ನು ಲಕ್ಷಣಸಂಬಂಧಿಯಾಗಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ್ದಾನೆ.<br /> <br /> ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ನಾಟಕ, ಪ್ರಕರಣ, ಸಮವಕಾರ, ಈಹಾಮೃಗ, ವ್ಯಾಯೋಗ, ಪ್ರಹಸನ, ಡಿಮ, ಭಾಣ, ವೀಥೀ, ಅಂಕ ಎಂಬಿತ್ಯಾದಿ ದಶರೂಪಕಗಳಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ ಉಪರೂಪಕ ಪ್ರಭೇದಗಳೂ ಇರುವುದು ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ. ಈ ಉಪರೂಪಕಗಳು ಅಂದರೆ ಭರತನ ನಾಟ್ಯಶಾಸ್ತ್ರದ ಅನಂತರದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ದಶರೂಪಕವನ್ನೇ ಹೋಲುವ ಆದರೆ ಕಥಾವಸ್ತು ಮತ್ತು ಕೆಲವೊಂದು ಸನ್ನಿವೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಭಿನ್ನವೆನಿಸಿಕೊಂಡವು. ಕೊಂಚ ಮಟ್ಟಿಗೆ ನೃತ್ಯಪ್ರಧಾನವಾಗಿದ್ದ ರಂಗಭೂಮಿಯ ರಚನೆಗಳು ಇವು. ಅಭಿನವಗುಪ್ತನ ಅಭಿನವಭಾರತೀ, ಭೋಜರಾಜನ ಶೃಂಗಾರಪ್ರಕಾಶ, ಹೇಮಚಂದ್ರನ ಕಾವ್ಯಾನುಶಾಸನ, ರಾಮಚಂದ್ರ ಗುಣಚಂದ್ರರ ನಾಟ್ಯದರ್ಪಣ, ಶಾರದಾತನಯನ ಭಾವಪ್ರಕಾಶ, ವಿಶ್ವನಾಥ ಕವಿರಾಜನ ಸಾಹಿತ್ಯದರ್ಪಣ ಕೂಡಾ ಇಂಥ ಉಪರೂಪಕಗಳ ವಿಚಾರವನ್ನು ಲಕ್ಷಣೀಕರಿಸಿದೆ. ಹೀಗೆ ಕಂಡುಬರುವ ಉಪರೂಪಕಗಳ ಪೈಕಿ ಉಲ್ಲೋಪ್ಯಕ, ಗೋಷ್ಠಿ, ಭಾಣೀ, ಭಾಣಿಕಾ, ತ್ರೋಟಕ, ಧುರ್ಮೀಲಿಕಾ, ರಾಸಕ, ನಾಟ್ಯರಾಸಕ, ಪ್ರಸ್ಥಾನ, ಪ್ರೇಕ್ಷಣಕ, ಶ್ರೀಗದಿತ, ಹಲ್ಲೀಸಕ, ಶಿಲ್ಪಕ, ಸಟ್ಟಕ, ಸಲ್ಲಾಪಕ ಮೊದಲಾದ ಅನೇಕ ಉಪರೂಪಕಗಳ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಗಮನಿಸುವುದಕ್ಕೆ ನಾಟಕಲಕ್ಷಣರತ್ನಕೋಶವು ಕೂಡಾ ಮಹತ್ತ್ವದ ಗ್ರಂಥ.<br /> <br /> == ಪರಾಮರ್ಶನ ಗ್ರಂಥಗಳು ==<br /> Natakalakshanaratnakosha of Sagaranandin. 1972. Babulal Shukla Shastri (Ed). Chowkambha Sanskrit Series. https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.408248<br /> <br /> Nataka Lakshan Ratna Kosha. 1974. Ed Siddheshwar Chattopadhyaya. Calcutta : Punthi Pusthak<br /> <br /> Natyashastra with Abhinavabharati Commentary. 2012. Ed R S Nagar. Delhi : Parimal Publication<br /> <br /> https://www.noopurabhramari.com/shaastraranga-episode-36-sagaranandi-natakalakshanaratnakosha/ <br /> [[index.php?title=Category:Art and Culture]]<br /> [[index.php?title=Category:Art and Culture]]</div>

Manorama https://en.alpha.ikswiki.in/index.php?title=%E0%B2%AD%E0%B2%BE%E0%B2%B5%E0%B2%AD%E0%B2%9F%E0%B3%8D%E0%B2%9F_%E0%B2%85%E0%B2%A5%E0%B2%B5%E0%B2%BE_%E0%B2%85%E0%B2%A8%E0%B3%81%E0%B2%AA%E0%B2%B8%E0%B2%BF%E0%B2%82%E0%B2%B9%E0%B2%A8_%E0%B2%B8%E0%B2%82%E0%B2%97%E0%B3%80%E0%B2%A4_%E0%B2%97%E0%B3%8D%E0%B2%B0%E0%B2%82%E0%B2%A5%E0%B2%97%E0%B2%B3%E0%B3%81&diff=1088 2024-08-21T04:50:02Z

<p>Manorama: </p> <hr /> <div><br /> Authored by ಡಾ.ಮನೋರಮಾ ಬಿ.ಎನ್. <br /> Published by ನೂಪುರ [https://www.noopurabhramari.com/ ಭ್ರಮರಿ]. ಈ ಲೇಖನ ನೂಪುರಭ್ರಮರಿ ಐ ಕೆ ಎಸ್ ಸೆಂಟರ್ ನ ಕೊಡುಗೆ&lt;ref&gt;ಶಾಸ್ತ್ರರಂಗ ಭಾಗ 4 : ಪಶ್ಚಿಮ/ ಆವಂತೀ; ಸಂಚಿಕೆ ೪೫- ಭಾವಭಟ್ಟನ ಸಂಗೀತವಿನೋದ&amp; ಇತರ ಗ್ರಂಥಗಳು https://www.noopurabhramari.com/shaastraranga-45-bhavabhatta-sangita-vinoda-and-other-musical-texts-of-western-regions-of-ancient-india/&lt;/ref&gt; <br /> <br /> ಸಂಗೀತ ಕ್ಷೇತ್ರದ ರಂಜನೀಯವಾದ ಪ್ರಸ್ತುತಿ ಎಂಬ ಅರ್ಥದ ಸಂಗೀತವಿನೋದ, ಸಂಗೀತ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಸವಿಲಾಸ, ಸಮುದ್ರ, ಪ್ರೌಢಿಮೆ ಎಂಬ ಅರ್ಥವುಳ್ಳ ಅನುಪ ಸಂಗೀತ ವಿಲಾಸ, ಅನುಪ ಸಂಗೀತ ರತ್ನಾಕರ ಮತ್ತು ಅನುಪ ಸಂಗೀತ ಅಂಕುಶ ಅಥವಾ ಅನುಪಂಕುಶ ಅಥವಾ ಭಾವಮಂಜರಿ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಗ್ರಂಥಗಳು ಭಾವಭಟ್ಟನದ್ದೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅಂತೆಯೇ ಭಾವಭಟ್ಟನ ಪೋಷಕನಾದ ರಾಜಸ್ಥಾನದ ಬಿಕಾನೇರ್‌ನ ರಾಜ ಅನುಪಸಿಂಹನ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿಯೂ ಈ ಗ್ರಂಥಗಳ ಕರ್ತೃತ್ವವನ್ನು ಸೂಚಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.  <br /> <br /> ಈ ರೀತಿಯ ಚರ್ಯೆ ಲಕ್ಷಣಪ್ರಪಂಚದಲ್ಲೇನು ಹೊಸತಲ್ಲ. ಕಾರಣ, ಎಷ್ಟೋ ರಾಜರ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ- ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಕೊಡುಗೆಗಳನ್ನು ಸ್ಮರಿಸುವಂತೆ ಅವರ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ವಿದ್ವಾಂಸರು ಗ್ರಂಥಗಳನ್ನು ಬರೆದವರಿದ್ದಾರೆ. ಪಂಡಿತಮಂಡಲಿಗಳೂ ಕೂಡಾ ಇದೇ ರೀತಿಯಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿ ರಾಜರ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಗ್ರಂಥಗಳನ್ನು ಅಂಕಿತಗೊಳಿಸಿದವರಿದ್ದಾರೆ. ಸ್ವತಃ ಅನುಪಸಿಂಹನೇ ಭಾವ ಭಟ್ಟನಿಗೆ ಅನೇಕ ಸಂಗೀತ ಕೃತಿಗಳನ್ನು ಬರೆಯಲು ಆದೇಶಿಸಿ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿಸಿದ್ದನಂತೆ. ಗೀತಗೋವಿಂದದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ ಬರೆಯಲೂ ತಿಳಿಸಿದ್ದನಂತೆ. ಹಾಗಾಗಿ ಅನುಪಸಿಂಹನ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಸಂಗೀತವಿನೋದವೇ ಮೊದಲಾದ ಗ್ರಂಥಗಳು ಕಂಡುಬಂದಿದ್ದರೆ ಅದು ಆಶ್ಚರ್ಯವಲ್ಲ. ಇದು ತನ್ನ ವಿದ್ಯೆಯನ್ನು ಪುರಸ್ಕರಿಸಿ ಆಶ್ರಯವನ್ನಿತ್ತ ಒಡೆಯನ ಕೃತಜ್ಞತಾ ಸಮರ್ಪಣೆಯ ರೀತಿಯೆಂದೇ ತರ್ಕಿಸಬಹುದು. ಹಾಗೆಂದೇ ಅನುಪಸಿಂಹನನ್ನು ಧಾರಾಳವಾಗಿ ಹೊಗಳಿದ್ದಾನೆ ಕೂಡಾ. <br /> <br /> ''ಶ್ರೀಮದನೂಪಸಿಂಹಜ್ಞಾಯ ಗ್ರಂಥದ್ವಯಂ ಕೃತಮ್ || ಏಕೋಯನೂಪವಿಲಾಸಖ್ಯೋ ಅನುಪರತ್ನಾಕರಃ ಪರಃ | ಅನೂಪಾಂಕುಶನಾಮಯಂ ಗ್ರಂಥೋ ನಿಷ್ಪಾದ್ಯತೇಯಧುನಾ ||'' ಹೇಳಿಕೊಂಡಿದ್ದಾನೆ. <br /> <br /> ಇದರೊಂದಿಗೆ ಮುರಳಿಪ್ರಕಾಶ ಎಂಬ ಕೊಳಲಿಗೆ ಮೀಸಲಾದ ಕೃತಿ, ಧ್ರುಪದ್ ಗಾಯನದ ಕುರಿತಾದ ನಷ್ಟೋದ್ದಿಷ್ಟಪ್ರಬೋಧಕ ಶ್ರೌಪದಟಿಕಾ ಎಂಬ ಅನುಷ್ಟುಪ್ ಛಂದಸ್ಸಿನಲ್ಲಿರುವ ಗ್ರಂಥ ಹಾಗೂ ಧ್ರುವಪದ ತಿಲಕ ಎಂಬ ಗ್ರಂಥ ಭಾವಭಟ್ಟನ ರಚನೆಯಾಗಿತ್ತೆಂದು ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ. <br /> <br /> == ಭಾವಭಟ್ಟ- ಜೀವನ, ಸಾಧನೆ ==<br /> ಭಾವಭಟ್ಟನು ತಾನು ಅಭಿರದೇಶದಲ್ಲಿ ಧವಳ ಎಂಬ ಊರಿನವನೆಂದು, ಕೃಷ್ಣಾತ್ರ ಗೋತ್ರಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನೆಂದೂ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ಭಾವಭಟ್ಟನ ತಾತ ತಾನಾ ಭಟ್ಟ ; ತಂದೆ ಜನಾರ್ದನ ಭಟ್ಟರು. ಮೊಘಲ್ ರಾಜ ಶಹಜಹಾನ್‌ನ ಆಸ್ಥಾನ-ಸಂಗೀತಗಾರರಾಗಿ ಜನಾರ್ದನ ಭಟ್ಟ ಸಂಗೀತರಾಯ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಖ್ಯಾತರಾಗಿದ್ದರೆಂದೂ ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ. ಭಾವಭಟ್ಟನು ಕೂಡಾ ಅನುಷ್ಟುಪ್ ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಅಂದರೆ ಅನುಷ್ಟುಪ್ ಛಂದಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರಾವಣ್ಯವುಳ್ಳವ ಎಂಬ ಅರ್ಥದ ಬಿರುದನ್ನು ಘನಶ್ಯಾಮ ಪಂಡಿತ ಎಂಬುವರಿಂದ ಪಡೆದಿದ್ದ. ಅಂದರೆ ಭಾವಭಟ್ಟ ಸಂಗೀತಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ ಅಲಂಕಾರ ಮತ್ತು ತರ್ಕ ಶಾಸ್ತ್ರಗಳಲ್ಲಿಯೂ ವಿದ್ವಾಂಸ, ಇತಿಹಾಸ ಪುರಾಣಗಳಲ್ಲಿ ವಿದ್ವತ್ತು ಇದ್ದ ಓರ್ವ ಕವಿ ಎನ್ನುವುದೂ ಗ್ರಂಥಗಳಿಂದ ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ. ಜೊತೆಗೆ ತನ್ನ ತಂದೆಯಂತೆಯೇ ಸಂಗೀತರಾಯ ಎಂಬ ಬಿರುದಿನಿಂದ ಮಾನ್ಯವಾಗಿದ್ದ. ಹೀಗಾಗಿ ಷಹಜಹಾನ್ ಆಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದ್ದ ಭಾವಭಟ್ಟ ತದನಂತರದಲ್ಲಿ ಅನುಪಸಿಂಹನ ಆಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ತೆರಳಿದ್ದನ್ನೂ ಗುರುತಿಸಬಹುದು.<br /> <br /> == ಗ್ರಂಥ ಲಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಅಧ್ಯಾಯಗಳು ==<br /> ಜಮ್ಮು ಮತ್ತು ಕಾಶ್ಮೀರದ ಮಹಾರಾಜರ ಗ್ರಂಥಾಲಯದಲ್ಲಿ ಸಂರಕ್ಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುವ ಅನುಪಂಕುಶ ಗ್ರಂಥದ ಹಸ್ತಪ್ರತಿಯು ಸ್ವರ ಮತ್ತು ರಾಗದ ಕುರಿತಾಗಿ ಎರಡು ಅಧ್ಯಾಯಗಳಲ್ಲಿದೆ. ರಾಗದ ಅಧ್ಯಾಯವನ್ನು ಆಲಾಪನ ಮಂಜರಿ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗಿದೆ. ಅನುಪ ಸಂಗೀತಾ ರತ್ನಾಕರ ಗ್ರಂಥ ಕೂಡಾ ಸ್ವರ ಮತ್ತು ರಾಗಗಳ ಕುರಿತು ಎರಡು ಅಧ್ಯಾಯಗಳಲ್ಲಿದೆ. ಅನುಪ ಸಂಗೀತ ವಿಲಾಸವು ಶ್ರುತಿ, ಸ್ವರ ಮತ್ತು ರಾಗ ಎಂಬ ಮೂರು ಅಧ್ಯಾಯಗಳಲ್ಲಿದೆ. ಅಂತೆಯೇ ಆ ಕಾಲದ ದ್ರುಪದ್ ಸಂಗೀತದ ಹಲವು ಅಂಶಗಳನ್ನು ಭಾವಭಟ್ಟನ ಗ್ರಂಥಗಳಲ್ಲಿ ಗುರುತಿಸಬಹುದು. ಗೀತಗೋವಿಂದ ಕಾವ್ಯಕ್ಕೆ ಬರೆದ ಭಾವಭಟ್ಟನ ವ್ಯಾಖ್ಯೆ ಜಮ್ಮು ಮತ್ತು ಕಾಶ್ಮೀರದ ಮಹಾರಾಜರ ಗ್ರಂಥಾಲಯದಲ್ಲಿ ಸಂರಕ್ಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.