Present and future of Temples of those days

ಅಂದಿನದೇಗುಲಗಳ ಇಂದುಮಂದು

ಆಧುನಿಕ ತಂತ್ರ ಜ್ಞಾ ನ, ಕೌಶಲಗಳನ್ನೆ ಲಲ ವಿನಿಯೋಗಿಸಿ ನಿನ್ನೆ ಮೊನ್ನೆ ಕಟಿಿ ದ ಕಟ್ಿ ಡವೋ, ಸೇತುವೆಯೋ ಕುಸಿದುಬಿದದ ಉದಾಹರಣೆ ಕಣ್ಣ ಮುಂದಿರುವಾಗ ಸಾವಿರಾರು ವರುಷಗಳ ಹುಂದೆ ನಿರ್ಮಿತ್ವಾದ ಗುಡಿಗೋಪುರಗಳು ಇುಂದಿನವರೆವಿಗೂ ಉಳಿದುಬಂದದುದ ಹೇಗೆ? ಗಾಳಿಮಳೆಯ ಹೊಡೆತ್ಗಳನ್ನೆ ಸಹಸಿ, ಅನಯ ಧರ್ಮೋಿಯರ ದಾಳಿಲೂಟಿಗಳನ್ನೆ ರ್ಮೋರಿ ಈ ದೇಗುಲಗಳು ಇಪ್ಪ ತ್ತ ುಂದನ್ನಯ ಶತ್ಮಾನದ ಮಾನವ ಪೋಳಿಗೆಗೆ ಭಾರತ್ದ ಭವಯ ತೆಯನ್ನೆ ಪ್ರಿಚಯಿಸುವುದಕ್ಕಾ ಗಿ ತ್ಲೆಯೆತ್ತತ ನಿುಂತ್ತವೆಯೆುಂದರೆ ಅಚಚ ರಿಯ ಸಂಗತ್ತಯೇ ನಿಜ.

ದೇವಾಲಯಗಳ ಕಟ್ಿ ಡನಿಮಾಿಣ್ಕ್ಕಾ ಪೂವಿದಲ್ಲಲ ಗುಹುಂತ್ಗಿತ್ ದೇಗುಲಗಳನ್ನೆ ಕಟಿಿ ರುವುದನ್ನೆ ಕ್ಕಣುತೆತ ೋವೆ. ಬೌದಧ ವಿಹರ ಹಗೂ ಜೈನ ಬಸದಿಗಳು ಮೊತ್ತ ಮೊದಲ್ಲಗೆ ಗುಹೆಗಳ ರೂಪ್ದಲೆಲ ೋ ಇದದ ವು. ಅಜಂತಾ ಗುಹೆಗಳನ್ನೆ ಶರ ವಣ್ಬೆಳ್ಗೊ ಳದ ಚಿಕಾ ಬೆಟ್ಿ ದ ಮೇಲ್ಲನ ಗುಹೆಗಳನ್ನೆ ಇಲ್ಲಲ ಉದಾಹರಿಸಬಹುದು. ಹುಂದೂ ದೇವಾಲಯಗಳ ರಚನ್ನ, ದೇವಶಿಲಪ ನಿಮಾಿಣ್ ಮೊದಲಾದವು ವಿವಿಧ ರಾಜಮನ್ನತ್ನಗಳ ಕೊಡುಗೆಯಿುಂದ ಸಾಧಯವಾದವು. ಯಾವುದೋ ಶತುರ ರಾಜರನ್ನೆ ಗೆದದ ನ್ನನಪಗೆ ವಿಜಯಸತ ುಂಭವನ್ನೆ ನಿಲ್ಲಲ ಸುವ ಹಗೆಯೇ ಗೆಲುವನ್ನೆ ಕರುಣಿಸಿದ ಇಷಿ ದೈವದ ಗುಡಿಯನ್ನೆ ನಿರ್ಮಿಸಲೂ ರಾಜರು ಮುಂದಾಗುತ್ತತ ದದ ರು. ಕಳಿುಂಗರಾಜನನ್ನೆ ಗೆದದ ಕೃಷಣ ದೇವರಾಯ ಹಂಪೆಯಲ್ಲಲ ಕಟಿಿ ಸಿದ ಕೃಷಣ ದೇವಾಲಯ ಇದಕೊಾ ುಂದು ಉದಾಹರಣೆ. ಚೋಳ ಅರಸನನ್ನೆ ಗೆದದ ಬೂತುಗನ್ನುಂಬ ಗಂಗಸಾಮಂತ್ನ್ನ ಚಾಮರಾಜನಗರ ಸರ್ಮೋಪ್ದ ಹಳೇ ಆಲೂರಿನಲ್ಲಲ ಅರ್ಕಿಶವ ರ ಗುಡಿಯನ್ನೆ ಕಟಿಿ ಸಿದ. ವಾತಾಪ ಗಣ್ಪ್ತ್ತುಂ ಭಜೇ ಎುಂಬ ಪ್ರ ಸಿದಧ 2 ಕೋತ್ಿನ್ನಯನ್ನೆ ರ್ಕಳಿದಿದ ೋರಲಲ! ಈ ವಾತಾಪ ಎುಂದರೆ ಬಾದಾರ್ಮ. ಹಗಾದರೆ ಅಲ್ಲಲ ನ ಗಣ್ಪ್ತ್ತ ಎಲ್ಲಲ? ಬಾದಾರ್ಮ ಚಲುಕಯ ರಾಜನನ್ನೆ ಗೆದದ ನ್ನನಪಗೆ ಪ್ಲಲ ವರ ಸೇನಾಪ್ತ್ತ ಬಾದಾರ್ಮಯಲ್ಲಲ ದದ ಗಣ್ಪ್ತ್ತಯ ವಿಗರ ಹವನ್ನೆ ತೆಗೆದುಕೊುಂಡು ಹೊೋಗಿ ತ್ರ್ಮಳುನಾಡಿನ ತ್ನೆ ಊರಿನಲ್ಲಲ ಗುಡಿ ಕಟಿಿ ಇರಿಸಿದ. ಇವತ್ತತ ಗೂ ಅದು ಅಲ್ಲಲ ದೆ. ಹಗೆುಂದು ಎಲಲ ಗುಡಿಗಳೂ ರಾಜಕೋಯ ಕ್ಕರಣ್ಕ್ಕಾ ಗಿಯೇ ನಿಮಾಿಣ್ಗುಂಡವೆುಂದು ಹೇಳಬೇಕಲಲ. ಧಾರ್ಮಿಕ ಕ್ಕರಣ್ಗಳಿಗಾಗಿ ದೇಗುಲಗಳ ನಿಮಾಿಣ್ವಾಗಿರುವುದೇ ಹೆಚ್ಚಚ. ಹೊಯಸ ಳರ ಬಿಟಿಿ ದೇವ ವೈಷಣ ವಧಮಿವನ್ನೆ ಸಿವ ೋಕರಿಸಿ ವಿಷ್ಣಣ ವಧಿನನಾದ; ಶಿರ ೋ ರಾಮಾನ್ನಜರ ಅನ್ನಜ್ಞಾ ಯಂತೆ ಬೇಲೂರಿನಲ್ಲಲ ಚನೆ ರ್ಕಶವ ಗುಡಿಯನ್ನೆ ನಿರ್ಮಿಸಿದ. ರಾಜಗುರುಗಳೂ ಮಠಾಧಿಪ್ತ್ತಗಳೂ ನಿದಿಿಷಿ ಕ್ಷ ೋತ್ರ ಗಳಲ್ಲಲ ದೇಗುಲಗಳನ್ನೆ ನಿರ್ಮಿಸುವಂತೆ ತ್ಮಮ ಶಿಷಯ ರಾದ ಅರಸರಿಗೂ ರಾಜಪ್ರ ತ್ತನಿಧಿಗಳಿಗೂ ಸಲಹೆಕೊಟ್ಿ ಅನೇಕ ನಿದಶಿನಗಳಿವೆ.

