Lilamurthys of Shiva blossomed in sculpture part 1

ಶಿವನ ಲೀಲಾಮೂರ್ತಿಗಳು

(ಕರ್ನಿಟಕದಲಿ ರುವ 25 ಅದ್ಭು ತ ಶಿವಮೂರ್ತಿಗಳ ಮಹಾಸಂಗರ ಹ)

- ಚಿತ್ರ ಲೇಖನ: ಕೆಂಗೇರಿ ಚಕ್ರ ಪಾಣಿ ಲೆಂಗರೂಪದಲಿ ಶಿವನು ನಮ್ಮ ನಾಡಿನಲಿ ಪೂಜೆಗೊಳ್ಳು ತ್ತಿ ರುವ ಜೊತೆಗೆ ಮೂತ್ತಿರೂಪದಲಿ ಯೂ ಪೂಜೆಗೊಳ್ಳು ತ್ತಿ ರುವನು. ಗರ್ಿಗುಡಿಯಲಿ ಪರ ಧಾನ ದೇವತೆಯಾಗಿ ಪೂಜೆಗೊಳ್ಳು ತ್ತಿ ರುವುದಲ್ಿ ದೆ ನಮ್ಮ ನಾಡಿನ ದೇವಾಲ್ಯಗಳ ಹೊರಭಿತ್ತಿ ಯಲಿ ಶಿವನ ಲೀಲಾಮೂತ್ತಿಗಳನುು ಸ್ಥಾ ಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ಪಟ್ಟ ದಕ್ಲ್ಲಿ ,

ಹಳೇಬೀಡು, ಬೇಲೂರು ಮೆಂತಾದ ಸಾ ಳಗಳ ದೇವಾಲ್ಯಗಳನುು ಉದಾಹರಿಸಬಹುದು.

ಶಿವನ    ಲೀಲಾಮೂತ್ತಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಗೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟ ೆಂತೆ ಆಗಮ್ಶಾಸಿ ರಗಳಲಿ ಭಿನು ತೆ ಇದೆ. ಪರಶಿವನು ಅನುಗರ ಹಿಸುವ ಭಂಗಿಯಲಿ ರುವ ಮೂತ್ತಿಗಳನುು ಅನುಗರ ಹಮೂತ್ತಿಗಳೆಂದು ಹಾಗೂ

ಲೀಕ್ಕ್ಲಾೆ ಣಕ್ಕಾ ಗಿ ಆಸುರರನುು ಸಂಹರಿಸುವ ಮೂರ್ತಿಗಳನ್ನು ಸಂಹಾರಮೂತ್ತಿಗಳೆಂದು ವಿಗಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಮಮ್ಮ ಡಿ ಕೃಷ್ಣ ರಾಜ ಡೆಯರರವರು ರಚಿಸಿರುವ ʻಶಿರ ೀತ್ತ್ವ ನಿಧಿ'ಯೆಂಬ ಬೃಹತ್ ಗರ ೆಂಥದಲಿ ಶಿವನ ಲೀಲಾಮೂತ್ತಿಗಳನುು ಧಾೆ ನಶ್ಿ ೀಕ್ಸಹಿತ್ ಸಚಿತ್ರ ಪಟ್ಟಟ ಯನುು ನಿೀಡಲಾಗಿದೆ. ಅವರೇ ನಿರ್ಮಿಸಿರುವ ಚಾಮ್ರಾಜನಗರದ ಚಾಮ್ರಾಜೇಶ್ವ ರ ಹಾಗೂ ವಿಸಿ ರಿಸಿರುವ ನಂಜನಗೂಡಿನ ಶಿರ ೀಕಂಠೇಶ್ವ ರ ದೇವಾಲ್ಯದ ಉತ್ಿ ರದ ಕೈಸ್ಥಲೆ ಮಂಟ್ಪದಲಿ ಹಾಗೂ ದೇವಾಲ್ಯದ ಹೊರ ಪಾರ ಕ್ಕರದ ಗೊೀಡೆಯ ಮೇಲನ

ದೇವಕೀಷ್ಠ ಗಳಲಿ ಗಾರೆಯಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಿರುವ ಶಿವಲೀಲಾಮೂತ್ತಿಗಳ ಸುೆಂದರ ಶಿಲ್ಪ ಗಳಿವೆ.

ಪರಶಿವನ 25 ಲೀಲಾಮೂರ್ತಿಗಳು ಹೀಗಿವೆ:

---------------------------------------------------------

1.ಚಂದರ ಶೇಖರಮೂತ್ತಿ, 2.ಉಮಾಮ್ಹೇಶ್ವ ರಮೂತ್ತಿ, 3.ವೃಷ್ರೂಢಮೂತ್ತಿ,

4.ತಾೆಂಡವೇಶ್ವ ರಮೂತ್ತಿ,5.ಗಿರಿಜಾಕ್ಲಾೆ ಣಮೂತ್ತಿ, 6.ಭಿಕ್ಕಾ ಟ್ಣಾಮೂತ್ತಿ, 7.ಕ್ಕಮ್ಸಂಹಾರಮೂತ್ತಿ, 8.

ಮಾಕ್ಿೆಂಡೇಯ ವರಪರ ಸನು ಮೂತ್ತಿ 9.ತ್ತರ ಪುರಸಂಹಾರಮೂತ್ತಿ, 10.ಜಲಂಧರಹರಮೂತ್ತಿ, 11.