<br /> <br /> ಶಾರ್ಙ್ಗದೇವನ ಸಂಗೀತರತ್ನಾಕರವನ್ನು ಬಹುಮಟ್ಟಿಗೆ ಅನುಕರಿಸುವ ಭಾವಭಟ್ಟನ ಗ್ರಂಥಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಗೀತ ಪಾರಿಜಾತ, ರಾಗಮಂಜರಿ, ರಾಗಮಾಲಾ, ಸಂಗೀತ ದರ್ಪಣ, ಸದ್ರಾಗಚಂದ್ರೋದಯ, ನರ್ತನನಿರ್ಣಯ, ಹೃದಯಪ್ರಕಾಶ, ರಾಗತತ್ತ್ವವಿಬೋಧ, ರಾಗ ಕುತೂಹಲ ಮತ್ತು ಸಂಕೀರ್ಣ ರಾಗಧ್ಯಾಯ ಎಂಬ ಅನೇಕ ಗ್ರಂಥಗಳಲ್ಲಿರುವ ನಾದ, ರಾಗ, ತಾನ, ಪ್ರಬಂಧ, ಮೂರ್ಛನ, ತಾಲದ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಬಹುದು. ಅದರಲ್ಲೂ ಭಾವಭಟ್ಟನ ಸಂಗೀತವಿನೋದ ಗ್ರಂಥವು ದಾಕ್ಷಿಣಾತ್ಯ ಗ್ರಂಥಗಳಾದ ಶಾರ್ಙ್ಗದೇವನ ಸಂಗೀತರತ್ನಾಕರ, ಪಂಡರೀಕವಿಠಲನ ನರ್ತನನಿರ್ಣಯ, ದೇವೇಂದ್ರ ಮತ್ತು ದೇವಣಭಟ್ಟರ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿರುವ ಸಂಗೀತಮುಕ್ತಾವಳಿ, ಚತುರ ದಾಮೋದರನ ಸಂಗೀತದರ್ಪಣ, ವೇದಸೂರಿಯ ಸಂಗೀತಮಕರಂದ ಮುಂತಾದ ದಾಕ್ಷಿಣಾತ್ಯ ಗ್ರಂಥಗಳು ತಿಳಿಸುವ ಕೆಲವು ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನೂ ಹೇಳಿದೆ. ಆ ಪೈಕಿ ಅಭಿನಯ ಹಾಗೂ ನೃತ್ತ ಹಸ್ತಾಭಿನಯಗಳು, ತಿರುಗುವ ಚಲನೆಗಳುಳ್ಳ ಲಾಗಗಳು ಹಾಗೂ ಲಾಸ್ಯಾಂಗಗಳು ಮುಖ್ಯವಾದವು. ಆದರೆ ಅವುಗಳನ್ನು ಹಿಂದಿಗೆ ಹತ್ತಿರವಾದ ಪರಿಭಾಷೆಗಳಿಂದ ಹೆಸರಿಸುತ್ತದೆ. ಅಂತೆಯೇ ಧುವಾಡ ಎಂಬ ಭ್ರಮರಿಯುತವಾದ ನೃತ್ಯವನ್ನು ಭೌರಿ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಿ ಅದರ ವಿವಿಧ ಚಲನೆಗಳನ್ನೂ ತಿಳಿಸಿದೆ.&lt;ref&gt;ಈ ರೀತಿಯಾದ ಆಂಗಿಕಾಭಿನಯ, ನೃತ್ಯವಿಶೇಷಗಳ ಕುರಿತ ವಿಚಾರಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ವಿವರಗಳಿಗೆ ಓದಿ. ಯಕ್ಷಮಾರ್ಗಮುಕುರ ಗ್ರಂಥ- ಡಾ.ಮನೋರಮಾ ಬಿ.ಎನ್ 2022- ಕುರಿಯ ವಿಠಲ ಶಾಸ್ತ್ರಿ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾನದ ಪ್ರಕಟಣೆ. &lt;nowiki&gt;https://www.noopurabhramari.com/want-to-subscribe-noopura-bhramari-and-purchase-the-dance-books/&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt; ಇದರಿಂದ ದಾಕ್ಷಿಣಾತ್ಯದ ಎಷ್ಟೋ ಪರಿಭಾಷೆಗಳು ಮತ್ತು ಲಕ್ಷ್ಯ ಲಕ್ಷಣಗಳು ಉತ್ತರದಲ್ಲೂ ಸಮಾನವಾದ ಬರೆವಣಿಗೆಗಳನ್ನು ಕಂಡುಕೊಂಡಿತ್ತು ಎನ್ನುವುದು ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ. <br /> <br /> == ಸಮಾಪನ ==<br /> ಭಾವಭಟ್ಟನ ಗ್ರಂಥಗಳಲ್ಲಿ ದಾಕ್ಷಿಣಾತ್ಯ ಗ್ರಂಥಗಳ ಪ್ರಭಾವ, ಪರಿಣಾಮ, ಪ್ರಸಿದ್ಧಿಗಳನ್ನೂ ಮನಗಾಣಬಹುದು. ಒಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಬೇರೆ ಬೇರೆಯಿರಬಹುದು. ಪರಂಪರೆಗಳು ಸಾವಿರವಿರಬಹುದು ಆದರೆ ಭಾರತದ ನಾಡಿ ಒಂದೇ, ನೀತಿ ಒಂದೇ, ಸತ್ಯ ಒಂದೇ, ಅಂತರಂಗ ಒಂದೇ ಎನ್ನುವುದು ಯಾವುದೇ ಕಾಲವಿರಲಿ, ಮನವರಿಕೆಯಾಗುತ್ತದೆ.<br /> <br /> ಭಾವಭಟ್ಟನ ಕೃತಿಗಳ ಹಸ್ತಪ್ರತಿಗಳು ಬಿಕಾನೇರ್, ಕಲ್ಕತ್ತಾ ಏಷ್ಯಾಟಿಕ್ ಸೊಸೈಟಿ, ಪೂನಾ ಭಂಡಾರ್ಕರ್ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಗ್ರಂಥಾಲಯಗಳಲ್ಲಿವೆ. ಆದರೆ ಇವುಗಳು ಪ್ರಕಟಿತ ರೂಪಕ್ಕೆ ಇನ್ನೂ ಸಮಗ್ರವಾಗಿ ಬಂದಿಲ್ಲ ಎನ್ನುವುದು ಬೇಸರದ ಸಂಗತಿ. ಇಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ., ಇಂಥ ಅಭಾಗ್ಯ ರಾಗ, ತಾಳ, ವಾದ್ಯ, ನೃತ್ಯಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಬರೆದ ನೂರಾರು ಪ್ರಾಚೀನ ಗ್ರಂಥಗಳದ್ದು ಕೂಡಾ.<br /> <br /> == ಪರಾಮರ್ಶನ ಗ್ರಂಥಗಳು ==<br /> Sangita Ratnakara . Vol 1. Chapter 1 https://archive.org/details/SangitaRatnakara http://musicresearchlibrary.net/omeka/items/show/1901 https://archive.org/details/sangitaratnakaraofsankasangaradevashringyr.k.vol1mlbd <br /> <br /> Later sangita literature : Raghavan, V. https://archive.org/details/dli.ministry.16048 <br /> <br /> Anupasimha, “Sangitavinoda of Anupasimha 1 - SVUORI-7545,” ''MusicResearchLibrary'', accessed August 14, 2024, http://musicresearchlibrary.net/omeka/items/show/1218 http://musicresearchlibrary.net/omeka/items/show/1219 <br /> <br /> Bhava Bhatta, “AnupasangItavilasa of Bhava Bhatta - 1921,” ''MusicResearchLibrary'', accessed August 14, 2024, http://musicresearchlibrary.net/omeka/items/show/2721 <br /> <br /> Bhava Bhatta, “Anupasangitaratnakara of Bhava Bhatta - 1919,” ''MusicResearchLibrary'', accessed August 14, 2024, http://musicresearchlibrary.net/omeka/items/show/2720 <br /> <br /> A comparative study of some of the leading music, systems of the 15th, 16th, 17th and 18th Centuries. by V N Bhatakande. https://www.ibiblio.org/guruguha/MusicResearchLibrary/Books-English/BkE-BhatkhandeVN-ComparativeStudyLeadingMusicSystems-15to18C-0009.pdf <br /> <br /> ಮನೋರಮಾ ಬಿ.ಎನ್, ಶಾಸ್ತ್ರರಂಗ ಭಾಗ ೪: ಪಶ್ಚಿಮ/ ಆವಂತೀ ಸಂಚಿಕೆ ೪೫ : - &lt;nowiki&gt;https://www.youtube.com/channel/UCzsvThi5o-5X1-5kp7jaxVQ&lt;/nowiki&gt; / @noopurabhramari1212[[index.php?title=Category:Art and Culture]]</div>

Manorama https://en.alpha.ikswiki.in/index.php?title=%E0%B2%AD%E0%B2%BE%E0%B2%B5%E0%B2%AD%E0%B2%9F%E0%B3%8D%E0%B2%9F_%E0%B2%85%E0%B2%A5%E0%B2%B5%E0%B2%BE_%E0%B2%85%E0%B2%A8%E0%B3%81%E0%B2%AA%E0%B2%B8%E0%B2%BF%E0%B2%82%E0%B2%B9%E0%B2%A8_%E0%B2%B8%E0%B2%82%E0%B2%97%E0%B3%80%E0%B2%A4_%E0%B2%97%E0%B3%8D%E0%B2%B0%E0%B2%82%E0%B2%A5%E0%B2%97%E0%B2%B3%E0%B3%81&diff=1083 2024-08-14T08:59:13Z

<p>Manorama: </p> <hr /> <div><br /> Authored by ಡಾ.ಮನೋರಮಾ ಬಿ.ಎನ್. <br /> Published by ನೂಪುರ [https://www.noopurabhramari.com/ ಭ್ರಮರಿ]. ಈ ಲೇಖನ ನೂಪುರಭ್ರಮರಿ ಐ ಕೆ ಎಸ್ ಸೆಂಟರ್ ನ ಕೊಡುಗೆ&lt;ref&gt;ಶಾಸ್ತ್ರರಂಗ ಭಾಗ 4 : ಪಶ್ಚಿಮ/ ಆವಂತೀ; ಸಂಚಿಕೆ ೪೫- ಭಾವಭಟ್ಟನ ಸಂಗೀತವಿನೋದ&amp; ಇತರ ಗ್ರಂಥಗಳು www.noopurabhramari.com&lt;/ref&gt; <br /> <br /> ಸಂಗೀತ ಕ್ಷೇತ್ರದ ರಂಜನೀಯವಾದ ಪ್ರಸ್ತುತಿ ಎಂಬ ಅರ್ಥದ ಸಂಗೀತವಿನೋದ, ಸಂಗೀತ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಸವಿಲಾಸ, ಸಮುದ್ರ, ಪ್ರೌಢಿಮೆ ಎಂಬ ಅರ್ಥವುಳ್ಳ ಅನುಪ ಸಂಗೀತ ವಿಲಾಸ, ಅನುಪ ಸಂಗೀತ ರತ್ನಾಕರ ಮತ್ತು ಅನುಪ ಸಂಗೀತ ಅಂಕುಶ ಅಥವಾ ಅನುಪಂಕುಶ ಅಥವಾ ಭಾವಮಂಜರಿ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಗ್ರಂಥಗಳು ಭಾವಭಟ್ಟನದ್ದೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅಂತೆಯೇ ಭಾವಭಟ್ಟನ ಪೋಷಕನಾದ ರಾಜಸ್ಥಾನದ ಬಿಕಾನೇರ್‌ನ ರಾಜ ಅನುಪಸಿಂಹನ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿಯೂ ಈ ಗ್ರಂಥಗಳ ಕರ್ತೃತ್ವವನ್ನು ಸೂಚಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.  <br /> <br /> ಈ ರೀತಿಯ ಚರ್ಯೆ ಲಕ್ಷಣಪ್ರಪಂಚದಲ್ಲೇನು ಹೊಸತಲ್ಲ. ಕಾರಣ, ಎಷ್ಟೋ ರಾಜರ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ- ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಕೊಡುಗೆಗಳನ್ನು ಸ್ಮರಿಸುವಂತೆ ಅವರ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ವಿದ್ವಾಂಸರು ಗ್ರಂಥಗಳನ್ನು ಬರೆದವರಿದ್ದಾರೆ. ಪಂಡಿತಮಂಡಲಿಗಳೂ ಕೂಡಾ ಇದೇ ರೀತಿಯಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿ ರಾಜರ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಗ್ರಂಥಗಳನ್ನು ಅಂಕಿತಗೊಳಿಸಿದವರಿದ್ದಾರೆ. ಸ್ವತಃ ಅನುಪಸಿಂಹನೇ ಭಾವ ಭಟ್ಟನಿಗೆ ಅನೇಕ ಸಂಗೀತ ಕೃತಿಗಳನ್ನು ಬರೆಯಲು ಆದೇಶಿಸಿ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿಸಿದ್ದನಂತೆ. ಗೀತಗೋವಿಂದದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ ಬರೆಯಲೂ ತಿಳಿಸಿದ್ದನಂತೆ. ಹಾಗಾಗಿ ಅನುಪಸಿಂಹನ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಸಂಗೀತವಿನೋದವೇ ಮೊದಲಾದ ಗ್ರಂಥಗಳು ಕಂಡುಬಂದಿದ್ದರೆ ಅದು ಆಶ್ಚರ್ಯವಲ್ಲ. ಇದು ತನ್ನ ವಿದ್ಯೆಯನ್ನು ಪುರಸ್ಕರಿಸಿ ಆಶ್ರಯವನ್ನಿತ್ತ ಒಡೆಯನ ಕೃತಜ್ಞತಾ ಸಮರ್ಪಣೆಯ ರೀತಿಯೆಂದೇ ತರ್ಕಿಸಬಹುದು. ಹಾಗೆಂದೇ ಅನುಪಸಿಂಹನನ್ನು ಧಾರಾಳವಾಗಿ ಹೊಗಳಿದ್ದಾನೆ ಕೂಡಾ. <br /> <br /> ''ಶ್ರೀಮದನೂಪಸಿಂಹಜ್ಞಾಯ ಗ್ರಂಥದ್ವಯಂ ಕೃತಮ್ || ಏಕೋಯನೂಪವಿಲಾಸಖ್ಯೋ ಅನುಪರತ್ನಾಕರಃ ಪರಃ | ಅನೂಪಾಂಕುಶನಾಮಯಂ ಗ್ರಂಥೋ ನಿಷ್ಪಾದ್ಯತೇಯಧುನಾ ||'' ಹೇಳಿಕೊಂಡಿದ್ದಾನೆ. <br /> <br /> ಇದರೊಂದಿಗೆ ಮುರಳಿಪ್ರಕಾಶ ಎಂಬ ಕೊಳಲಿಗೆ ಮೀಸಲಾದ ಕೃತಿ, ಧ್ರುಪದ್ ಗಾಯನದ ಕುರಿತಾದ ನಷ್ಟೋದ್ದಿಷ್ಟಪ್ರಬೋಧಕ ಶ್ರೌಪದಟಿಕಾ ಎಂಬ ಅನುಷ್ಟುಪ್ ಛಂದಸ್ಸಿನಲ್ಲಿರುವ ಗ್ರಂಥ ಹಾಗೂ ಧ್ರುವಪದ ತಿಲಕ ಎಂಬ ಗ್ರಂಥ ಭಾವಭಟ್ಟನ ರಚನೆಯಾಗಿತ್ತೆಂದು ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ. <br /> <br /> == ಭಾವಭಟ್ಟ- ಜೀವನ, ಸಾಧನೆ ==<br /> ಭಾವಭಟ್ಟನು ತಾನು ಅಭಿರದೇಶದಲ್ಲಿ ಧವಳ ಎಂಬ ಊರಿನವನೆಂದು, ಕೃಷ್ಣಾತ್ರ ಗೋತ್ರಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನೆಂದೂ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ಭಾವಭಟ್ಟನ ತಾತ ತಾನಾ ಭಟ್ಟ ; ತಂದೆ ಜನಾರ್ದನ ಭಟ್ಟರು. ಮೊಘಲ್ ರಾಜ ಶಹಜಹಾನ್‌ನ ಆಸ್ಥಾನ-ಸಂಗೀತಗಾರರಾಗಿ ಜನಾರ್ದನ ಭಟ್ಟ ಸಂಗೀತರಾಯ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಖ್ಯಾತರಾಗಿದ್ದರೆಂದೂ ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ. ಭಾವಭಟ್ಟನು ಕೂಡಾ ಅನುಷ್ಟುಪ್ ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಅಂದರೆ ಅನುಷ್ಟುಪ್ ಛಂದಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರಾವಣ್ಯವುಳ್ಳವ ಎಂಬ ಅರ್ಥದ ಬಿರುದನ್ನು ಘನಶ್ಯಾಮ ಪಂಡಿತ ಎಂಬುವರಿಂದ ಪಡೆದಿದ್ದ. ಅಂದರೆ ಭಾವಭಟ್ಟ ಸಂಗೀತಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ ಅಲಂಕಾರ ಮತ್ತು ತರ್ಕ ಶಾಸ್ತ್ರಗಳಲ್ಲಿಯೂ ವಿದ್ವಾಂಸ, ಇತಿಹಾಸ ಪುರಾಣಗಳಲ್ಲಿ ವಿದ್ವತ್ತು ಇದ್ದ ಓರ್ವ ಕವಿ ಎನ್ನುವುದೂ ಗ್ರಂಥಗಳಿಂದ ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ. ಜೊತೆಗೆ ತನ್ನ ತಂದೆಯಂತೆಯೇ ಸಂಗೀತರಾಯ ಎಂಬ ಬಿರುದಿನಿಂದ ಮಾನ್ಯವಾಗಿದ್ದ. ಹೀಗಾಗಿ ಷಹಜಹಾನ್ ಆಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದ್ದ ಭಾವಭಟ್ಟ ತದನಂತರದಲ್ಲಿ ಅನುಪಸಿಂಹನ ಆಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ತೆರಳಿದ್ದನ್ನೂ ಗುರುತಿಸಬಹುದು.