वृद्धगार्गीयवास्तुशास्त्रम् - Revision history

Warija at 05:23, 27 May 2026

2026-05-27T05:23:20Z

← Older revision		Revision as of 10:53, 27 May 2026
Line 2:		Line 2:


	वृद्धगार्गीयं वास्तुशास्त्रम् अथवा वृद्धगार्गीयवास्तुविद्या अथवा वृद्धगर्गवास्तु अथवा गर्गवास्तु इति नाम, काचित् प्राचीना ~~वास्तुशासत्रपरम्परा~~ ।		वृद्धगार्गीयं वास्तुशास्त्रम् अथवा वृद्धगार्गीयवास्तुविद्या अथवा वृद्धगर्गवास्तु अथवा गर्गवास्तु इति नाम, काचित् प्राचीना वास्तुशास्त्रपरम्परा ।


Line 8:		Line 8:
	Authored by .वारिजा अडिगा		Authored by .वारिजा अडिगा
	Published by, वारिजा अडिगा		Published by, वारिजा अडिगा
			Original Summary Critical Analysis by Prof. R. N. Iyengar, Warija Adiga, Jan 2023

Warija: /* वृद्धगर्गवास्तुविद्यायाः देशकालनिर्णयः */

2026-05-27T05:15:56Z

वृद्धगर्गवास्तुविद्यायाः देशकालनिर्णयः

← Older revision		Revision as of 10:45, 27 May 2026
Line 36:		Line 36:

	== वृद्धगर्गवास्तुविद्यायाः देशकालनिर्णयः==		== वृद्धगर्गवास्तुविद्यायाः देशकालनिर्णयः==
	अस्मिन् ग्रन्थे लेखकस्य नाम, कृतेः देशः कालः च स्पष्टतया न ~~निर्देशिताः।~~ निबन्धस्य आरम्भे यः श्लोकः वर्तते, सः अयं ग्रन्थः भारतस्य उत्तरीयप्रदेशस्य अस्ति इति सूचयति -		अस्मिन् ग्रन्थे लेखकस्य नाम, कृतेः देशः कालः च स्पष्टतया न निर्दृष्टा। निबन्धस्य आरम्भे यः श्लोकः वर्तते, सः अयं ग्रन्थः भारतस्य उत्तरीयप्रदेशस्य अस्ति इति सूचयति -
	रम्ये हिमवतः पार्श्वे सिद्धचारणसेविते॥पुरासीदाश्रमस्थानं नदीभागीरथीतटे॥१॥		रम्ये हिमवतः पार्श्वे सिद्धचारणसेविते॥पुरासीदाश्रमस्थानं नदीभागीरथीतटे॥१॥
	पुनश्च यद्यपि प्रासादसूत्राध्याये मगधः, कौशलः, अवन्तिः इत्यादिनि नामानि यानि वर्तन्ते तानि नामानि केवलं प्रासादस्य प्रकारं विवृण्वन्ति। अयं बृहदध्यायः ग्रन्थस्य प्रारम्भिकाध्यायेभ्यः भिन्नः दृश्यते। प्रारम्भिकाध्यायेषु ईदृशानि विवरणानि न लभ्यन्ते। सरलव्यवस्थाः केवलं तत्र सन्ति। अतः अयं ग्रन्थः वा परम्परा भारतवर्षस्य गङ्गातीरस्य प्रदेशस्य इति ऊहनीयम्।		पुनश्च यद्यपि प्रासादसूत्राध्याये मगधः, कौशलः, अवन्तिः इत्यादिनि नामानि यानि वर्तन्ते तानि नामानि केवलं प्रासादस्य प्रकारं विवृण्वन्ति। अयं बृहदध्यायः ग्रन्थस्य प्रारम्भिकाध्यायेभ्यः भिन्नः दृश्यते। प्रारम्भिकाध्यायेषु ईदृशानि विवरणानि न लभ्यन्ते। सरलव्यवस्थाः केवलं तत्र सन्ति। अतः अयं ग्रन्थः वा परम्परा भारतवर्षस्य गङ्गातीरस्य प्रदेशस्य इति ऊहनीयम्।
	तथैव कालस्य निर्णयाय अपि साक्षात् वाक्यानि न सन्ति। सामन्यतया शुभाशुभकालनिर्णये पञ्चाङ्गे यत् नक्षत्रं, तिथिः, करणं, मुहूर्तः, वारः चेत्यादीनां प्रयोगः शालिवाहनशकस्य चतुर्थे शतके आरभत। किन्तु अस्मिन् ग्रन्थे करणं, वारः चापि न वर्तेते। अतः कौटिल्यस्य अर्थशास्त्रं, भरतनाट्यशास्त्रम् इत्यादिनां समकालिकः वषयोऽयम्, अथवा तस्मात् पूर्वकालिकः विषयः इति अनुमीयते। कौटिल्यस्य अर्थशास्त्रं शालिवाहनशकात् पूर्वं चतुर्थे शतके इति इतिहासात् प्रमाणम्। किन्तु एतस्य ग्रन्थस्य दिग्दर्शनाध्याये (चतुर्थाध्याये) दिक्निर्णयाय प्रयुज्यमानः विधिः वैदिकशुल्बसूत्रेभ्यः उद्धृतः इति स्पष्टतया ज्ञायते। अतः अयं आरम्भिकाध्यायाः शालिवाहनशकात् पूर्वं पञ्चके शतके इति वक्तुं शक्यते। ऊनत्रिंशतिमोऽध्यायात् पराणां अध्यायाः विषयपरिपक्वत्वाद् भिन्नकालिकाः इति अनुमानः। तेषु अध्यायेषु गर्गस्य नामापि नागच्छति। कालक्रमेण सङ्कलिताः ते अध्यायाः इति तस्मात् ऊहः। स्मरणीय अयं कालः ग्रन्थे प्रतिपादिताय विषयाय अस्ति न तु मातृकायै। मातृका तु नविना स्यात्। भुजिमोल लिपिः सप्तादशशतकं पर्यन्तं प्रचलिता आसीत् इति इतिहासकारस्य मतम्।		तथैव कालस्य निर्णयाय अपि साक्षात् वाक्यानि न सन्ति। सामन्यतया शुभाशुभकालनिर्णये पञ्चाङ्गे यत् नक्षत्रं, तिथिः, करणं, मुहूर्तः, वारः चेत्यादीनां प्रयोगः शालिवाहनशकस्य चतुर्थे शतके आरभत। किन्तु अस्मिन् ग्रन्थे करणं, वारः चापि न वर्तेते। अतः कौटिल्यस्य अर्थशास्त्रं, भरतनाट्यशास्त्रम् इत्यादिनां समकालिकः वषयोऽयम्, अथवा तस्मात् पूर्वकालिकः विषयः इति अनुमीयते। कौटिल्यस्य अर्थशास्त्रं शालिवाहनशकात् पूर्वं चतुर्थे शतके इति इतिहासात् प्रमाणम्। किन्तु एतस्य ग्रन्थस्य दिग्दर्शनाध्याये (चतुर्थाध्याये) दिक्निर्णयाय प्रयुज्यमानः विधिः वैदिकशुल्बसूत्रेभ्यः उद्धृतः इति स्पष्टतया ज्ञायते। अतः अयं आरम्भिकाध्यायाः शालिवाहनशकात् पूर्वं पञ्चके शतके इति वक्तुं शक्यते। ऊनत्रिंशतिमोऽध्यायात् पराणां अध्यायाः विषयपरिपक्वत्वाद् भिन्नकालिकाः इति अनुमानः। तेषु अध्यायेषु गर्गस्य नामापि नागच्छति। कालक्रमेण सङ्कलिताः ते अध्यायाः इति तस्मात् ऊहः। स्मरणीय अयं कालः ग्रन्थे प्रतिपादिताय विषयाय अस्ति न तु मातृकायै। मातृका तु नविना स्यात्। भुजिमोल लिपिः सप्तादशशतकं पर्यन्तं प्रचलिता आसीत् इति इतिहासकारस्य मतम्।

	== वृद्धगर्गवास्तुविद्यायाः विषयसूचिः(पुष्पिकाः)==		== वृद्धगर्गवास्तुविद्यायाः विषयसूचिः(पुष्पिकाः)==

Warija: /* किं नाम वास्तु, वस्तूनाम् उत्पत्तिः कथम्? */

2026-05-27T05:12:18Z

किं नाम वास्तु, वस्तूनाम् उत्पत्तिः कथम्?