ಬರ ಹಮ ಶಿರಛೇದನಮೂತ್ತಿ, 12.ವಿೀರರ್ದರ ಮೂತ್ತಿ, 13.ಶಂಕ್ರನಾರಾಯಣಮೂತ್ತಿ,

14.ಅಧಿನಾರಿೀಶ್ವ ರಮೂತ್ತಿ, 15.ಕಿರಾತಾರ್ಜಿನಮೂತ್ತಿ, 16.ಕಂಕ್ಕಳಮೂತ್ತಿ,

17.ಚಂಡಿಕೇಶ್ವ ರಪರ ಸನು ಮೂತ್ತಿ, 18.ವಿಷ್ಕಂಠಮೂತ್ತಿ, 19.ಚಕ್ರ ದಾನಮೂತ್ತಿ,

20.ವಿು ೀಶ್ವ ರವರಪರ ಸನು ಮೂತ್ತಿ, 21.ಸೀಮ್ಸಾ ೆಂದಮೂತ್ತಿ, 22.ಏಕ್ಪಾದಮೂತ್ತಿ,

23.ಸುಖಾಸಿೀನಮೂತ್ತಿ, 24.ದಕಿಾ ಣಾಮೂತ್ತಿ, 25.ಮ್ಹಾಲೆಂಗೇಶ್ವ ರಮೂತ್ತಿ.

ನಮ್ಮ  ನಾಡಿನ ದೇವಾಲ್ಯಗಳಲಿ ರುವ ಶಿವಲೀಲಾಮೂತ್ತಿಗಳ ಅವಲೀಕ್ನವೇ ಪರ ಸುಿ ತ್ ಲೇಖನ.

1. ಚಂದರ ಶೇಖರ ಮೂರ್ತಿ

ಶಿವನ ಲೀಲಾಮೂತ್ತಿಗಳಲಿ ಜನಪಿರ ಯವಾದ ಮೂತ್ತಿಗಳ್ಳ. ಶಿವದೇವಾಲ್ಯದ ಉತ್ಸ ವಮೂತ್ತಿಗಳೂ ಹೆಚಾಾ ಗಿ ಚಂದರ ಶೇಖರಮೂತ್ತಿಗಳೇ ಆಗಿರುತ್ಿ ವೆ. ಚಂದರ ಶೇಖರನು ನೇರವಾಗಿ ಸಮ್ಭಂಗಿಯಲಿ ನಿೆಂತ್ತರುವಂತ್ತದುು ಚತುಿಜನಾಗಿ ಬಲ್ಗೈಲ ಪರಶು, ಎಗಡೈಯಲಿ ಮೃಗ (ಜೆಂಕ) ಹಾಗೂ ಅರ್ಯವರದ ಹಸಿ ವಾಗಿರುತ್ಿ ದೆ. ಅಲ್ಿ ದೆ, ಶಿವನ ಶಿರದಲಿ ಚಂದರ ನಿರುವನು. ದೇವನು ಬಬ ನೇ ಇದು ರೆ ಕೇವಲ್

ಚಂದರ ಶೇಖರಮೂತ್ತಿ, ತ್ನು ಪತ್ತು ಉಮೆಯೊಡನಿದು ರೆ ಉಮಾಸಹಿತ್ ಚಂದರ ಶೇಖರಮೂತ್ತಿ ಹಾಗೂ ತ್ನು

ಸತ್ತಯೊಡನೆ ಆಲೆಂಗನ ಭಂಗಿಯಲಿ ದು ರೆ ಆಲೆಂಗನಾಚಂದರ ಶೇಖರಮೂತ್ತಿ ಎೆಂದು ಚಂದರ ಶೇಖರನಲಿ ಉಪಪರ ಭೇದಗಳಿವೆ.

ಹಾಸನಜಲೆಿ ಯಲಿ , ಚನು ರಾಯಪಟ್ಟ ಣ ತಾಲೂಿ ಕಿನ ಜಂಬೂರಿನಲಿ ರುವ ಜಕಾ ೀಶ್ವ ರ ದೇವಾಲ್ಯದಲಿ ರುವ ಚಂದರ ಶೇಖರಮೂತ್ತಿಯು ಸಗಸ್ಥದ ಪಂಚಲೀಹದೆಂದ ತ್ಯಾರಿಸಿರುವ ಉತ್ಸ ವ ಮೂತ್ತಿಯಾಗಿದೆ. ಸಮ್ಭಂಗಿಯಲಿ ರುವ ದೇವನು ಚತುಿಜನಾಗಿದುು , ಮೇಲನ ಕೈಗಳಲಿ ಪರಶು ಹಾಗೂ ಮೃಗ ಮ್ತುಿ ಕಳಗಿನ ಕೈಗಳ್ಳ ಅರ್ಯ, ವರದಹಸಿ ದಲಿ ವೆ. ಚಂದರ ಮೌಳೇಶ್ವ ರನಿಗಾಗಿಯೇ ನಿರ್ಮಿಸಿದ, ಗರ್ಿಗುಡಿಯಲಿ ಮೂತ್ತಿರೂಪದಲಿ ಪೂಜಸುತ್ತಿ ರುವ ಅಪರೂಪದ ದೇವಾಲ್ಯವು ಚನು ರಾಯಪಟ್ಟ ಣದ