<br /> <br /> == ಗ್ರಂಥ ಲಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಅಧ್ಯಾಯಗಳು ==<br /> ಜಮ್ಮು ಮತ್ತು ಕಾಶ್ಮೀರದ ಮಹಾರಾಜರ ಗ್ರಂಥಾಲಯದಲ್ಲಿ ಸಂರಕ್ಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುವ ಅನುಪಂಕುಶ ಗ್ರಂಥದ ಹಸ್ತಪ್ರತಿಯು ಸ್ವರ ಮತ್ತು ರಾಗದ ಕುರಿತಾಗಿ ಎರಡು ಅಧ್ಯಾಯಗಳಲ್ಲಿದೆ. ರಾಗದ ಅಧ್ಯಾಯವನ್ನು ಆಲಾಪನ ಮಂಜರಿ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗಿದೆ. ಅನುಪ ಸಂಗೀತಾ ರತ್ನಾಕರ ಗ್ರಂಥ ಕೂಡಾ ಸ್ವರ ಮತ್ತು ರಾಗಗಳ ಕುರಿತು ಎರಡು ಅಧ್ಯಾಯಗಳಲ್ಲಿದೆ. ಅನುಪ ಸಂಗೀತ ವಿಲಾಸವು ಶ್ರುತಿ, ಸ್ವರ ಮತ್ತು ರಾಗ ಎಂಬ ಮೂರು ಅಧ್ಯಾಯಗಳಲ್ಲಿದೆ. ಅಂತೆಯೇ ಆ ಕಾಲದ ದ್ರುಪದ್ ಸಂಗೀತದ ಹಲವು ಅಂಶಗಳನ್ನು ಭಾವಭಟ್ಟನ ಗ್ರಂಥಗಳಲ್ಲಿ ಗುರುತಿಸಬಹುದು. ಗೀತಗೋವಿಂದ ಕಾವ್ಯಕ್ಕೆ ಬರೆದ ಭಾವಭಟ್ಟನ ವ್ಯಾಖ್ಯೆ ಜಮ್ಮು ಮತ್ತು ಕಾಶ್ಮೀರದ ಮಹಾರಾಜರ ಗ್ರಂಥಾಲಯದಲ್ಲಿ ಸಂರಕ್ಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.<br /> <br /> ಶಾರ್ಙ್ಗದೇವನ ಸಂಗೀತರತ್ನಾಕರವನ್ನು ಬಹುಮಟ್ಟಿಗೆ ಅನುಕರಿಸುವ ಭಾವಭಟ್ಟನ ಗ್ರಂಥಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಗೀತ ಪಾರಿಜಾತ, ರಾಗಮಂಜರಿ, ರಾಗಮಾಲಾ, ಸಂಗೀತ ದರ್ಪಣ, ಸದ್ರಾಗಚಂದ್ರೋದಯ, ನರ್ತನನಿರ್ಣಯ, ಹೃದಯಪ್ರಕಾಶ, ರಾಗತತ್ತ್ವವಿಬೋಧ, ರಾಗ ಕುತೂಹಲ ಮತ್ತು ಸಂಕೀರ್ಣ ರಾಗಧ್ಯಾಯ ಎಂಬ ಅನೇಕ ಗ್ರಂಥಗಳಲ್ಲಿರುವ ನಾದ, ರಾಗ, ತಾನ, ಪ್ರಬಂಧ, ಮೂರ್ಛನ, ತಾಲದ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಬಹುದು. ಅದರಲ್ಲೂ ಭಾವಭಟ್ಟನ ಸಂಗೀತವಿನೋದ ಗ್ರಂಥವು ದಾಕ್ಷಿಣಾತ್ಯ ಗ್ರಂಥಗಳಾದ ಶಾರ್ಙ್ಗದೇವನ ಸಂಗೀತರತ್ನಾಕರ, ಪಂಡರೀಕವಿಠಲನ ನರ್ತನನಿರ್ಣಯ, ದೇವೇಂದ್ರ ಮತ್ತು ದೇವಣಭಟ್ಟರ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿರುವ ಸಂಗೀತಮುಕ್ತಾವಳಿ, ಚತುರ ದಾಮೋದರನ ಸಂಗೀತದರ್ಪಣ, ವೇದಸೂರಿಯ ಸಂಗೀತಮಕರಂದ ಮುಂತಾದ ದಾಕ್ಷಿಣಾತ್ಯ ಗ್ರಂಥಗಳು ತಿಳಿಸುವ ಕೆಲವು ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನೂ ಹೇಳಿದೆ. ಆ ಪೈಕಿ ಅಭಿನಯ ಹಾಗೂ ನೃತ್ತ ಹಸ್ತಾಭಿನಯಗಳು, ತಿರುಗುವ ಚಲನೆಗಳುಳ್ಳ ಲಾಗಗಳು ಹಾಗೂ ಲಾಸ್ಯಾಂಗಗಳು ಮುಖ್ಯವಾದವು. ಆದರೆ ಅವುಗಳನ್ನು ಹಿಂದಿಗೆ ಹತ್ತಿರವಾದ ಪರಿಭಾಷೆಗಳಿಂದ ಹೆಸರಿಸುತ್ತದೆ. ಅಂತೆಯೇ ಧುವಾಡ ಎಂಬ ಭ್ರಮರಿಯುತವಾದ ನೃತ್ಯವನ್ನು ಭೌರಿ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಿ ಅದರ ವಿವಿಧ ಚಲನೆಗಳನ್ನೂ ತಿಳಿಸಿದೆ.&lt;ref&gt;ಈ ರೀತಿಯಾದ ಆಂಗಿಕಾಭಿನಯ, ನೃತ್ಯವಿಶೇಷಗಳ ಕುರಿತ ವಿಚಾರಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ವಿವರಗಳಿಗೆ ಓದಿ. ಯಕ್ಷಮಾರ್ಗಮುಕುರ ಗ್ರಂಥ- ಡಾ.ಮನೋರಮಾ ಬಿ.ಎನ್ 2022- ಕುರಿಯ ವಿಠಲ ಶಾಸ್ತ್ರಿ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾನದ ಪ್ರಕಟಣೆ. &lt;nowiki&gt;https://www.noopurabhramari.com/want-to-subscribe-noopura-bhramari-and-purchase-the-dance-books/&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt; ಇದರಿಂದ ದಾಕ್ಷಿಣಾತ್ಯದ ಎಷ್ಟೋ ಪರಿಭಾಷೆಗಳು ಮತ್ತು ಲಕ್ಷ್ಯ ಲಕ್ಷಣಗಳು ಉತ್ತರದಲ್ಲೂ ಸಮಾನವಾದ ಬರೆವಣಿಗೆಗಳನ್ನು ಕಂಡುಕೊಂಡಿತ್ತು ಎನ್ನುವುದು ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ. <br /> <br /> == ಸಮಾಪನ ==<br /> ಭಾವಭಟ್ಟನ ಗ್ರಂಥಗಳಲ್ಲಿ ದಾಕ್ಷಿಣಾತ್ಯ ಗ್ರಂಥಗಳ ಪ್ರಭಾವ, ಪರಿಣಾಮ, ಪ್ರಸಿದ್ಧಿಗಳನ್ನೂ ಮನಗಾಣಬಹುದು. ಒಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಬೇರೆ ಬೇರೆಯಿರಬಹುದು. ಪರಂಪರೆಗಳು ಸಾವಿರವಿರಬಹುದು ಆದರೆ ಭಾರತದ ನಾಡಿ ಒಂದೇ, ನೀತಿ ಒಂದೇ, ಸತ್ಯ ಒಂದೇ, ಅಂತರಂಗ ಒಂದೇ ಎನ್ನುವುದು ಯಾವುದೇ ಕಾಲವಿರಲಿ, ಮನವರಿಕೆಯಾಗುತ್ತದೆ.<br /> <br /> ಭಾವಭಟ್ಟನ ಕೃತಿಗಳ ಹಸ್ತಪ್ರತಿಗಳು ಬಿಕಾನೇರ್, ಕಲ್ಕತ್ತಾ ಏಷ್ಯಾಟಿಕ್ ಸೊಸೈಟಿ, ಪೂನಾ ಭಂಡಾರ್ಕರ್ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಗ್ರಂಥಾಲಯಗಳಲ್ಲಿವೆ. ಆದರೆ ಇವುಗಳು ಪ್ರಕಟಿತ ರೂಪಕ್ಕೆ ಇನ್ನೂ ಸಮಗ್ರವಾಗಿ ಬಂದಿಲ್ಲ ಎನ್ನುವುದು ಬೇಸರದ ಸಂಗತಿ. ಇಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ., ಇಂಥ ಅಭಾಗ್ಯ ರಾಗ, ತಾಳ, ವಾದ್ಯ, ನೃತ್ಯಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಬರೆದ ನೂರಾರು ಪ್ರಾಚೀನ ಗ್ರಂಥಗಳದ್ದು ಕೂಡಾ.<br /> <br /> == ಪರಾಮರ್ಶನ ಗ್ರಂಥಗಳು ==<br /> Sangita Ratnakara . Vol 1. Chapter 1 https://archive.org/details/SangitaRatnakara http://musicresearchlibrary.net/omeka/items/show/1901 https://archive.org/details/sangitaratnakaraofsankasangaradevashringyr.k.vol1mlbd <br /> <br /> Later sangita literature : Raghavan, V. https://archive.org/details/dli.ministry.16048 <br /> <br /> Anupasimha, “Sangitavinoda of Anupasimha 1 - SVUORI-7545,” ''MusicResearchLibrary'', accessed August 14, 2024, http://musicresearchlibrary.net/omeka/items/show/1218 http://musicresearchlibrary.net/omeka/items/show/1219 <br /> <br /> Bhava Bhatta, “AnupasangItavilasa of Bhava Bhatta - 1921,” ''MusicResearchLibrary'', accessed August 14, 2024, http://musicresearchlibrary.net/omeka/items/show/2721 <br /> <br /> Bhava Bhatta, “Anupasangitaratnakara of Bhava Bhatta - 1919,” ''MusicResearchLibrary'', accessed August 14, 2024, http://musicresearchlibrary.net/omeka/items/show/2720 <br /> <br /> A comparative study of some of the leading music, systems of the 15th, 16th, 17th and 18th Centuries. by V N Bhatakande. https://www.ibiblio.org/guruguha/MusicResearchLibrary/Books-English/BkE-BhatkhandeVN-ComparativeStudyLeadingMusicSystems-15to18C-0009.pdf <br /> <br /> ಮನೋರಮಾ ಬಿ.ಎನ್, ಶಾಸ್ತ್ರರಂಗ ಭಾಗ ೪: ಪಶ್ಚಿಮ/ ಆವಂತೀ ಸಂಚಿಕೆ ೪೫ : - &lt;nowiki&gt;https://www.youtube.com/channel/UCzsvThi5o-5X1-5kp7jaxVQ&lt;/nowiki&gt; / @noopurabhramari1212[[index.php?title=Category:Art and Culture]]</div>

Manorama https://en.alpha.ikswiki.in/index.php?title=%E0%B2%AD%E0%B2%BE%E0%B2%B5%E0%B2%AD%E0%B2%9F%E0%B3%8D%E0%B2%9F_%E0%B2%85%E0%B2%A5%E0%B2%B5%E0%B2%BE_%E0%B2%85%E0%B2%A8%E0%B3%81%E0%B2%AA%E0%B2%B8%E0%B2%BF%E0%B2%82%E0%B2%B9%E0%B2%A8_%E0%B2%B8%E0%B2%82%E0%B2%97%E0%B3%80%E0%B2%A4_%E0%B2%97%E0%B3%8D%E0%B2%B0%E0%B2%82%E0%B2%A5%E0%B2%97%E0%B2%B3%E0%B3%81&diff=1082 2024-08-14T08:54:57Z

<p>Manorama: </p> <hr /> <div><br /> Authored by ಡಾ.ಮನೋರಮಾ ಬಿ.ಎನ್. <br /> Published by ನೂಪುರ [https://www.noopurabhramari.com/ ಭ್ರಮರಿ]. ಈ ಲೇಖನ ನೂಪುರಭ್ರಮರಿ ಐ ಕೆ ಎಸ್ ಸೆಂಟರ್ ನ ಕೊಡುಗೆ&lt;ref&gt;ಶಾಸ್ತ್ರರಂಗ ಭಾಗ 4 : ಪಶ್ಚಿಮ/ ಆವಂತೀ; ಸಂಚಿಕೆ ೪೫- ಭಾವಭಟ್ಟನ ಸಂಗೀತವಿನೋದ&amp; ಇತರ ಗ್ರಂಥಗಳು www.noopurabhramari.com&lt;/ref&gt; <br /> <br /> ಸಂಗೀತ ಕ್ಷೇತ್ರದ ರಂಜನೀಯವಾದ ಪ್ರಸ್ತುತಿ ಎಂಬ ಅರ್ಥದ ಸಂಗೀತವಿನೋದ, ಸಂಗೀತ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಸವಿಲಾಸ, ಸಮುದ್ರ, ಪ್ರೌಢಿಮೆ ಎಂಬ ಅರ್ಥವುಳ್ಳ ಅನುಪ ಸಂಗೀತ ವಿಲಾಸ, ಅನುಪ ಸಂಗೀತ ರತ್ನಾಕರ ಮತ್ತು ಅನುಪ ಸಂಗೀತ ಅಂಕುಶ ಅಥವಾ ಅನುಪಂಕುಶ ಅಥವಾ ಭಾವಮಂಜರಿ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಗ್ರಂಥಗಳು ಭಾವಭಟ್ಟನದ್ದೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅಂತೆಯೇ ಭಾವಭಟ್ಟನ ಪೋಷಕನಾದ ರಾಜಸ್ಥಾನದ ಬಿಕಾನೇರ್‌ನ ರಾಜ ಅನುಪಸಿಂಹನ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿಯೂ ಈ ಗ್ರಂಥಗಳ ಕರ್ತೃತ್ವವನ್ನು ಸೂಚಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.  <br /> <br /> ಈ ರೀತಿಯ ಚರ್ಯೆ ಲಕ್ಷಣಪ್ರಪಂಚದಲ್ಲೇನು ಹೊಸತಲ್ಲ. ಕಾರಣ, ಎಷ್ಟೋ ರಾಜರ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ- ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಕೊಡುಗೆಗಳನ್ನು ಸ್ಮರಿಸುವಂತೆ ಅವರ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ವಿದ್ವಾಂಸರು ಗ್ರಂಥಗಳನ್ನು ಬರೆದವರಿದ್ದಾರೆ. ಪಂಡಿತಮಂಡಲಿಗಳೂ ಕೂಡಾ ಇದೇ ರೀತಿಯಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿ ರಾಜರ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಗ್ರಂಥಗಳನ್ನು ಅಂಕಿತಗೊಳಿಸಿದವರಿದ್ದಾರೆ. ಸ್ವತಃ ಅನುಪಸಿಂಹನೇ ಭಾವ ಭಟ್ಟನಿಗೆ ಅನೇಕ ಸಂಗೀತ ಕೃತಿಗಳನ್ನು ಬರೆಯಲು ಆದೇಶಿಸಿ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿಸಿದ್ದನಂತೆ. ಗೀತಗೋವಿಂದದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ ಬರೆಯಲೂ ತಿಳಿಸಿದ್ದನಂತೆ. ಹಾಗಾಗಿ ಅನುಪಸಿಂಹನ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಸಂಗೀತವಿನೋದವೇ ಮೊದಲಾದ ಗ್ರಂಥಗಳು ಕಂಡುಬಂದಿದ್ದರೆ ಅದು ಆಶ್ಚರ್ಯವಲ್ಲ. ಇದು ತನ್ನ ವಿದ್ಯೆಯನ್ನು ಪುರಸ್ಕರಿಸಿ ಆಶ್ರಯವನ್ನಿತ್ತ ಒಡೆಯನ ಕೃತಜ್ಞತಾ ಸಮರ್ಪಣೆಯ ರೀತಿಯೆಂದೇ ತರ್ಕಿಸಬಹುದು. ಹಾಗೆಂದೇ ಅನುಪಸಿಂಹನನ್ನು ಧಾರಾಳವಾಗಿ ಹೊಗಳಿದ್ದಾನೆ ಕೂಡಾ. <br /> <br /> ''ಶ್ರೀಮದನೂಪಸಿಂಹಜ್ಞಾಯ ಗ್ರಂಥದ್ವಯಂ ಕೃತಮ್ || ಏಕೋಯನೂಪವಿಲಾಸಖ್ಯೋ ಅನುಪರತ್ನಾಕರಃ ಪರಃ | ಅನೂಪಾಂಕುಶನಾಮಯಂ ಗ್ರಂಥೋ ನಿಷ್ಪಾದ್ಯತೇಯಧುನಾ ||'' ಹೇಳಿಕೊಂಡಿದ್ದಾನೆ. <br /> <br /> ಇದರೊಂದಿಗೆ ಮುರಳಿಪ್ರಕಾಶ ಎಂಬ ಕೊಳಲಿಗೆ ಮೀಸಲಾದ ಕೃತಿ, ಧ್ರುಪದ್ ಗಾಯನದ ಕುರಿತಾದ ನಷ್ಟೋದ್ದಿಷ್ಟಪ್ರಬೋಧಕ ಶ್ರೌಪದಟಿಕಾ ಎಂಬ ಅನುಷ್ಟುಪ್ ಛಂದಸ್ಸಿನಲ್ಲಿರುವ ಗ್ರಂಥ ಹಾಗೂ ಧ್ರುವಪದ ತಿಲಕ ಎಂಬ ಗ್ರಂಥ ಭಾವಭಟ್ಟನ ರಚನೆಯಾಗಿತ್ತೆಂದು ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ. <br /> <br /> == ಭಾವಭಟ್ಟ- ಜೀವನ, ಸಾಧನೆ ==<br /> ಭಾವಭಟ್ಟನು ತಾನು ಅಭಿರದೇಶದಲ್ಲಿ ಧವಳ ಎಂಬ ಊರಿನವನೆಂದು, ಕೃಷ್ಣಾತ್ರ ಗೋತ್ರಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನೆಂದೂ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ಭಾವಭಟ್ಟನ ತಾತ ತಾನಾ ಭಟ್ಟ ; ತಂದೆ ಜನಾರ್ದನ ಭಟ್ಟರು. ಮೊಘಲ್ ರಾಜ ಶಹಜಹಾನ್‌ನ ಆಸ್ಥಾನ-ಸಂಗೀತಗಾರರಾಗಿ ಜನಾರ್ದನ ಭಟ್ಟ ಸಂಗೀತರಾಯ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಖ್ಯಾತರಾಗಿದ್ದರೆಂದೂ ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ. ಭಾವಭಟ್ಟನು ಕೂಡಾ ಅನುಷ್ಟುಪ್ ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಅಂದರೆ ಅನುಷ್ಟುಪ್ ಛಂದಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರಾವಣ್ಯವುಳ್ಳವ ಎಂಬ ಅರ್ಥದ ಬಿರುದನ್ನು ಘನಶ್ಯಾಮ ಪಂಡಿತ ಎಂಬುವರಿಂದ ಪಡೆದಿದ್ದ. ಅಂದರೆ ಭಾವಭಟ್ಟ ಸಂಗೀತಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ ಅಲಂಕಾರ ಮತ್ತು ತರ್ಕ ಶಾಸ್ತ್ರಗಳಲ್ಲಿಯೂ ವಿದ್ವಾಂಸ, ಇತಿಹಾಸ ಪುರಾಣಗಳಲ್ಲಿ ವಿದ್ವತ್ತು ಇದ್ದ ಓರ್ವ ಕವಿ ಎನ್ನುವುದೂ ಗ್ರಂಥಗಳಿಂದ ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ. ಜೊತೆಗೆ ತನ್ನ ತಂದೆಯಂತೆಯೇ ಸಂಗೀತರಾಯ ಎಂಬ ಬಿರುದಿನಿಂದ ಮಾನ್ಯವಾಗಿದ್ದ. ಹೀಗಾಗಿ ಷಹಜಹಾನ್ ಆಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದ್ದ ಭಾವಭಟ್ಟ ತದನಂತರದಲ್ಲಿ ಅನುಪಸಿಂಹನ ಆಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ತೆರಳಿದ್ದನ್ನೂ ಗುರುತಿಸಬಹುದು.<br /> <br /> == ಗ್ರಂಥ ಲಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಅಧ್ಯಾಯಗಳು ==<br /> ಜಮ್ಮು ಮತ್ತು ಕಾಶ್ಮೀರದ ಮಹಾರಾಜರ ಗ್ರಂಥಾಲಯದಲ್ಲಿ ಸಂರಕ್ಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುವ ಅನುಪಂಕುಶ ಗ್ರಂಥದ ಹಸ್ತಪ್ರತಿಯು ಸ್ವರ ಮತ್ತು ರಾಗದ ಕುರಿತಾಗಿ ಎರಡು ಅಧ್ಯಾಯಗಳಲ್ಲಿದೆ. ರಾಗದ ಅಧ್ಯಾಯವನ್ನು ಆಲಾಪನ ಮಂಜರಿ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗಿದೆ. ಅನುಪ ಸಂಗೀತಾ ರತ್ನಾಕರ ಗ್ರಂಥ ಕೂಡಾ ಸ್ವರ ಮತ್ತು ರಾಗಗಳ ಕುರಿತು ಎರಡು ಅಧ್ಯಾಯಗಳಲ್ಲಿದೆ. ಅನುಪ ಸಂಗೀತ ವಿಲಾಸವು ಶ್ರುತಿ, ಸ್ವರ ಮತ್ತು ರಾಗ ಎಂಬ ಮೂರು ಅಧ್ಯಾಯಗಳಲ್ಲಿದೆ. ಅಂತೆಯೇ ಆ ಕಾಲದ ದ್ರುಪದ್ ಸಂಗೀತದ ಹಲವು ಅಂಶಗಳನ್ನು ಭಾವಭಟ್ಟನ ಗ್ರಂಥಗಳಲ್ಲಿ ಗುರುತಿಸಬಹುದು. ಗೀತಗೋವಿಂದ ಕಾವ್ಯಕ್ಕೆ ಬರೆದ ಭಾವಭಟ್ಟನ ವ್ಯಾಖ್ಯೆ ಜಮ್ಮು ಮತ್ತು ಕಾಶ್ಮೀರದ ಮಹಾರಾಜರ ಗ್ರಂಥಾಲಯದಲ್ಲಿ ಸಂರಕ್ಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.<br /> <br /> ಶಾರ್ಙ್ಗದೇವನ ಸಂಗೀತರತ್ನಾಕರವನ್ನು ಬಹುಮಟ್ಟಿಗೆ ಅನುಕರಿಸುವ ಭಾವಭಟ್ಟನ ಗ್ರಂಥಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಗೀತ ಪಾರಿಜಾತ, ರಾಗಮಂಜರಿ, ರಾಗಮಾಲಾ, ಸಂಗೀತ ದರ್ಪಣ, ಸದ್ರಾಗಚಂದ್ರೋದಯ, ನರ್ತನನಿರ್ಣಯ, ಹೃದಯಪ್ರಕಾಶ, ರಾಗತತ್ತ್ವವಿಬೋಧ, ರಾಗ ಕುತೂಹಲ ಮತ್ತು ಸಂಕೀರ್ಣ ರಾಗಧ್ಯಾಯ ಎಂಬ ಅನೇಕ ಗ್ರಂಥಗಳಲ್ಲಿರುವ ನಾದ, ರಾಗ, ತಾನ, ಪ್ರಬಂಧ, ಮೂರ್ಛನ, ತಾಲದ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಬಹುದು. ಅದರಲ್ಲೂ ಭಾವಭಟ್ಟನ ಸಂಗೀತವಿನೋದ ಗ್ರಂಥವು ದಾಕ್ಷಿಣಾತ್ಯ ಗ್ರಂಥಗಳಾದ ಶಾರ್ಙ್ಗದೇವನ ಸಂಗೀತರತ್ನಾಕರ, ಪಂಡರೀಕವಿಠಲನ ನರ್ತನನಿರ್ಣಯ, ದೇವೇಂದ್ರ ಮತ್ತು ದೇವಣಭಟ್ಟರ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿರುವ ಸಂಗೀತಮುಕ್ತಾವಳಿ, ಚತುರ ದಾಮೋದರನ ಸಂಗೀತದರ್ಪಣ, ವೇದಸೂರಿಯ ಸಂಗೀತಮಕರಂದ ಮುಂತಾದ ದಾಕ್ಷಿಣಾತ್ಯ ಗ್ರಂಥಗಳು ತಿಳಿಸುವ ಕೆಲವು ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನೂ ಹೇಳಿದೆ. ಆ ಪೈಕಿ ಅಭಿನಯ ಹಾಗೂ ನೃತ್ತ ಹಸ್ತಾಭಿನಯಗಳು, ತಿರುಗುವ ಚಲನೆಗಳುಳ್ಳ ಲಾಗಗಳು ಹಾಗೂ ಲಾಸ್ಯಾಂಗಗಳು ಮುಖ್ಯವಾದವು. ಆದರೆ ಅವುಗಳನ್ನು ಹಿಂದಿಗೆ ಹತ್ತಿರವಾದ ಪರಿಭಾಷೆಗಳಿಂದ ಹೆಸರಿಸುತ್ತದೆ. ಅಂತೆಯೇ ಧುವಾಡ ಎಂಬ ಭ್ರಮರಿಯುತವಾದ ನೃತ್ಯವನ್ನು ಭೌರಿ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಿ ಅದರ ವಿವಿಧ ಚಲನೆಗಳನ್ನೂ ತಿಳಿಸಿದೆ.&lt;ref&gt;ಈ ರೀತಿಯಾದ ಆಂಗಿಕಾಭಿನಯ, ನೃತ್ಯವಿಶೇಷಗಳ ಕುರಿತ ವಿಚಾರಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ವಿವರಗಳಿಗೆ ಓದಿ. ಯಕ್ಷಮಾರ್ಗಮುಕುರ ಗ್ರಂಥ- ಡಾ.ಮನೋರಮಾ ಬಿ.ಎನ್ 2022- ಕುರಿಯ ವಿಠಲ ಶಾಸ್ತ್ರಿ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾನದ ಪ್ರಕಟಣೆ. &lt;nowiki&gt;https://www.noopurabhramari.com/want-to-subscribe-noopura-bhramari-and-purchase-the-dance-books/&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt; ಇದರಿಂದ ದಾಕ್ಷಿಣಾತ್ಯದ ಎಷ್ಟೋ ಪರಿಭಾಷೆಗಳು ಮತ್ತು ಲಕ್ಷ್ಯ ಲಕ್ಷಣಗಳು ಉತ್ತರದಲ್ಲೂ ಸಮಾನವಾದ ಬರೆವಣಿಗೆಗಳನ್ನು ಕಂಡುಕೊಂಡಿತ್ತು ಎನ್ನುವುದು ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ. <br /> <br /> == ಸಮಾಪನ ==<br /> ಭಾವಭಟ್ಟನ ಗ್ರಂಥಗಳಲ್ಲಿ ದಾಕ್ಷಿಣಾತ್ಯ ಗ್ರಂಥಗಳ ಪ್ರಭಾವ, ಪರಿಣಾಮ, ಪ್ರಸಿದ್ಧಿಗಳನ್ನೂ ಮನಗಾಣಬಹುದು. ಒಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಬೇರೆ ಬೇರೆಯಿರಬಹುದು. ಪರಂಪರೆಗಳು ಸಾವಿರವಿರಬಹುದು ಆದರೆ ಭಾರತದ ನಾಡಿ ಒಂದೇ, ನೀತಿ ಒಂದೇ, ಸತ್ಯ ಒಂದೇ, ಅಂತರಂಗ ಒಂದೇ ಎನ್ನುವುದು ಯಾವುದೇ ಕಾಲವಿರಲಿ, ಮನವರಿಕೆಯಾಗುತ್ತದೆ.<br /> <br /> ಭಾವಭಟ್ಟನ ಕೃತಿಗಳ ಹಸ್ತಪ್ರತಿಗಳು ಬಿಕಾನೇರ್, ಕಲ್ಕತ್ತಾ ಏಷ್ಯಾಟಿಕ್ ಸೊಸೈಟಿ, ಪೂನಾ ಭಂಡಾರ್ಕರ್ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಗ್ರಂಥಾಲಯಗಳಲ್ಲಿವೆ. ಆದರೆ ಇವುಗಳು ಪ್ರಕಟಿತ ರೂಪಕ್ಕೆ ಇನ್ನೂ ಸಮಗ್ರವಾಗಿ ಬಂದಿಲ್ಲ ಎನ್ನುವುದು ಬೇಸರದ ಸಂಗತಿ. ಇಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ., ಇಂಥ ಅಭಾಗ್ಯ ರಾಗ, ತಾಳ, ವಾದ್ಯ, ನೃತ್ಯಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಬರೆದ ನೂರಾರು ಪ್ರಾಚೀನ ಗ್ರಂಥಗಳದ್ದು ಕೂಡಾ.<br /> <br /> == ಪರಾಮರ್ಶನ ಗ್ರಂಥಗಳು ==<br /> Sangita Ratnakara . Vol 1. Chapter 1 https://archive.org/details/SangitaRatnakara http://musicresearchlibrary.net/omeka/items/show/1901 https://archive.org/details/sangitaratnakaraofsankasangaradevashringyr.k.vol1mlbd <br /> <br /> Later sangita literature : Raghavan, V. https://archive.org/details/dli.ministry.16048 <br /> <br /> Anupasimha, “Sangitavinoda of Anupasimha 1 - SVUORI-7545,” ''MusicResearchLibrary'', accessed August 14, 2024, http://musicresearchlibrary.net/omeka/items/show/1218 http://musicresearchlibrary.net/omeka/items/show/1219 <br /> <br /> Bhava Bhatta, “AnupasangItavilasa of Bhava Bhatta - 1921,” ''MusicResearchLibrary'', accessed August 14, 2024, http://musicresearchlibrary.net/omeka/items/show/2721 <br /> <br /> Bhava Bhatta, “Anupasangitaratnakara of Bhava Bhatta - 1919,” ''MusicResearchLibrary'', accessed August 14, 2024, http://musicresearchlibrary.net/omeka/items/show/2720 <br /> <br /> A comparative study of some of the leading music, systems. https://www.ibiblio.org/guruguha/MusicResearchLibrary/Books-English/BkE-BhatkhandeVN-ComparativeStudyLeadingMusicSystems-15to18C-0009.pdf <br /> <br /> ಮನೋರಮಾ ಬಿ.ಎನ್, ಶಾಸ್ತ್ರರಂಗ ಭಾಗ ೪: ಪಶ್ಚಿಮ/ ಆವಂತೀ ಸಂಚಿಕೆ ೪೫ : - &lt;nowiki&gt;https://www.youtube.com/channel/UCzsvThi5o-5X1-5kp7jaxVQ&lt;/nowiki&gt; / @noopurabhramari1212[[Category:Art and Culture]]</div>

Manorama https://en.alpha.ikswiki.in/index.php?title=%E0%B2%AD%E0%B2%BE%E0%B2%B5%E0%B2%AD%E0%B2%9F%E0%B3%8D%E0%B2%9F_%E0%B2%85%E0%B2%A5%E0%B2%B5%E0%B2%BE_%E0%B2%85%E0%B2%A8%E0%B3%81%E0%B2%AA%E0%B2%B8%E0%B2%BF%E0%B2%82%E0%B2%B9%E0%B2%A8_%E0%B2%B8%E0%B2%82%E0%B2%97%E0%B3%80%E0%B2%A4_%E0%B2%97%E0%B3%8D%E0%B2%B0%E0%B2%82%E0%B2%A5%E0%B2%97%E0%B2%B3%E0%B3%81&diff=1081 2024-08-14T08:53:50Z