← Older revision		Revision as of 10:42, 27 May 2026
Line 19:		Line 19:

	== किं नाम वास्तु, वस्तूनाम् उत्पत्तिः कथम्?==		== किं नाम वास्तु, वस्तूनाम् उत्पत्तिः कथम्?==
	वास्तु शब्दस्य अर्थः वस्तु वसति वा इति भावे परिगण्यते। अस्मिन् ग्रन्थे वस्तुशब्दस्य प्रयोगः भिन्नार्थे अस्ति। अत्र वस्तु नाम यज्ञोपयोगी पदार्थः।		वास्तु इति शब्दस्य अर्थः वस्तु वसति वा इति भावे परिगण्यते। अस्मिन् ग्रन्थे वस्तुशब्दस्य प्रयोगः भिन्नार्थे अस्ति। अत्र वस्तु नाम यज्ञोपयोगी पदार्थः।
	एकार्णवे पुरालोके प्रनष्टग्रहभास्करे॥ जघान तौ महादैत्यौ हरिर्नारायणः प्रभुः॥३५॥		एकार्णवे पुरालोके प्रनष्टग्रहभास्करे॥ जघान तौ महादैत्यौ हरिर्नारायणः प्रभुः॥३५॥
	तयोस्तन्मेदसाच्छन्नं सर्वमम्भः समन्ततः॥ येन नाम्ना वसुमती मेदिनीत्युच्यते बुधैः॥३६॥		तयोस्तन्मेदसाच्छन्नं सर्वमम्भः समन्ततः॥ येन नाम्ना वसुमती मेदिनीत्युच्यते बुधैः॥३६॥
Line 26:		Line 26:
	ततो यज्ञप्रसूत्यर्थमसृज वस्तु निश्चयम्॥लोकानां ……..लोके स्वयम्भुवि॥ ३९॥		ततो यज्ञप्रसूत्यर्थमसृज वस्तु निश्चयम्॥लोकानां ……..लोके स्वयम्भुवि॥ ३९॥
	विस्तरस्य प्रसूति द्विविधा विज्ञेया वास्तुकर्मणि॥ससोमाचाप्यसौमान तृतीयानोपपद्यते॥४०॥ ( वृद्धगर्गवास्तुविद्या प्रथमोऽध्यायः)		विस्तरस्य प्रसूति द्विविधा विज्ञेया वास्तुकर्मणि॥ससोमाचाप्यसौमान तृतीयानोपपद्यते॥४०॥ ( वृद्धगर्गवास्तुविद्या प्रथमोऽध्यायः)


	== कः वृद्धगर्गः?==		== कः वृद्धगर्गः?==

Warija: /* वृद्धगार्गीयवास्तुविद्या */

2026-05-27T05:09:36Z

वृद्धगार्गीयवास्तुविद्या

← Older revision		Revision as of 10:39, 27 May 2026
Line 11:		Line 11:

	== वृद्धगार्गीयवास्तुविद्या==		== वृद्धगार्गीयवास्तुविद्या==
	वास्तुविद्या इति भारतवर्षस्य वेदाङ्गज्योतिषे ~~अन्तर्भूया~~ विद्यमाना प्राचीना विद्या। अस्माकं भारतवर्षे विश्वकर्मप्रभृतयः अष्टादश वास्तुविद्याप्रणेतारः प्रसिद्धाः सन्ति। यथा मत्स्यपुराणे उल्लिखितम् -		वास्तुविद्या इति भारतवर्षस्य वेदाङ्गज्योतिषे अन्तर्भूता विद्यमाना प्राचीना विद्या। अस्माकं भारतवर्षे विश्वकर्मप्रभृतयः अष्टादश वास्तुविद्याप्रणेतारः प्रसिद्धाः सन्ति। यथा मत्स्यपुराणे उल्लिखितम् -
	भृगुरत्रिर्वशिष्ठश्च विश्वकर्मा मयस्तथा । नारदो नग्नजिच्चैव विशालाक्षः पुरन्दरः ।।		भृगुरत्रिर्वशिष्ठश्च विश्वकर्मा मयस्तथा । नारदो नग्नजिच्चैव विशालाक्षः पुरन्दरः ।।
	ब्रह्माकुमारो नन्दीशः शौनको गर्ग एव च।वासुदेवोऽनिरुद्धश्च तथा शुक्रबृहस्पती ।।		ब्रह्माकुमारो नन्दीशः शौनको गर्ग एव च।वासुदेवोऽनिरुद्धश्च तथा शुक्रबृहस्पती ।।