ಚಂದರ ಮೌಳೇಶ್ವ ರ ದೇವಾಲ್ಯ, ಸುಮಾರು ಆರು ಅಡಿ ಎತ್ಿ ರದ ಸುೆಂದರ ಮೂತ್ತಿಯೂ ಸಹ

ಚತುಿಜನಾಗಿದುು , ಕಿರಿೀಟ್ದಲಿ ಚಂದರ ನಿರುವನು. ಸೌಮ್ೆ ಮಖ, ಕ್ಕೆಂತ್ತಯುಕ್ಿ ಕ್ಣ್ಣಣ ಗಳ್ಳ, ಬಹಳ ಸಗಸ್ಥಗಿ ಮೂಡಿಬಂದದೆ. ದೇವಾಲ್ಯದ ವಿಶೇಷ್ ಚಂದರ ಶೇಖರನ ಬಲ್ಬದಯಲಿ ತ್ನು ಕ್ಣ್ಣಣ ಗಳನೆು ೀ ಶಿವನಿಗೆ ಅಪಿಿಸುತ್ತಿ ರುವ ಬೇಡರಕ್ಣಣ ಪಪ ನ ಮೂತ್ತಿಯಿದೆ. ಕ್ಣಣ ಪಪ ನಿಗೆ ಪರಶಿವನು ಚಂದರ ಶೇಖರನ ರೂಪದಲಿ ದಶ್ಿನ ನಿೀಡುತ್ತಿ ರುವಂತೆ ಚಿತ್ತರ ಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ದೇವಾಲ್ಯದ ವಿಶೇಷ್ತೆಯನುು ಅಲಿ ಯ

ಅಚಿಕ್ರಾದ ವೇ!! ಬರ ೦!! ಶಿರ ೀ ಬಾಲ್ಕೃಷ್ಣ ರ್ಟ್ಟ ರವರ ಬಳಿಯೇ ಕೇಳಿ ತ್ತಳಿದುಕಳು ಬೇಕು.

ಗದಗ ಜಲೆಿ ಯ ರೀಣ ತಾಲೂಿ ಕಿನ ಸೂಡಿ ಎೆಂಬ ಗಾರ ಮ್ ಪಾರ ಚಿೀನ ದೇವಾಲ್ಯಗಳನುು ಹೊೆಂದರುವ

ಗಾರ ಮ್. ಸೂಡಿಯ ಮ್ಲಿ ಕ್ಕರ್ಜಿನ ದೇವಾಲ್ಯದಲಿ ರುವ ನವರಂಗದಲಿ ಆಲೆಂಗನಾ ದಕಿಾ ಣಾಮೂತ್ತಿಯ ಸಗಸ್ಥದ ಮೂತ್ತಿಯಿದೆ. ಚತುಿಜನಾದ ಪರಶಿವನ ಬಲ್ಜವು ಸತ್ತಯನುು ಆಲೆಂಗಿಸುವ ಭಂಗಿಯಲಿ ದೆ. ಈ ಮೂತ್ತಿಯ ಮ್ತ್ಿ ೆಂದು ವಿಶೇಷ್ ವಿಗರ ಹದ ಸುತ್ಿ ಲೂ ಇೆಂದರ , ಅಗಿು , ಯಮ್ನಾದಯಾಗಿ ಅಷ್ಟ ದಕ್ಕಾ ಲ್ಕ್ರು ಸುತುಿ ವರಿದರುವುದು. ಸೂಡಿಯ ಆಲೆಂಗನಾಮೂತ್ತಿಯು ಹತ್ಿ ನೆಯ ಶ್ತ್ಮಾನದ

ಪಾರ ಚಿೀನ ಶಿಲ್ಪ ವಾಗಿರುವುದು.

2. ಉಮಾಮಹೇಶ್ವ ರಮೂರ್ತಿ

ಪರಶಿವನು ತ್ನು ಪತ್ತು ಯೊಡನೆ ಸುಖಾಸಿೀನವಾಗಿ ಪಿೀಠದ ಮೇಲೆ ಕುಳಿತ್ತರುವ ಪರಿಯೇ ಉಮಾಮ್ಹೇಶ್ವ ರಮೂತ್ತಿ. ನಮ್ಮ ನಾಡಿನ ಶಿವ ದೇವಾಲ್ಯಗಳಲಿ ಹೆಚಾಾ ಗಿ ಉಮಾಮ್ಹೇಶ್ವ ರನ

ಮೂತ್ತಿಗಳ್ಳ ದೊರೆತ್ತವೆ. ಉಮಾಮ್ಹೇಶ್ವ ರ ಮೂತ್ತಿಗಳಲಿ ಅತ್ೆ ೆಂತ್ ಸತ್ವ ಯುತ್ವಾದ ಮೂತ್ತಿಯು ತುಮ್ಕೂರು ಜಲೆಿ ತ್ತಪಟೂರು ತಾಲೂಿ ಕು ಅರಳ್ಳಗುಪ್ಪಪ ಯ ಕ್ಲೆಿ ೀಶ್ವ ರ ದೇವಾಲ್ಯದಲಿ ದೆ. ಪಿೀಠದ ಮೇಲೆ ಬಲ್ಗಾಲ್ನುು ನೆಲ್ಕಾ ಚಾಚಿಕೆಂಡು, ಮ್ತ್ಿ ೆಂದು ಕ್ಕಲ್ನುು ಮ್ಡಿಸಿಕೆಂಡು ಉಮೆಯನುು ಎಡಗೈಯಲಿ ಬಳಸಿರುವ ದೇವನು ೆಂದು ಸುೆಂದರಮೂತ್ತಿ. ಸುರಳಿಯಾಗಿರುವ ಜಟಾ ಮಕುಟ್, ಸಪಿದ ತ್ೀಳಬಂದ, ದೇವಿಯು ಧರಿಸಿರುವ ಆರ್ರಣ ಬಹಳ ಕ್ಲಾತ್ಮ ಕ್ವಾಗಿದೆ. ನೊಳಂಬರ ಕ್ಕಲ್ದ ಉಮಾಮ್ಹೇಶ್ವ ರ ಮೂತ್ತಿಯು ತ್ನು ಆಕ್ಷ್ಿಕ್ ನಿಲ್ಲವಿನಿೆಂದ ರ್ವೆ ವಾಗಿ ಗೊೀಚರಿಸುವುದು.