<p>Manorama: Created page with &quot; Authored by ಡಾ.ಮನೋರಮಾ ಬಿ.ಎನ್. Published by ನೂಪುರ [https://www.noopurabhramari.com/ ಭ್ರಮರಿ]. ಈ ಲೇಖನ ನೂಪುರಭ್ರಮರಿ ಐ ಕೆ ಎಸ್ ಸೆಂಟರ್ ನ ಕೊಡುಗೆ&lt;ref&gt;ಶಾಸ್ತ್ರರಂಗ ಭಾಗ 4 : ಪಶ್ಚಿಮ/ ಆವಂತೀ; ಸಂಚಿಕೆ ೪೫- ಭಾವಭಟ್ಟನ ಸಂಗೀತವಿನೋದ&amp; ಇತರ ಗ್ರಂಥಗಳು www.noopurabh...&quot;</p> <hr /> <div><br /> Authored by ಡಾ.ಮನೋರಮಾ ಬಿ.ಎನ್. <br /> Published by ನೂಪುರ [https://www.noopurabhramari.com/ ಭ್ರಮರಿ]. ಈ ಲೇಖನ ನೂಪುರಭ್ರಮರಿ ಐ ಕೆ ಎಸ್ ಸೆಂಟರ್ ನ ಕೊಡುಗೆ&lt;ref&gt;ಶಾಸ್ತ್ರರಂಗ ಭಾಗ 4 : ಪಶ್ಚಿಮ/ ಆವಂತೀ; ಸಂಚಿಕೆ ೪೫- ಭಾವಭಟ್ಟನ ಸಂಗೀತವಿನೋದ&amp; ಇತರ ಗ್ರಂಥಗಳು www.noopurabhramari.com&lt;/ref&gt; <br /> <br /> ಸಂಗೀತ ಕ್ಷೇತ್ರದ ರಂಜನೀಯವಾದ ಪ್ರಸ್ತುತಿ ಎಂಬ ಅರ್ಥದ ಸಂಗೀತವಿನೋದ, ಸಂಗೀತ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಸವಿಲಾಸ, ಸಮುದ್ರ, ಪ್ರೌಢಿಮೆ ಎಂಬ ಅರ್ಥವುಳ್ಳ ಅನುಪ ಸಂಗೀತ ವಿಲಾಸ, ಅನುಪ ಸಂಗೀತ ರತ್ನಾಕರ ಮತ್ತು ಅನುಪ ಸಂಗೀತ ಅಂಕುಶ ಅಥವಾ ಅನುಪಂಕುಶ ಅಥವಾ ಭಾವಮಂಜರಿ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಗ್ರಂಥಗಳು ಭಾವಭಟ್ಟನದ್ದೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅಂತೆಯೇ ಭಾವಭಟ್ಟನ ಪೋಷಕನಾದ ರಾಜಸ್ಥಾನದ ಬಿಕಾನೇರ್‌ನ ರಾಜ ಅನುಪಸಿಂಹನ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿಯೂ ಈ ಗ್ರಂಥಗಳ ಕರ್ತೃತ್ವವನ್ನು ಸೂಚಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.  <br /> <br /> ಈ ರೀತಿಯ ಚರ್ಯೆ ಲಕ್ಷಣಪ್ರಪಂಚದಲ್ಲೇನು ಹೊಸತಲ್ಲ. ಕಾರಣ, ಎಷ್ಟೋ ರಾಜರ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ- ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಕೊಡುಗೆಗಳನ್ನು ಸ್ಮರಿಸುವಂತೆ ಅವರ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ವಿದ್ವಾಂಸರು ಗ್ರಂಥಗಳನ್ನು ಬರೆದವರಿದ್ದಾರೆ. ಪಂಡಿತಮಂಡಲಿಗಳೂ ಕೂಡಾ ಇದೇ ರೀತಿಯಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿ ರಾಜರ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಗ್ರಂಥಗಳನ್ನು ಅಂಕಿತಗೊಳಿಸಿದವರಿದ್ದಾರೆ. ಸ್ವತಃ ಅನುಪಸಿಂಹನೇ ಭಾವ ಭಟ್ಟನಿಗೆ ಅನೇಕ ಸಂಗೀತ ಕೃತಿಗಳನ್ನು ಬರೆಯಲು ಆದೇಶಿಸಿ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿಸಿದ್ದನಂತೆ. ಗೀತಗೋವಿಂದದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ ಬರೆಯಲೂ ತಿಳಿಸಿದ್ದನಂತೆ. ಹಾಗಾಗಿ ಅನುಪಸಿಂಹನ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಸಂಗೀತವಿನೋದವೇ ಮೊದಲಾದ ಗ್ರಂಥಗಳು ಕಂಡುಬಂದಿದ್ದರೆ ಅದು ಆಶ್ಚರ್ಯವಲ್ಲ. ಇದು ತನ್ನ ವಿದ್ಯೆಯನ್ನು ಪುರಸ್ಕರಿಸಿ ಆಶ್ರಯವನ್ನಿತ್ತ ಒಡೆಯನ ಕೃತಜ್ಞತಾ ಸಮರ್ಪಣೆಯ ರೀತಿಯೆಂದೇ ತರ್ಕಿಸಬಹುದು. ಹಾಗೆಂದೇ ಅನುಪಸಿಂಹನನ್ನು ಧಾರಾಳವಾಗಿ ಹೊಗಳಿದ್ದಾನೆ ಕೂಡಾ. <br /> <br /> ''ಶ್ರೀಮದನೂಪಸಿಂಹಜ್ಞಾಯ ಗ್ರಂಥದ್ವಯಂ ಕೃತಮ್ || ಏಕೋಯನೂಪವಿಲಾಸಖ್ಯೋ ಅನುಪರತ್ನಾಕರಃ ಪರಃ | ಅನೂಪಾಂಕುಶನಾಮಯಂ ಗ್ರಂಥೋ ನಿಷ್ಪಾದ್ಯತೇಯಧುನಾ ||'' ಹೇಳಿಕೊಂಡಿದ್ದಾನೆ. <br /> <br /> ಇದರೊಂದಿಗೆ ಮುರಳಿಪ್ರಕಾಶ ಎಂಬ ಕೊಳಲಿಗೆ ಮೀಸಲಾದ ಕೃತಿ, ಧ್ರುಪದ್ ಗಾಯನದ ಕುರಿತಾದ ನಷ್ಟೋದ್ದಿಷ್ಟಪ್ರಬೋಧಕ ಶ್ರೌಪದಟಿಕಾ ಎಂಬ ಅನುಷ್ಟುಪ್ ಛಂದಸ್ಸಿನಲ್ಲಿರುವ ಗ್ರಂಥ ಹಾಗೂ ಧ್ರುವಪದ ತಿಲಕ ಎಂಬ ಗ್ರಂಥ ಭಾವಭಟ್ಟನ ರಚನೆಯಾಗಿತ್ತೆಂದು ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ. <br /> <br /> == ಭಾವಭಟ್ಟ- ಜೀವನ, ಸಾಧನೆ ==<br /> ಭಾವಭಟ್ಟನು ತಾನು ಅಭಿರದೇಶದಲ್ಲಿ ಧವಳ ಎಂಬ ಊರಿನವನೆಂದು, ಕೃಷ್ಣಾತ್ರ ಗೋತ್ರಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನೆಂದೂ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ಭಾವಭಟ್ಟನ ತಾತ ತಾನಾ ಭಟ್ಟ ; ತಂದೆ ಜನಾರ್ದನ ಭಟ್ಟರು. ಮೊಘಲ್ ರಾಜ ಶಹಜಹಾನ್‌ನ ಆಸ್ಥಾನ-ಸಂಗೀತಗಾರರಾಗಿ ಜನಾರ್ದನ ಭಟ್ಟ ಸಂಗೀತರಾಯ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಖ್ಯಾತರಾಗಿದ್ದರೆಂದೂ ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ. ಭಾವಭಟ್ಟನು ಕೂಡಾ ಅನುಷ್ಟುಪ್ ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಅಂದರೆ ಅನುಷ್ಟುಪ್ ಛಂದಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರಾವಣ್ಯವುಳ್ಳವ ಎಂಬ ಅರ್ಥದ ಬಿರುದನ್ನು ಘನಶ್ಯಾಮ ಪಂಡಿತ ಎಂಬುವರಿಂದ ಪಡೆದಿದ್ದ. ಅಂದರೆ ಭಾವಭಟ್ಟ ಸಂಗೀತಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ ಅಲಂಕಾರ ಮತ್ತು ತರ್ಕ ಶಾಸ್ತ್ರಗಳಲ್ಲಿಯೂ ವಿದ್ವಾಂಸ, ಇತಿಹಾಸ ಪುರಾಣಗಳಲ್ಲಿ ವಿದ್ವತ್ತು ಇದ್ದ ಓರ್ವ ಕವಿ ಎನ್ನುವುದೂ ಗ್ರಂಥಗಳಿಂದ ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ. ಜೊತೆಗೆ ತನ್ನ ತಂದೆಯಂತೆಯೇ ಸಂಗೀತರಾಯ ಎಂಬ ಬಿರುದಿನಿಂದ ಮಾನ್ಯವಾಗಿದ್ದ. ಹೀಗಾಗಿ ಷಹಜಹಾನ್ ಆಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದ್ದ ಭಾವಭಟ್ಟ ತದನಂತರದಲ್ಲಿ ಅನುಪಸಿಂಹನ ಆಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ತೆರಳಿದ್ದನ್ನೂ ಗುರುತಿಸಬಹುದು.<br /> <br /> == ಗ್ರಂಥ ಲಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಅಧ್ಯಾಯಗಳು ==<br /> ಜಮ್ಮು ಮತ್ತು ಕಾಶ್ಮೀರದ ಮಹಾರಾಜರ ಗ್ರಂಥಾಲಯದಲ್ಲಿ ಸಂರಕ್ಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುವ ಅನುಪಂಕುಶ ಗ್ರಂಥದ ಹಸ್ತಪ್ರತಿಯು ಸ್ವರ ಮತ್ತು ರಾಗದ ಕುರಿತಾಗಿ ಎರಡು ಅಧ್ಯಾಯಗಳಲ್ಲಿದೆ. ರಾಗದ ಅಧ್ಯಾಯವನ್ನು ಆಲಾಪನ ಮಂಜರಿ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗಿದೆ. ಅನುಪ ಸಂಗೀತಾ ರತ್ನಾಕರ ಗ್ರಂಥ ಕೂಡಾ ಸ್ವರ ಮತ್ತು ರಾಗಗಳ ಕುರಿತು ಎರಡು ಅಧ್ಯಾಯಗಳಲ್ಲಿದೆ. ಅನುಪ ಸಂಗೀತ ವಿಲಾಸವು ಶ್ರುತಿ, ಸ್ವರ ಮತ್ತು ರಾಗ ಎಂಬ ಮೂರು ಅಧ್ಯಾಯಗಳಲ್ಲಿದೆ. ಅಂತೆಯೇ ಆ ಕಾಲದ ದ್ರುಪದ್ ಸಂಗೀತದ ಹಲವು ಅಂಶಗಳನ್ನು ಭಾವಭಟ್ಟನ ಗ್ರಂಥಗಳಲ್ಲಿ ಗುರುತಿಸಬಹುದು. ಗೀತಗೋವಿಂದ ಕಾವ್ಯಕ್ಕೆ ಬರೆದ ಭಾವಭಟ್ಟನ ವ್ಯಾಖ್ಯೆ ಜಮ್ಮು ಮತ್ತು ಕಾಶ್ಮೀರದ ಮಹಾರಾಜರ ಗ್ರಂಥಾಲಯದಲ್ಲಿ ಸಂರಕ್ಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.<br /> <br /> ಶಾರ್ಙ್ಗದೇವನ ಸಂಗೀತರತ್ನಾಕರವನ್ನು ಬಹುಮಟ್ಟಿಗೆ ಅನುಕರಿಸುವ ಭಾವಭಟ್ಟನ ಗ್ರಂಥಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಗೀತ ಪಾರಿಜಾತ, ರಾಗಮಂಜರಿ, ರಾಗಮಾಲಾ, ಸಂಗೀತ ದರ್ಪಣ, ಸದ್ರಾಗಚಂದ್ರೋದಯ, ನರ್ತನನಿರ್ಣಯ, ಹೃದಯಪ್ರಕಾಶ, ರಾಗತತ್ತ್ವವಿಬೋಧ, ರಾಗ ಕುತೂಹಲ ಮತ್ತು ಸಂಕೀರ್ಣ ರಾಗಧ್ಯಾಯ ಎಂಬ ಅನೇಕ ಗ್ರಂಥಗಳಲ್ಲಿರುವ ನಾದ, ರಾಗ, ತಾನ, ಪ್ರಬಂಧ, ಮೂರ್ಛನ, ತಾಲದ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಬಹುದು. ಅದರಲ್ಲೂ ಭಾವಭಟ್ಟನ ಸಂಗೀತವಿನೋದ ಗ್ರಂಥವು ದಾಕ್ಷಿಣಾತ್ಯ ಗ್ರಂಥಗಳಾದ ಶಾರ್ಙ್ಗದೇವನ ಸಂಗೀತರತ್ನಾಕರ, ಪಂಡರೀಕವಿಠಲನ ನರ್ತನನಿರ್ಣಯ, ದೇವೇಂದ್ರ ಮತ್ತು ದೇವಣಭಟ್ಟರ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿರುವ ಸಂಗೀತಮುಕ್ತಾವಳಿ, ಚತುರ ದಾಮೋದರನ ಸಂಗೀತದರ್ಪಣ, ವೇದಸೂರಿಯ ಸಂಗೀತಮಕರಂದ ಮುಂತಾದ ದಾಕ್ಷಿಣಾತ್ಯ ಗ್ರಂಥಗಳು ತಿಳಿಸುವ ಕೆಲವು ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನೂ ಹೇಳಿದೆ. ಆ ಪೈಕಿ ಅಭಿನಯ ಹಾಗೂ ನೃತ್ತ ಹಸ್ತಾಭಿನಯಗಳು, ತಿರುಗುವ ಚಲನೆಗಳುಳ್ಳ ಲಾಗಗಳು ಹಾಗೂ ಲಾಸ್ಯಾಂಗಗಳು ಮುಖ್ಯವಾದವು. ಆದರೆ ಅವುಗಳನ್ನು ಹಿಂದಿಗೆ ಹತ್ತಿರವಾದ ಪರಿಭಾಷೆಗಳಿಂದ ಹೆಸರಿಸುತ್ತದೆ. ಅಂತೆಯೇ ಧುವಾಡ ಎಂಬ ಭ್ರಮರಿಯುತವಾದ ನೃತ್ಯವನ್ನು ಭೌರಿ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಿ ಅದರ ವಿವಿಧ ಚಲನೆಗಳನ್ನೂ ತಿಳಿಸಿದೆ.&lt;ref&gt;ಈ ರೀತಿಯಾದ ಆಂಗಿಕಾಭಿನಯ, ನೃತ್ಯವಿಶೇಷಗಳ ಕುರಿತ ವಿಚಾರಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ವಿವರಗಳಿಗೆ ಓದಿ. ಯಕ್ಷಮಾರ್ಗಮುಕುರ ಗ್ರಂಥ- ಡಾ.ಮನೋರಮಾ ಬಿ.ಎನ್ 2022- ಕುರಿಯ ವಿಠಲ ಶಾಸ್ತ್ರಿ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾನದ ಪ್ರಕಟಣೆ. &lt;nowiki&gt;https://www.noopurabhramari.com/want-to-subscribe-noopura-bhramari-and-purchase-the-dance-books/&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt; ಇದರಿಂದ ದಾಕ್ಷಿಣಾತ್ಯದ ಎಷ್ಟೋ ಪರಿಭಾಷೆಗಳು ಮತ್ತು ಲಕ್ಷ್ಯ ಲಕ್ಷಣಗಳು ಉತ್ತರದಲ್ಲೂ ಸಮಾನವಾದ ಬರೆವಣಿಗೆಗಳನ್ನು ಕಂಡುಕೊಂಡಿತ್ತು ಎನ್ನುವುದು ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ. <br /> <br /> == ಸಮಾಪನ ==<br /> ಭಾವಭಟ್ಟನ ಗ್ರಂಥಗಳಲ್ಲಿ ದಾಕ್ಷಿಣಾತ್ಯ ಗ್ರಂಥಗಳ ಪ್ರಭಾವ, ಪರಿಣಾಮ, ಪ್ರಸಿದ್ಧಿಗಳನ್ನೂ ಮನಗಾಣಬಹುದು. ಒಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಬೇರೆ ಬೇರೆಯಿರಬಹುದು. ಪರಂಪರೆಗಳು ಸಾವಿರವಿರಬಹುದು ಆದರೆ ಭಾರತದ ನಾಡಿ ಒಂದೇ, ನೀತಿ ಒಂದೇ, ಸತ್ಯ ಒಂದೇ, ಅಂತರಂಗ ಒಂದೇ ಎನ್ನುವುದು ಯಾವುದೇ ಕಾಲವಿರಲಿ, ಮನವರಿಕೆಯಾಗುತ್ತದೆ.<br /> <br /> ಭಾವಭಟ್ಟನ ಕೃತಿಗಳ ಹಸ್ತಪ್ರತಿಗಳು ಬಿಕಾನೇರ್, ಕಲ್ಕತ್ತಾ ಏಷ್ಯಾಟಿಕ್ ಸೊಸೈಟಿ, ಪೂನಾ ಭಂಡಾರ್ಕರ್ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಗ್ರಂಥಾಲಯಗಳಲ್ಲಿವೆ. ಆದರೆ ಇವುಗಳು ಪ್ರಕಟಿತ ರೂಪಕ್ಕೆ ಇನ್ನೂ ಸಮಗ್ರವಾಗಿ ಬಂದಿಲ್ಲ ಎನ್ನುವುದು ಬೇಸರದ ಸಂಗತಿ. ಇಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ., ಇಂಥ ಅಭಾಗ್ಯ ರಾಗ, ತಾಳ, ವಾದ್ಯ, ನೃತ್ಯಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಬರೆದ ನೂರಾರು ಪ್ರಾಚೀನ ಗ್ರಂಥಗಳದ್ದು ಕೂಡಾ.