ದೇವಾಲಯ ನಿಮಾಿಣ್ವೆುಂದರೆ ಅತ್ತ ವೆಚಚ ದ ಬಾಬತುತ. ಅರಸರಿಗೋ ಅವರಿುಂದ ನಿದೇಿಶಿತ್ರಾದ ದಂಡನಾಯಕರಿಗೋ ಮಂತ್ತರ ಗಳಿಗೋ ಅಲಲ ದೆ, ಜನಸಾಮಾನಯ ರಿುಂದ ಸಾಧಯ ವೇ ಆಗದಂಥ ಕ್ಲಸ. ರಾಜನೊಬಬ ರಾಜಧಾನಿಯನ್ನೆ ಹೊರತುಪ್ಡಿಸಿ ಬೇರೆಡೆಯಲ್ಲಲ ದೇವಾಲಯವನ್ನೆ ಕಟಿಿ ಸುವುದೆುಂದರೆ ಆ ಸಥ ಳದ, ಅಲ್ಲಲ ಯ ಜನರ ಅದೃಷಿ ವೆುಂದೇ ಭಾವಿಸಬೇಕು. ರಾಣಿಯ ತ್ವರೂರಿಗೂ ಈ ಸೌಭಾಗಯ ಪಾರಪತ ಯಾಗುತ್ತತ ದದ ರೆ ಆಚಚ ರಿಯಿಲಲ. ಶುಂತ್ಲೆಯ ತ್ವರೂರು ಬಳಿಿ ಗಾವೆಯ ಗುಡಿಗಳನ್ನೆ ನ್ನನಪಸಿಕೊಳಿ ಬಹುದು. ದಂಡನಾಯಕನೊಬಬ ನ ಪ್ತ್ತೆ ಬೊಮಮ ವವ ನಾಗತ್ತ ಎುಂಬಾಕ್ ತ್ನ್ನೆ ಊರಾದ ಕಕ್ಾ ೋರಿಯಲ್ಲಲ ಬರ ಹೆಮ ೋಶವ ರ ದೇಗುಲವನ್ನೆ ಕಟಿಿ ಸಿದುದ ಇನೊೆ ುಂದು ಉದಾಹರಣೆ.