ಬೆಳಗಾವಿ ಜಲೆಿ , ಸವದತ್ತಿ ತಾಲೂಿ ಕು ಶಿರಸಿೆಂಗಿಯ ಕ್ಕಳಿ ದೇವಾಲ್ಯದ ಬದಯಲಿ ರುವ ಶಿವಾಲ್ಯದ ನವರಂಗದಲಿ ಅತ್ೆ ೆಂತ್ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಕತ್ಿ ನೆಗಳಿೆಂದ ಕೂಡಿರುವ ಉಮಾಮ್ಹೇಶ್ವ ರನ ಸುೆಂದರ ಮೂತ್ತಿಯಿದೆ. ಉಮಾ ಮ್ಹೇಶ್ವ ರನ ಎಡಬಲ್ಗಳಲಿ ಅವರ ಮ್ಕ್ಾ ಳಾದ ಗಣೇಶ್, ಸುಬರ ಹಮ ಣೆ ರಿದುು , ಪಿೀಠದಲಿ ಶಿವನ

ವಾಹನ ನಂದ ಹಾಗೂ ದೇವಿಯ ವಾಹನ ಉಡವೂ ಸಹ ಇದೆ. ಅತ್ೆ ೆಂತ್ ವಪೂಣಿವಾದ ವದನಗಳನುು ಹೊೆಂದರುವ ಉಮಾಮ್ಹೇಶ್ವ ರನು ಹನೆು ರಡನೆಯ ಶ್ತ್ಮಾನದ ಮೂತ್ತಿಯಾಗಿರುವುದು. ಗದಗ ಜಲೆಿ ಅದೇ ತಾಲೂಿ ಕಿನ ಹೊೆಂಬಳದ ಶಂಕ್ರಲೆಂಗ - ದೇವಾಲ್ಯದಲಿ ೆಂಬತ್ಿ ನೆಯ ಶ್ತ್ಮಾನದ

ರಾಷ್ಟ ರಕೂಟ್ರ ಕ್ಕಲ್ದ ಉಮಾಮ್ಹೇಶ್ವ ರನ ಮೂತ್ತಿಯ ಪರ ವಳಿಯಲಿ ಅಷ್ಟ ದಕ್ಕಾ ಲ್ಕ್ರ - ಸಣಣ ಮೂತ್ತಿಗಳಿವೆ.

3. ವೃಷರೂಢಮೂರ್ತಿ

ಶಿವ ತ್ನು ಪತ್ತು ಯ ಸಹಿತ್ ನಂದಯ ಮೇಲೆ ಪಯಣಿಸುತ್ತಿ ರುವಂತ್ತರುವ ಮೂತ್ತಿಯೇ ವೃಷ್ರೂಢ ಮೂತ್ತಿ. ಗದಗ ಜಲೆಿ ಯ ಅದೇ ತಾಲೂಿ ಕಿನ ಲ್ಕಾ ಮ ೀಶ್ವ ರದ ಸೀಮೇಶ್ವ ರ ದೇವಾಲ್ಯದಲಿ

ಗರ್ಿಗುಡಿಯಲಿ ನಂದವಾಹನ ಶಿವನ ಅೆಂದವಾದ ಮೂತ್ತಿ ಇದೆ. ನಂಜನಗೂಡಿನ ಶ್ರ ೀಕಂಠೇಶ್ವ ರ

ದೇವಾಲ್ಯ ಹಾಗೂ ಚಾಮ್ರಾಜನಗರದ ಚಾಮ್ರಾಜೇಶ್ವ ರ ದೇವಾಲ್ಯದ ಹೊರ ಭಿತ್ತಿ ಯ

ದೇವಕೀಷ್ಠ ದಲಿ ಗಾರೆಯಿೆಂದ ತ್ಯಾರಿಸಲಾದ ವೃಷ್ರ್ವಾಹನ ಮೂತ್ತಿಯಿದೆ. ದೇವಿಯನುು ತ್ಡೆಯ ಮೇಲೆ ಕೂಡಿಸಿಕೆಂಡು ನಂದಯು ಮೇಲೆ ತ್ತರ ಲೀಕ್ ಸಂಚಾರಕಾ ಹೊರಟ್ಟರುವ ಪರಶಿವನ ವಾಹನವಾದ ನಂದಯು ಕ್ಕಲ್ಲ ಚಲಸುವ ಭಂಗಿಯಲಿ ದೆ

