Manorama: Created page with " Authored by ಡಾ.ಮನೋರಮಾ ಬಿ.ಎನ್ . Published by [https://www.noopurabhramari.com/ramanavami-sangeetaparva/ ನೂಪುರಭ್ರಮರಿ], ಈ ಲೇಖನ ನೂಪುರಭ್ರಮರಿ ಐ ಕೆ ಎಸ್ ಸೆಂಟರ್ ನ ಕೊಡುಗೆ. ರಾಮಪ್ರೀತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ ದೇಶದಲ್ಲಿ ರಾಮನೇ ಜನರನ್ನು ಒಗ್ಗೂಡಿಸುವ ಗುರುತು. ರಾಮಜ..."

2023-11-20T10:22:57Z

Created page with " Authored by ಡಾ.ಮನೋರಮಾ ಬಿ.ಎನ್ . Published by [https://www.noopurabhramari.com/ramanavami-sangeetaparva/ ನೂಪುರಭ್ರಮರಿ], ಈ ಲೇಖನ ನೂಪುರಭ್ರಮರಿ ಐ ಕೆ ಎಸ್ ಸೆಂಟರ್ ನ ಕೊಡುಗೆ. ರಾಮಪ್ರೀತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ ದೇಶದಲ್ಲಿ ರಾಮನೇ ಜನರನ್ನು ಒಗ್ಗೂಡಿಸುವ ಗುರುತು. ರಾಮಜ..."

New page

Authored by ಡಾ.ಮನೋರಮಾ ಬಿ.ಎನ್ .
Published by [https://www.noopurabhramari.com/ramanavami-sangeetaparva/ ನೂಪುರಭ್ರಮರಿ], ಈ ಲೇಖನ ನೂಪುರಭ್ರಮರಿ ಐ ಕೆ ಎಸ್ ಸೆಂಟರ್ ನ ಕೊಡುಗೆ.

ರಾಮಪ್ರೀತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ ದೇಶದಲ್ಲಿ ರಾಮನೇ ಜನರನ್ನು ಒಗ್ಗೂಡಿಸುವ ಗುರುತು. ರಾಮಜನನಕ್ಕೂ, ರಾವಣಹನನಕ್ಕೂ ನವರಾತ್ರ ಸಮಾರೋಹ. ಮಳೆಗಾಲ ಮುಗಿದ ಮತ್ತು ಶುರುವಾಗುವ ಮೊದಲಿನ ಹವಾಮಾನದ ಉಲ್ಲಾಸ, ಶ್ರಮದ ದಿನಗಳು ಕಳೆದು ಸುಗ್ಗಿ ಬಂದು ರಾಮನ ಕುರಿತಾದ ಆಚರಣೆಗಳು ಭಾರತವನ್ನು ಸಂಭ್ರಮಿಸುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತವೆ. ಅದರಲ್ಲೂ ಚೈತ್ರ ಮಾಸದ ಒಂಬತ್ತು ದಿನಗಳ ನವರಾತ್ರದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ರಾಮೋತ್ಸವಗಳು ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಕಂಡ ಬಗೆಯನ್ನು ಈ ಲೇಖನ ಚರ್ಚಿಸುತ್ತದೆ.

== ಮೈಸೂರು ಸಂಸ್ಥಾನದ ಕೊಡುಗೆ ==
ಶರನ್ನವರಾತ್ರದ ದಸರಾವೈಭವಕ್ಕೆ ಮೈಸೂರು ಸಂಸ್ಥಾನವು ಎಷ್ಟು ಪ್ರಸಿದ್ಧವೋ ಅಷ್ಟೇ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಚೈತ್ರನವರಾತ್ರಕ್ಕೆ. ಒಂದರ್ಥದಲ್ಲಿ ರಾಮೋತ್ಸವಕ್ಕೆ ನಾಂದಿ ಮೈಸೂರು ಅರಸರಿಂದಲೇ ಆಯಿತೆನ್ನಬಹುದು. ಆದರೆ ರಾಜಾಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಪ್ರವೇಶವಿಲ್ಲದಿದ್ದುದರಿಂದ ಬಹುವಿಜೃಂಭಣೆಯಿಂದ ರಾಮೋತ್ಸವ ನಡೆದರೂ ಅದನ್ನು ಕಾಂಬ ಸುಯೋಗ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಇರುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಮುಮ್ಮುಡಿ ಕೃಷ್ಣರಾಜರ ಆಡಳಿತದ ವೇಳೆಯಲ್ಲಂತೂ ಬ್ರಿಟೀಷರ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪ ಮತ್ತು ಪ್ರಥಮ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಸಂಗ್ರಾಮದ ಕಾವು ತಟ್ಟಿದ್ದರಿಂದ ಅಷ್ಟಾಗಿ ಯಾವುದೇ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ಅವಕಾಶ ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ.