ದೇವಾಲಯ ನಿಮಾಿಣ್ವೆುಂದರೆ ಬರಿಯ ಒುಂದು ಕಲುಲ ಕಟ್ಿ ಡ, ಅದಕೊಾ ುಂದು ಪೂಜ್ಞವಿಗರ ಹ, ಪೂಜ್ಞಗಬಬ ಅಚಿಕ ಅಷ್ಿ ೋ ಅಲಲ. ಒುಂದು ಕ್ಷ ೋತ್ರ ದ ದೇವಾಲಯ ನಿಮಾಿಣ್ವಾಯಿತೆುಂದರೆ ಅದು ದಡಡ ಜನವಸತ್ತಯ ಪ್ರ ದೇಶವಾಗುವ ಎಲಲ ಸಾಧಯ ತೆಗಳೂ ಇರುತ್ತ ವೆ. ಅಗರ ಹರ ಎುಂಬ ಹೆಸರುಪ್ಡೆದ ಊರು ಶೈಕ್ಷಣಿಕವಾಗಿ ಸಾುಂಸಾ ೃತ್ತಕವಾಗಿ ವೃದಿಧಹೊುಂದುತ್ತ ದೆ. ಇನ್ನೆ ಹಲವಾರು ಗುಡಿಗಳ 3 ನಿಮಾಿಣ್ವಾಗುತ್ತ ದೆ. ವಿಷ್ಣಣ ದೇವಾಲಯದ ಈಶನಯ ಕ್ಾ ಶಿವನ ಗುಡಿ, ಶಿವನ ಗುಡಿಯ ಸರ್ಮೋಪ್ದಲ್ಲಲ ದಡಡ ಕ್ರೆ. ಊರಿಗೆ ಜಲಾಶಯವುಂದು ದರಕತೆುಂದರೆ ಜನಜ್ಞನ್ನವಾರುಗಳ ದಾಹ ಇುಂಗುವುದರುಂದಿಗೆ ಕೃಷಿಕರ ಬವಣೆಯೂ ಕೊನ್ನಗಳುಿ ತ್ತ ದೆ. ಕಕ್ಾ ೋರಿ, ಸಿುಂದಘಟ್ಿ, ಅಘಲಯ, ಜ್ಞವಗಲುಲ, ಹನಗಲುಲ, ತುರುವೇಕ್ರೆ ಮೊದಲಾದ ಊರುಗಳಲ್ಲಲ ಕ್ರೆಗಳ ನಿಮಾಿಣ್ವಾದದುದ ಹೋಗೆಯೇ.

ಅರಸರು ದೇವಾಲಯದ ನಿವಿಹಣೆಗೆ ಭೂರ್ಮ, ದತ್ತತ ಒದಗಿಸುತ್ತತ ದುದ ದರ ಜತೆಗೆ ಹಲವಾರು ವೃತ್ತತ ಗಳನ್ನೆ ನಿಯರ್ಮಸುತ್ತತ ದದ ರು. ಸೋಮನಾಥಪುರದ ಪ್ರ ಸಿದಧ ರ್ಕಶವ ದೇವಾಲಯವನ್ನೆ ಕಟಿಿ ದ ಸೋಮಯಯ ದಂಡನಾಯಕನ್ನ ಅಲ್ಲಲ ನ ದೇವಾಲಯಕ್ಾ ಇಪ್ಪ ತ್ತ ುಂದು ವೃತ್ತತಗಳನ್ನೆ ವಯ ವಸ್ಥಥ ಮಾಡಿದುದ ಅದಕ್ಕಾ ಗಿ ಪ್ರ ತ್ತವಷಿ 3387 ಗದಾಯಣ್ಗಳಷ್ಣಿ ಧನಸಹಯವನ್ನೆ ಮಂಜೂರುಮಾಡಿದದ ನಂತೆ. ದೇವಾಲಯದ ಅಚಿಕರು, ಅವರ ಸಹಯಕರು, ಚಾಮರದವರು, ದಿೋವಟಿಗೆಯವರು, ನತ್ಿಕಯರು, ಆಳುಗಳು, ವಾದಯ ಕ್ಕರರು, ದೇವಾಲಯದ ಭೂರ್ಮಯ ಗೇಣಿದಾರರು ಮೊದಲಾಗಿ ಹತಾತ ರು ಜನ ದೇವಾಲಯಕ್ಾ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಉದಯ ೋಗ ಪ್ಡೆದು ಜೋವನೊೋಪಾಯ ಕಂಡುಕೊಳುಿ ತ್ತತ ದದ ರು.