4. ತಾಂಡವೇಶ್ವ ರಮೂರ್ತಿ

ನಟ್ರಾಜ-ನಾಟ್ೆ ಶಿವ- ಶಿವನಲೀಲಾ ಮೂತ್ತಿಗಳಲಿ ಅತ್ೆ ೆಂತ್ ಪರ ಸಿದಧ ಮೂತ್ತಿ ನಟ್ರಾಜಮೂತ್ತಿ. ನತ್ತಿಸುವ ಭಂಗಿಯಲಿ ರುವ ನಟ್ರಾಜನು ನಾಟ್ೆ ಶಾಸಿ ರದ ಅಧಿದೇವತೆ, ನತ್ತಿಸುತ್ತಿ ರುವ ನಟ್ರಾಜನು ಅಪಸ್ಥಮ ರ ಪುರುಷ್ನೆೆಂಬ ಅೀರಶ್ಕಿಿ ಯನುು ಮೆಟ್ಟಟ ನಿೆಂತ್ತರುವನು. ನಾಟ್ೆ ಶಿವರಲಿ ಏಳ್ಳ ಪರ ಬೇಧಗಳಿವೆ. ಅವುಗಳ್ಳ ಆನಂದತಾೆಂಡವ, ಸಂಧಾೆ ತಾೆಂಡವ, ಉಮಾತಾೆಂಡವ, ಊಧವ ಿತಾೆಂಡವ, ಕ್ಕಳಿಕ್ಕತಾೆಂಡವ, ತ್ತರ ಪುರತಾೆಂಡವ. ನಾಟ್ೆ ಶಿವನು ದೇವಾಲ್ಯದ ಹೊರಭಿತ್ತಿ ಯಲಿ , ಕಲ್ವು ದೇವಾಲ್ಯದ ನಡುವಿನ ವನೇಶ್ವ ರಿಯ ಕೇೆಂದರ ದಲಿ ನಾಟ್ೆ ಶಿವನಿದುು ಸುತ್ಿ ಲೂ ಅಪಪ ಧಿಕ್ಕಲ್ಕ್ರಿರುವಂತೆ ಚಿತ್ತರ ಸಲಾಗಿರುತ್ಿ ದೆ. ಅಲ್ಿ ದೆ, ಪರ ಧಾನ ಮೂತ್ತಿಯ ಗರ್ಿಗುಡಿಯು ಅೆಂತ್ರಾಳದ ಲಾಲ್ಟ್ದಲಿ , ಕಲ್ವು ಕ್ಡೆ ಅಪರೂಪವಾಗಿ ಗರ್ಿಗುಡಿಯಲಿ ಕ್ಕಣಸಿಗುವನು. ಬಾದಾರ್ಮಯ ಗುಹಾೆಂತ್ರ ದೇವಾಲ್ಯದ ಮೊದಲ್ನೆಯ ಗುಹೆಯ

ಪರ ವೇಶ್ದ ಬದಯಲಿ ರುವ ನಾಟ್ೆ ಶಿವನು ವಿಶ್ವ ವಿಖಾೆ ತ್ ಮೂತ್ತಿಯಾಗಿರುವನು. ಹದನಾರು ಬಾಹುಗಳನುು ಹೊೆಂದರುವನ ನಾಟ್ೆ ಶಿವನ ಹಸಿ ಗಳ್ಳ ನಾಟ್ೆ ಶಾಸಿ ರದ ಹಲ್ವಾರು ಕ್ರಣಗಳನುು ಬೆಂಬಸಿರುವುದು.

ಜಟಾಮಕುಟ್, ಗಜವಸಿ ಪರ ಮಾಣಬದಧ ವಾದ ನಟ್ನಾಭಂಗಿ ಬಹಳ ಆಕ್ಷ್ಿಕ್ವಾಗಿದೆ. ಆರನೆಯ ಶ್ತ್ಮಾನಕಾ ಸೇರುವ ಬಾದಾರ್ಮ ಚಾಲ್ಲಕ್ೆ ರ ಕ್ಕಲ್ದ ಬಾದಾರ್ಮಯ ನಟ್ರಾಜನು ಅತ್ೆ ೆಂತ್

ಸತ್ವ ಯುತ್ವಾದ ಮೂತ್ತಿಯಾಗಿರುವುದು.

ನಾಟ್ೆ ಶಿವನಲಿ ಮ್ತ್ಿ ೆಂದು ಸಗಸ್ಥದ ಮೂತ್ತಿ ತುಮ್ಕೂರು ಜಲೆಿ ತ್ತಪಟೂರು ತಾಲೂಿ ಕಿನ ಅರಳ್ಳಗುಪ್ಪಪ ಯ ಕ್ಲೆಿ ೀಶ್ವ ರ ದೇವಾಲ್ಯದ ಮ್ಧೆ ದ ವನೇಶ್ವ ರಿಯಲಿ ದೆ. ನತ್ತಿಸುತ್ತಿ ರುವ ಶಿವನ ಮೂತ್ತಿಯು ಸಹ ಬಹಳ ಸುೆಂದರವಾಗಿವೆ. ಹಾವೇರಿ ಜಲೆಿ ಅದೇ ತಾಲೂಿ ಕಿನ ಕ್ನವಳಿು ಯಲಿ ನಟ್ರಾಜನು ಗರ್ಿಗುಡಿಯಲಿ ಪರ ಧಾನ ದೇವತೆಯಾಗಿ ಪೂಜೆಗೊಳ್ಳು ತ್ತಿ ರುವ ಅಪರೂಪದ ಮೂತ್ತಿಯಿದೆ.