ಚಾಮರಾಜ ಒಡೆಯರ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಕಾಲಕ್ಕಾಗುವಾಗ ಅಂದರೆ ೧೮೮೦ರ ದಶಕದ ವೇಳೆಗೆ ರಾಮನವಮಿಯ ಸಂಗೀತೋತ್ಸವದ ಪಲುಕುಗಳು ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಗಿಯೂ ಕೇಳಿಸಲಾರಂಭಿಸಿತ್ತು. ರಾಮನವಮಿಯ ಹತ್ತು ದಿನಗಳಲ್ಲೂ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕರಿಗೆ ಅನುಕೂಲವಾಗುವಂತೆ ವೀಣೆ ಶೇಷಣ್ಣನವರು ತಮ್ಮ ಮನೆಯ ಮಹಡಿಯ ಮೇಲೆ ವೀಣಾ-ಸಂಗೀತದ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಏರ್ಪಡಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಅರಮನೆಗೆ ಪ್ರವೇಶವಿರದ ಅನೇಕ ನಾಗರಿಕರಿಗೆ ಇದೊಂದು ವರದಾನವಾಗಿತ್ತು.

ಬಿಡಾರಂ ಕೃಷ್ಣಪ್ಪನವರು ರಾಮನವಮಿಗೆ ಸಂಗೀತೋತ್ಸವವನ್ನು ಏರ್ಪಡಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಕುರಿತು ಡಿವಿಜಿ ಅವರು ತಮ್ಮ ಜ್ಞಾಪಕ ಚಿತ್ರಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ನೆನಪಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಸಂಗೀತೋತ್ಸವದ ಜೊತೆಜೊತೆಗೆ ತಮ್ಮ ಆರಾಧ್ಯದೇವರಾದ ಶ್ರೀರಾಮಚಂದ್ರನ ಮಂದಿರವೊಂದನ್ನು ಕಟ್ಟಿಸಬೇಕೆಂಬ ಹಂಬಲ ಬಿಡಾರಂ ಕೃಷ್ಣಪ್ಪನವರನ್ನು ಎಷ್ಟರಮಟ್ಟಿಗೆ ಪ್ರೇರೇಪಿಸಿತ್ತೆಂದರೆ ಅದಕ್ಕಾಗಿ ತಮ್ಮ ಸರ್ವಸ್ವವನ್ನೂ ಧಾರೆ ಎರೆದರು. ತಮ್ಮ ಹೆಂಡತಿಯ ಮೈಮೇಲಿದ್ದ ಆಭರಣಗಳನ್ನೂ ಮಾರಿಕೊಂಡರು. ಅಂತೂ ೧೯೧೮ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಗೆಳೆಯ ಮೈಸೂರು ವಾಸುದೇವಾಚಾರ್ಯರರೊಂದಿಗೆ ಸಂಗೀತೋತ್ಸವ ಆರಂಭಾವಾದರೂ ದೇವಸ್ಥಾನ ನಿರ್ಮಾಣದ ಕೆಲಸ ಪೂರ್ಣಗೊಳ್ಳುವ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಮತ್ತ್ತೂ ಹತ್ತು ವರ್ಷ (೧೯೨೮) ಸಂದಿತ್ತು. ಶ್ರೀರಾಮನಲ್ಲಿ ಕೃಷ್ಣಪ್ಪನವರಿಗಿದ್ದ ದೃಢಭಕ್ತಿಯ ಹೆಗ್ಗುರುತಾಗಿ, ಮೈಸೂರಿನ ಶಿವರಾಂಪೇಟೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಸನ್ನ ಸೀತಾರಾಮ ಮಂದಿರ ಈಗಲೂ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆಯಲ್ಲದೆ, ಅನೇಕ ವಿದ್ವಾಂಸರ ಸಂಗೀತ ಕಚೇರಿಗಳು ಪ್ರತಿವರ್ಷವೂ ಅವ್ಯಾಹತವಾಗಿ ನಡೆಯುತ್ತ ಬಂದಿವೆ.