<br /> <br /> == ಪರಾಮರ್ಶನ ಗ್ರಂಥಗಳು ==<br /> Sangita Ratnakara . Vol 1. Chapter 1 https://archive.org/details/SangitaRatnakara http://musicresearchlibrary.net/omeka/items/show/1901 https://archive.org/details/sangitaratnakaraofsankasangaradevashringyr.k.vol1mlbd <br /> <br /> Later sangita literature : Raghavan, V. https://archive.org/details/dli.ministry.16048 <br /> <br /> Anupasimha, “Sangitavinoda of Anupasimha 1 - SVUORI-7545,” ''MusicResearchLibrary'', accessed August 14, 2024, http://musicresearchlibrary.net/omeka/items/show/1218 http://musicresearchlibrary.net/omeka/items/show/1219 <br /> <br /> Bhava Bhatta, “AnupasangItavilasa of Bhava Bhatta - 1921,” ''MusicResearchLibrary'', accessed August 14, 2024, http://musicresearchlibrary.net/omeka/items/show/2721 <br /> <br /> Bhava Bhatta, “Anupasangitaratnakara of Bhava Bhatta - 1919,” ''MusicResearchLibrary'', accessed August 14, 2024, http://musicresearchlibrary.net/omeka/items/show/2720 <br /> <br /> A comparative study of some of the leading music, systems. https://www.ibiblio.org/guruguha/MusicResearchLibrary/Books-English/BkE-BhatkhandeVN-ComparativeStudyLeadingMusicSystems-15to18C-0009.pdf <br /> <br /> ಮನೋರಮಾ ಬಿ.ಎನ್, ಶಾಸ್ತ್ರರಂಗ ಭಾಗ ೪: ಪಶ್ಚಿಮ/ ಆವಂತೀ ಸಂಚಿಕೆ ೪೫ : - &lt;nowiki&gt;https://www.youtube.com/channel/UCzsvThi5o-5X1-5kp7jaxVQ&lt;/nowiki&gt; / @noopurabhramari1212</div>

Manorama https://en.alpha.ikswiki.in/index.php?title=%E0%B2%AE%E0%B2%B9%E0%B2%BE%E0%B2%B0%E0%B2%BE%E0%B2%A3%E0%B2%BE_%E0%B2%95%E0%B3%81%E0%B2%82%E0%B2%AD%E0%B2%95%E0%B2%B0%E0%B3%8D%E0%B2%A3%E0%B2%A8_%E0%B2%B8%E0%B2%BE%E0%B2%A7%E0%B2%A8%E0%B3%86_%E0%B2%AE%E0%B2%A4%E0%B3%8D%E0%B2%A4%E0%B3%81_%E0%B2%86%E0%B2%A4%E0%B2%A8_%E0%B2%B8%E0%B2%82%E0%B2%97%E0%B3%80%E0%B2%A4%E0%B2%B0%E0%B2%BE%E0%B2%9C_%E0%B2%89%E0%B2%A6%E0%B3%8D%E0%B2%97%E0%B3%8D%E0%B2%B0%E0%B2%82%E0%B2%A5&diff=1080 2024-08-14T08:37:33Z

<p>Manorama: </p> <hr /> <div><br /> Authored by ಡಾ.ಮನೋರಮಾ ಬಿ.ಎನ್.<br /> Published by ನೂಪುರ [https://www.noopurabhramari.com/ ಭ್ರಮರಿ]. ಈ ಲೇಖನ ನೂಪುರಭ್ರಮರಿ ಐ ಕೆ ಎಸ್ ಸೆಂಟರ್ ನ ಕೊಡುಗೆ&lt;ref&gt;ಶಾಸ್ತ್ರರಂಗ ಭಾಗ 4 : ಪಶ್ಚಿಮ/ ಆವಂತೀ; ಸಂಚಿಕೆ 44- ಮಹಾರಾಣಾ ಕುಂಭನ ಜೀವನ, ಸಾಧನೆ ಮತ್ತು ಸಂಗೀತರಾಜ ಗ್ರಂಥ https://www.noopurabhramari.com/shaastraranga-44-maharana-kumbhas-life-and-his-sangita-raja-text/&lt;/ref&gt;, <br /> <br /> ಹಿಂದೂ ಸುರತ್ರಾಣ/ಹಿಂದೂ ಸುಲ್ತಾನ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದಲೇ ಪ್ರಸಿದ್ಧನಾದ ಚಿತ್ರಕೂಟಾಧಿಪತಿ, ರಜಪೂತರ ಸಿಸೋಡಿಯಾ ಕುಲಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ, ಮೇವಾರ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಮಹಾರಾಣಾ ಕುಂಭಕರ್ಣ ಸಿಂಗ್ ಅಥವಾ ಮಹಾರಾಣಾ ಕುಂಭ. ಇತಿಹಾಸಕಾರರು ಈತನ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಅವಧಿಯನ್ನು ’ಮೇವಾರದ ಸುವರ್ಣ ಯುಗ’ ಎಂದು ಕೊಂಡಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಕುಂಭನ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಮೇವಾರ್ ಪ್ರದೇಶವು ಉತ್ತರ ಭಾರತದ ಶಕ್ತಿಶಾಲಿ ಸಾರ್ವಭೌಮತ್ವಗಳಲ್ಲೊಂದಾಗಿತ್ತು. <br /> <br /> == ಮಹಾರಾಣಾ ಕುಂಭ - ಬದುಕು ಮತ್ತು ಸಾಧನೆಗಳು ==<br /> ಈತನದ್ದು ರಾಣಾ ಹಮ್ಮೀರನ ವಂಶಪಾರಂಪರ್ಯ ರಾಜಮನೆತನ. ರಾಣಾ ಮತ್ತು ಮಹಾರಾಣಾ ಎಂಬ ಬಿರುದು ಈ ರಾಜವಂಶದ ಆಡಳಿತಗಾರರದ್ದು. ೧೩ನೇ ಶತಮಾನದ ತಿರುವಿನಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಾವುದ್ದೀನ್ ಖಿಲ್ಜಿಯ ಸೈನ್ಯದ ದಾಳಿಯ ಬಳಿಕ ಚಿತ್ತೋರ್‌ನ ಎರಡನೇ ಗುಹಿಲ ರಾಜವಂಶವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ಕೀರ್ತಿ ರಾಣಾ ಹಮ್ಮೀರನಿಗೆ ಸಲ್ಲುತ್ತದೆ. <br /> <br /> ಮೇವಾರ್‌ನ ರಾಣಾ ಮೋಕಲ್ ಸಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಪತ್ನಿ ಸೌಭಾಗ್ಯ ದೇವಿ ಅವರ ಪುತ್ರನಾಗಿದ್ದ ರಾಣಾ ಕುಂಭ. ೧೪೩೩ರಲ್ಲಿ ರಾಣಾ ಹಮ್ಮೀರನ ಮೊಮ್ಮಗನಾದ ಮಹಾರಾಣಾ ಮೋಕಲ್, ತನ್ನ ಇಬ್ಬರು ಸಹೋದರರಾದ ಚಾಚಾ ಮತ್ತು ಮೇರಾರಿಂದ ಹತ್ಯೆಗೀಡಾದ. ತನ್ನ ತಂದೆಯ ಹತ್ಯೆಯ ನಂತರ ಸಿಂಹಾಸನವನ್ನು ಏರಿ ತಂದೆಯ ಹತ್ಯೆಯ ಸೇಡನ್ನೂ ತೀರಿಸಿ, ಮೂವತ್ತೈದು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಅಂದರೆ ೧೪೩೩ ರಿಂದ ೧೪೬೮ವರೆಗೂ ಮೇವಾರವನ್ನು ಆಳಿದ ರಾಣಾ ಕುಂಭ. ಹದಿನೈದನೇ ಶತಮಾನದ ಪೂರ್ವ ಭಾರತದ ಕಪಿಲೇಂದ್ರದೇವ, ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಎರಡನೇ ದೇವರಾಯ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯ ಭಾರತದ ಮಾನ್ ಸಿಂಗ್ ತೋಮರ್ ಮುಂತಾದ ಹಲವಾರು ಹಿಂದೂ ರಾಜರ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಮುಸಲ್ಮಾನ ಸುಲ್ತಾನರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿದ್ದ ಸಮಯದಲ್ಲೇ ವಾಯುವ್ಯ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಹಿಂದೂ ಪುನರುತ್ಥಾನದ ಮುಂಚೂಣಿಯಲ್ಲಿದ್ದ ಪರಾಕ್ರಮಿ ರಾಜ ಮಹಾರಾಣಾ ಕುಂಭ. <br /> <br /> ಸುಮಾರು ೮ ಅಡಿ ಎತ್ತರದ ಆಜಾನುಬಾಹು ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ ಕುಂಭನಾಗಿತ್ತಂತೆ. ಈತನ ರಾಣಿಯರು ಕುಂಭಳದೇವಿ ಮತ್ತು ಅಪೂರ್ವದೇವಿ. ವೀರನೂ, ಪ್ರಚಂಡ ಆಡಳಿತಗಾರನೂ ಆಗಿದ್ದ ರಾಣಾ ಕುಂಭ ಕರುಣಾಹೃದಯಿಯೂ ಕೂಡಾ. ಪ್ರಜಾವತ್ಸಲ. ಆತನ ಆಡಳಿತದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ನೆರೆಹೊರೆಯ ಮುಸಲ್ಮಾನ ಸುಲ್ತಾನರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಕಠಿಣ ದಿನಗಳನ್ನು ದೂಡುತ್ತಿದ್ದ ಹಿಂದೂಗಳ ವೇದನೆ ಆತನ ನೆಮ್ಮದಿಯನ್ನು ಇರಿಯುತ್ತಿತ್ತು. ಮತ್ತು ತನ್ನ ತಂದೆಯ ಕೊಲೆಯ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ತಲೆಮರೆಸಿಕೊಂಡು ಸುಲ್ತಾನರ ಆಶ್ರಯದಲ್ಲಿದ್ದ ಅಪರಾಧಿಗಳನ್ನು ತನ್ನ ವಶಕ್ಕೆ ಒಪ್ಪಿಸಲು ಒತ್ತಾಯ ಮಾಡಿದ್ದ. ಆದರೆ ಸುಲ್ತಾನರು ಕುಂಭನ ವಿನಂತಿಯನ್ನು ಪುರಸ್ಕರಿಸಲಿಲ್ಲ. ಹಾಗಂತಲೇ ಮಾಲ್ವಾ, ನಾಗೂರ್ ಮತ್ತು ಗುಜರಾತಿನ ಸುಲ್ತಾನರ ವಿರುದ್ಧ ಯುದ್ಧ ಸಾರಿದ. ಮುಸ್ಲಿಂ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳು ಒಗ್ಗೂಡಿದವು. ಅವರೂ ದಂಡೆತ್ತಿ ಬಂದು ಹಲವು ಬಾರಿ ಕುಂಭನನ್ನು ಮಟ್ಟ ಹಾಕಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದರು. ಹಾಗಿದ್ದರೂ ಹಲವು ಯುದ್ಧಗಳಲ್ಲಿ ಜಯಗಳಿಸಿದ್ದಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ ಸುಲ್ತಾನನಿಗೆ ಜೀವದಾನ ಭಿಕ್ಷೆ ನೀಡಿದ ಉದಾರಿ ಮಹಾರಾಣಾ ಕುಂಭ. ಅನಂತರದ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ದೆಹಲಿ ಮತ್ತು ಗುಜರಾತಿನ ಮುಸಲ್ಮಾನ ಆಡಳಿತಗಾರರು ರಾಣಾ ಕುಂಭನಿಗೆ ಹಿಂದೂ-ಸುರತ್ರಾಣ (ಹಿಂದೂ ಸುಲ್ತಾನ್) ಎಂಬ ಬಿರುದನ್ನು ನೀಡಿದ್ದರು. ಹೀಗೆ ಮುಸ್ಲಿಂ ಸುಲ್ತಾನರಿಂದ ಈ ಗೌರವವನ್ನು ಪಡೆದ ಮೊದಲ ಹಿಂದೂ ದೊರೆ ಈತ. <br /> <br /> ರಾಣಾ ಕುಂಭನ ಸಾವು ಸ್ವಂತದವರಿಂದಲೇ ಆಯಿತೆನ್ನುವುದು ದುರಂತ. ೧೪೬೮ನೇ ಇಸವಿಯ ಒಂದು ದಿನ ಕುಂಭಸ್ವಾಮಿ ದೇವಾಲಯದ ಅಂಚಿನಲ್ಲಿ ಶಿವನಿಗೆ ಪ್ರಾರ್ಥನೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಿದ್ದಾಗ ಕುಂಭನನ್ನು ಅವನ ಮಗ ಉದಯಸಿಂಹನೇ ಕೊಂದನೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸಾಯುವ ಕಾಲಕ್ಕೆ ಕುಂಭನ ವಯಸ್ಸು ಕೇವಲ ೫೧. ಕುಂಭನ ನಿಧನದ ಬಳಿಕ ಮೇವಾರ್ ಛಿದ್ರವಾಗಿ ಹೋದದ್ದು ದುರಂತ. ಸ್ವತಃ ಉದಯ್ ಸಿಂಗ್ ನನ್ನು ಕೂಡಾ ವೈರಿಗಳು ಕೊಂದುಹಾಕಿದರು. ಬಹುಶಃ ದೊಡ್ಡ ಷಡ್ಯಂತ್ರದ ಕುಂಭನ ಸಾವಿನ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿತ್ತು ಎನಿಸುತ್ತದೆ.