ನತ್ತಿಸುತ್ತಿ ರುವ ಅಷ್ಟ ಬಾಹುಗಳನುು ಹೊೆಂದರುವ ಹಾಗೂ ಅಪಸ್ಥಮ ರ ಪುರುಷ್ನನುು ಮೆಟ್ಟಟ ನಿೆಂತ್ತರುವ ದವೆ ಮೂತ್ತಿಯ ಇಕಾ ಲ್ಗಳಲಿ ಬರ ಹಮ  ಮ್ತುಿ ವಿಷ್ಣಣ ವಿನ ಸಣಣ ಮೂತ್ತಿಗಳಿವೆ. ದೇವನ ಎಡಬದಯಲಿ ಆತ್ನ ಪತ್ತು ಉಮೆಯ ಶಿಲ್ಪ ವಿದುು ನಟ್ರಾಜನನುು ವಿಸಮ ಯದೆಂದ ನೊೀಡುತ್ತಿ ರುವಂತೆ ಚಿತ್ತರ ಸಲಾಗಿದೆ.

ಕ್ನವಳಿು ಯ ನಟ್ರಾಜನು ೆಂಬತ್ಿ ನೆಯ ಶ್ತ್ಮಾನಕಾ ಸೇರುವ ರಾಷ್ಟ ರಕೂಟ್ರ ಕ್ಕಲ್ದ ನಿರ್ಮಿತ್ತ, ಕೀಲಾರ ಜಲೆಿ ಮಳಬಾಗಿಲ್ಲ ತಾಲೂಿ ಕು ಆವನಿಯ ರಾಮೇಶ್ವ ರ ದೇವಾಲ್ಯದಲಿ ಪರಶಿವನು ಎಡಗಾಲ್ನುು ಲಂಬವಾಗಿ, ಮೇಲ್ಕಾ ಎತ್ತಿ ರುವ ಅಪರೂಪದ ಊಧವ ಿ ತಾೆಂಡವಮೂತ್ತಿಯಿದೆ.

5. ಗಿರಿಜಾ ಕಲಾಾ ಣಮೂರ್ತಿ

ಪರಮೇಶ್ವ ರನು ತ್ನು ಪತ್ತು ಗಿರಿಜೆಯನುು ವಿವಾಹವಾಗುತ್ತಿ ರುವ ದೃಶ್ೆ ರೂಪವೇ ಗಿರಿಜಾಕ್ಲಾೆ ಣಮೂತ್ತಿ. ಹಿಮ್ವಂತ್ನ ಪುತ್ತರ ಗಿರಿಜೆಯನುು ಶಿವನು ಪಾಣಿಗರ ಹಣವಾಗುತ್ತಿ ರುವ ಮೂತ್ತಿಯು ನಂಜನಗೂಡಿನ

ಶಿರ ೀಕಂಠೇಶ್ವ ರ ಹಾಗೂ ಚಾಮ್ರಾಜನಗರ ಚಾಮ್ರಾಜೇಶ್ವ ರ ದೇವಾಲ್ಯದಲಿ ದೊರೆಯುತ್ಿ ದೆ. ಬರ ಹಮ ನ ಪೌರೀಹಿತ್ೆ ದಲಿ ಗಿರಿಜೆಯ ಅಣಣ ನಾದ ನಾರಾಯಣನು ಪತ್ತು ಸಹಿತ್ವಿದುು , ಗಿರಿಜೆಯನುು ಶಿವನಿಗೆ ಧಾರೆಯರೆದುಕಡುತ್ತಿ ರುವ ದೃಶ್ೆ ಹಾಗೂ ಪಾವಿತ್ತಯು ಮಾತಾಪಿತೃಗಳಾದ ಹಿಮ್ವಂತ್ ದಂಪತ್ತಗಳ್ಳ ಸ್ಥಕಿಾ ಯಾಗಿರುವಂತೆ ದೃಶ್ೆ ರೂಪದಲಿ ಚಿತ್ತರ ಸಲಾಗಿದೆ.

6. ಭಿಕ್ಷಾ ಟಣಾಮೂರ್ತಿ

ಮೆಮ  ಸುಮೇರು ಪವಿತ್ದ ಸಭೆಯು ಬರ ಹಮ ನ ಅಧೆ ಕ್ಷ್ತೆಯಲಿ ನಡೆದಾಗ ಬರ ಹಮ ನು ಪರಶಿವನನುು ನಿೆಂದಸುವನು. ಆಗ ಕರ ೀಧಗೊೆಂಡ ಶಿವನು ಉಗರ ರೂಪದೆಂದ ಭೈರವನನುು ಸೃಷ್ಟಟ ಸಿದನು. ಶಿವನ ಆಜೆೆ ಯ ಪರ ಕ್ಕರ ಭೈರವನು ಬರ ಹಮ ನ ಐದನೆಯ ತ್ಲೆಯನುು ತೆಗೆಯುವನು. ಬರ ಹಮ ಕ್ಪಾಲ್ವು ಪರಶಿವನ ಎಡಗೈಗೆ ಅೆಂಟ್ಟಕಳ್ಳು ವುದು, ಭೈರವನ ಬರ ಹಮ ಹತಾೆ ದೊೀಷ್ ನಿವಾರಣೆಗಾಗಿ, ದೇಶ್ವೆಲಾಿ ಸಂಚರಿಸಿ, ಕ್ಕಶಿಯಲಿ

ವಿಶ್ವ ೀಶ್ವ ರನನುು ಧಾೆ ನಿಸಿದು ರಿೆಂದ ಕೈಗಳಿಗೆ ಅೆಂಟ್ಟದು ಕ್ಪಾಲ್ ಬದುು ಹೊೀಯಿತು. ಅೆಂದನಿೆಂದ