== ಅತೀ ಹಿರಿಯ ರಾಮೋತ್ಸವ ==
ಕರ್ನಾಟಕದ ಅತೀ ಹಿರಿಯ ರಾಮೋತ್ಸವ ಸಭಾಗಳಲ್ಲಿ ಮಡಿಕೇರಿಯ ರಾಮೋತ್ಸ ಸಮಿತಿಗೆ ಹಿರಿಯಣ್ಣನ ಸ್ಥಾನವಿದೆ. ಮೈಸೂರುಸಂಸ್ಥಾನದಿಂದ ಬಂದ ಅಯ್ಯಂಗಾರಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ಮತ್ತು ಉತ್ತರಭಾರತದಿಂದ ರಾಜರ ಕಾಲಕ್ಕೆ ಕುದುರೆಸಾಕಾಣಿಕೆ- ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆಗೆ ಆಗಮಿಸಿದ್ದ ಸಿಂಗ್ ವರ್ಗದ ರಾಮಭಕ್ತರ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ೧೮೯೪ರಲ್ಲಿ ಅಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ಬಂದದ್ದು ಈ ರಾಮೋತ್ಸವಸಮಿತಿ. ಪ್ರಾರಂಭದ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಬೀದಿಬೀದಿಗಳಲ್ಲಿ ರಾಮಪರಿವಾರದ ಚಿತ್ರಪಟಗಳನ್ನು ಹೊತ್ತು, ಮೇನೆಯಲ್ಲಿ ಮೆರವಣಿಗೆ ಮಾಡುತ್ತಾ ಸಾಗುತ್ತಿತ್ತೆನ್ನಲಾಗಿದೆ. ಕ್ರಮೇಣ ರಾಮೋತ್ಸವದ ಅಂಗವಾಗಿ ಕಲಾಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ಅವಕಾಶ ಪಡೆದದ್ದು ಬ್ರಾಹ್ಮಣಬೀದಿಯಲ್ಲಿರುವ ಇತಿಹಾಸಪ್ರಸಿದ್ಧ ಶ್ರೀ ಓಂಕಾರೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯದ ಆವರಣ. ಅದೂ ೮೦೦ವರುಷಗಳಷ್ಟು ಪುರಾತನವೂ, ಯುದ್ಧಮಲ್ಲರ ಅಭ್ಯಾಸದ ಅಧಿದೇವತೆಯೂ ಆಗಿದ್ದ ಆಂಜನೇಯ ಗುಡಿಯಲ್ಲಿ. ಅನೇಕ ಸ್ಥಳೀಯ ಮತ್ತು ಪ್ರಖ್ಯಾತಿವೆತ್ತ ಕಲಾವಿದರಿಂದ ಮೈದುಂಬಿರುವ ಈ ರಾಮೋತ್ಸವದ ಹತ್ತು ದಿನಗಳ ಕಲಾಕಲಾಪಕ್ಕೆ ೧೩೩ ವರ್ಷ ಸಂದಿದೆ.