<br /> <br /> === ಕುಂಭಳಗಢ ಕೋಟೆ ನಿರ್ಮಾರ್ತೃ ===<br /> ಭಾರತದೇಶದ ರಾಜರ ಪರಾಕ್ರಮ ಸೀಮಾತೀತವಾದದ್ದು ಮತ್ತು ರಾಜರ ಶೌರ್ಯವೆನ್ನುವುದು ಕಲಾತ್ಮಕವಾದ ಅಭಿರುಚಿಗಳಿಂದಲೂ ಕೂಡಿದೆ ಎನ್ನುವುದಕ್ಕೆ ಮಹಾರಾಣಾ ಕುಂಭನಂಥ ಅನೇಕ ರಾಜರು ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿ ಸಿಗುತ್ತಾರೆ. ಮಾಲ್ವಾದ ಮಹಮೂದ್ ಖಾಲ್ಜಿ, ಗುಜರಾತ್ ಸುಲ್ತಾನ ಎರಡನೇ ಕುತುಬುದ್ದೀನ್ ಅಹ್ಮದ್ ಷಾ, ನಾಗೌರ್‌ನ ಶಮ್ಸ್ ಖಾನ್ ಮತ್ತು ಮಾರ್ವಾರ್‌ನ ರಾವ್ ಜೋಧಾ ಮುಂತಾದ ವೈರಿಗಳಿಂದ ಸುತ್ತುವರೆದಿದ್ದ ಕಠಿಣ ಸಮಯದಲ್ಲೇ, ಅಂದರೆ ೧೪೪೩ರಿಂದ ೧೪೫೯ರ ಇಸವಿಯ ನಡುವೆ ರಾಣಾ ಕುಂಭನು ರಚಿಸಿದ ಒಂದು ವಿನ್ಯಾಸ ಆತನ ಧೀಮಂತಿಕೆಯನ್ನು ಇಂದಿಗೂ ಸಾರುತ್ತದೆ. ಅದುವೇ ರಾಜಸ್ಥಾನದ ರಾಜ್ ಸಮಂದ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕುಂಭಳಗಢ ಕೋಟೆ. ಮೇವಾರದ ರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ಮಾಡಬೇಕಂತಲೇ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ವಾಸ್ತುವರೇಣ್ಯ ಮಹಾರಾಣಾ ಕುಂಭ. ಸಮುದ್ರಮಟ್ಟದಿಂದ ೧,೧೦೦ ಮೀಟರ್ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿರುವ ಈ ಭವ್ಯವಾದ ರಚನೆಯು ೩೬ ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಈ ಕೋಟೆಯ ಮುಂಭಾಗದ ಗೋಡೆ ೧೫ ಅಡಿ ಎತ್ತರವನ್ನು ೭ ಪ್ರಮುಖ ದ್ವಾರಗಳನ್ನೂ ಹೊಂದಿದೆ. ಕೋಟೆಯ ಮೇಲಿನಿಂದ ಗಮನಿಸಿದಾಗ ಅರಾವಳಿ ಪರ್ವತಶ್ರೇಣಿಗಳ ವಿಹಂಗಮ ನೋಟ ದಕ್ಕುತ್ತದೆ. ಕೋಟೆಯ ಮೇಲೆ ರಥಗಳ ಸಂಚಾರಕ್ಕೂ ಹಾದಿಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಜೊತೆಗೆ ಗಣಪತಿ, ಚತುರ್ಭುಜ, ನೀಲಕಂಠ, ಮಾತಾಜಿ ದೇವಿ, ಸೂರ್ಯ ಮೊದಲಾಗಿ ಸನಾತನ ಶ್ರದ್ಧೆಯ ದೇವತೆಗಳ ಮತ್ತು ಜೈನಪಂಥದ ೩೬೦ ದೇವಾಲಯಗಳಿವೆ. ಒಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ರಾಜವೈಭವ, ಪರಾಕ್ರಮ, ರಕ್ಷಣಾತಂತ್ರದ ಕೌಶಲ್ಯ, ಅದ್ಭುತ ರಸ ಮತ್ತು ಭವ್ಯತೆಯ ಪ್ರತೀಕವಾಗಿರುವ ಕುಂಭಳಗಢದ ಕೋಟೆಯಂತೆ ಮತ್ತೊಂದು ಕೋಟೆಯೇ ಪ್ರಪಂಚದಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲ. ಹಾಗೆಂದೇ ಕುಂಭಳಮೇರುವನ್ನು ಕಟ್ಟಿಸುವ ಮೂಲಕ ಮೇರುಪರ್ವತವನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದ ಎಂಬ ಶಾಸನ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ರಾಣಾ ಕುಂಭನಿಗೆ ಸಂದಿವೆ. ಈ ಕೋಟೆಗೆ ಮುತ್ತಿಗೆ ಹಾಕಲು ಯತ್ನಿಸಿದ ಸುಲ್ತಾನರೆಲ್ಲರೂ ವಿಫಲವಾದದ್ದು ಈ ಕೋಟೆಯ ಬಲಿಷ್ಠತೆಗೆ ಸಾಕ್ಷಿ. ಕೊನೆಗೆ ಕುಂಭನ ಮರಣ ಕಾಲದ ಅರ್ಧಶತಮಾನದ ಬಳಿಕ ಅಕ್ಬರನ ಸೈನ್ಯ ಈ ಕೋಟೆಗೆ ಸತತವಾಗಿ ಆರು ತಿಂಗಳ ಕಾಲ ಮುತ್ತಿಗೆ ಹಾಕಿ ಯುದ್ಧ ಮಾಡಿದ್ದರಿಂದಲೇ ಈ ಕೋಟೆ ಅವರ ಸುಪರ್ದಿಗೆ ಬಂತು. ಹಾಗಿದ್ದೂ ಮಹಾರಾಣಾ ಪ್ರತಾಪನ್ನು ತನ್ನ ಜನ್ಮಸ್ಥಾನವಾದ ಈ ಕೋಟೆಯನ್ನು ಪಡೆಯಲೇಬೇಕೆಂದು ಮತ್ತೆ ಯುದ್ಧ ಮಾಡಿ ೧೫೭೮ರಲ್ಲಿ ಸ್ವಾಧೀನಕ್ಕೆ ಪಡೆದನಂತೆ. ಇಂದಿಗೆ ಈ ಕುಂಭಳಗಢ ಕೋಟೆ ಎಂಬ ಚೀನಾದ ಮಹಾಗೋಡೆಯನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿದರೆ ಪ್ರಪಂಚದ ಎರಡನೇ ಅತೀ ಉದ್ದದ ಗೋಡೆ, ಭಾರತದ ಅತೀ ಉದ್ದದ ಕೋಟೆಯೆಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಮಾನ್ಯವಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು ಯುನೆಸ್ಕೋ ವಿಶ್ವ ಪಾರಂಪರಿಕ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಲಾಗಿದ್ದು; ರಾಣಾ ಕುಂಭನ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ರಾಜಸ್ಥಾನ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಇಲಾಖೆಯು ಮೂರು ದಿನದ ಉತ್ಸವವನ್ನು ಹಮ್ಮಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾ ಬಂದಿದೆ.<br /> <br /> === ದೇವಾಲಯ ನಿರ್ಮಾರ್ತೃ ===<br /> ಮಹಾರಾಣಾ ಕುಂಭನ ಪರಾಕ್ರಮದ ಕೌಶಲ್ಯ ಇಷ್ಟಕ್ಕೆ ಮುಗಿಯುವುದಿಲ್ಲ. ರಾಜಸ್ಥಾನದ ೮೪ ಕೋಟೆಗಳ ಪೈಕಿ ೩೨ ಕೋಟೆಗಳು ಕುಂಭನಿಂದ ನಿರ್ಮಾಣವಾದಂಥವು. ರಣಕ್‌ಪುರ ತ್ರೈಲೋಕ್ಯ-ದೀಪಕ ಜೈನ ದೇವಾಲಯ, ಕುಂಭಳಗಡ್‌ನ ಮಾಮ್ದೇವ ಅಥವಾ ಕುಂಭಸ್ವಾಮಿ ದೇವಾಲಯ, ಆದಿವರಾಹನ ದೇವಾಲಯ ಮತ್ತು ಚಿತ್ತೋರ್‌ನ ಆದಿವರ್ಷ ದೇವಾಲಯಗಳು ಮತ್ತು ಶಾಂತಿನಾಥ ಜೈನ ದೇವಾಲಯಗಳು ರಾಣಾ ಕುಂಭನ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದವು ಎಂದೂ ತಿಳಿದುಬರುತ್ತದೆ. ಅಂತೆಯೇ ಹಲವಾರು ದೇವಾಲಯ ಜೀರ್ಣೋದ್ಧಾರಗಳನ್ನು ಮಾಡಿಸಿದ, ಕೆರೆಕಟ್ಟೆಗಳು, ಕುಂಡಗಳು, ಬಾವಿಗಳನ್ನೂ ನಿರ್ಮಿಸಿದನೆಂಬುದು ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ. <br /> <br /> === ಜಯ ಸ್ತಂಭ ನಿರ್ಮಾರ್ತೃ ===<br /> ಮಹಮೂದ್ ಖಿಲ್ಜಿಯನ್ನು ಸೋಲಿಸಿ ಮಾಲ್ವಾ ಮತ್ತು ಗುಜರಾತ್‌ನ ಸಂಯೋಜಿತ ಸೈನ್ಯದ ಮೇಲೆ ವಿಜಯದ ಸ್ಮರಣಾರ್ಥವಾಗಿ ೧೪೩೮ರಿಂದ ೧೪೪೯ರ ಇಸವಿಯ ನಡುವೆ ಮಹಾರಾಣ ಕುಂಭ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ’ಜಯ ಸ್ತಂಭ ’ ಇಂದಿಗೂ ತಲೆ ಎತ್ತಿ ತನ್ನ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಸಾರಿ ಹೇಳುತ್ತಲಿದೆ. ಇದು ದೇವತೆಗಳ ಶಿಲ್ಪ, ರಾಮಾಯಣ ಮತ್ತು ಮಹಾಭಾರತದ ಪ್ರಸಂಗಗಳನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸಿದ್ದು; ಸ್ತಂಭದ ಮೇಲೆ ಕುಂಭನ ಕಾಲದ ಅನೇಕ ಶಾಸನಗಳಿವೆ. ಆ ಪೈಕಿ ಜಯ ಮತ್ತು ಅಪರಾಜಿತ ಪೃಚ್ಛವೆಂಬ ವಾಸ್ತುಶಾಸ್ತ್ರ ಗ್ರಂಥಗಳನ್ನು ಹೋಲುವ ವಾಸ್ತು ವಿವರಗಳನ್ನು ಕೀರ್ತಿಸ್ತಂಭದ ಶಾಸನಗಳಲ್ಲಿ ಕೆತ್ತಿಸಿದ್ದಾನೆಂಬುದು ತಿಳಿದುಬರುತ್ತದೆ. ಜೊತೆಗೆ ‘ಮಾಳವ ಸಮುದ್ರಮಂಥನಕ್ಕೆ ಕುಂಭನು ಸುಮೇರು ಪರ್ವತದಂತೆ. ಅವನು ಮ್ಲೇಚ್ಛ ಆಡಳಿತಗಾರರೆಂಬ ಬೇರುಗಳನ್ನು ಕಿತ್ತುಹಾಕಿದ. ಸುಲ್ತಾನರಿಂದ ಹನ್ನೆರಡು ಲಕ್ಷ ಹಸುಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಿದ, ಗೋ-ಬ್ರಾಹ್ಮಣರನ್ನು ಪೊರೆದ’ ಎಂಬ ಕೀರ್ತಿ ಪದ್ಯಗಳನ್ನೂ ಕಾಣಬಹುದು.<br /> <br /> === ಮಹಾಪೋಷಕ ===<br /> ಮಹಾರಾಣಾ ಕುಂಭನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪತ್ಯಶಾಸ್ತ್ರದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಲಾಕ್ಷಣಿಕರನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಆ ಪೈಕಿ ಆಗಿನ ಮೇಸ್ತ್ರಿಯೆನ್ನಬಹುದಾದ ಅಪ್ರತಿಮ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿ ಮಂಡನ ಮತ್ತು ಆತನು ಬರೆದ ರೂಪಮಂಡನ ಗ್ರಂಥ ಪ್ರಮುಖವಾದದ್ದು. ಜೊತೆಗೆ ದೇವತಾಮೂರ್ತಿ ಪ್ರಕರಣ, ವಾಸ್ತುಮಂಡನ, ಪ್ರಾಸಾದಮಂಡನ, ರಾಜವಲ್ಲಭ, ವಾಸ್ತುಸಾರ, ರೂಪಾವತಾರ ಎಂಬ ಗ್ರಂಥಗಳೂ ಆತನಿಂದ ರಚನೆಯಾದವು. ಕೆಲವರು ಮಂಡನನು ಮುಸಲ್ಮಾನ ಸುಲ್ತಾನನ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿದ್ದ ಎನ್ನುತ್ತಾರಾದರೂ ಈತನ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ಕುಂಭಳಗಢ ಕೋಟೆ ಮತ್ತು ಒಂಬತ್ತು ಮಹಡಿಗಳುಳ್ಳ ವಿಜಯಸ್ತಂಭವೂ ನಿರ್ಮಾಣವಾಗಿತ್ತೆಂದು ಮಂಡನನ ಗ್ರಂಥ ರಾಜವಲ್ಲಭ ಹಾಗೂ ಶಾಸನಗಳಿಂದ ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ. ಅದರಲ್ಲೂ ರೂಪಮಂಡನ ಗ್ರಂಥದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನಾಧರಿಸಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಇನ್ನೂ ಕೆಲವು ದೇವಾಲಯಗಳನ್ನು ಗಮನಿಸಿದಾಗ ಅವು ಕುಂಭನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಅವನಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರಬೇಕು, ಮಂಡನನ ಆಶ್ರಯದಾತಾರ ಕುಂಭನೇ ಆಗಿದ್ದ ಎಂದು ಊಹಿಸಬಹುದು. ಇನ್ನು ಮಂಡನನ ಮಗ ಗೋವಿಂದನೂ ಉದ್ಧಾರಧೋರಣೀ, ಕಲಾನಿಧಿ ದ್ವಾರದೀಪಿಕಾ ಎಂಬ ಗ್ರಂಥಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿದರೆ; ಮಂಡನನ ಸಹೋದರ ನಾಥನಿಂದ ವಾಸ್ತುಮಂಜರಿ ಎಂಬ ಗ್ರಂಥ ಬರೆದಿದ್ದ. ಕುಂಭನ ಆಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಕಲಾವಿದರ ದಂಡೇ ನೆರೆಯುತ್ತಿತ್ತು ಎನ್ನುವುದೂ ಕೂಡಾ ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ. <br /> <br /> == ಮಹಾರಾಣಾ ಕುಂಭನ ಕಲಾವಂತಿಕೆ ಮತ್ತು ವಿದ್ವತ್ತು ==<br /> ಮಹಾರಾಣ ಕುಂಭನು ಸ್ವತಃ ವೀಣಾವಾದನದಲ್ಲಿ ಪಾರಂಗತ. ಕುಂಭಲಗಢದ ಶಾಸನಗಳು ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಹೋಗುವಂತೆಯೇ ಕಾವ್ಯವನ್ನು ಬರೆಯುವುದು ಅವನಿಗೆ ಸುಲಭ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಇನ್ನು ನೃತ್ಯ-ನಾಟ್ಯಗಳ ವಿಚಾರಕ್ಕೆ ಬರುವುದಾದರೆ- ಕುಂಭನಿಗೆ ‘ಅಭಿನವಭರತಾಚಾರ್ಯ’ ಎಂಬ ಬಿರುದು ಕೂಡಾ ಸಂದಿತ್ತು. ಕುಂಭನನ್ನು ''ಶ್ರೀ ಸರಸ್ವತೀರಸಸಮುದ್ರಸಮುದ್ಭೂತ ಕೈರವೋದ್ಯಾನನಾಯಕಂ'' ಅಂದರೆ ಸರಸ್ವತಿಯ ರಸಸಮುದ್ರದಿಂದ ಉದ್ಭವಿಸಿದ ಕಮಲದ ಉದ್ಯಾನದ ನಾಯಕ, ''ಪ್ರಜ್ಞಾಸ್ಫುರತ ಕೇಸರಿ''- ಅಂದರೆ ಪ್ರಜ್ಞೆ- ವಿವೇಕ - ವೈದುಷ್ಯಗಳಿಂದ ಮೆರೆಯುವ ಸಿಂಹ ಎಂದೆಲ್ಲಾ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ ಹಲವು ಬಗೆಯ ಬಿರುದಾವಳಿ- ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಈತನ ಗ್ರಂಥಗಳಲ್ಲಿ ಗಮನಿಸಬಹುದು. ಆದರೆ ಕುಂಭನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಬರೆಯಲ್ಪಟ್ಟ ಚಿತ್ರಕಲೆಗಳಿಗೆ ಕುಂಭಲ್‌ಗಡ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಕುಂಭದ ಅರಮನೆಗಳ ಗೋಡೆಗಳ ಚಿತ್ರಣದ ಮಸುಕಾದ ಗೆರೆಗಳನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಯಾವುದೇ ಬೇರೆ ದೊಡ್ಡ ಸಾಕ್ಷ್ಯವು ಈಗ ಲಭ್ಯವಿಲ್ಲ.<br /> <br /> === ವಿವಿಧ ಗ್ರಂಥರಚನೆಗಳು ===<br /> ಮಹಾವಿದ್ವಾಂಸನಾಗಿದ್ದ ಮಹಾರಾಜ ಕುಂಭ ಹಲವು ಗ್ರಂಥರಚನೆಯನ್ನು ಮಾಡಿದ್ದಾನೆ. <br /> <br /> ೧. ಓಡಿಶಾದ ಜಯದೇವನ ಗೀತಗೋವಿಂದ ಭಾರತದ ಕಾವ್ಯ ಮತ್ತು ಅಭಿನಯ ಕಲೆಗಳ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಬಹುಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದ ರಚನೆ. ಕುಂಭನು ಈ ಸುಂದರವಾದ ಕಾವ್ಯಕ್ಕೆ ರಸಿಕಪ್ರಿಯಾ ಎಂಬ ಮತ್ತಷ್ಟೇ ಸುಂದರವಾದ ವ್ಯಾಖ್ಯೆ ಬರೆದಿದ್ದಾನೆ. <br /> <br /> ೨. ಇದಲ್ಲದೆ ಬಾಣಭಟ್ಟನ ಚಂಡೀಶತಕಕ್ಕೆ ವ್ಯಾಖ್ಯೆ<br /> <br /> ೩. ದಾಕ್ಷಿಣಾತ್ಯ ದೇಶದವನಾದ ಶಾರ್ಙ್ಗದೇವನ ಲಕ್ಷಣಗ್ರಂಥ- ಸಂಗೀತರತ್ನಾಕರಕ್ಕೆ ವಾಖ್ಯೆ ಸಂಗೀತಕ್ರಮದೀಪಿಕಾ<br /> <br /> ೪. ಸಂಸ್ಕೃತ, ಮೇವಾರಿ, ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ ಮತ್ತು ಕನ್ನಡಗಳಲ್ಲಿ ರಚಿಸಿರುವ ಚತುರ್ಭಾಷಾರೂಪಕ ಅಥವಾ ನಾಟಕರಾಜಚತುಷ್ಪಯ.