ಕಾ ೀತ್ರ ಪಾಲ್ಕ್ನಾಗಿ ಭೈರವನು ಕ್ಕಶಿಯಲಿ ನೆಲೆಸಿದನು. ಭೈರವನಲಿ ಎೆಂಟು ಪರ ಭೇದಗಳಿವೆ. ತ್ಲಾ ಎೆಂಟ್ರಂತೆ ಅರವತ್ಿ ನಾಲ್ಲಾ ಭೈರವರ ಉಪ ಪರ ಭೇದಗಳಿವೆ. ಕ್ನಾಿಟ್ಕ್ದ ಆದಚೆಂಚನಗಿರಿಯು ೆಂದು ಪರ ಮಖ ಭೈರವಕಾ ೀತ್ರ ವಾಗಿದುು , ಅಲಿ ಭೈರವೇಶ್ವ ರ ದೇವಾಲ್ಯದಲಿ ಸಮ್ಭಂಗಿಯಲಿ ರುವ ಭೈರವನ ಮೂತ್ತಿಯಿದೆ.

ಮೈಸೂರು ಜಲೆಿ ತ್ತರುಮ್ಕೂಡಲ್ಲ ನರಸಿೀಪುರ ತಾಲೂಿ ಕು ಮೂಗೂರಿನ ಈಶ್ವ ರ ದೇವಾಲ್ಯದ ಕ್ಕಲ್ಭೈರವನ ಪರ ವಳಿಯಲಿ ಎೆಂಟು ಭೈರವರ ಮೂತ್ತಿಗಳಿವೆ. ಬೆಳಗಾವಿಯ ಜಲೆಿ ಸವದತ್ತಿ ತಾಲೂಿ ಕಿನ ಮನವಳಿು ಯಲಿ ರುವ ಭೈರವನ ಶಿಲ್ಪ ವು ಕ್ಲಾೆ ಣ ಚಾಲ್ಲಕ್ೆ ರ ಕ್ಕಲ್ದ ಶ್ರ ೀಷ್ಠ ಮ್ಟ್ಟ ದ ಕ್ಲಾಕೃತ್ತಯಾಗಿದೆ.

7. ಮಾರ್ಕಂಡೇಯವರಪ್ರ ಸಾದ ಮೂರ್ತಕ (ಕಾಲಂತರ್ ಮೂರ್ತಕ)

ಮೃಕಂಡು ಮನಿಯ ಮ್ಗನಾದ ಮಾಕ್ಿೆಂಡೇಯನು ಅಲಾಪ ಯುಷ್ಟಯಾಗಿರುತಾಿ ನೆ. ಅೆಂತ್ೆ ಕ್ಕಲ್ ಸರ್ಮೀಪಿಸಿದಾಗ ಮಾಕ್ಿೆಂಡೇಯನು ಶಿವಲೆಂಗವನುು ಅಪಿಪ ಶಿವಧಾೆ ನವನುು ಮಾಡುವನು. ಆತ್ನ ಪಾರ ಣವನುು ಸೆಳಯಲ್ಲ ಸವ ತಃ ಯಮ್ಧಮ್ಿರಾಯನೇ ಬರುವನು. ಯಮ್ನು ತ್ನು ಪಾಶ್ವನುು

ಮಾಕ್ಿೆಂಡೇಯನ ಮೇಲೆ ಸೆಳದಾಗ ಕರ ೀಧಗೊೆಂಡ ಪರಶಿವನು ಲೆಂಗದೆಂದ ಉದಭ ವವಾಗಿ ಬಾಲ್ಕ್ನನುು ರಕಿಾ ಸಿ. ಕ್ಕಲಾೆಂತ್ಕ್ನಾಗುತಾಿ ನೆ. ನಂಜನಗೂಡಿನ ಶಿರ ೀಕಂಠೇಶ್ವ ರ ದೇವಾಲ್ಯದಲಿ ಹಾಗೂ ಚಾಮ್ರಾಜನಗರ ಚಾಮ್ರಾಜೇಶ್ವ ರ ದೇವಾಲ್ಯಗಳಲಿ ಕ್ಕಲಾೆಂತ್ಕ್ಮೂತ್ತಿಗಳ ಶಿಲ್ಪ ಗಳನುು

ನೊೀಡಬಹುದು

8. ಕಾಮಸಂಹಾರಮೂರ್ತಕ

ಸತ್ತೀವಿಯೊೀಗದೆಂದ ನೊೆಂದು ಶಿವನು ಧಾೆ ನಸಾ ನಾಗಿದಾು ಗ ಪಾವಿತ್ತಯನುು ವರಿಸಲ್ಲ ಶಿವನ ತ್ಪೀಭಂಗಪಡಿಸಲ್ಲ ದೇವತೆಗಳ್ಳ ಮ್ನಮ ಥನನುು ಕ್ಳ್ಳಹಿಸಿದರು. ಮ್ನಮ ಥನು ಬಟ್ಟ ಪುಷ್ಪ ಬಾಣದೆಂದ ಕರ ೀಧಗೊೆಂಡ ಪರಶಿವನು ಮೂರನೆಯ ಕ್ಣಿಣ ನಿೆಂದ ಮ್ನಮ ಥನನುು ದಹಿಸುವನು. ಚಾಮ್ರಾಜನಗರದ ಚಾಮ್ರಾಜೇಶ್ವ ರ ದೇವಾಲ್ಯದಲಿ ಶಿವಲೀಲಾಮೂತ್ತಿಯ ಸ್ಥಲನಲಿ ಕ್ಕಮ್ಸಂಹಾರಮೂತ್ತಿಯ ಶಿಲ್ಪ ವಿದೆ.