ಈ ದೇವಾಲಯಗಳನ್ನೆ ಕಟ್ಟಿ ವ ಶಿಲ್ಲಪ ಗಳಿಗೂ ಕೈತುುಂಬ ಕ್ಲಸ. ಬಾದಾರ್ಮ ಚಲುಕಯ ರ ಕ್ಕಲದ ಗುಹದೇವಾಲಯಗಳನ್ನೆ ನಿರ್ಮಿಸಲು ಬಂಡೆಯ ಹೊರಭಾಗದಿುಂದ ಕೊರೆಯುತ್ತ ಒಳಸಾಗುವ ಪ್ರಿ, ಶರ ವಣ್ಬೆಳ್ಗೊ ಳದ ಗೋಮಟೇಶನ ಭವಯ ಮೂತ್ತಿಯನ್ನೆ ಏಕಶಿಲೆಯಲ್ಲಲ ಕಂಡರಿಸಿದ ಬಗೆ, ಕಲಾಯ ಣ್ ಚಾಲುಕಯ ರ ದೇವಾಲಯಗಳನ್ನೆ ಕ್ುಂಪುಕಲ್ಲಲ ನಿುಂದ ಕ್ತ್ತತ ದ ರಿೋತ್ತ, ಮೆದು ಬಳಪ್ದ ಕಲ್ಲಲ ನಲ್ಲಲ ಬೇಲೂರ ಶಿಲಾಬಾಲ್ಲಕ್ಯರ ಅಪ್ರ ತ್ತಮ ಸೌುಂದಯಿವನ್ನೆ ಕಡೆದ ಕೌಶಲ, ಗಡಸು ಕಲುಲ ಕಂಬಗಳಲ್ಲಲ ಮೂಡಿಸಿದ ವಿಜಯನಗರದ ಉಬ್ಬಬ ಶಿಲಪ ಗಳ ಬೆಡಗು – ಇವೆಲಲ ಇುಂದಿಗೂ ಎುಂದೆುಂದಿಗೂ ಅಚಚ ರಿಮೂಡಿಸುವ ಅದುು ತ್ ಶಿಲಪ ಕಮಿವೇ ನಿಜ. ನಾಡಗಿೋತೆಯಲ್ಲಲ ಸಾಥ ನಪ್ಡೆದ ಜಕಣ್ ಡಂಕಣ್ರು ವಾಸತ ವದಲ್ಲಲ ಇದದ ವರೋ ಎುಂಬ ಪ್ರ ಶ್ನೆ ಒತ್ತ ಟಿಿ ಗಿರಲ್ಲ, ಆ ಹೆಸರುಗಳು ನಮಮ ನಾಡಿನ ಸವಿ ಶ್ನರ ೋಷಠ ಶಿಲ್ಲಪ ಗಳೆಲಲ ರನ್ನೆ ಪ್ರ ತ್ತನಿಧಿಸುವ ಅುಂಕತ್ನಾಮಗಳೇ. ಅಮೃತಾಪುರ, ಸೋಮನಾಥಪುರ ಮೊದಲಾದ ದೇವಾಲಯಗಳ ನಿಮಾಿಣ್ದಲ್ಲಲ ಮಹತ್ತ ವ ದ ಪಾತ್ರ ವಹಸಿದ ಮಲ್ಲಲ ತಂಮನನ್ನೆ ಮರೆಯುವಂತೆಯೇ ಇಲಲ.