== ಬೆಂಗಳೂರಿನ ರಾಮೋತ್ಸವಗಳು ==
ಮೈಸೂರಿನ ತರುವಾಯ ರಾಮನವಮಿಯ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪಾಲುದಾರಿಕೆಯನ್ನು ಪಡೆದದ್ದು ಬೆಂಗಳೂರೆಂಬ ಮಹಾನಗರದ ಸಭಾಗಳೇ. ಹಾಗೆ ನೋಡಿದರೆ ಈ ಸಭಾಗಳು ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುವುದಕ್ಕಿಂತಲೂ ಮುಂಚೆ ರಾಮೋತ್ಸವಕ್ಕೆ ಅಡಿಪಾಯ ಹಾಕಿದವರು ತುಲಸೀ ರಾಮದಾಸ ಎಂಬ ಸಂತರು, ಎಪ್ರಿಲ್ ೨, ೧೯೦೮ರಲ್ಲಿ. ಈಗಿನ ಮೆಜೆಸ್ಟಿಕ್ ಸರಹದ್ದಿನಲ್ಲಿ ಬರುವ ಆಗಿನ ಧರ್ಮಾಂಬುದಿ ಕೆರೆಯ ಸನಿಹ ಒಂದು ಬೃಹತ್ತಾದ ತುಳಸೀವನವಿತ್ತು. ಆ ತುಲಸೀತೋಟದಲ್ಲಿದ್ದ ಇತಿಹಾಸ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಕೃಷ್ಣನಾಲಯಕ್ಕೆ ಬಂದು ನೆಲೆಸಿದ ಅವರು ನಿಧಾನವಾಗಿ ರಾಮನ ವಿಗ್ರಹವನ್ನೂ ಪ್ರತಿಷ್ಟಾಪಿಸಿ ರಾಮನವಮಿಯ ಪೂಜೆಗಳಿಗೆ ಮನಮಾಡಿದರು. ಅವರಿಗೆ ಒತ್ತಾಸೆಯಾಗಿ ನಿಂತವರು ನಾಲ್ಕು ಬಾರಿ ಮುನ್ಸಿಪಾಲಿಟಿಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷಸ್ಥಾನ ಮೇಯರ್ ಪದವಿಯನ್ನು ಅಲಂಕರಿಸಿದ್ದ ಸಮಾಜಸೇವಾಧುರೀಣ ರಾವ್ ಬಹದ್ದೂರ್ ಲೋಕಸೇವಾಸಕ್ತ ಬಿ.ಕೆ. ಗರುಡಾಚಾರ್. ಇಂದಿನ ಬದಲಾದ ‘ಬ್ಯಾಂಗಲೂರಿ’ನ ಸ್ವರೂಪದ ಒಳಗೂ ಆ ದೇವಾಲಯ ತನ್ನ ಕುರುಹನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ .

ರಾಮನವಮಿಯ ಹಿರಿತನದಲ್ಲಿ ಮಲ್ಲೇಶ್ವರದ ಸಂಪಿಗೆ ರಸ್ತೆಯಲ್ಲಿರುವ ರಾಮಭಕ್ತ ಭಜನ ಸಭಾ ಬೆಂಗಳೂರಿಗೆ ಅಗ್ರಜ. ಸಂಗೀತ ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ ಇತರೆ ಎಲ್ಲಾ ಕಲಾಪ್ರಕಾರದ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಹಮ್ಮಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾ ೧೧೦ ವರ್ಷಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸಿರುವ ಈ ಸಭಾ ಮೂಲತಃ ಕೋಲಾರದ ಬೇತಮಂಗಲದ್ದು. ಸಿ.ವಿ ಸುಬ್ಬಾರಾವ್ ಅವರ ನಾಯಕತ್ವದಲ್ಲಿ ೧೯೦೬ರಲ್ಲಿ ಉದ್ಘಾಟನೆಗೊಂಡ ಈ ಸಭಾಕ್ಕೆ ಅತಿಥಿಗಳಾಗಿ ವೀಣೆ ಶೇಷಣ್ಣ, ಅರಿಯಾಕುಡಿ ರಾಮನುಜ ಅಯ್ಯಂಗಾರ್, ಚೆಂಬೈ ವೈದ್ಯನಾಥ ಭಾಗವತರ್, ಕೊಳಲು ಸಂಜೀವರಾವ್ ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದರಂತೆ. ಮೊದಮೊದಲ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಲ್ಲಿ ಹನುಮದ್ವಿಲಾಸ ರಾಮಾಚಾರ್, ಸೋಸಲೆ ನಾರಾಯಣದಾಸರು, ಬೆಂಗಳೂರು ಕೃಷ್ಣ ಭಾಗವತರು, ಮತ್ತು ಗೋಪಿನಾಥದಾಸರ ಹರಿಕಥಾ ಕಾಲಕ್ಷೇಪಗಳು ಹೇರಳವಾಗಿದ್ದರಿಂದ ಹರಿಕಥೆಗಳಿಗೆ ಈ ಸಭಾ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಯಿತು. ಅಂತೆಯೇ ಕಳೆದ ೧೧೦ ವರುಷಗಳಿಂದ ಭಜನಾಪ್ರವಾಹಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿ ೬೦೦೦ ವಾರಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸಿದೆ.