9. ರ್ತರ  ಪುರಸಂಹಾರಮೂರ್ತಿ

ತಾರಕ್ಕಸುರನ ಮ್ಕ್ಾ ಳಾದ ತಾರಾಕ್ಷ್, ಕ್ಮ್ಲಾಕ್ಷ್, ವಿದುೆ ನಾಲ ಎೆಂಬ ಮೂವರು ಮೂರು ಪುರಗಳನುು

ಸೃಷ್ಟಟ ಸಿ, ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಕಿರುಕುಳ ಕಡುತಾಿ ರೆ. ದೇವತೆಗಳ್ಳ ಪರಶಿವನನುು ಪಾರ ರ್ಥಿಸಿ ತ್ಮ್ಮ ಆಯುಧಗಳನುು ಪರ ಧಾನಮಾಡಿ, ರ್ಮಯನುು ರಥವನಾು ಗಿಸಿ ನಾಲ್ಲಾ ವೇದಗಳನುು ನಾಲ್ಲಾ ಕುದುರೆಗಳನಾು ಗಿಸಿ

ಬರ ಹಮ ನನೆು ೀ ಸ್ಥರರ್ಥಯಾಗಿ ವಿಷ್ಣಣ ವನುು ಬಾಣವಾಗಿಸಿ, ಸುಬರ ಹಮ ಣೆ ನ ಸೇನಾಪತ್ೆ ದಲಿ ಪರಶಿವನು ತ್ತರ ಪುರಾಸುರನನುು ಸಂಹರಿಸುತಾಿ ನೆ. ಶಿವನು ತ್ತರ ಪುರಸಂಹಾರಕಾ ರಥದಲಿ ಹೊೀಗುತ್ತಿ ರುವಂತೆ ನಂಜನಗೂಡಿನ ಶಿರ ೀಕಂಠೇಶ್ವ ರ ದೇವಾಲ್ಯದಲಿ ಚಿತ್ತರ ಸಲಾಗಿದೆ.

10.  ಜಲಂಧರಹರಮೂರ್ತಿ

ಜಲಂಧರನೆೆಂಬ ರಕ್ಾ ಸನು ದೇವತೆಗಳನುು ಕ್ಕಡಿಸುತ್ತಿ ದು ನು. ಆತ್ನ ಪತ್ತು ಯೇ ವೃೆಂದ, ಜಲಂಧರನ

ಕರ ೀಧಬುದಧ ಯು ಮೆಮ  ಜಗನಾಮ ತೆಯಾದ ಪಾವಿತ್ತಯನುು ತ್ನಗೆ ಸಮ್ಪಿಿಸಲ್ಲ ಕೀರಿತು. ಉಗರ ನಾದ ಶಿವನು ಜಲಂಧರನನುು ಸಂಹರಿಸುತಾಿ ನೆ. ಜಲಂಧರ ಮೂತ್ತಿಗಳ್ಳ ಸ್ಥಮಾನೆ ವಾಗಿ ದವ ಜವನುು ಹೊೆಂದದುು , ೆಂದು ಕೈಯಲಿ ಛತ್ತರ ಯನುು ಮ್ತ್ಿ ೆಂದು ಕೈನಲಿ ಕ್ಮಂಡಲ್ವನುು ಧರಿಸಿ ಚಲಸುವ ಭಂಗಿಯಲಿ ಚಿತ್ತರ ಸಲಾಗುತ್ಿ ದೆ.

11.  ಬ್ರ ಹಮ ಶಿರಶ್ಛ ೀದನಮೂರ್ತಿ

ಬರ ಹಮ ದೇವನು ಪರಶಿವನನುು ಕ್ಪಾಲ ಎೆಂದು ನಿೆಂದಸುತಾಿ ನೆ. ಕರ ೀಧಗೊೆಂಡ ರುದರ ನು ಬರ ಹಮ ನ ಐದನೆಯ ತ್ಲೆಯನುು ತ್ನು ಎಡಗೈಯ ಹೆಬೆಬ ಟ್ಟಟ ನಿೆಂದ ಚಿವುಟುವನು. ಬರ ಹಮ ಹತಾೆ ದೊೀಷ್ ನಿವಾರಣೆಗಾಗಿ ಶಿವನು ಲೀಕ್ಸಂಚಾರ ಮಾಡಿ ಕ್ಕಶಿಯಲಿ ಗಂಗೆಯಲಿ ರ್ಮೆಂದು ಬರ ಹಮ ಹತಾೆ ದೊೀಷ್ ನಿವಾರಣೆ

ಮಾಡಿಕಳ್ಳು ತಾಿ ನೆ. ಚಾಮ್ರಾಜನಗರದ ಚಾಮ್ರಾಜೇಶ್ವ ರ ದೇವಾಲ್ಯದಲಿ

ಬರ ಹಮ ಶಿರಶ್ಛ ೀದನಮೂತ್ತಿಯಿದೆ. ಬರ ಹಮ ಕ್ಪಾಲ್ವು ಪರಶಿವನ ಎಡಗೈಯಲಿ ಅೆಂಟ್ಟಕೆಂಡಂತೆ ಚಿತ್ತರ ಸಲಾಗಿದೆ.

Authored by Kengeri Chakrapani,

Published by IKS Center KKSSU, Ramtek, Nagpur.