ಚರಿತೆರ ಯ ಕಡೆಗೆ ಕಣುಣ ಹಯಿಸಿದರೆ, ಕದಂಬರಿುಂದ ಮೊದಲುಗುಂಡು ರಾಷಿ ರಕ್ಕಟ್, ಚಾಲುಕಯ, ಗಂಗ, ಹೊಯಸಳ, ವಿಜಯನಗರ - ಹೋಗೆ ನಾಡನ್ನೆ ಆಳಿಕೊುಂಡು ಬಂದ ರಾಜರೆಲಲ ತ್ಮಮ ಆಡಳಿತಾವಧಿಯ ಬಹುಪಾಲು ಯುದಧ ಗಳಲ್ಲಲ ಕ್ಕಲಕಳೆಯುತ್ತತ ದದ ವರೇ. ಮೈಸೂರು ಅರಸರಿಗೆ ಯುದಧ ದ ಕಷಿ ವಿರದಿದದ ರೂ ಮೊದಲ್ಲಗೆ ಹೈದರ್, ಟಿೋಪೂ ಅನಂತ್ರ ಬಿರ ಟಿಷರ ಹವಳಿಯನ್ನೆ ಸಹಸುವ ಸಂಕಷಿವಿದೆದ ೋ ಇತುತ. ಇಷ್ಟಿ ಗಿಯೂ ಎಲಲ ರಾಜವಂಶಗಳೂ ದೇವಾಲಯ ನಿಮಾಿಣ್ದಲೂಲ ನಿವಿಹಣೆಯಲುಲ ಅಪಾರ ಶರ ದೆಧ ಆಸಕತ ಗಳನ್ನೆ ತ್ೋಪ್ಿಡಿಸಿದುದು ಗಮನಾಹಿವಾಗಿದೆ. ಬನವಾಸಿ, ತಾಳಗುುಂದಗಳಲ್ಲಲ ದೇವಾಲಯ ನಿಮಾಿತೃಗಳಾದ ಕದಂಬರು; ಬಾದಾರ್ಮ ಚಲುಕಯ ರು ಬಾದಾರ್ಮ, ಮಹಕ್ಕಟ್, ಐಹೊಳೆ, ಪ್ಟ್ಿ ದಕಲುಲ ಗಳಲ್ಲಲ ಕಟಿಿ ದ ಗುಡಿಸಂಕೋಣ್ಿಗಳು; ಆವನಿ, ಹೇಮಾವತ್ತಗಳಲ್ಲಲ ನೊಳಂಬರ ಕ್ಕಲದ ಗುಡಿಗಳು; ಹಲಸಿ, ಕುರವತ್ತತ, ಬಾಗಳಿ, ಹೂವಿನ ಹಡಗಲ್ಲ, ಲಕ್ಷ ಮ ೋಶವ ರ ಮೊದಲಾದ ದೇಗುಲನಿಮಾಿಣ್ಗಳಲ್ಲಲ ತ್ಡಗಿಕೊುಂಡ ಕಲಾಯ ಣ್ದ ಚಾಲುಕಯ ರು; ದಕಷ ಣ್ ಕನಾಿಟ್ಕದ ಅನೇಕ ಸಥ ಳಗಳಲ್ಲಲ ಅಪೂವಿ ಶಿಲಪ ಕಲಾವೈಭವವನ್ನೆ ಮೆರೆಸಿದ ಹೊಯಸ ಳರು; ನರಸಮಂಗಲ, ಹಳೇ ಆಲೂರು ಮೊದಲಾದೆಡೆಗಳಲ್ಲಲ ಕ್ಕಣುವ ಗಂಗರ ಕ್ಕಲದ ಗುಡಿಗಳು; ವಿಜಯನಗರದ ಅರಸರ ನಿರ್ಮಿತ್ತಗಳು; ಚಾಮರಾಜನಗರ, ಉಮಮ ತ್ತತ ರು , ನಂಜನಗೂಡುಗಳಲ್ಲಲ ಮೈಸೂರ ಒಡೆಯರು ಕಟಿಿ ಸಿದ ದೇಗುಲಗಳು - ಹೋಗೆ ರಾಜಮನ್ನತ್ನಗಳಿಗೂ ದೇವಾಲಯ ನಿಮಾಿಣ್ಕ್ಕಾ ಇರುವ ಸಂಬಂಧ ಪಾರಂಪ್ರಿಕವಾಗಿಯೋ ಎನ್ನೆ ವಂತೆ ಮುಂದುವರಿದುಕೊುಂಡು ಬಂದಿದೆ. ಮಾತ್ರ ವಲಲ, ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಂಪ್ರ ದಾಯಗಳಿಗೂ, ನಂಬಿಕ್ಗಳಿಗೂ ಮನೆ ಣೆಯಿತುತ ದಲಲ ದೆ, ಶಿಲಪ ಕಲೆ, ಸಂಗಿೋತ್, ನೃತಾಯ ದಿ ಕಲೆಗಳನ್ನೆ ಪೆÇೀ ೋಷಿಸುವ ಔದಾಯಿವೂ ಎದುದ ತ್ೋರುತ್ತ ದೆ.

ಆಗಿನ ದೇವಾಲಯಗಳು ಆಯಾ ಹಳಿಿ, ಊರು, ಪಾರ ುಂತ್ಯ ಗಳ ಧಾರ್ಮಿಕ ರ್ಕುಂದರ ಮಾತ್ರ ವಾಗಿರದೆ, ಜನಪ್ದದ ಸಾುಂಸಾ ೃತ್ತಕ, ಸಾಮಾಜಕ ಚಟ್ಟವಟಿಕ್ಗಳ ರ್ಕುಂದರ ಗಳೂ 5 ಆಗಿದದ ವು. ಸಮದಾಯ ಚಟ್ಟವಟಿಕ್ಗಳೆಲಲ ಊರ ದಡಡ ಕಟ್ಿ ಡವಾದ ದೇವಾಲಯ ಮತುತ ಅದರ ಹೊರವಲಯದಲೆಲ ೋ ನಡೆಯುತ್ತತ ದುದ ದು. ಹೋಗಾಗಿ ಜನರು ತ್ಮಮ ಜ್ಞತ್ತ, ಉಪ್ಜ್ಞತ್ತಗಳನ್ನೆ ಬದಿಗಿಟ್ಟಿ ಊರ ದೇವರು, ದೇವಾಲಯಗಳ ಬಗೆಗೆ ತುುಂಬ್ಬ ಅಭಿಮಾನ ಗೌರವಗಳನ್ನೆ ವಯ ಕತ ಪ್ಡಿಸುತ್ತತ ದುದ ದರಲ್ಲಲ ಸಂಶಯವಿಲಲ.