Warija: /* वृद्धगार्गीयवास्तुविद्या */

2026-05-27T05:07:24Z

वृद्धगार्गीयवास्तुविद्या

← Older revision		Revision as of 10:37, 27 May 2026
Line 11:		Line 11:

	== वृद्धगार्गीयवास्तुविद्या==		== वृद्धगार्गीयवास्तुविद्या==
	वास्तुविद्या इति भारतवर्षस्य वेदाङ्गज्योतिषे ~~अन्तर्भूय~~ विद्यमाना प्राचीना विद्या। अस्माकं भारतवर्षे विश्वकर्मप्रभृतयः अष्टादश वास्तुविद्याप्रणेतारः प्रसिद्धाः सन्ति। यथा मत्स्यपुराणे उल्लिखितम् -		वास्तुविद्या इति भारतवर्षस्य वेदाङ्गज्योतिषे अन्तर्भूया विद्यमाना प्राचीना विद्या। अस्माकं भारतवर्षे विश्वकर्मप्रभृतयः अष्टादश वास्तुविद्याप्रणेतारः प्रसिद्धाः सन्ति। यथा मत्स्यपुराणे उल्लिखितम् -
	भृगुरत्रिर्वशिष्ठश्च विश्वकर्मा मयस्तथा । नारदो नग्नजिच्चैव विशालाक्षः पुरन्दरः ।।		भृगुरत्रिर्वशिष्ठश्च विश्वकर्मा मयस्तथा । नारदो नग्नजिच्चैव विशालाक्षः पुरन्दरः ।।
	ब्रह्माकुमारो नन्दीशः शौनको गर्ग एव च।वासुदेवोऽनिरुद्धश्च तथा शुक्रबृहस्पती ।।		ब्रह्माकुमारो नन्दीशः शौनको गर्ग एव च।वासुदेवोऽनिरुद्धश्च तथा शुक्रबृहस्पती ।।
	अष्टादशैते विख्याता वास्तुशास्त्रोपदेशकाः।सङ्क्षेपेणोपदिष्टन्तु मनवे मत्स्यरूपिणा ।। (मत्स्यपुराणम् २५२/ २-४)		अष्टादशैते विख्याता वास्तुशास्त्रोपदेशकाः।सङ्क्षेपेणोपदिष्टन्तु मनवे मत्स्यरूपिणा ।। (मत्स्यपुराणम् २५२/ २-४)

	एतेषु वास्तुविद्याप्रणेतृषु अन्यतमस्य गर्गऋषेः वास्तुविद्याग्रन्थः वृद्धगार्गीयवास्तुविद्याख्यः अत्र प्रस्तूयते।		एतेषु वास्तुविद्याप्रणेतृषु अन्यतमस्य गर्गऋषेः वास्तुविद्याग्रन्थः वृद्धगार्गीयवास्तुविद्याख्यः अत्र प्रस्तूयते।


	== किं नाम वास्तु, वस्तूनाम् उत्पत्तिः कथम्?==		== किं नाम वास्तु, वस्तूनाम् उत्पत्तिः कथम्?==

Warija at 06:55, 11 October 2023

2023-10-11T06:55:33Z

Show changes

Warija: Created page with " Authored by वारिजा अडिगा Published by वारिजा अडिगा"

2023-10-11T06:53:35Z

Created page with " Authored by वारिजा अडिगा Published by वारिजा अडिगा"

New page

Authored by वारिजा अडिगा
Published by वारिजा अडिगा