<br /> <br /> ೬. ಮೇವಾರೀ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಕಾವ್ಯಗಳು <br /> <br /> ೭. ಏಕಲಿಂಗಮಾಹಾತ್ಮದಲ್ಲಿ ಸಂಕಲಿಸಿರುವ ಕಾವ್ಯಗೇಯ ಪ್ರಬಂಧಗಳು <br /> <br /> ೮. ಸಂಕ್ಷೇಪ ಕಾಮಶಾಸ್ತ್ರ ಎಂಬ ಕೃತಿ. <br /> <br /> ೯. ಅತ್ಯಂತ ವಿಸ್ತಾರವೂ ಪ್ರಮುಖವೂ ಆದ ಗೀತ-ವಾದ್ಯ-ತಾಲ-ನೃತ್ಯಗಳ ಕುರಿತ ಉದ್ಗ್ರಂಥ - ಸಂಗೀತರಾಜ. <br /> <br /> === ಸಂಗೀತರಾಜ ===<br /> ರಾಣಾ ಕುಂಭ ಬರೆದ ಗೀತ-ವಾದ್ಯ-ತಾಲ-ನೃತ್ಯ ವಿಷಯದ ಉದ್ಗ್ರಂಥ ಸಂಗೀತರಾಜ. ಇದಕ್ಕೆ ಸಂಗೀತ ಮೀಮಾಂಸಾ ಎಂಬ ಮತ್ತೊಂದು ಹೆಸರೂ ಕೂಡಾ ಇದೆಯೆನ್ನುವುದು ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಕಾಲಸೇನ ಎಂಬ ರಾಜನೋರ್ವನ ಉಲ್ಲೇಖ ಈ ಗ್ರಂಥದ ಮೊದಲ ಪಠ್ಯರತ್ನಕೋಶದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ಪ್ರಸ್ತಾವವಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಕಾಲಸೇನನೆಂಬವ ತಾಮರಾಜನ ಮಗನೆಂದೂ, ಬ್ರಹ್ಮಾದ್ರಿ ಅಥವಾ ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ನಾಸಿಕ್‌ನಲ್ಲಿದ್ದು ಆಳುತ್ತಿದ್ದ ೧೩ನೇ ಶತಮಾನಕ್ಕೆ ಸಲ್ಲುವ ಸೂರ್ಯವಂಶೀಯ ಮಹಾರಾಜನೆಂದು ಇತಿಹಾಸಕಾರ ವಿದ್ವಾಂಸರು ಪತ್ತೆ ಹಚ್ಚಿದ್ದು; ಈತ ಈ ಗ್ರಂಥವನ್ನು ಬರೆದಿರಬಹುದೇ ಎಂಬ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳನ್ನು ಹುಟ್ಟುಹಾಕಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಈತನು ಕುಂಭನಂತೆ ಹಲವು ಸುಲ್ತಾನರನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದ ಗರಿಮೆಯುಳ್ಳವನೇ ಆಗಿದ್ದನಂತೆ. ಹಾಗೂ ನಾಟಕಕಾರನೂ ಆಗಿದ್ದ. ಹಾಗಾಗಿ ಕುಂಭನ ಗ್ರಂಥವೇ ಅಥವಾ ಕಾಲಸೇನನ ಗ್ರಂಥವೇ? ಇಲ್ಲವೇ ಕಾಲಸೇನನನ್ನು ಉದ್ಧರಿಸಿದ ಲಕ್ಷಣಗಳು ಇಲ್ಲಿ ಪುನರುಕ್ತಿಯಾಗಿದ್ದಿರಬಹುದೇ, ಇಲ್ಲವಾದರೆ ಕುಂಭನೇ ಸ್ವತಃ ಕಾಲಸೇನನೆಂಬ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯುಳ್ಳವನಾಗಿದ್ದಿರಬಹುದೇ ಎಂಬ ಸಂದೇಹಗಳು ಕಾಡುತ್ತವೆ. ಆದರೆ ಕುಂಭನ ಪರವಾದ ಅನೇಕ ಸಾಕ್ಷ್ಯಗಳು ಗ್ರಂಥದೊಳಗೆ ಸಾಕಷ್ಟು ಸಿಗುವುದರಿಂದ ವಿದ್ವಾಂಸರು ಸಂಗೀತರಾಜ ಗ್ರಂಥವನ್ನು ಕುಂಭಕರ್ಣನದ್ದೇ ಎನ್ನಲು ಹಿಂದೇಟು ಹಾಕಿಲ್ಲ.<br /> <br /> ಸಂಗೀತರಾಜ- ಗ್ರಂಥ ರಚನೆಯ ಕಾಲ ಸಾಮಾನ್ಯ ಶಕ ೧೪೩೩-೧೪೬೮ನೇ ಇಸವಿ. ಸುಮಾರು ೧೬,೦೦೦ ಶ್ಲೋಕಗಳುಳ್ಳ, ಐದು ಅಧ್ಯಾಯಗಳನ್ನು ಉಳ್ಳ ಗ್ರಂಥವಿದು. ಶಾರ್ಙ್ಗದೇವನ ಸಂಗೀತ-ರತ್ನಾಕರವನ್ನು ನಿಕಟವಾಗಿ ಅನುಸರಿಸುವ ಗ್ರಂಥ. ಕರ್ನಾಟ ಪ್ರದೇಶದ ಹೊಗಳಿಕೆಯೂ ಗ್ರಂಥದಲ್ಲಿದೆ. ಕುಂಭ ಮಹಾರಾಜನ ಇಷ್ಟದೈವವಾದ ಶಿವನ ಸ್ತುತಿಯಿಂದ ಇದು ಆರಂಭಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಪದ-ವಾಕ್ಯ-ಸಂಜ್ಞೆ-ವ್ಯಾಕರಣ-ವೃತ್ತ-ಅಲಂಕಾರ- ಪರಿಭಾಷೆ-ಪ್ರಸ್ತಾರಗಳ ವಿಷಯವುಳ್ಳ ಪಠ್ಯರತ್ನಕೋಶ, ಶ್ರುತಿ-ಸ್ವರ-ನಾದ-ಮೂರ್ಛನ-ಗ್ರಾಮ-ಗೀತ-ತಾನ-ವರ್ಣಾಲಂಕಾರ-ರಾಗ-ತಾಲ-ಪ್ರಬಂಧ-ಭಾಷಾ-ವಿಭಾಷಾ-ವಾಗ್ಗೇಯಕಾರ-ಗಮಕಗಳ ವಿವರವುಳ್ಳ ಗೀತರತ್ನಕೋಶ, ವಾದ್ಯವಿವರವುಳ್ಳ ವಾದ್ಯರತ್ನಕೋಶ ಮೊದಲಿನ ಮೂರು ಅಧ್ಯಾಯಗಳಾದರೆ ರಸರತ್ನಕೋಶವೆನ್ನುವುದು ಐದನೆಯ ಅಧ್ಯಾಯ. ಇನ್ನು ಸಂಗೀತರಾಜದ ಬಹಳ ದೊಡ್ಡ ಭಾಗವಾಗಿರುವ ನೃತ್ಯರತ್ನಕೋಶವು ನಾಲ್ಕನೇ ಅಧ್ಯಾಯವಾಗಿದ್ದು; ಈ ನೃತ್ಯರತ್ನಕೋಶವನ್ನು ನಾಲ್ಕು ಉಲ್ಲಾಸಗಳು ಅಂದರೆ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ; ಪ್ರತಿಯೊಂದೂ ಉಲ್ಲಾಸಗಳೂ ನಾಲ್ಕು ಪರೀಕ್ಷಣಗಳು ಎಂಬ ವಿಭಾಗಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.<br /> <br /> ನೃತ್ಯರತ್ನಕೋಶದ ಮೊದಲ ವಿಭಾಗವು ನಾಟ್ಯೋತ್ಪತ್ತಿ, ಪ್ರದರ್ಶನ ಸಭಾಂಗಣವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವ ನಿಯಮಗಳು; ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆ ವಹಿಸುವ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಅರ್ಹತೆಗಳು; ಸಹೃದಯರ ಅರ್ಹತೆ ಹಾಗೂ ನೃತ್ತ, ನೃತ್ಯ ಮತ್ತು ನಾಟ್ಯ ಮೊದಲಾದ ಕೆಲವು ಮೂಲಭೂತ ಪದಜಿಜ್ಞಾಸೆ, ಶಾಸ್ತ್ರಸಂಗ್ರಹ, ಪೂರ್ವರಂಗ, ಅಭಿನಯ, ಭಾವ-ರಸ, ವಿವಿಧ ನೃತ್ಯ, ನಾಟ್ಯಶಾಸ್ತ್ರ ಹಾಗೂ ನಾಟ್ಯಶಾಸ್ತ್ರೋತ್ತರದ ದೇಶೀ ಅಂಗೋಪಾಂಗ ಅಭಿನಯ, ಸ್ಥಾನಕ, ಚಾರಿ, ಮಂಡಲ ಇತ್ಯಾದಿಗಳ ಲಕ್ಷಣವನ್ನು ಹೇಳುತ್ತದೆ.<br /> <br /> ಎರಡನೆಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ನಾಟ್ಯಶಾಸ್ತ್ರ ಸೂಚಿಸಿದ ಕರಣಗಳು ಮತ್ತು ಮಾರ್ಗೋತ್ತರ ಕಾಲದ ಉತ್ಪ್ಲುತಿ ಕರಣ, ಅಂಗಹಾರ, ಭ್ರಮರಿ, ರೇಚಕ, ನಾಟ್ಯದ ಚತುರ್ವೃತ್ತಿ-ಪ್ರವೃತ್ತಿ, ಕಲಾಸ, ನ್ಯಾಯ, ಪೇರಣಿ, ಕೊಲ್ಲಟಿಕ ಶಿವಪ್ರಿಯ, ರಾಸಕನೃತ್ಯಗಳು, ಚರ್ಚರೀ, ದೋಹಕ, ಮಂಠಕ, ರೂಪಕ, ಅಡುತಾಲ, ಯತಿನೃತ್ತ ಮೊದಲಾದ ವಿವಿಧ ನೃತ್ಯಪದ್ಧತಿ, ಮಾರ್ಗ ಮತ್ತು ದೇಶೀ ಲಾಸ್ಯಾಂಗ, ನವರಸ- ಭಾವಗಳು, ಪಾತ್ರಗುಣದೋಷಗಳು ಸಂಪ್ರದಾಯ ಲಕ್ಷಣ, ಗೌಂಡಲೀ ವಿಧಿ, ಶುದ್ಧಪದ್ಧತಿ, ಶ್ರಮವಿಧಿಗಳ ವಿಚಾರಗಳಿವೆ.&lt;ref&gt;ಈ ಗ್ರಂಥದಲ್ಲಿರುವ ಆಂಗಿಕಾಭಿನಯದ ವಿಚಾರಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ವಿವರಗಳಿಗೆ ಓದಿ. ಯಕ್ಷಮಾರ್ಗಮುಕುರ ಗ್ರಂಥ- ಡಾ.ಮನೋರಮಾ ಬಿ.ಎನ್ 2022- ಕುರಿಯ ವಿಠಲ ಶಾಸ್ತ್ರಿ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾನದ ಪ್ರಕಟಣೆ. &lt;nowiki&gt;https://www.noopurabhramari.com/want-to-subscribe-noopura-bhramari-and-purchase-the-dance-books/&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> ಆವಂತೀ ಎಂಬ ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾರತದ ನಾಟ್ಯಪ್ರವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಭ್ರಮರಿಗಳ ಕ್ರಮ ವಿಶಿಷ್ಟ. ಅಂತೆಯೇ ನೃತ್ಯರತ್ನಕೋಶ ಹೇಳಿದ ಭ್ರಮರಿಗಳೂ ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿವೆ. ಇದು ಉತ್ಪ್ಲುತಿಕರಣ ಅಂದರೆ ನೆಗೆಯುವ ಹಾರುತ್ತಾ ತಿರುಗುವ ಚಲನವಲನಗಳಿಂದ ಹೊರತಾದ ೧೩ ಬಗೆಯ ಭ್ರಮರೀಭೇದಗಳನ್ನು ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡಿದೆ. ಜೊತೆಗೆ ದೆಹಲಿಯ ಮದನಪಾಲ ಎಂಬ ರಾಜನು ಬರೆದಿದ್ದ ಆನಂದಸಂಜೀವನ ಎಂಬ ಗ್ರಂಥದ ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ನೃತ್ಯರತ್ನಕೋಶದಲ್ಲಿ ಕಾಣಸಿಗುತ್ತದೆ.<br /> <br /> ಸಂಗೀತರಾಜ ಗ್ರಂಥದ ಪಠ್ಯರತ್ನಕೋಶದ ಭಾಗಗಳನ್ನು ವಿದ್ವಾನ್ ಕುಂಞ ರಾಜ ಅವರು ಮೊದಲು ಸಂಪಾದಿಸಿದರು. ಬಳಿಕ ೧೯೬೩ರಲ್ಲಿ ಪಠ್ಯರತ್ನಕೋಶದ ಸಹಿತ ಗೀತರತ್ನಕೋಶವನ್ನು ಡಾ. ಪ್ರೇಮಲತಾ ಶರ್ಮಾ ಅವರು ಸಂಪಾದಿಸಿ ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕ ಆವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಇನ್ನು ನೃತ್ಯರತ್ನಕೋಶದ ಎರಡು ಮುಖ್ಯ ಅಧ್ಯಾಯಗಳು ಎರಡು ಸಂಪುಟಗಳ ರೂಪದಲ್ಲಿ ರಾಜಸ್ಥಾನದ ಪುರತತ್ತ್ವಾಚಾರ್ಯ ಮುನಿ ಜಿನವಿಜಯ ಮತ್ತು ರಸಿಕಲಾಲ್ ಚೋಟಾಲಾಲ್ ಪರೀಖ್‌ರ ಸಂಪಾದನೆಯಲ್ಲಿ ೧೯೫೭ ಹಾಗೂ ೨೦೦೦ನೇ ಇಸವಿಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾಗಿದೆ.<br /> <br /> == ಸಮಾಪನ ==<br /> ಮಹಾರಾಣಾ ಕುಂಭನ ಸಾಧನೆಗಳು ಭಾರತೀಯರಿಗೆ ಹಲವು ತಲೆಮಾರುಗಳ ವರೆಗೂ ಸ್ಫೂರ್ತಿ ನೀಡುವಂತಿದೆ. ಅದರಲ್ಲೂ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಅಂತರ್ಯುದ್ಧಗಳಿರುವಾಗ ವೈರಿಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಎದುರಾಡಿ ತನ್ನ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವುದು, ಹೊಸ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದು ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ವಿಸ್ತರಿಸುವುದು, ಸುಭಿಕ್ಷವಾದ ಪ್ರಜಾಪಾಲನೆಗಾಗಿ ಕೋಟೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವುದು, ದೇಶದ ರಕ್ಷಣೆಯ ಜೊತೆಜೊತೆಗೆ ಅದನ್ನು ಕಲಾಕೃತಿಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸುವುದು, ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ಮತ್ತು ಕಲೆಯ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಗಳನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸುವುದು, ವೇದ, ತತ್ತ್ವ, ಸ್ಮೃತಿ, ಮೀಮಾಂಸಾ, ನಾಟ್ಯಶಾಸ್ತ್ರ, ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರ-ರಾಜನೀತಿ, ದರ್ಶನ, ಗಣಿತ, ವ್ಯಾಕರಣ, ಉಪನಿಷತ್ತುಗಳು, ತರ್ಕಶಾಸ್ತ್ರ, ಭಾಷ್ಯ, ಸಂಸ್ಕೃತ, ಕನ್ನಡ, ಪ್ರಾಕೃತ, ಮೊದಲಾದ ಅನೇಕ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರೌಢಿಮೆ ಮತ್ತು ಅನೇಕ ವಿಷಯಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಅಧ್ಯಯನ ಉದ್ಗ್ರಂಥ- ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಗಳನ್ನು ಬರೆಯುವ ಮಹಾರಾಣಾ ಕುಂಭನಂಥ ರಾಜ ಮಹಾರಾಜರನ್ನು ನೋಡಿದಾಗ ಭಾರತ ದೇಶದ ರಾಜರಲ್ಲಿ ಅದೆಷ್ಟು ಕಸುವು, ವಿದ್ವತ್ತು, ಪ್ರತಿಭಾಶಕ್ತಿ, ಬಹುತತ್ತ್ವ-ವಿಷಯಗಳ ಜ್ಞಾನ, ಧರ್ಮದೃಷ್ಟಿ ಇತ್ತೆನ್ನುವುದು ಅರಿವಾಗುತ್ತದೆ. ಕುಂಭನ ಗ್ರಂಥಗಳ ಮೂಲಕ ಸಮಗ್ರ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಇದ್ದ ಕಾವ್ಯ-ಕಲೆ- ಲಕ್ಷಣ ವಿಚಾರಗಳ ಕೊಡುಕೊಳುವಿಕೆಗಳ ರೀತಿಯೂ ವಿಶಿಷ್ಟವೆನಿಸುತ್ತದೆ.<br /> <br /> == ಪರಾಮರ್ಶನ ಗ್ರಂಥಗಳು ==<br /> Sangitaraja Of Maharana Kumbha With Dr. Premlata Sharma By Dr. V. S. Agrawala Vol. 1. https://archive.org/details/OTND_sangitaraja-of-maharana-kumbha-with-dr.-premlata-sharma-by-dr.-v.-s.-agrawala-vo<br /> <br /> Pathyaratnakosa Sangitaraja Kumbhakarna 1968. https://archive.org/details/TxtSktPAThyaratnakOSaSangItarAjaKumbhakarna19680100<br /> <br /> Sangitaraja of Kalasena (Maharana Kumbha), vol.1, Pathyaratnakosa, edited by C Kunhan Raja, 1946. http://musicresearchlibrary.net/omeka/items/show/1902<br /> <br /> Nrtyaratnakosa Kumbhakarna Pt 1 1957 Rajasthan. https://archive.org/details/TxtSktNrtyaratnakOSaKumbhakarnaPt11957Rajsthn0099<br /> <br /> Nritya Ratna Kosha II Kumbha Karna. https://archive.org/details/NrityaRatnaKoshaIIKumbhaKarna<br /> <br /> ಮನೋರಮಾ ಬಿ.ಎನ್, ಶಾಸ್ತ್ರರಂಗ ಭಾಗ ೪: ಪಶ್ಚಿಮ/ ಆವಂತೀ ಸಂಚಿಕೆ ೪೪ : - &lt;nowiki&gt;https://www.youtube.com/channel/UCzsvThi5o-5X1-5kp7jaxVQ&lt;/nowiki&gt; / @noopurabhramari1212[[index.php?title=Category:Art and Culture]]</div>

Manorama