ಇಲ್ಲಲ ಗಮನಿಸಬೇಕ್ಕದ ಅತ್ತ ಮಖ್ಯ ಸಂಗತ್ತಯುಂದಿದೆ. ಕವಿಯ ಮೂಲಕೃತ್ತ ದರಕದೆ ಇದದ ರೂ ಲ್ಲಪಕ್ಕರರ ನಕಲುಪ್ರ ತ್ತಗಳ ಲಭಯ ತೆಯಿುಂದ ಮೂಲಕವಿಯೂ ಕೃತ್ತಯೂ ಮುಂದಿನ ಶತ್ಮಾನಗಳವರೆಗೆ ಉಳಿದುಬಂದಂತೆ, ಯಾವ ರಾಜನ ಕ್ಕಲದಲ್ಲ ೋ ಕಟ್ಿ ಲಾದ ಗುಡಿಗಳನ್ನೆ ಮುಂದಿನ ಶತ್ಮಾನಗಳ ಕ್ಕಲಾವಧಿಯಲ್ಲಲ ಆಳಿದ ಅರಸುಮನ್ನತ್ನಗಳವರು ರಕಷ ಸಿ, ಜೋರ್ೋಿದಾಧ ರಮಾಡಿದ ಪುಣ್ಯ ಕ್ಕಯಿದ ದೆಸ್ಥಯಿುಂದಲೇ ಆ ದೇಗುಲಗಳೂ ಶಿಲಪ ಗಳೂ ಇುಂದಿನವರೆಗೂ ದಶಿನಕ್ಾ ಲಭಯ ವಾಗಿ ಉಳಿದುಬಂದವು. ಇಲ್ಲಲ ಗಮನಿಸಬೇಕ್ಕದ ಇನೊೆ ುಂದು ವಿಷಯವೆುಂದರೆ, ಒಬಬ ರಾಜನ್ನ ತಾನ್ನ ಗೆದದ ಪಾರ ುಂತ್ಯ ದ ದೇವಾಲಯವನ್ನೆ ಶತುರ ರಾಜನ ಕ್ಕಲದೆದ ುಂದು ಕಡೆಗಣಿಸದೆ, ಆ ಗುಡಿಯ ನಿವಿಹಣೆ, ಪೂಜ್ಞಕ್ಕಯಿಗಳಿಗೆ ಬಾಧೆಯಾಗದಂತೆ ನೊೋಡಿಕೊುಂಡಿದುದ. ಅನಯ ಧಮಿಸಹಷ್ಣಣ ತೆಯನ್ನೆ ಎುಂದೂ ಪಾಲ್ಲಸದ ಮಸಲಾಮ ನ ಪ್ಡೆಗಳು ಮಾತ್ರವೇ ಇದಕ್ಾ ಅಪ್ವಾದ. ಗುಡಿಗಳನ್ನೆ ಹಳುಗೆಡಹುವುದು ಆ ಪ್ಡೆಗಳ ಆಕರ ಮಣ್ದ ಮಖ್ಯ ಚಟ್ಟವಟಿಕ್ಯೇ ಆಗಿತುತ. ಇುಂಥ ಅಸಹಷ್ಣಣ ತೆಯ ಅುಂಶಗಳನ್ನೆ ಶೈವ-ವೈಷಣ ವರ ವೈಮನಸಯ ದ ಕ್ಕಲದಲೂಲ ಹುಂದೂ-ಜೈನ ಧಾರ್ಮಿಕ ಕಲಹದ ಅವಧಿಯಲೂಲ ಕ್ಕಣ್ಬಹುದು. ಲಕುಾ ುಂಡಿಯಲ್ಲಲ ಅತ್ತತ ಮಬೆಬ ನಿರ್ಮಿಸಿದಳೆನೆ ಲಾದ ಬರ ಹಮ ಜನಾಲಯದ ಹೊರಗೆ ಇರಿಸಿದ ರುುಂಡವಿಲಲ ದ ಜನವಿಗರ ಹ ಇುಂಥ ಅಸಹಷ್ಣಣ ತೆಗೆಮೂಕಸಾಕಷ ಯಾಗಿದೆ.

ಇನ್ನೆ ಕ್ಲವು ಗುಡಿಗಳ ನಿಮಾಿಣ್ದ ಹನ್ನೆ ಲೆಯಲ್ಲಲ ಆಯಾ ರಾಜಮನ್ನತ್ನಕ್ಾ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಕತೆಯೋ ನೈಜಹನ್ನೆ ಲೆಯೋ ಇರುವುದೂ ಉುಂಟ್ಟ. ಮಲಪ್ನಗುಡಿಯ ಅನಂತ್ಶಯನ ಗುಡಿಯನ್ನೆ ಕೃಷಣ ದೇವರಾಯ ತ್ನೆ ದಿವಂಗತ್ ಮಗನ ನ್ನನಪಗೆ ಕಟಿಿ ಸಿದನಂತೆ. ಮಡಿರ್ಕರಿಯ ಅರಸನೊಬಬ ಬರಹಮ ಹತಾಯ ದೋಷದಿುಂದ ಪಾರಾಗಲು ಓುಂಕ್ಕರೇಶವ ರ ದೇವಾಲಯವನ್ನೆ ಕಟಿಿಸಿದನ್ನುಂಬ ಐತ್ತಹಯ ವಿದೆ.