ಶ್ರೀರಾಮಸೇವಾ ಮಂಡಲಿಯ ಸಂಗೀತೋತ್ಸದಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳದೆ ಇದ್ದರೆ ಅದೊಂದು ಕಲಾಜೀವನದ ಕೊರತೆ ಎಂದು ತಮಿಳುನಾಡಿನ ಕಲಾವಿದರು ಕೂಡಾ ಭಾವಿಸುವಂತೆ ಮಾಡಿದ್ದೇ ಕೋಟೆ ಹೈಸ್ಕೂಲ್ ಮೈದಾನದ ರಾಮನವಮಿ ರಾಷ್ಟೀಯ ಸಂಗೀತೋತ್ಸವ. ಮೊದಲಿಗಿದ್ದಿದ್ದು ಸಣ್ಣದಾಗಿ ಚಪ್ಪರದ ಛತ್ರ. ಅದೇ ಇಂದಿಗೆ ಬೃಹತ್ ಪೆಂಡಾಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಸಾವಿರಾರು ಸಂಖ್ಯೆಯ ಕೇಳುಗರಿಗೆ ಸಂಗೀತಸತ್ರ. ಟಿಕೇಟ್ ಇಟ್ಟು ಕಛೇರಿ ನಡೆಸಿದರೂ ಪೂರ್ತಿ ಮೈದಾನ ತುಂಬಿಹೋದ ಉದಾಹರಣೆಗಳೆಷ್ಟೊ.

ಚಾಮರಾಜಪೇಟೆಯಲ್ಲಿ ೧೯೩೯ರಲ್ಲಿ ಎಸ್.ವಿ. ನಾರಾಯಣಸ್ವಾಮಿ ರಾವ್ ಅವರು ಶ್ರೀರಾಮಸೇವಾ ಮಂಡಳಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ಇವರೊಂದಿಗೆ ಕೈಜೋಡಿಸಿದವರು ಪಿಟೀಲು ಮಾಂತ್ರಿಕರಾದ ಟಿ ಚೌಡಯ್ಯ ಮತ್ತು ಕೊಳಲು ವಿದ್ವಾಂಸ ಟಿ ಆರ್ ಮಹಾಲಿಂಗಂ. ೧೯೫೫ರಲ್ಲಿ ಮೈಸೂರು ಜಯಚಾಮರಾಜೇಂದ್ರ ಒಡೆಯರ್ ರಾಮಸೇವಾ ಮಂಡಳಿ ಸಂಗೀತೋತ್ಸವ ಉದ್ಘಾಟಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಇಂದಿಗೂ, ಹಿರಿಯ ಎಂಬ ಭೇಧವಿಲ್ಲದೆ ಕರ್ನಾಟಕ ಮತ್ತು ಹಿಂದೂಸ್ಥಾನೀ ಶೈಲಿಗಳ, ಎಲ್ಲಾ ವರ್ಗ ವಯೋಮಾನದ ಘಟಾನುಘಟಿ ವಿದ್ವಾಂಸರ ಸಂಗೀತ ಕಛೇರಿಗಳು ಇಲ್ಲಿ ನಡೆಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ. ೧೯೫೨ರಿಂದ ಮೊದಲ್ಗೊಂಡು ೧೯೯೨ರವರೆಗೆ ಒಟ್ಟು ಮೂವತ್ತೊಂದು ಕಛೇರಿಗಳನ್ನು ಭಾರತರತ್ನ ಎಂ.ಎಸ್. ಸುಬ್ಬುಲಕ್ಷ್ಮಿ ಇಲ್ಲಿ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ. ೧೯೮೦ರ ಸುಬ್ಬುಲಕ್ಷ್ಮಿ ಕಛೇರಿಯನ್ನು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಎಲ್ಲ ಆಕಾಶವಾಣಿ ಕೇಂದ್ರಗಳು ಏಕಕಾಲದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡಿದ್ದವು. ಇನ್ನುಳಿದಂತೆ ಶೇಷಾದ್ರಿಪುರಂ, ಬಸವೇಶ್ವರನಗರದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ರಾಮನವಮಿ ಸಂಗೀತೋತ್ಸವಗಳೂ ಪ್ರಖ್ಯಾತವಾಗಿವೆ.

( ಈ ಲೇಖನವು ವಿಜಯಕರ್ನಾಟಕ ಪತ್ರಿಕೆಯ 2017 ರ ರಾಮೋತ್ಸವ ಸಂದರ್ಭ ಪ್ರಕಟವಾಗಿದೆ.<ref>https://www.noopurabhramari.com/ramanavami-sangeetaparva/</ref>)

ಕರ್ನಾಟಕದ ರಾಮೋತ್ಸವಗಳು - Revision history