ಕಲಾಯ ಣ್ದ ಚಾಲುಕಯ, ಹೊಯಸ ಳ, ಗಂಗ ಮೊದಲಾದ ಪ್ರ ಮಖ್ ರಾಜಮನ್ನತ್ನಗಳವರು ಸಮಕ್ಕಲ್ಲೋನರು. ಇವರೆಲಲ ರ ಕ್ಕಲದಲ್ಲಲ ಕಟಿಿ ರಬಹುದಾದ ದೇವಾಲಯಗಳ ನಿಮಾಿಣ್ದ ಅವಧಿಗೂ ವತ್ಿಮಾನಕ್ಕಾ ನಡುವೆ 800 ರಿುಂದ 1300 ವಷಿಗಳಷ್ಣಿ ಅುಂತ್ರವಿದೆ. ಮಾನವನಿರ್ಮಿತ್ ಕಟ್ಿ ಡಗಳು ಇಷಿ ರವರೆಗೆ ಉಳಿದುಬರುವುದೆುಂದರೆ ಅದು ಸಾಮಾನಯ ವಿಷಯವಲಲ. ಈ ದೃಷಿಿ ಯಿುಂದ ನಾಡಿನ ಜನರೆಲಲ ರೂ ವಿಜಯನಗರದ ಅರಸರಿಗೂ ಅವರ ಸಾಮಂತ್ರಾಜರಿಗೂ ಅತ್ಯ ುಂತ್ ಕೃತ್ಜ್ಞರಾಗಿರಬೇಕು. ವಿಜಯನಗರದ ಅರಸರು ಅವೆಷ್ಣಿ ಗುಡಿಗಳನ್ನೆ ಕಟಿಿ ಸಿದರೋ ಅವುಗಳ ಹತುತ ಪಾಲು ದೇಗುಲಗಳ ಜೋರ್ೋಿದಾಧ ರ ಮಾಡಿಸಿದರು. ಯುದಧ ಗಳ ಜಂಜ್ಞಟ್ದಲೂಲ ಆುಂತ್ರಿಕ ಕಲಹಗಳಲೂಲ ಬಸವಳಿದರೂ ಈ ಸಾಮಾರ ಜಯ ವು ನಾಡಿನ ಎಲೆಲ ಡೆ ಹರಡಿಕೊುಂಡ ದೇವಾಲಯಗಳ ಉಳಿವಿಗೆ ಪ್ಟ್ಿ ಶರ ಮ ಅಸಾಧಾರಣ್.

ನಂಜನಗೂಡಿನ ಹಕೋುಂ ನಂಜುಂಡನ ಕತೆ ಹೇಳಿ, ಶಿರ ೋರಂಗಪ್ಟ್ಿ ಣ್ದ ರಂಗನಾಥಸಾವ ರ್ಮಯ ಬಗೆಗೆ ಟಿೋಪೂ ಸುಲಾತ ನ ಸಹನ್ನ ತ್ೋರಿದುದನ್ನೆ ೋ ಆತ್ನ ಮಹೌದಾಯಿವೆುಂದು ಬಿುಂಬಿಸುವ ಪ್ರ ಯತ್ೆ ದಿುಂದ ಆತ್ನ ಅನಾಚಾರಗಳನ್ನೆ ಅಡಗಿಸಲಾಗದು. ಇನ್ನೆ ಬಿರ ಟಿಷ್ ಆಡಳಿತಾವಧಿಯಲ್ಲಲ ಪುರಾತ್ನ ದೇವಾಲಯಗಳ ಸಂರಕ್ಷಣೆಗೆ ತ್ತೋರಾ ಆದಯ ತೆಯ ಕರ ಮಗಳು ಜ್ಞರಿಗುಂಡಂತೆ ತ್ೋರುವುದಿಲಲ. ಈಸ್ಿ ಇುಂಡಿಯಾ ಕಂಪೆನಿಯ ಕ್ಕಲದಿುಂದಲೂ ಬಿರ ಟಿಷರು ರಾಜರ ಅರಮನ್ನಗಳಿುಂದ ಒಡವೆವಸುತ ಗಳನ್ನೆ ಕಬಳಿಸುವಷ್ಿ ೋ ಶರ ದೆಧ ಯಿುಂದ ನಮಮ ದೇವಾಲಯಗಳಿುಂದ ಶಿಲಪ ಗಳನ್ನೆ ಒಡವೆವಸುತ ಗಳನ್ನೆ ತ್ಮಮ ನಾಡಿಗೆ ಸಾಗಿಸಲು ಶರ ಮವಹಸಿದರು.

ವಿಜಯನಗರದ ಆರಸರ, ರಾಜಪ್ರ ತ್ತನಿಧಿಗಳ ಹಗೂ ಮುಂದಿನ ರಾಜಪ್ರ ಮಖಾದಿಗಳ ಪ್ರ ಯತ್ೆ ದಿುಂದಾಗಿ ಆಧುನಿಕ ಕ್ಕಲದವರೆಗೆ ಉಳಿದುಕೊುಂಡು ಬಂದಿರುವ ಈ ದೇವಾಲಯಗಳು ಹಗೂ ಐತ್ತಹಸಿಕ ಸಾಮ ರಕಗಳನ್ನೆ ಇುಂದಿನವರು ಸುರಕಷ ತ್ವಾಗಿ ಉಳಿಸಿಕೊುಂಡು ಹೊೋಗುವ ಆಶಯ ಹೊುಂದಿದಾದ ರೆಯೇ? ನನಗೇನೊೋ ಭರವಸ್ಥಯ ಉತ್ತ ರ ಹೊಳೆಯುತ್ತತ ಲಲ. ಈ ನಿರ್ಮಿತ್ತಗಳನ್ನೆ ಜೋರ್ೋಿದಾಧ ರ ಮಾಡಿ ಸಂರಕಷ ಸಿಡುವುದಕ್ಕಾ ಗಿಯೇ ಇರುವ ಭಾರತ್ತೋಯ ಸವೇಿಕ್ಷಣಾ ಇಲಾಖೆ ಮತುತ ರಾಜಯ ಪುರಾತ್ತ್ತ ವ ಇಲಾಖೆಗಳ ಪ್ರ ಯತ್ೆ ವೇನೊೋ ಶಲ ಘನಿೋಯವಾಗಿರಬಹುದು. ಆದರೆ, ಈ ಇಲಾಖೆಗಳ ಚಟ್ಟವಟಿಕ್ಗಳಿುಂದ ದೂರವುಳಿದ ಇನ್ನೆ ಅನೇಕ ಗುಡಿಗಳಿವೆ. ಈಗಾಗಲೇ ಸಾಕಷ್ಣಿ ಹನಿಗಿೋಡಾಗಿರುವ ಇವನ್ನೆ ಕ್ಕಪಾಡುವ ಹೊಣೆ ಸರಕ್ಕರದುದ ಹೇಗೋ ಸಥ ಳಿೋಯರದೂದ ಹೌದು. ಈ ದೇಗುಲಗಳ ಹೊರಭಾಗದ ಬಹುತೇಕ ಶಿಲಪ ಗಳು ಕಡಿಗೇಡಿಗಳ, ಮಕಾ ಳ ಚೇಷ್ಿ ಗೆ ರೂಪುಗೆಟಿಿ ದದ ರೆ, ಕ್ಳಗೆ ಹುದುಗಿಸಿಟಿಿ ರಬಹುದಾದ ನಿಧಿಯ ಕಲಪ ನ್ನಗೆ ಮರುಳಾಗಿ, ಒಳಗುಡಿಯ ಮೂತ್ತಿಗಳನ್ನೆ ಕ್ಡವಿ ಹಕದ ಉದಾಹರಣೆಗಳು ಬೇಕ್ಕದಷಿಿ ವೆ. ಇನ್ನೆ ದೇವಾಲಯಗಳ ಆಧುನಿೋಕರಣ್ಕ್ಾ ಹೊರಟ್ಟ ಮೂಲಸವ ರೂಪ್ವನ್ನೆ ನಾಶಮಾಡಿ ಮಾಬಿಲ್, ಗಾರ ನೈಟ್, ಗಾಢವಾದ ಬಣ್ಣ ಗಳಿುಂದ ಗುಡಿಗಳನ್ನೆ ನವಿೋಕರಿಸುವುದೇ ಸಂರಕ್ಷಣೆಯ ಅಥಿ ಎುಂದು ತ್ತಳಿದ ಭೂಪ್ರು ಎಲೆಲ ಲೂಲ ಇದಾದ ರೆ.

ನಂಬಿದರೆ ನಂಬಿ, ನಮಮ ನಾಡಿನಲ್ಲಲ ರುವ ದೇವಾಲಯಗಳ ಜ್ಞಲವುಂದರಿುಂದಲೇ ಇಡಿೋ ಜಗತ್ತ ನ್ನೆ ಆಕಷಿಿಸಬಲಲ ಅತ್ಯ ುಂತ್ ಯಶಸಿವ ೋ ಪ್ರ ವಾಸೋದಯ ಮವನ್ನೆ ರೂಪಸುವ ಸಕಲ ಸಾಧಯ ತೆಗಳೂ ಇವೆ. ಹುುಂಡಿಯ ಆಕಷಿಣೆಯುಂದಕ್ಾ ೋ ಮರುಳಾಗುತ್ತ ಬಿೋಗುವುದರ ಬದಲು ಸರಕ್ಕರವು ಶತ್ಶತ್ಮಾನಗಳಿುಂದ ಉಳಿದುಬಂದ ಈ ಐತ್ತಹಸಿಕ ಧಾರ್ಮಿಕ ರ್ಕುಂದರ ಗಳನ್ನೆ ಸಮಸತ ಜಗತ್ತತ ಗೆ ಪ್ರಿಚಯಿಸುವ, ಅದಕ್ಕಾ ಗಿ ಈಗ ಉಳಿದುಕೊುಂಡಿರುವುದನ್ನೆ ಸಮಗರ ವಾಗಿ ಕ್ಕಪಾಡುವ ಮಹತ್ವ ದ ಜವಾಬಾದ ರಿ ನಿವಿಹಸಬೇಕ್ಕಗಿದೆ.

Authored by T S Gopal,

Published by IKS Center KKSSU, Ramtek, Nagpur.